https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D7%A8%D7%95%D7%99%3A%D7%A9%D7%93%22%D7%A8 2026-04-16T20:24:22Z ווערסיע היסטאריע פאר דעם בלאט אויפן וויקי MediaWiki 1.39.4 https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%A9%D7%93%22%D7%A8&diff=339506&oldid=prev 2025-12-11T21:29:08Z

<p></p> <a href="https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%A9%D7%93%22%D7%A8&amp;diff=339506&amp;oldid=339504">זעט די חילוקים</a>

תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%A9%D7%93%22%D7%A8&diff=339504&oldid=prev 2025-12-11T20:53:38Z

<p>תנא קמא האט אריבערגעפירט בלאט <a href="/%D7%93%D7%A8%D7%A2%D7%A4%D7%98:%D7%A9%D7%93%22%D7%A8" class="mw-redirect" title="דרעפט:שד&quot;ר">דרעפט:שד&quot;ר</a> צו <a href="/%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%A9%D7%93%22%D7%A8" title="רוי:שד&quot;ר">רוי:שד&quot;ר</a></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="yi"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 20:53, 11 דעצעמבער 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="yi"><div class="mw-diff-empty">(קיין אונטערשייד)</div> </td></tr></table>

תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%A9%D7%93%22%D7%A8&diff=339487&oldid=prev 2025-12-09T04:59:25Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="yi"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 04:59, 9 דעצעמבער 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">שורה 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 1:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דרעפט}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דרעפט}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''שד&quot;ר''' (ראשי תיבות פון שְׁלוּחָא דְרַבָּנָן — שליח פון די רבנים) איז געווען אַ אידן וואָס איז געשיקט געוואָרן פון דער [[ישוב הישן|אידישער ישוב]] אין ארץ־ישׂראל צו די קהילות אין דער גולה, כדי צו זאַמלען געלט ([[חלוקה]]) פאַרן קיום און פאַרשטאַרקונג פונעם אידישן ישוב אין לאַנד. די אינסטיטוציע פון שלוחים פון ארץ־ישׂראל האָט זיך אַנטוויקלט שוין אין דער אוראַלטער צייטן און האָט געשפּילט אַ גרויסע ראָלע אין פאַרבינדן די גלות־אידנטום מיט די אידן אין ארץ־ישראל, ווי אויך צו די קולטורעלע לעבנס פון די אידישע קהילות.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''שד&quot;ר''' (ראשי תיבות פון שְׁלוּחָא דְרַבָּנָן — שליח פון די רבנים) איז געווען אַ אידן<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, געוויינליך אַ רב אָדער אַ תלמיד-חכם, </ins>וואָס איז געשיקט געוואָרן פון דער [[ישוב הישן|אידישער ישוב]] אין ארץ־ישׂראל צו די קהילות אין דער גולה, כדי צו זאַמלען געלט ([[חלוקה]]) פאַרן קיום און פאַרשטאַרקונג פונעם אידישן ישוב אין לאַנד. די אינסטיטוציע פון שלוחים פון ארץ־ישׂראל האָט זיך אַנטוויקלט שוין אין דער אוראַלטער צייטן און האָט געשפּילט אַ גרויסע ראָלע אין פאַרבינדן די גלות־אידנטום מיט די אידן אין ארץ־ישראל, ווי אויך צו די קולטורעלע לעבנס פון די אידישע קהילות.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==היסטאָרישער איבערבליק און דעפיניציע==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==היסטאָרישער איבערבליק און דעפיניציע==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די אינסטיטוציע פון שליחים האָט זיך אָנגעהויבן נאָכן חורבן פונעם צווייטן בית-המקדש, ווען די הנהגה אין ארץ-ישראל (די [[נשיא]]ים) האָבן געשיקט שליחים צו די קהילות אין גלות כדי צו גאַראַנטירן די הילף פאַרן ישוב און די תורה-מוסדות. אין דער גמרא-ירושלמי ווערט די אַרבעט פון שליחים אָנגערופן &quot;מגבת חכמים&quot;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. די אידן אין דער תּפוצה האָבן ווייטער געשיקט געלט קיין ארץ-ישראל, אָבער וויבאַלד די חובה פון עליה לרגל האָט אויפגעהערט, איז געוואָרן אַ נויט צו שיקן שליחים כּדי צו דערמוטיגן די נדבות און אויפהאַלטן די פינאַנציעלע פאַרבינדונג מיט דעם צענטער פון דער אומות</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די אינסטיטוציע פון שליחים האָט זיך אָנגעהויבן נאָכן חורבן פונעם צווייטן בית-המקדש<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, נאָכדעם ווי די חיוב פון מחצית השקל איז אַוועקגעפאַלן</ins>, ווען די הנהגה אין ארץ-ישראל (די [[נשיא]]ים) האָבן געשיקט שליחים צו די קהילות אין גלות כדי צו גאַראַנטירן די הילף פאַרן ישוב און די תורה-מוסדות. אין דער גמרא-ירושלמי ווערט די אַרבעט פון שליחים אָנגערופן &quot;מגבת חכמים&quot;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין דער [[אמוראים|אמורא]]ישער תקופה (פערטן יארהונדערט לויט דער ציווילער צייטרעכענונג) איז דער טערמין &quot;שליח ציון&quot; געווען באנוצט פאר חמא בר אדא{{הערה|{{בבלי|ביצה|כה|ב}}}}, וועלכער איז געפארן צווישן בבל און ארץ־ישראל, איבערברענגענדיג פּסקים און בשורות, און ווארשיינליך אויך זאמלענדיג שטיצע{{הערה|אברהם יערי, שלוחי ארץ ישראל – כרך א' – ח. כינויי השלוחים}}{{הערה|שם=JE|{{אנצ יהודית|7115-halukkah|ḤALUḲḲAH|Cyrus Adler, [[יהודה דוד אייזענשטיין|Judah David Eisenstein]]}}}}.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין דער [[אמוראים|אמורא]]ישער תקופה (פערטן יארהונדערט לויט דער ציווילער צייטרעכענונג) איז דער טערמין &quot;שליח ציון&quot; געווען באנוצט פאר חמא בר אדא{{הערה|{{בבלי|ביצה|כה|ב}}}}, וועלכער איז געפארן צווישן בבל און ארץ־ישראל, איבערברענגענדיג פּסקים און בשורות, און ווארשיינליך אויך זאמלענדיג שטיצע{{הערה|אברהם יערי, שלוחי ארץ ישראל – כרך א' – ח. כינויי השלוחים}}{{הערה|שם=JE|{{אנצ יהודית|7115-halukkah|ḤALUḲḲAH|Cyrus Adler, [[יהודה דוד אייזענשטיין|Judah David Eisenstein]]}}}}.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די סיסטעם פון שליחות איז דערגאַנגען צו איר שפּיץ צווישן דעם 17טן און 19טן יאָרהונדערט. די פונדרעיזינג נעצן פאַר דער אידישער ישוב אין ארץ־ישראל האָבן עקזיסטירט שוין פריער, אָבער די פרי־מאָדערנע אינטעראַקציעס זענען געווען אונטערשיידליך אין דערגרייכונג, השפּעה און אינטענסיטעט.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נאָך דער אָטאָמאַנישער עראָבערונג פון ארץ-ישראל אינעם זעכצנטן יאָרהונדערט, האָט די שטיצע פאַרן ישוב באַקומען אַ פעסטערן כאַראַקטער, און </ins>די סיסטעם פון שליחות איז דערגאַנגען צו איר שפּיץ צווישן דעם 17טן און 19טן יאָרהונדערט. די פונדרעיזינג נעצן פאַר דער אידישער ישוב אין ארץ־ישראל האָבן עקזיסטירט שוין פריער, אָבער די פרי־מאָדערנע אינטעראַקציעס זענען געווען אונטערשיידליך אין דערגרייכונג, השפּעה און אינטענסיטעט.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער עיקר פונעם <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שדרוּת </del>(די מיסיע פונעם שליח) איז געווען צו זאַמלען <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">תּרומות </del>פאַר די אידישע קהילות און מוסדות אין די פיר הייליגע שטעט פון ארץ־ישׂראל: ירושלים, חברון, צפת, און טבריה (זינט 1740, ווען דער ישוב האָט זיך דאָרט באַנייט). די שלוחים זענען געשיקט געוואָרן פון די קהילות אָדער ספּעציפישע ישיבות, ווי &quot;בית אל&quot;. די מיסיעס האָבן געדינט ווי אַ הויפּט־באַציאונג צווישן דער אידישער וועלט אין גלות און דעם ישוב, טראָגן נישט נאָר מאַטעריעלע הילף, נאָר אויך גייסטישע אינפאָרמאַציע און געדאַנקען.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער עיקר פונעם <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שדרות </ins>(די מיסיע פונעם שליח) איז געווען צו זאַמלען <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">תרומות </ins>פאַר די אידישע קהילות און מוסדות אין די פיר הייליגע שטעט פון ארץ־ישׂראל: ירושלים, חברון, צפת, און טבריה (זינט 1740, ווען דער ישוב האָט זיך דאָרט באַנייט). די שלוחים זענען געשיקט געוואָרן פון די קהילות אָדער ספּעציפישע ישיבות, ווי &quot;בית אל&quot;. די מיסיעס האָבן געדינט ווי אַ הויפּט־באַציאונג צווישן דער אידישער וועלט אין גלות און דעם ישוב, טראָגן נישט נאָר מאַטעריעלע הילף, נאָר אויך גייסטישע אינפאָרמאַציע און געדאַנקען.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>כּינויים: דער שליח איז אויך באַקאַנט געוואָרן מיטן אַקראָנים ש״ק (שליח קדוש), משולח (ביי די אשכּנזים), אָדער חכם (ביי די מזרחדיגע קהילות).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>כּינויים: דער שליח איז אויך באַקאַנט געוואָרן מיטן אַקראָנים ש״ק (שליח קדוש), משולח (ביי די אשכּנזים), אָדער חכם (ביי די מזרחדיגע קהילות).</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l17">שורה 17:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 17:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===דער צענטער אין איסטאַנבול (קושטא)===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===דער צענטער אין איסטאַנבול (קושטא)===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>פון די 1720ער יאָרן ביז די 1820ער יאָרן<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, האָט </del>אַ גרופּע אידישע <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">עליטעס </del>אין דער אָטאָמאַנישער הויפּטשטאָט איסטאַנבול (קושטא) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">איבערגעזען די גאַנצע אַרבעט. דער קאָמיטעט איז געווען </del>באַקאַנט ווי די &quot;[[ועד פקידי קושטא]]&quot;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>פון די 1720ער יאָרן ביז די 1820ער יאָרן <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">איז די שליחות געוואָרן צענטראַליזירט און אָרגאַניזירט דורך </ins>אַ גרופּע אידישע <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נכבדים </ins>אין דער אָטאָמאַנישער הויפּטשטאָט איסטאַנבול (קושטא)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, </ins>באַקאַנט ווי די &quot;[[ועד פקידי קושטא]]&quot;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די גרונד פאַר דער גרינדונג פון די פּקידי קושטא אין 1726 איז געווען די שווערע פינאַנציעלע קריזיס אין ירושלים, נאָך דער אונטערפינאַנצירטער עליה פון אַ גרופּע אַשכּנזים אַרום יאָר 1700{{הערה|1=[[ע:ועד פקידי קושטא|ועד פקידי קושטא]]}}.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די גרונד פאַר דער גרינדונג פון די פּקידי קושטא אין 1726 איז געווען די שווערע פינאַנציעלע קריזיס אין ירושלים, נאָך דער אונטערפינאַנצירטער עליה פון אַ גרופּע אַשכּנזים אַרום יאָר 1700{{הערה|1=[[ע:ועד פקידי קושטא|ועד פקידי קושטא]]}}.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l26">שורה 26:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 26:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין צפון־אייראָפּע איז געווען אַ הויפּטקעגנער אָרגאַניזאַציע, די [[פקידים ואמרכלים]] אין אמסטערדאַם, אונטער דער פירערשאַפט פון [[צבי הירש לעהרן]]. די אַמסטערדאַמער אָרגאַניזאַציע האָט אין 1824 באַשלאָסן צו פאַרמיידן די שליחים פון באַזוכן מערב־אייראָפּע (אַחוץ איטאַליע), כדי צו קאַנאַליזירן די געלטער גלייך צו ארץ־ישראל אָן דער אינטערווענץ פון שליחים.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין צפון־אייראָפּע איז געווען אַ הויפּטקעגנער אָרגאַניזאַציע, די [[פקידים ואמרכלים]] אין אמסטערדאַם, אונטער דער פירערשאַפט פון [[צבי הירש לעהרן]]. די אַמסטערדאַמער אָרגאַניזאַציע האָט אין 1824 באַשלאָסן צו פאַרמיידן די שליחים פון באַזוכן מערב־אייראָפּע (אַחוץ איטאַליע), כדי צו קאַנאַליזירן די געלטער גלייך צו ארץ־ישראל אָן דער אינטערווענץ פון שליחים.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==דער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שליח אין אַרבעט </del>און <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די פּראָבלעמאַטיק</del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">תּפקיד פון די שד&quot;רים==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דער שליח האָט געטראָגן אַ גרויסע ענטפערליכקייט, נישט נאָר צו </del>זאַמלען <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געלט</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נאָר אויך צו פאָרשטעלן די גייסטישע גרויסקייט פון ארץ־ישׂראל</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">===פינאַנציעלע </ins>און <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">לאָגיסטישע אַספּעקטן=</ins>==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די שליחים זענען געווען הויפּטזעכליך פאַראַנטוואָרטליך פאַרן </ins>זאַמלען <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נדבות</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">וואָס זענען באַוואוסט אַלס [[חלוקה]]</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">===כאַראַקטער און שכר===</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>שלוחים זענען געווען תּלמידי־חכמים פון ישיבות אין די הייליגע שטעט, אָפט נאָמינאַל באַלוינט פאַר דער מיסיע. אַ שלוח האָט געקענט באַקומען אַ באַדייטנדע סומע פון געלט, ווייל מען פלעגט אים גיבן בערך אַ דריטל פון דער גאַנצער ריינער הכנסה פון דער שליחות, אַחוץ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די רייזע־הוצאות</ins>. די דאָזיגע הויכע קאָסטן (וואָס האָבן געמאַכט בערך 50% פון די איינגעזאַמלטע סכּומים) האָבן אָפט געפירט צו קריטיק אין דער גולה.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>שלוחים זענען געווען תּלמידי־חכמים פון ישיבות אין די הייליגע שטעט, אָפט נאָמינאַל באַלוינט פאַר דער מיסיע. אַ שלוח האָט געקענט באַקומען אַ באַדייטנדע סומע פון געלט, ווייל מען פלעגט אים גיבן בערך אַ דריטל פון דער גאַנצער ריינער הכנסה פון דער שליחות, אַחוץ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דעם רייזע־ביילאַגע</del>. די דאָזיגע הויכע קאָסטן (וואָס האָבן געמאַכט בערך 50% פון די איינגעזאַמלטע סכּומים) האָבן אָפט געפירט צו קריטיק אין דער גולה.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">===נסיעה־קשיים און געפאַרן===</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די רייזעס האָבן געדויערט יאָרן <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">לאַנג (געוויינליך דריי אָדער פיר יאָר) </ins>און זענען געווען פול מיט סכנות אַזוי ווי: באַראָבונגען, פּיראַטן, איינפאַלן פון קראַנקייטן, און אויסמאַטונג. פון די 850 שלוחים, וועמענס נעמען זענען באַקאַנט, זענען לפּחות 85 (איינס פון צען) געשטאָרבן אויפן וועג<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{הערה|יערי, שלוחי ארץ ישראל, 29}}</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די רייזעס האָבן געדויערט יאָרן און זענען געווען פול מיט סכנות<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>פאַרן שומר מצוות איז עס געווען שווער צו היטן שבתים אָדער צו געפינען כּשר עסן, וואָס האָט אים געצווינגען צו רייזן אין שווערע תּנאים.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* געפאַרן </del>אַזוי ווי: באַראָבונגען, פּיראַטן, איינפאַלן פון קראַנקייטן, און אויסמאַטונג. פון די 850 שלוחים, וועמענס נעמען זענען באַקאַנט, זענען לפּחות 85 (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אַן ענטפער פון </del>איינס פון צען) געשטאָרבן אויפן וועג.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </del>פאַרן שומר מצוות איז עס געווען שווער צו היטן שבתים אָדער צו געפינען כּשר עסן, וואָס האָט אים געצווינגען צו רייזן אין שווערע תּנאים.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">===דאָקומענטאַציע </del>און <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">צוטרוי===</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">צוליב די הויכע פרעקווענץ פון אויסשווינדלער </ins>און <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די געלט-געפאַרן, האָט אַ שליח, </ins>כּדי צו פאַרזיכערן צוטרוי, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געדאַרפט פאָרלייגן פאַרשידענע דאָקומענטן (אין אַלע שפּראַכן, אַריינגערעכנט העברעיש, לאַדינאָ, אא&quot;וו)</ins>:</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>כּדי צו פאַרזיכערן צוטרוי, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">האָבן די שלוחים געטראָגן אַ פּאָר טעקעס</del>:</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># אגרת שליחות: אַן אויספירליכער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">בריוו </ins>געשריבן אויף קלף, וואו מען האָט פאַרשריבן די סיבות פאַר דער שליחות און דעם איינפירונג פון דעם שליח. מען האָט דאָס אָפטמאָל געדרוקט אָדער איבערגעזעצט אויף דער לאָקאַלער שפּראַך פאַר דער קהילה.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># אגרת שליחות: אַן אויספירליכער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">בּריוו </del>געשריבן אויף קלף, וואו מען האָט פאַרשריבן די סיבות פאַר דער שליחות און דעם איינפירונג פון דעם שליח. מען האָט דאָס אָפטמאָל געדרוקט אָדער איבערגעזעצט אויף דער לאָקאַלער שפּראַך פאַר דער קהילה.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פּנקס</ins>: אַ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">רעקאָרד־בוך </ins>פון די נדבות און פאַרפליכטונגען, וואו די ראשי־קהילה און נדיבים האָבן פאַרשריבן די סכומים<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, װאָס האָט געדינט אַלס אַ פארזיכערונג מיטל קעגן שװינדלערײ</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פּינקס השליחות</del>: אַ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">רעקאָרד־בּוך </del>פון די נדבות און פאַרפליכטונגען, וואו די ראשי־קהילה און נדיבים האָבן פאַרשריבן די סכומים <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פאַר צוטרוי</del>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>געוויינטליך זענען די שלוחים באַקאַנט געוואָרן פאַר זייער מוסטערהאַפטיגער אָנפירונג. אין צפון אַפריקע איז דאָס אָפט געווען אַזוי גרויס, אַז מען האָט זיי באַטראַכט ווי הייליגע מענטשן, און די קברים פון געשטאָרבענע שלוחים זענען געוואָרן הייליגע ערטער פאַר אידן און מוסולמענער.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>געוויינטליך זענען די שלוחים באַקאַנט געוואָרן פאַר זייער מוסטערהאַפטיגער אָנפירונג. אין צפון אַפריקע איז דאָס אָפט געווען אַזוי גרויס, אַז מען האָט זיי באַטראַכט ווי הייליגע מענטשן, און די קברים פון געשטאָרבענע שלוחים זענען געוואָרן הייליגע ערטער פאַר אידן און מוסולמענער.</div></td></tr> </table>

תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%A9%D7%93%22%D7%A8&diff=339482&oldid=prev 2025-12-07T04:39:15Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="yi"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 04:39, 7 דעצעמבער 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">שורה 3:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 3:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==היסטאָרישער איבערבליק און דעפיניציע==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==היסטאָרישער איבערבליק און דעפיניציע==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די אינסטיטוציע פון שליחים האָט זיך אָנגעהויבן נאָכן חורבן פונעם צווייטן בית-המקדש, ווען די הנהגה אין ארץ-ישראל (די [[נשיא]]ים) האָבן געשיקט שליחים צו די קהילות אין גלות כדי צו גאַראַנטירן די הילף פאַרן ישוב און די תורה-מוסדות. אין דער גמרא-ירושלמי ווערט די אַרבעט פון שליחים אָנגערופן "מגבת חכמים". די אידן אין דער תּפוצה האָבן ווייטער געשיקט געלט קיין ארץ-ישראל, אָבער וויבאַלד די חובה פון עליה לרגל האָט אויפגעהערט, איז געוואָרן אַ נויט צו שיקן שליחים כּדי צו דערמוטיגן די נדבות און אויפהאַלטן די פינאַנציעלע פאַרבינדונג מיט דעם צענטער פון דער אומות.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין דער [[אמוראים|אמורא]]ישער תקופה (פערטן יארהונדערט לויט דער ציווילער צייטרעכענונג) איז דער טערמין &quot;שליח ציון&quot; געווען באנוצט פאר חמא בר אדא{{הערה|{{בבלי|ביצה|כה|ב}}}}, וועלכער איז געפארן צווישן בבל און ארץ־ישראל, איבערברענגענדיג פּסקים און בשורות, און ווארשיינליך אויך זאמלענדיג שטיצע{{הערה|אברהם יערי, שלוחי ארץ ישראל – כרך א' – ח. כינויי השלוחים}}{{הערה|שם=JE|{{אנצ יהודית|7115-halukkah|ḤALUḲḲAH|Cyrus Adler, [[יהודה דוד אייזענשטיין|Judah David Eisenstein]]}}}}.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין דער [[אמוראים|אמורא]]ישער תקופה (פערטן יארהונדערט לויט דער ציווילער צייטרעכענונג) איז דער טערמין &quot;שליח ציון&quot; געווען באנוצט פאר חמא בר אדא{{הערה|{{בבלי|ביצה|כה|ב}}}}, וועלכער איז געפארן צווישן בבל און ארץ־ישראל, איבערברענגענדיג פּסקים און בשורות, און ווארשיינליך אויך זאמלענדיג שטיצע{{הערה|אברהם יערי, שלוחי ארץ ישראל – כרך א' – ח. כינויי השלוחים}}{{הערה|שם=JE|{{אנצ יהודית|7115-halukkah|ḤALUḲḲAH|Cyrus Adler, [[יהודה דוד אייזענשטיין|Judah David Eisenstein]]}}}}.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l23">שורה 23:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 25:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין צפון־אייראָפּע איז געווען אַ הויפּטקעגנער אָרגאַניזאַציע, די [[פקידים ואמרכלים]] אין אמסטערדאַם, אונטער דער פירערשאַפט פון [[צבי הירש לעהרן]]. די אַמסטערדאַמער אָרגאַניזאַציע האָט אין 1824 באַשלאָסן צו פאַרמיידן די שליחים פון באַזוכן מערב־אייראָפּע (אַחוץ איטאַליע), כדי צו קאַנאַליזירן די געלטער גלייך צו ארץ־ישראל אָן דער אינטערווענץ פון שליחים.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין צפון־אייראָפּע איז געווען אַ הויפּטקעגנער אָרגאַניזאַציע, די [[פקידים ואמרכלים]] אין אמסטערדאַם, אונטער דער פירערשאַפט פון [[צבי הירש לעהרן]]. די אַמסטערדאַמער אָרגאַניזאַציע האָט אין 1824 באַשלאָסן צו פאַרמיידן די שליחים פון באַזוכן מערב־אייראָפּע (אַחוץ איטאַליע), כדי צו קאַנאַליזירן די געלטער גלייך צו ארץ־ישראל אָן דער אינטערווענץ פון שליחים.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">===די ספרדישע קהילות און פילאַנטראָפּיע===</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די קהילות פון דער מערבדיגער ספרדישער תּפוצה, ווי די פּאָרטוגעזיש-אידישע קהילה אין האַמבורג אינעם 17טן יאָרהונדערט, האָבן געהאַלטן פאַר אַ הויפּט־פאַראַנטוואָרטליכקייט די סאָציאַלע און רעליגיעזע חובה פון צושטעלן הילף פאַר מיטגלידער און פרעמדע. די קהילה אין האַמבורג (וועלכע האָט געהאַט בערך 800 מענטשן אין די 1660ער יאָרן) האָט געגעבן:</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* הילף פאַר תּפוסים: ביישטייערונגען פאַר דער פּדיון שבויים נעצווערק, וואָס איז צענטראַליזירט געוואָרן אין ווענעציע און שפּעטער אין ליוואָרנאָ.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* תּרומות פאַרן הייליגן לאַנד: פינאַנציעלע שטיצע פאַר די יידישע קהילות אין ירושלים, חברון, צפת, און טבריה, וועלכע איז געוואָרן אַן אינסטיטוציאָנאַליזירטע אַרבעט.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* הילף פאַר פרעמדע און רייזנדע: אַלערליי בּענפיטן, אַריינגערעכנט קאָמיסיעס פאַר אַקאָמאַדאַציע, שטיצע פאַר אַרטיזאַנען, פליטים, תּלמידי־חכמים, און אויך געלט פאַר רייזע (רייזע־גראַנטן) פאַר די וואָס האָבן געדאַרפט פאַרלאָזן די שטאָט.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פּריאָריטעטן: די האַמבורגער קהילה האָט אָפן בייגעשטייערט פאַר ספרדישע קהילות אין מעדיטעראַן איבער אַשכּנזישע. אין פאַלן פון תּפוסים, האָט די קהילה אָפּגעזאָגט צו העלפן געפאַנגענע פון קרעמעניץ, ווייל זיי האָבן געוואָלט העלפן זייערע אייגענע קהילה־מיטגלידער "און נישט די טודעסקאָס".</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">קריזיס און שניטן: די עקאָנאָמישע קריזיס צווישן 1667–1680, צוזאַמען מיט דער סאָציאַלער אומרו פון שבתי־צבי, האָבן געפירט צו אַ שאַרפן שניט אין וואוילשטאַנד, און די ביישטייערונגען נאָך דער גולה האָבן זיך פאַרקלענערט, און זענען טעמפּאָרער פאַרווערט געוואָרן.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==דער שליח אין אַרבעט און די פּראָבלעמאַטיק==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==דער שליח אין אַרבעט און די פּראָבלעמאַטיק==</div></td></tr> </table>

תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%A9%D7%93%22%D7%A8&diff=339473&oldid=prev 2025-12-04T21:34:00Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="yi"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 21:34, 4 דעצעמבער 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">שורה 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 1:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דרעפט}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דרעפט}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''שד&quot;ר''' (ראשי תיבות פון שְׁלוּחָא דְרַבָּנָן — שליח פון די רבנים<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, אָדער שְׁלוּחָא דְרַחמָנָא — שליח פון גאָט</del>) איז געווען <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דער טיטול פאַר </del>אַ אידן<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, </del>וואָס איז געשיקט געוואָרן פון דער אידישער ישוב אין ארץ־ישׂראל צו די קהילות אין דער גולה, כדי צו זאַמלען געלט ([[חלוקה]]) פאַרן קיום און פאַרשטאַרקונג פונעם אידישן ישוב אין לאַנד. די אינסטיטוציע פון שלוחים פון ארץ־ישׂראל האָט זיך אַנטוויקלט שוין אין דער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אַלטער צייט, </del>און האָט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">זיך געהויבן און געפּראַקט צווישן </del>די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">17טן און 19טן יאָרהונדערטער</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''שד&quot;ר''' (ראשי תיבות פון שְׁלוּחָא דְרַבָּנָן — שליח פון די רבנים) איז געווען אַ אידן וואָס איז געשיקט געוואָרן פון דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ישוב הישן|</ins>אידישער ישוב<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>אין ארץ־ישׂראל צו די קהילות אין דער גולה, כדי צו זאַמלען געלט ([[חלוקה]]) פאַרן קיום און פאַרשטאַרקונג פונעם אידישן ישוב אין לאַנד. די אינסטיטוציע פון שלוחים פון ארץ־ישׂראל האָט זיך אַנטוויקלט שוין אין דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אוראַלטער צייטן </ins>און האָט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געשפּילט אַ גרויסע ראָלע אין פאַרבינדן די גלות־אידנטום מיט די אידן אין ארץ־ישראל, ווי אויך צו די קולטורעלע לעבנס פון </ins>די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אידישע קהילות</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==היסטאָרישער איבערבליק און דעפיניציע==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==היסטאָרישער איבערבליק און דעפיניציע==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אין דער [[אמוראים|אמורא]]ישער תקופה (פערטן יארהונדערט לויט דער ציווילער צייטרעכענונג) איז דער טערמין "שליח ציון" געווען באנוצט פאר חמא בר אדא{{הערה|{{בבלי|ביצה|כה|ב}}}}, וועלכער איז געפארן צווישן בבל און ארץ־ישראל, איבערברענגענדיג פּסקים און בשורות, און ווארשיינליך אויך זאמלענדיג שטיצע{{הערה|אברהם יערי, שלוחי ארץ ישראל – כרך א' – ח. כינויי השלוחים}}{{הערה|שם=JE|{{אנצ יהודית|7115-halukkah|ḤALUḲḲAH|Cyrus Adler, [[יהודה דוד אייזענשטיין|Judah David Eisenstein]]}}}}.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די סיסטעם פון שליחות איז דערגאַנגען צו איר שפּיץ צווישן דעם 17טן און 19טן יאָרהונדערט. די פונדרעיזינג נעצן פאַר דער אידישער ישוב אין ארץ־ישראל האָבן עקזיסטירט שוין פריער, אָבער די פרי־מאָדערנע אינטעראַקציעס זענען געווען אונטערשיידליך אין דערגרייכונג, השפּעה און אינטענסיטעט.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער עיקר פונעם שדרוּת (די מיסיע פונעם שליח) איז געווען צו זאַמלען תּרומות פאַר די אידישע קהילות און מוסדות אין די פיר הייליגע שטעט פון ארץ־ישׂראל: ירושלים, חברון, צפת, און טבריה (זינט 1740, ווען דער ישוב האָט זיך דאָרט באַנייט). די שלוחים זענען געשיקט געוואָרן פון די קהילות אָדער ספּעציפישע ישיבות, ווי &quot;בית אל&quot;. די מיסיעס האָבן געדינט ווי אַ הויפּט־באַציאונג צווישן דער אידישער וועלט אין גלות און דעם ישוב, טראָגן נישט נאָר מאַטעריעלע הילף, נאָר אויך גייסטישע אינפאָרמאַציע און געדאַנקען.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער עיקר פונעם שדרוּת (די מיסיע פונעם שליח) איז געווען צו זאַמלען תּרומות פאַר די אידישע קהילות און מוסדות אין די פיר הייליגע שטעט פון ארץ־ישׂראל: ירושלים, חברון, צפת, און טבריה (זינט 1740, ווען דער ישוב האָט זיך דאָרט באַנייט). די שלוחים זענען געשיקט געוואָרן פון די קהילות אָדער ספּעציפישע ישיבות, ווי &quot;בית אל&quot;. די מיסיעס האָבן געדינט ווי אַ הויפּט־באַציאונג צווישן דער אידישער וועלט אין גלות און דעם ישוב, טראָגן נישט נאָר מאַטעריעלע הילף, נאָר אויך גייסטישע אינפאָרמאַציע און געדאַנקען.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l11">שורה 11:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 15:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===דער צענטער אין איסטאַנבול (קושטא)===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===דער צענטער אין איסטאַנבול (קושטא)===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>פון די 1720ער יאָרן ביז די 1820ער יאָרן, האָט אַ גרופּע אידישע עליטעס אין דער אָטאָמאַנישער הויפּטשטאָט איסטאַנבול (קושטא) איבערגעזען די גאַנצע אַרבעט. דער קאָמיטעט איז געווען באַקאַנט ווי די פּקידי קושטא <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(פּקידים </del>פון קושטא <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– אָפיציעלע)</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>פון די 1720ער יאָרן ביז די 1820ער יאָרן, האָט אַ גרופּע אידישע עליטעס אין דער אָטאָמאַנישער הויפּטשטאָט איסטאַנבול (קושטא) איבערגעזען די גאַנצע אַרבעט. דער קאָמיטעט איז געווען באַקאַנט ווי <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די &quot;[[ועד פקידי קושטא]]&quot;.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די גרונד פאַר דער גרינדונג פון </ins>די פּקידי קושטא <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אין 1726 איז געווען די שווערע פינאַנציעלע קריזיס אין ירושלים, נאָך דער אונטערפינאַנצירטער עליה </ins>פון <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אַ גרופּע אַשכּנזים אַרום יאָר 1700{{הערה|1=[[ע:ועד פקידי קושטא|ועד פקידי </ins>קושטא<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]}}</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">גרונד פאַר </del>דער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">גרינדונג </del>פון די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פּקידי קושטא אין 1726 איז געווען </del>די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שווערע פינאַנציעלע קריזיס אין ירושלים, נאָך </del>דער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אונטערפינאַנצירטער עליה </del>פון <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אַ גרופּע אַשכּנזים אַרום יאָר 1700</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פּקידי קושטא זענען געווען אַ טייל פון </ins>דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פינאַנציעלער, סוחרישער, און רבנישער עליטע </ins>פון <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דער אָטאָמאַנישער הויפּטשטאָט, אַריינגערעכנט </ins>די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אידישע פינאַנצירן פון </ins>די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[יאניטשארן|יאַניטשאַרן]] (janissary). זיי האָבן געהאַנדלט מיט </ins>דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אָטאָמאַנישער רעגירונג צו באַשיצן די אינטערעסן </ins>פון <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ישוב, און אָרגאַניזירט די פינאַנצירונג אַריבער פיר געאָגראַפישע געגנטן: תּורקיא (די אָטאָמאַנישע אימפּעריע), פראַנקיא (אייראָפּע), שליחות מערב (צפון־אַפריקע), און ערעבּיסטאַן (אַריינגערעכנט פּערסיע און אינדיע)</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די פּקידי קושטא, געצויגן פון </del>דער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פינאַנציעלער, סוחרישער, </del>און <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">רבנישער עליטע, האָבן:</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פריער האָט [[ווענעדיג]] געדינט אַלס אַ שליסל־צמישן־פּונקט פאַר </ins>דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שליחות אין אייראָפּע </ins>און <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אַרום דעם מיטלענדישן ים</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שפּעטער איז [[ליווארנא|ליווערנאָ]] געוואָרן אַ צענטראַלער פאַרבינדונגס־פּונקט צווישן </ins>די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">צפון־אייראָפּעאישע קהילות </ins>און <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דעם מזרחדיגן אידנטום</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* געהאַנדלט מיט דער אָטאָמאַנישער רעגירונג צו באַשיצן די אינטערעסן פון ישוב</del>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* אָרגאַניזירט </del>די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פינאַנצירונג אַריבער פיר געאָגראַפישע געגנטן: תּורקיא (די אָטאָמאַנישע אימפּעריע), פראַנקיא (אייראָפּע), שליחות מערב (צפון־אַפריקע), און ערעבּיסטאַן (אַריינגערעכנט פּערסיע </del>און <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אינדיע)</del>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אַנדערע צענטראַלע קנופּן אַריינגערעכנט ליוואָרנאָ און אַמשטעראַם</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">וואָס האָבן געדינט ווי איבערפיר־פּונקטן פאַר געלט און שלוחים</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אין צפון־אייראָפּע איז געווען אַ הויפּטקעגנער אָרגאַניזאַציע</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די [[פקידים ואמרכלים]] אין אמסטערדאַם, אונטער דער פירערשאַפט פון [[צבי הירש לעהרן]]. די אַמסטערדאַמער אָרגאַניזאַציע האָט אין 1824 באַשלאָסן צו פאַרמיידן די שליחים פון באַזוכן מערב־אייראָפּע (אַחוץ איטאַליע), כדי צו קאַנאַליזירן די געלטער גלייך צו ארץ־ישראל אָן דער אינטערווענץ פון שליחים</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דער פּאָרטוגעזיש-אידישער קהילה־פאַל אין האַמבורג (17טן י&quot;ה)</del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די ספרדישע קהילות און פילאַנטראָפּיע</ins>===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די קהילות פון דער מערבדיגער ספרדישער תּפוצה, ווי די פּאָרטוגעזיש-אידישע קהילה אין האַמבורג אינעם 17טן יאָרהונדערט, האָבן געהאַלטן פאַר אַ הויפּט־פאַראַנטוואָרטליכקייט די סאָציאַלע און רעליגיעזע חובה פון צושטעלן הילף פאַר מיטגלידער און פרעמדע. די קהילה אין האַמבורג (וועלכע האָט געהאַט בערך 800 מענטשן אין די 1660ער יאָרן) האָט געגעבן:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די קהילות פון דער מערבדיגער ספרדישער תּפוצה, ווי די פּאָרטוגעזיש-אידישע קהילה אין האַמבורג אינעם 17טן יאָרהונדערט, האָבן געהאַלטן פאַר אַ הויפּט־פאַראַנטוואָרטליכקייט די סאָציאַלע און רעליגיעזע חובה פון צושטעלן הילף פאַר מיטגלידער און פרעמדע. די קהילה אין האַמבורג (וועלכע האָט געהאַט בערך 800 מענטשן אין די 1660ער יאָרן) האָט געגעבן:</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* הילף פאַר תּפוסים: ביישטייערונגען פאַר דער פּדיון שבויים נעצווערק, וואָס איז צענטראַליזירט געוואָרן אין ווענעציע און שפּעטער אין ליוואָרנאָ.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* הילף פאַר תּפוסים: ביישטייערונגען פאַר דער פּדיון שבויים נעצווערק, וואָס איז צענטראַליזירט געוואָרן אין ווענעציע און שפּעטער אין ליוואָרנאָ.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* תּרומות פאַרן הייליגן לאַנד: פינאַנציעלע שטיצע פאַר די יידישע קהילות אין ירושלים, חברון, צפת, און טבריה, וועלכע איז געוואָרן אַן אינסטיטוציאָנאַליזירטע אַרבעט.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* תּרומות פאַרן הייליגן לאַנד: פינאַנציעלע שטיצע פאַר די יידישע קהילות אין ירושלים, חברון, צפת, און טבריה, וועלכע איז געוואָרן אַן אינסטיטוציאָנאַליזירטע אַרבעט.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l45">שורה 45:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 47:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===דאָקומענטאַציע און צוטרוי===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===דאָקומענטאַציע און צוטרוי===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>כּדי צו פאַרזיכערן צוטרוי, האָבן די שלוחים געטראָגן אַ פּאָר טעקעס:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>כּדי צו פאַרזיכערן צוטרוי, האָבן די שלוחים געטראָגן אַ פּאָר טעקעס:</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># אגרת <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">כוללת</del>: אַן אויספירליכער בּריוו געשריבן אויף קלף, וואו מען האָט פאַרשריבן די סיבות פאַר דער שליחות און דעם איינפירונג פון דעם שליח. מען האָט דאָס אָפטמאָל געדרוקט אָדער איבערגעזעצט אויף דער לאָקאַלער שפּראַך פאַר דער קהילה.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># אגרת <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שליחות</ins>: אַן אויספירליכער בּריוו געשריבן אויף קלף, וואו מען האָט פאַרשריבן די סיבות פאַר דער שליחות און דעם איינפירונג פון דעם שליח. מען האָט דאָס אָפטמאָל געדרוקט אָדער איבערגעזעצט אויף דער לאָקאַלער שפּראַך פאַר דער קהילה.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># פּינקס השליחות: אַ רעקאָרד־בּוך פון די נדבות און פאַרפליכטונגען, וואו די ראשי־קהילה און נדיבים האָבן פאַרשריבן די סכומים פאַר צוטרוי.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># פּינקס השליחות: אַ רעקאָרד־בּוך פון די נדבות און פאַרפליכטונגען, וואו די ראשי־קהילה און נדיבים האָבן פאַרשריבן די סכומים פאַר צוטרוי.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l62">שורה 62:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 64:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אַנשטאָט פּערזענליכע באַזוכן, האָט לעהרען געשטעלט אַ צענטראַליזירטע קאַנאַל פאַר געלט־איבערפיר, באַנוצנדיג אָפט צייטונגען צו פאַרשפּרייטן די נויטיגע אינפאָרמאַציע און צו אַפּעלירן צו אַ ברייטן אידישן עולם.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אַנשטאָט פּערזענליכע באַזוכן, האָט לעהרען געשטעלט אַ צענטראַליזירטע קאַנאַל פאַר געלט־איבערפיר, באַנוצנדיג אָפט צייטונגען צו פאַרשפּרייטן די נויטיגע אינפאָרמאַציע און צו אַפּעלירן צו אַ ברייטן אידישן עולם.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==מאָדערנע <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">עמיסאַריעס </del>און דער נייער ישוב==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==מאָדערנע <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שליחים </ins>און דער נייער ישוב==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין די 19טן און 20סטן יאָרהונדערטער, האָט די שליחות אַריינגענומען נייע צילן, וואָס זענען געווען מער מאָדערן אָדער ציוניסטיש.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין די 19טן און 20סטן יאָרהונדערטער, האָט די שליחות אַריינגענומען נייע צילן, וואָס זענען געווען מער מאָדערן אָדער ציוניסטיש.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <!-- diff cache key hamichlol_main_yi-mw_:diff::1.12:old-339468:rev-339473 --> </table>

תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%A9%D7%93%22%D7%A8&diff=339468&oldid=prev 2025-12-04T18:53:43Z

<p>בס&quot;ד</p> <p><b>נייער בלאַט</b></p><div>{{דרעפט}}<br /> '''שד&quot;ר''' (ראשי תיבות פון שְׁלוּחָא דְרַבָּנָן — שליח פון די רבנים, אָדער שְׁלוּחָא דְרַחמָנָא — שליח פון גאָט) איז געווען דער טיטול פאַר אַ אידן, וואָס איז געשיקט געוואָרן פון דער אידישער ישוב אין ארץ־ישׂראל צו די קהילות אין דער גולה, כדי צו זאַמלען געלט ([[חלוקה]]) פאַרן קיום און פאַרשטאַרקונג פונעם אידישן ישוב אין לאַנד. די אינסטיטוציע פון שלוחים פון ארץ־ישׂראל האָט זיך אַנטוויקלט שוין אין דער אַלטער צייט, און האָט זיך געהויבן און געפּראַקט צווישן די 17טן און 19טן יאָרהונדערטער.<br /> <br /> ==היסטאָרישער איבערבליק און דעפיניציע==<br /> דער עיקר פונעם שדרוּת (די מיסיע פונעם שליח) איז געווען צו זאַמלען תּרומות פאַר די אידישע קהילות און מוסדות אין די פיר הייליגע שטעט פון ארץ־ישׂראל: ירושלים, חברון, צפת, און טבריה (זינט 1740, ווען דער ישוב האָט זיך דאָרט באַנייט). די שלוחים זענען געשיקט געוואָרן פון די קהילות אָדער ספּעציפישע ישיבות, ווי &quot;בית אל&quot;. די מיסיעס האָבן געדינט ווי אַ הויפּט־באַציאונג צווישן דער אידישער וועלט אין גלות און דעם ישוב, טראָגן נישט נאָר מאַטעריעלע הילף, נאָר אויך גייסטישע אינפאָרמאַציע און געדאַנקען.<br /> <br /> כּינויים: דער שליח איז אויך באַקאַנט געוואָרן מיטן אַקראָנים ש״ק (שליח קדוש), משולח (ביי די אשכּנזים), אָדער חכם (ביי די מזרחדיגע קהילות).<br /> <br /> ==אָרגאַניזאַציע פון די פילאַנטראָפּישע נעצווערק==<br /> די פילאַנטראָפּישע מיסיעס זענען געוואָרן צענטראַליזירט אין דער פריער מאָדערנער צייט.<br /> <br /> ===דער צענטער אין איסטאַנבול (קושטא)===<br /> פון די 1720ער יאָרן ביז די 1820ער יאָרן, האָט אַ גרופּע אידישע עליטעס אין דער אָטאָמאַנישער הויפּטשטאָט איסטאַנבול (קושטא) איבערגעזען די גאַנצע אַרבעט. דער קאָמיטעט איז געווען באַקאַנט ווי די פּקידי קושטא (פּקידים פון קושטא – אָפיציעלע).<br /> <br /> די גרונד פאַר דער גרינדונג פון די פּקידי קושטא אין 1726 איז געווען די שווערע פינאַנציעלע קריזיס אין ירושלים, נאָך דער אונטערפינאַנצירטער עליה פון אַ גרופּע אַשכּנזים אַרום יאָר 1700.<br /> <br /> די פּקידי קושטא, געצויגן פון דער פינאַנציעלער, סוחרישער, און רבנישער עליטע, האָבן:<br /> * געהאַנדלט מיט דער אָטאָמאַנישער רעגירונג צו באַשיצן די אינטערעסן פון ישוב.<br /> * אָרגאַניזירט די פינאַנצירונג אַריבער פיר געאָגראַפישע געגנטן: תּורקיא (די אָטאָמאַנישע אימפּעריע), פראַנקיא (אייראָפּע), שליחות מערב (צפון־אַפריקע), און ערעבּיסטאַן (אַריינגערעכנט פּערסיע און אינדיע).<br /> <br /> אַנדערע צענטראַלע קנופּן אַריינגערעכנט ליוואָרנאָ און אַמשטעראַם, וואָס האָבן געדינט ווי איבערפיר־פּונקטן פאַר געלט און שלוחים.<br /> <br /> ===דער פּאָרטוגעזיש-אידישער קהילה־פאַל אין האַמבורג (17טן י&quot;ה)===<br /> די קהילות פון דער מערבדיגער ספרדישער תּפוצה, ווי די פּאָרטוגעזיש-אידישע קהילה אין האַמבורג אינעם 17טן יאָרהונדערט, האָבן געהאַלטן פאַר אַ הויפּט־פאַראַנטוואָרטליכקייט די סאָציאַלע און רעליגיעזע חובה פון צושטעלן הילף פאַר מיטגלידער און פרעמדע. די קהילה אין האַמבורג (וועלכע האָט געהאַט בערך 800 מענטשן אין די 1660ער יאָרן) האָט געגעבן:<br /> <br /> * הילף פאַר תּפוסים: ביישטייערונגען פאַר דער פּדיון שבויים נעצווערק, וואָס איז צענטראַליזירט געוואָרן אין ווענעציע און שפּעטער אין ליוואָרנאָ.<br /> * תּרומות פאַרן הייליגן לאַנד: פינאַנציעלע שטיצע פאַר די יידישע קהילות אין ירושלים, חברון, צפת, און טבריה, וועלכע איז געוואָרן אַן אינסטיטוציאָנאַליזירטע אַרבעט.<br /> * הילף פאַר פרעמדע און רייזנדע: אַלערליי בּענפיטן, אַריינגערעכנט קאָמיסיעס פאַר אַקאָמאַדאַציע, שטיצע פאַר אַרטיזאַנען, פליטים, תּלמידי־חכמים, און אויך געלט פאַר רייזע (רייזע־גראַנטן) פאַר די וואָס האָבן געדאַרפט פאַרלאָזן די שטאָט.<br /> <br /> פּריאָריטעטן: די האַמבורגער קהילה האָט אָפן בייגעשטייערט פאַר ספרדישע קהילות אין מעדיטעראַן איבער אַשכּנזישע. אין פאַלן פון תּפוסים, האָט די קהילה אָפּגעזאָגט צו העלפן געפאַנגענע פון קרעמעניץ, ווייל זיי האָבן געוואָלט העלפן זייערע אייגענע קהילה־מיטגלידער &quot;און נישט די טודעסקאָס&quot;.<br /> <br /> קריזיס און שניטן: די עקאָנאָמישע קריזיס צווישן 1667–1680, צוזאַמען מיט דער סאָציאַלער אומרו פון שבתי־צבי, האָבן געפירט צו אַ שאַרפן שניט אין וואוילשטאַנד, און די ביישטייערונגען נאָך דער גולה האָבן זיך פאַרקלענערט, און זענען טעמפּאָרער פאַרווערט געוואָרן.<br /> <br /> ==דער שליח אין אַרבעט און די פּראָבלעמאַטיק==<br /> דער שליח האָט געטראָגן אַ גרויסע ענטפערליכקייט, נישט נאָר צו זאַמלען געלט, נאָר אויך צו פאָרשטעלן די גייסטישע גרויסקייט פון ארץ־ישׂראל.<br /> <br /> ===כאַראַקטער און שכר===<br /> שלוחים זענען געווען תּלמידי־חכמים פון ישיבות אין די הייליגע שטעט, אָפט נאָמינאַל באַלוינט פאַר דער מיסיע. אַ שלוח האָט געקענט באַקומען אַ באַדייטנדע סומע פון געלט, ווייל מען פלעגט אים גיבן בערך אַ דריטל פון דער גאַנצער ריינער הכנסה פון דער שליחות, אַחוץ דעם רייזע־ביילאַגע. די דאָזיגע הויכע קאָסטן (וואָס האָבן געמאַכט בערך 50% פון די איינגעזאַמלטע סכּומים) האָבן אָפט געפירט צו קריטיק אין דער גולה.<br /> <br /> ===נסיעה־קשיים און געפאַרן===<br /> די רייזעס האָבן געדויערט יאָרן און זענען געווען פול מיט סכנות:<br /> * געפאַרן אַזוי ווי: באַראָבונגען, פּיראַטן, איינפאַלן פון קראַנקייטן, און אויסמאַטונג. פון די 850 שלוחים, וועמענס נעמען זענען באַקאַנט, זענען לפּחות 85 (אַן ענטפער פון איינס פון צען) געשטאָרבן אויפן וועג.<br /> * פאַרן שומר מצוות איז עס געווען שווער צו היטן שבתים אָדער צו געפינען כּשר עסן, וואָס האָט אים געצווינגען צו רייזן אין שווערע תּנאים.<br /> <br /> ===דאָקומענטאַציע און צוטרוי===<br /> כּדי צו פאַרזיכערן צוטרוי, האָבן די שלוחים געטראָגן אַ פּאָר טעקעס:<br /> # אגרת כוללת: אַן אויספירליכער בּריוו געשריבן אויף קלף, וואו מען האָט פאַרשריבן די סיבות פאַר דער שליחות און דעם איינפירונג פון דעם שליח. מען האָט דאָס אָפטמאָל געדרוקט אָדער איבערגעזעצט אויף דער לאָקאַלער שפּראַך פאַר דער קהילה.<br /> # פּינקס השליחות: אַ רעקאָרד־בּוך פון די נדבות און פאַרפליכטונגען, וואו די ראשי־קהילה און נדיבים האָבן פאַרשריבן די סכומים פאַר צוטרוי.<br /> <br /> געוויינטליך זענען די שלוחים באַקאַנט געוואָרן פאַר זייער מוסטערהאַפטיגער אָנפירונג. אין צפון אַפריקע איז דאָס אָפט געווען אַזוי גרויס, אַז מען האָט זיי באַטראַכט ווי הייליגע מענטשן, און די קברים פון געשטאָרבענע שלוחים זענען געוואָרן הייליגע ערטער פאַר אידן און מוסולמענער.<br /> <br /> ===די אַשכּנזיש־ספרדישע מחלוקת===<br /> די שלוחים האָבן זיך תּמיד געמוזט אַרומזעצן מיטן פּראָבלעם פון עטנישער אָפּטיילונג.<br /> <br /> • פּריאָריטעט פאַר &quot;די אייגענע&quot;: אַשכּנזישע קהילות האָבן אָפט בייגעשטייערט בלויז פאַר אַשכּנזים אין ירושלים, און דאָס זעלבע פאַר ספרדישע קהילות. די אַשכּנזים אין ירושלים האָבן געטענהט, אַז די אַשכּנזים אין גולה זענען &quot;זייער פלייש און בלוט&quot;, דעריבער מוזן זיי זיי שטיצן.<br /> <br /> • אידעאָלאָגישע קאָנקורענץ: די קאָנקורענץ האָט זיך געשפּיגלט אין דער פראַגע, צי &quot;עניי עירך קודמין&quot; (די אָרעמע פון דיין שטאָט קומען פריער) מיינט די טייערע אָרעמע אין ארץ־ישׂראל פאַרן גאַנצן כּלל־ישׂראל (אַ טענה פון די שלוחים), אָדער די אָרעמע פון דער לאָקאַלער קהילה.<br /> <br /> ===די ענדע פון דער טראַדיציאָנעלער שליחות===<br /> אין מערבדיגער אייראָפּע איז דאָס טראַדיציאָנעלע שלוחים־סיסטעם אַראָפּגעפאַלן אין די 1820ער יאָרן, ווען די פּקידים ואַמַרכּלים אין אַמשטעראַם, אונטער דער לייטונג פון ר׳ צבי הירש לעהרען, האָבן אָפּגעשאַפט די באַזוכן פון שלוחים אין מערבדיגער אייראָפּע (אַחוץ איטאַליע), טענהנדיג, אַז די מיסיעס זענען צו טייער און נישט עפעקטיוו.<br /> <br /> אַנשטאָט פּערזענליכע באַזוכן, האָט לעהרען געשטעלט אַ צענטראַליזירטע קאַנאַל פאַר געלט־איבערפיר, באַנוצנדיג אָפט צייטונגען צו פאַרשפּרייטן די נויטיגע אינפאָרמאַציע און צו אַפּעלירן צו אַ ברייטן אידישן עולם.<br /> <br /> ==מאָדערנע עמיסאַריעס און דער נייער ישוב==<br /> אין די 19טן און 20סטן יאָרהונדערטער, האָט די שליחות אַריינגענומען נייע צילן, וואָס זענען געווען מער מאָדערן אָדער ציוניסטיש.<br /> <br /> • אידישער מחקר: שלוחים, ווי [[רבי חיים יוסף דוד אזולאי]] (חיד״א) אינעם 18טן יאָרהונדערט אָדער ר׳ יעקב סאַפּיר אינעם 19טן יאָרהונדערט, האָבן פאַרווירקליכט אַ ראָלע ווי קולטור־אַגענטן, זאַמלען און פאַרשפּרייטן ספרים, מחקרים, און נייע געדאַנקען.<br /> <br /> • ציוניסטישע שלוחים: שפּעטערע שלוחים, אַפילו אין מסורתדיגע קהילות ווי טריפּאָלי (ליביע) אינעם 20סטן יאָרהונדערט, האָבן אָנגעהויבן צו פירן נישט נאָר רעליגיעזע, נאָר אויך סאָציאַלע און בילדונגס־צילן. זיי האָבן געקליבן געלט פאַר נאַציאָנאַלע פאָנדן (ווי די [[קרן קיימת לישראל]]) און האָבן געאַרבעט צו פאַרוואַנדלען די קהילה דורך ציוניסטישער דערציונג און אָרגאַניזירט עליה (ווי די שליחות פון אַברהם עלמאַלעח אין 1923).<br /> <br /> די שלוחים פון דער [[הגנה]] (אידישע פאַרטיידיגונגס־אָרגאַניזאַציע) זענען געשיקט געוואָרן כּדי צו אָרגאַניזירן אַ הכשרת חקלאית (אַגריקולטורע טרענירונג) און פאַרטיידיגונגס־פּראַקטיקן, וועלכע איז געווען אַ טאָטאַלע ענדערונג אין לעבן פון שטאָטישע אידן. די דאָזיגע שלוחים האָבן געבראַכט אַ נייע ראָלע פאַר אידישער פירערשאַפט און האָבן ווייטער אַנטוויקלט דעם קשר צווישן דער גולה און ארץ־ישׂראל.<br /> <br /> ==רעפערענצן==<br /> {{רעפערענצן}}</div>

תנא קמא