https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D7%A8%D7%95%D7%99%3A%D7%A1%D7%A4%D7%90%D7%A8%D7%98%D7%90 2026-06-07T09:50:52Z ווערסיע היסטאריע פאר דעם בלאט אויפן וויקי MediaWiki 1.39.4 https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%A1%D7%A4%D7%90%D7%A8%D7%98%D7%90&diff=339284&oldid=prev 2025-11-03T19:20:33Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="yi"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 19:20, 3 נאוועמבער 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">שורה 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 1:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דרעפט}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דרעפט}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ספּאַרטאַ''' (דאריש: Σπάρτα, Spártā; אַטיש: Σπάρτη, Spártē) איז געווען אַ [[שטאָט-שטאַט]] אין לאַקאָניע (Laconia), אַ טייל פון דעם פּעלאָפּאָנעז (Peloponnese) אין [[אוראלט גריכנלאנד]]. אין אוראלטע צייטן, איז די שטאַט געווען באַקאַנט ווי '''לאַקעדאַמאָן''' (Λακεδαίμων, Lakedaímōn), בשעת &quot;ספּאַרטאַ&quot; האָט זיך באצויגן צו איר הויפּטשטאָט, וואָס איז געווען אַ גרופּע פון פינף דערפער אין דעם טאָל פונעם עווראָטאַס טייך. ספּאַרטאַ איז געווארן איינער פון די גרעסטע מיליטערישע כוחות אין גריכנלאַנד אַרום 650 פאַר דער ציווילער רעכנונג, און האָט געהאַלטן דעם סטאַטוס ביז 371 פאַר דער ציווילער רעכנונג.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ספּאַרטאַ''' (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">צומאל '''שפּארטא'''; </ins>דאריש: Σπάρτα, Spártā; אַטיש: Σπάρτη, Spártē) איז געווען אַ [[שטאָט-שטאַט]] אין לאַקאָניע (Laconia), אַ טייל פון דעם פּעלאָפּאָנעז (Peloponnese) אין [[אוראלט גריכנלאנד]]. אין אוראלטע צייטן, איז די שטאַט געווען באַקאַנט ווי '''לאַקעדאַמאָן''' (Λακεδαίμων, Lakedaímōn), בשעת &quot;ספּאַרטאַ&quot; האָט זיך באצויגן צו איר הויפּטשטאָט, וואָס איז געווען אַ גרופּע פון פינף דערפער אין דעם טאָל פונעם עווראָטאַס טייך. ספּאַרטאַ איז געווארן איינער פון די גרעסטע מיליטערישע כוחות אין גריכנלאַנד אַרום 650 פאַר דער ציווילער רעכנונג, און האָט געהאַלטן דעם סטאַטוס ביז 371 פאַר דער ציווילער רעכנונג.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די שפּאָרישקייט פון די חורבות אַרום דער מאָדערנער שטאָט אילוסטרירט דעם שטרענגן לעבנסשטייגער פון דער מיליטאַרישער אָליגאַרכיע, וועלכע האָט געקעניגט אין דער ספּאַרטאַנער שטאָט-שטאַט פונעם 6טן ביזן 2טן יארהונדערט פאַר דער ציווילער רעכנונג.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די שפּאָרישקייט פון די חורבות אַרום דער מאָדערנער שטאָט אילוסטרירט דעם שטרענגן לעבנסשטייגער פון דער מיליטאַרישער אָליגאַרכיע, וועלכע האָט געקעניגט אין דער ספּאַרטאַנער שטאָט-שטאַט פונעם 6טן ביזן 2טן יארהונדערט פאַר דער ציווילער רעכנונג.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l11">שורה 11:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 11:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==רעגירונג און אינסטיטוציעס==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==רעגירונג און אינסטיטוציעס==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[טעקע:Lycurgus.jpg|שמאל|קליין|250px|ליקורגוס]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די פּאָליטישע סיסטעם איז באַשטאַנען פון אַ דואַלע מאָנאַרכיע (&quot;צוויימאַכט/דיאַרכיע&quot;){{הערה|1=https://grokipedia.com/page/Diarchy}} מיט צוויי ירושה-מלכים, איינער פון די אַגיאַד (Agiad) און איינער פון דער אייריפּאָנטיד (Eurypontid) ליניעס. די מלכים זענען הויפּטזעכליך געווען מיליטערישע קאָמאַנדירן און הויכע גייסטליכע פיגורן.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די פּאָליטישע סיסטעם איז באַשטאַנען פון אַ דואַלע מאָנאַרכיע (&quot;צוויימאַכט/דיאַרכיע&quot;){{הערה|1=https://grokipedia.com/page/Diarchy}} מיט צוויי ירושה-מלכים, איינער פון די אַגיאַד (Agiad) און איינער פון דער אייריפּאָנטיד (Eurypontid) ליניעס. די מלכים זענען הויפּטזעכליך געווען מיליטערישע קאָמאַנדירן און הויכע גייסטליכע פיגורן.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l38">שורה 38:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 39:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ספּאַרטאַ איז געווען באַרימט פאַר אירע האָפּליט פאַלאַנקסן. ביישפּילן פון אירע מיליטערישע דערגרייכונגען זענען:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ספּאַרטאַ איז געווען באַרימט פאַר אירע האָפּליט פאַלאַנקסן. ביישפּילן פון אירע מיליטערישע דערגרייכונגען זענען:</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># מלחמות פון מעסעניע (Messenian Wars): האָבן געזיכערט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספרטה</del>'ס לאַנדווירטשאַפטליכע באַזע דורך קנעכטשאַפט.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># מלחמות פון מעסעניע (Messenian Wars): האָבן געזיכערט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספּאַרטאַ</ins>'ס לאַנדווירטשאַפטליכע באַזע דורך קנעכטשאַפט.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># טערמאָפּילאַי (Thermopylae) (480 פאַר דער ציווילער רעכנונג): קעניג לעאָנידאַס I האָט געלייט אַ קליינע גריכישע קראַפט, אַרייַנגערעכנט 300 ספּאַרטיאַטן, קעגן די פּערסישע אינוואַזיע.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># טערמאָפּילאַי (Thermopylae) (480 פאַר דער ציווילער רעכנונג): קעניג לעאָנידאַס I האָט געלייט אַ קליינע גריכישע קראַפט, אַרייַנגערעכנט 300 ספּאַרטיאַטן, קעגן די פּערסישע אינוואַזיע.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># פּעלאָפּאָנעזישע מלחמה (Peloponnesian War) (431–404 פאַר דער ציווילער רעכנונג): <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספרטה </del>איז אַרויסגעקומען ווי דער זיגער איבער אַטהענס.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># פּעלאָפּאָנעזישע מלחמה (Peloponnesian War) (431–404 פאַר דער ציווילער רעכנונג): <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספּאַרטאַ </ins>איז אַרויסגעקומען ווי דער זיגער איבער אַטהענס.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספרטה</del>'ס דאָמינאַנץ איז פאַרטיג געוואָרן נאָך דער מפלה ביי דער שלאַכט פון לעוקטראַ (Leuctra) אין 371 פאַר דער ציווילער רעכנונג, וואָס האָט באַפרייט מעסעניע.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספּאַרטאַ</ins>'ס דאָמינאַנץ איז פאַרטיג געוואָרן נאָך דער מפלה ביי דער שלאַכט פון לעוקטראַ (Leuctra) אין 371 פאַר דער ציווילער רעכנונג, וואָס האָט באַפרייט מעסעניע.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ראָלע פון פרויען אין ספּאַרטאַ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ראָלע פון פרויען אין ספּאַרטאַ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l56">שורה 56:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 57:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אַן אייגנאַרטיגער טעמע פונעם העלעניסטישן פּעריאָד איז דער באַהויפּטונג פון אַ בלוט־באַציונג צווישן די ספּאַרטאַנער און די אידן.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אַן אייגנאַרטיגער טעמע פונעם העלעניסטישן פּעריאָד איז דער באַהויפּטונג פון אַ בלוט־באַציונג צווישן די ספּאַרטאַנער און די אידן.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער הויפּט־באַווייז קומט פון דריי בריוו רעקאָרדירט אין ספר מכּבים א' (און אויך ביי יוסף פלאַוויוס). דער ערשטער בריוו (פונעם קעניג אַרעוס I פון ספּאַרטאַ צו דעם <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">יידישן </del>כּהן־גדול [[חוניו]] I, אַרום 309–265 פאַר דער ציווילער רעכנונג) באַהויפּט אַז די ספּאַרטאַנער און די אידן זענען &quot;ברידער&quot; און שפּראָצן פונעם &quot;שטאַם פון אַברהם&quot;. דער בריוו האָט אַפילו געפאָדערט אַ געמיינשאַפט פון סחורות: &quot;אייער פי און אייערע סחורות זענען אונזערע, און אונזערע זענען אייערע&quot;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער הויפּט־באַווייז קומט פון דריי בריוו רעקאָרדירט אין ספר מכּבים א' (און אויך ביי יוסף פלאַוויוס). דער ערשטער בריוו (פונעם קעניג אַרעוס I פון ספּאַרטאַ צו דעם כּהן־גדול [[חוניו]] I, אַרום 309–265 פאַר דער ציווילער רעכנונג) באַהויפּט אַז די ספּאַרטאַנער און די אידן זענען &quot;ברידער&quot; און שפּראָצן פונעם &quot;שטאַם פון אַברהם&quot;. דער בריוו האָט אַפילו געפאָדערט אַ געמיינשאַפט פון סחורות: &quot;אייער פי און אייערע סחורות זענען אונזערע, און אונזערע זענען אייערע&quot;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>שפּעטערע קאָרעספּאָנדענץ האָט פּאַסירט צווישן [[יהונתן החשמונאי]] און דער שפּעטערדיקער כהן גדול, [[שמעון החשמונאי]], און די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספרטאַנער</del>. דער פריערדיגער כהן גדול, [[יאסון]], האָט געזוכט מקלט אין <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספרטה </del>צוליב דער געמיינטער קרובה-שאַפט.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>שפּעטערע קאָרעספּאָנדענץ האָט פּאַסירט צווישן [[יהונתן החשמונאי]] און דער שפּעטערדיקער כהן גדול, [[שמעון החשמונאי]], און די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספּאַרטאַנער</ins>. דער פריערדיגער כהן גדול, [[יאסון]], האָט געזוכט מקלט אין <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספּאַרטאַ </ins>צוליב דער געמיינטער קרובה-שאַפט.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די מערהייט פון היינטיגע געלערנטע האַלטן אַז די בריוו זענען פיקטיוו אָדער פאַבריצירט, כאָטש עס איז אַ וואקסנדע מינאָריטעט וואָס גלייבט אין זייער אויטענטישקייט.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די מערהייט פון היינטיגע געלערנטע האַלטן אַז די בריוו זענען פיקטיוו אָדער פאַבריצירט, כאָטש עס איז אַ וואקסנדע מינאָריטעט וואָס גלייבט אין זייער אויטענטישקייט.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l66">שורה 66:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 67:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• פאַר אויטענטישקייט: אַ טייל געלערנטע (למשל, עמיטיי) טענה'ן פאַר דער אויטענטישקייט, טיילווייז ווייל אַרעוס I איז געווען אַ ווייניקער באַרימטער מלך; אַ פאַלשמאַכער וואָלט משמעות אויסגעקליבן אַ מער אַלעמען-באַקאַנטע פיגור.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• פאַר אויטענטישקייט: אַ טייל געלערנטע (למשל, עמיטיי) טענה'ן פאַר דער אויטענטישקייט, טיילווייז ווייל אַרעוס I איז געווען אַ ווייניקער באַרימטער מלך; אַ פאַלשמאַכער וואָלט משמעות אויסגעקליבן אַ מער אַלעמען-באַקאַנטע פיגור.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• אידישע מאָטיוואַציע (פאַבריקאַציע): די קרובה-שאַפט איז כּמעט זיכער אַ אידישע ערפינדונג. די חשמונאים האָבן געוואָלט פאַרבעסערן זייער אייגענע אידענטיטעט אין דער העלעניסטישער וועלט, ווייל <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספרטה </del>איז געווען אַ סימבאָל פאַר גריכישער אויסצייכענונג, דיסציפּלין, און סטאַביליטעט. דורך מאַכן אַברהם דעם שלאָס, האָבן די אידן אַרויסגעוויזן זייער אייגענע איבערהייט, אינטעגרירנדיג גריכן אין זייער אייגענער טראַדיציע.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• אידישע מאָטיוואַציע (פאַבריקאַציע): די קרובה-שאַפט איז כּמעט זיכער אַ אידישע ערפינדונג. די חשמונאים האָבן געוואָלט פאַרבעסערן זייער אייגענע אידענטיטעט אין דער העלעניסטישער וועלט, ווייל <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספּאַרטאַ </ins>איז געווען אַ סימבאָל פאַר גריכישער אויסצייכענונג, דיסציפּלין, און סטאַביליטעט. דורך מאַכן אַברהם דעם שלאָס, האָבן די אידן אַרויסגעוויזן זייער אייגענע איבערהייט, אינטעגרירנדיג גריכן אין זייער אייגענער טראַדיציע.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• פּאָליטישער מאָטיוו: איין טעאָריע טענה'ט אַז די אידן האָבן געוואָלט געווינען רחמים מיט [[אוראלט רוים|רוים]], ווייל <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספרטה </del>האָט געקראָגן ספּעציעלע באַהאַנדלונג פון רוים נאָך 146 פאַר דער ציווילער רעכנונג.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• פּאָליטישער מאָטיוו: איין טעאָריע טענה'ט אַז די אידן האָבן געוואָלט געווינען רחמים מיט [[אוראלט רוים|רוים]], ווייל <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספּאַרטאַ </ins>האָט געקראָגן ספּעציעלע באַהאַנדלונג פון רוים נאָך 146 פאַר דער ציווילער רעכנונג.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">• סאַמאַריטאַנער טאַכט: </del>עטליכע געלערנטע לייגן פאָר אַז די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">גאַנצע קאָרעספּאָנדענץ איז אַ טאַכט קעגן די אידישע עכטע עטנישע </del>&quot;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ברידער</del>&quot; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </del>די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">סאַמאַריטאַנער</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>עטליכע געלערנטע לייגן פאָר אַז <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דער מחבר פון ספר מקבים א׳ האָט טאַקע געמיינט </ins>די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[שומרונים]] ווען ער האָט געשריבן וועגן שפּאַרטאַנער, ווייל דער זאַץ </ins>&quot;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אייערע בהמות און אייער פאַרמעגן זענען אונזערס</ins>&quot; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שפּיגלט אָפּ אַן אַלטן אידישן שטעלונג, אַז </ins>די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שכם מענטשן (באַטראַכט דורך אידן אין דער תקופה ווי שומרונים) האָבן פאָרגעלייגט אַן אַליאַנץ פון גרימער מאָטיוואַציע, פּאַראַלעל צו דער געשיכטע אין בראשית ל&quot;ד{{הערה|{{צ-זשורנאל|Matan Orian|Spartans or Samaritans? Revealing the Creativity of the Author of 1 Maccabees|Harvard Theological Review|116 (3)|עמ=376 - 398|שנת הוצאה=2023|doi=10.1017/S0017816023000202}}}}</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==שפּעטערע און מאָדערנע <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">עראַ</del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==שפּעטערע און מאָדערנע <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">תקופה</ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאָך דער רוימישער קאָנקוועסט פון גריכנלאַנד אין 146 פאַר דער ציווילער רעכנונג, איז <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספרטה </del>געוואָרן אַ &quot;פרייע שטאָט&quot; אונטער רוימישער הערשאַפט און אַ טוריסטן-דעסטינאַציע, וואו מען האָט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אָבסערווירט </del>אירע עקזאָטישע מנהגים.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאָך דער רוימישער קאָנקוועסט פון גריכנלאַנד אין 146 פאַר דער ציווילער רעכנונג, איז <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספּאַרטאַ </ins>געוואָרן אַ &quot;פרייע שטאָט&quot; אונטער רוימישער הערשאַפט און אַ טוריסטן-דעסטינאַציע, וואו מען האָט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אָבזערווירט </ins>אירע עקזאָטישע מנהגים.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין דער צייט פונעם צענטן יאָרהונדערט זענען געווען אידן אין <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספרטה</del>, וועלכע האָבן זיך פאַרנומען מיט האַנדל און שפּעטער אין דער זיידן אינדוסטריע. דער אידישער קוואַרטאַל אין <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספרטה </del>איז אויך דערמאָנט געוואָרן דורך דעם פראַנצויזישן אויטאָר שאטאָבריאַנד אין 1806. די אידישע קהילה אין <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספרטה </del>איז שפּעטער חרוב געוואָרן ביי דער גריכישער רעוואָלוציע אין 1821–1829.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין דער צייט פונעם צענטן יאָרהונדערט זענען געווען אידן אין <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספּאַרטאַ</ins>, וועלכע האָבן זיך פאַרנומען מיט האַנדל און שפּעטער אין דער זיידן אינדוסטריע. דער אידישער קוואַרטאַל אין <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספּאַרטאַ </ins>איז אויך דערמאָנט געוואָרן דורך דעם פראַנצויזישן אויטאָר שאטאָבריאַנד אין 1806. די אידישע קהילה אין <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספּאַרטאַ </ins>איז שפּעטער חרוב געוואָרן ביי דער גריכישער רעוואָלוציע אין 1821–1829<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. די מאָדערנע שטאָט ספּאַרטאַ איז געגרינדעט געוואָרן אין 1834 לעבן דעם אַלטן פּלאַץ דורך אַ דעקרעט פון מלך אָטאָ פון גריכנלאַנד</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==לאַקאָנאָפיליאַ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==לאַקאָנאָפיליאַ ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l84">שורה 84:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 85:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{רעפערענצן}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{רעפערענצן}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[he:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספרטה</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[he:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספּאַרטאַ</ins>]]</div></td></tr> <!-- diff cache key hamichlol_main_yi-mw_:diff::1.12:old-339283:rev-339284 --> </table>

תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%A1%D7%A4%D7%90%D7%A8%D7%98%D7%90&diff=339283&oldid=prev 2025-11-03T18:19:30Z

<p></p> <a href="https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%A1%D7%A4%D7%90%D7%A8%D7%98%D7%90&amp;diff=339283&amp;oldid=339282">זעט די חילוקים</a>

תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%A1%D7%A4%D7%90%D7%A8%D7%98%D7%90&diff=339282&oldid=prev 2025-11-03T17:02:55Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">ספּאַרטאַ און די אידן: אַברהם־&#039;קאַזינס&#039;?</span></span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="yi"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 17:02, 3 נאוועמבער 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l39">שורה 39:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 39:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ספרטה'ס דאָמינאַנץ איז פאַרטיק געוואָרן נאָך דער מפלה ביי דער שלאַכט פון לעוקטראַ (Leuctra) אין 371 פאַר דער ציווילער רעכנונג, וואָס האָט באַפרייט מעסעניע.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ספרטה'ס דאָמינאַנץ איז פאַרטיק געוואָרן נאָך דער מפלה ביי דער שלאַכט פון לעוקטראַ (Leuctra) אין 371 פאַר דער ציווילער רעכנונג, וואָס האָט באַפרייט מעסעניע.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ספּאַרטאַ און די אידן<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">: אַברהם־'קאַזינס'?</del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ספּאַרטאַ און די אידן==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">באַציאונגען צווישן ספּאַרטאַ </del>און <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דעם אידישן פאָלק, וואָס זענען מערקווירדיג אין דער גריכישער און אידישער ליטעראַטור, ווערן באַהאַנדלט אין עטליכע מקורים</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אַן אייגנאַרטיגער טעמע פֿונעם העלעניסטישן פּעריאָד איז דער באַהויפּטונג פֿון אַ בלוט־באַציִונג צווישן </ins>די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספּאַרטאַנער </ins>און <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די אידן</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">===די קרובה-שאַפט טענה===</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דער הויפּט־באַווײז </ins>קומט פון <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דרײ </ins>בריוו רעקאָרדירט אין ספר <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">מכּבים </ins>א' (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">און אויך בײַ יוסף פלאַוויוס</ins>). דער ערשטער בריוו (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פונעם </ins>קעניג אַרעוס I פון <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספּאַרטאַ צו דעם ייִדישן כּהן־גדול [[חוניו]] I, אַרום </ins>309–265 פאַר דער ציווילער רעכנונג) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">באַהויפּט אַז </ins>די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספּאַרטאַנער </ins>און <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די </ins>אידן זענען <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&quot;ברידער&quot; </ins>און <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שפּראָצן פונעם &quot;שטאַם </ins>פון אַברהם<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&quot;</ins>. דער בריוו האָט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אַפילו געפֿאָדערט </ins>אַ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געמיינשאַפט פון סחורות</ins>: &quot;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אײער פי </ins>און <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אײערע סחורות </ins>זענען אונזערע, און <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אונדזערע </ins>זענען אייערע&quot;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די עיקר-באַווייז פאַר אַזאַ קרובה-שאַפט </del>קומט פון <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דריי </del>בריוו רעקאָרדירט אין ספר <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">חשמונאים </del>א' (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1 Maccabees</del>)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, וואָס שילדערן אַ דיפּלאָמאַטישע קאָרעספּאָנדענץ צווישן אידישע און ספרטאַנער פירער</del>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># </del>דער ערשטער בריוו (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פון אַרעוס I): דער בריוו איז אַנגעבליך געשיקט געוואָרן דורך </del>קעניג אַרעוס I פון <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ספרטה (</del>309–265 פאַר דער ציווילער רעכנונג) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">צום אידישן כהן גדול [[חוניו]] (Onias).</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># </del>די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">טענה: אַרעוס רופט אָניאַס &quot;ברודער&quot; און טענה'ט אַז ביידע פעלקער, ספּאַרטיאַטן </del>און אידן<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, </del>זענען <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">קרובים </del>און <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שטאמען </del>פון אַברהם. דער בריוו האָט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געהאלטן אַז דאָס איז געפונען געוואָרן אין אַן אַלטן דאָקומענט.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># די פאָרשלאָג: אַרעוס האָט פאָרגעלייגט </del>אַ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פולע בונד, זאָגנדיג</del>: &quot;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אייערע בהמות </del>און <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אייער פאַרמעגן </del>זענען אונזערע, און <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אונזערע </del>זענען אייערע&quot;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. דער אויסדרוק פון טיילן &quot;בהמות און פאַרמעגן&quot; איז אָנגעזען ווי אַ סעמיטישער אידיאָם</del>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>שפּעטערע קאָרעספּאָנדענץ האָט פּאַסירט צווישן [[יהונתן החשמונאי]] און דער שפּעטערדיקער כהן גדול, [[שמעון החשמונאי]], און די ספרטאַנער. דער פריערדיגער כהן גדול, [[יאסון]], האָט געזוכט מקלט אין ספרטה צוליב דער געמיינטער קרובה-שאַפט.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>שפּעטערע קאָרעספּאָנדענץ האָט פּאַסירט צווישן [[יהונתן החשמונאי]] און דער שפּעטערדיקער כהן גדול, [[שמעון החשמונאי]], און די ספרטאַנער. דער פריערדיגער כהן גדול, [[יאסון]], האָט געזוכט מקלט אין ספרטה צוליב דער געמיינטער קרובה-שאַפט.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">===היסטאָרישע און קולטורעלע דעבאַטעס===</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די מערהייט פון היינטיגע געלערנטע האַלטן אַז די בריוו זענען פיקטיוו אָדער פאַבריצירט, כאָטש עס איז אַ וואקסנדע מינאָריטעט וואָס גלייבט אין זייער אויטענטישקייט.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די מערהייט פון היינטיגע געלערנטע האַלטן אַז די בריוו זענען פיקטיוו אָדער פאַבריצירט, כאָטש עס איז אַ וואקסנדע מינאָריטעט וואָס גלייבט אין זייער אויטענטישקייט.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> </table>

תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%A1%D7%A4%D7%90%D7%A8%D7%98%D7%90&diff=339281&oldid=prev 2025-11-03T16:57:14Z

<p></p> <a href="https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%A1%D7%A4%D7%90%D7%A8%D7%98%D7%90&amp;diff=339281&amp;oldid=339280">זעט די חילוקים</a>

תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%A1%D7%A4%D7%90%D7%A8%D7%98%D7%90&diff=339280&oldid=prev 2025-11-03T16:01:38Z

<p>בס&quot;ד</p> <p><b>נייער בלאַט</b></p><div>{{דרעפט}}<br /> '''ספּאַרטאַ''' (דאריש: Σπάρτα, Spártā; אַטיש: Σπάρτη, Spártē) איז געווען אַ באַקאַנטע שטאָט-שטאַט אין לאַקאָניע (Laconia), אַ טייל פון דעם פּעלאָפּאָנעז (Peloponnese) אין אוראלט גריכנלאנד. אין אוראלטע צייטן, איז די שטאַט געווען באַקאַנט ווי לאַקעדאַמאָן (Λακεδαίμων, Lakedaímōn), און &quot;ספרטה&quot; האָט זיך געצויגן צו איר הויפּטשטאָט, וואָס איז געווען אַ גרופּע פון דערפער אין דעם טאָל פונעם עוראָטאַס טייך. ספרטה איז געווען איינער פון די גרעסטע מיליטערישע כוחות אין גריכנלאַנד אַרום 650 פאַר דער ציווילער רעכנונג, און האָט געהאַלטן דעם סטאַטוס ביז 371 פאַר דער ציווילער רעכנונג.<br /> <br /> די שפּאָרישקייט פון די חורבות אַרום דער מאָדערנער שטאָט אילוסטרירט דעם שטרענגן לעבנסשטייגער פון דער מיליטאַרישער אָליגאַרכיע, וועלכע האָט געקעניגט אין דער ספרטאַנער שטאָט-שטאַט פונעם 6טן ביזן 2טן יארהונדערט פאַר דער ציווילער רעכנונג.<br /> <br /> ==געשיכטע און פּאָליטישע סטרוקטור==<br /> ===אויפקום און געזעלשאַפטליכע אָרדענונג===<br /> ספרטה איז אַרויסגעקומען פון דאָרישע זידלונגען אַרום דעם 9טן יאָרהונדערט פאַר דער ציווילער רעכנונג. די ספרטאַנער געזעלשאַפט איז געווען אויסערגעוויינטלעך מיליטאַריזירט, מיט פולע בירגערס, די ספּאַרטיאַטן (Spartiates) אָדער האָמאָיאָי (&quot;גלייכע&quot;), וואָס האָבן זיך פאָוקירט אויסשליסלעך אויף מיליטערישער טריינינג און גשמיותדיקער אַנטוויקלונג.<br /> <br /> די פּאָליטישע סיסטעם איז באַשטאַנען פון אַ דואַלע מאָנאַרכיע מיט צוויי ירושה-מלכים פון די אַגיאַד (Agiad) און עוריפּאָנטיד (Eurypontid) ליניעס. די מלוכה איז אויך געווען געהערשט דורך אַ ראַט פון עלטערע (די גערוסיאַ, Gerousia) און אַ יערלעך עלעקטירטע גרופּע פון פינף אויפזעער (די עפאָרן, Ephors), וואָס האָבן געהאַט עקזעקוטיווע מאַכט. די אייגנאַרטיקע קאָנסטיטוציע און געזעלשאַפטליכע סיסטעם ווערן טראַדיציאָנעל צוגעשריבן צו דעם האַלב-מיטישן געזעצגעבער ליקורגוס (Lycurgus).<br /> <br /> ===קנעכט און פרידליכע באפעלקערונג===<br /> די ספרטאַנער עליט קלאַס איז געווען געשטיצט דורך אַ גרויסער קלאַס פון אומפרייע אַרבעטער גערופן העלאָטן (Helots), וועלכע זענען געווען סטאַט-אָונד באַפעלקערונג, בפרט די אונטערדרוקטע איינוואוינער פון מעסעניע (Messenia). העלאָטן האָבן פאַרמאָגט אייגענע פאַמיליעס און פאַרמעגן, אָבער זייער סטאַטוס איז געווען ירושה-דיק און זיי האָבן געמוזט איבערגעבן אַ פיקסירטן טייל פון זייער פּראָדוקציע צו זייערע ספרטאַנער הארן. די העלאָטן זענען געווען אַזוי פיל אַזוי ווי זיבן מאָל די צאָל פון די ספּאַרטיאַטן, און דער מורא פון אַ העלאָט אויפשטאַנד האָט געפירט צו מיטלען ווי די קריפּטעיאַ (Krypteia), אַ סודע פּאַטראָל פון יונגע ספּאַרטיאַטן וועלכע פלעגן מערדן העלאָטן צו האַלטן טעראָר.<br /> <br /> אויך זענען געווען די פּעריאָיקאָי (Perioikoi, &quot;איינוואוינער ארום&quot;), פרייע ניט-בירגערס פון לאַקאָניע, וואָס האָבן געהאַט זייערע אייגענע שטעט (מוניציפּאַליטעטן) און פאַרנומען זיך מיט האַנדל און מלאָכות.<br /> <br /> ===מיליטערישע און קולטורעלע אַספּעקטן===<br /> דער יונגער ספּאַרטיאַטער מאַן איז געווען טריינירט פון 7 יאָר אין דער אַגאָגע (Agoge) סיסטעם, וואָס האָט אים געלערנט דיסציפּלין און האַרטקייט, און אים געצוואונגען צו לעבן אין קאָמונאַלע קעשענעס (syssitia). ליקורגוס האָט אַנגעבליך פאַרבאָטן גאָלדענע און זילבערנע מטבעות און האָט איינגעפירט אייזערנע שפּיזן (iron bars) אַלס געלט, בכדי צו פאַרמיידן האַנדל און לוקסוס.<br /> <br /> ספרטה איז געווען באַרימט פאַר אירע האָפּליט פאַלאַנקסן. ביישפּילן פון אירע מיליטערישע דערגרייכונגען זענען:<br /> # מלחמות פון מעסעניע (Messenian Wars): האָבן געזיכערט ספרטה'ס לאַנדווירטשאַפטליכע באַזע דורך קנעכטשאַפט.<br /> # טערמאָפּילאַי (Thermopylae) (480 פאַר דער ציווילער רעכנונג): קעניג לעאָנידאַס I האָט געלייט אַ קליינע גריכישע קראַפט, אַרייַנגערעכנט 300 ספּאַרטיאַטן, קעגן די פּערסישע אינוואַזיע.<br /> # פּעלאָפּאָנעזישע מלחמה (Peloponnesian War) (431–404 פאַר דער ציווילער רעכנונג): ספרטה איז אַרויסגעקומען ווי דער זיגער איבער אַטהענס.<br /> <br /> ספרטה'ס דאָמינאַנץ איז פאַרטיק געוואָרן נאָך דער מפלה ביי דער שלאַכט פון לעוקטראַ (Leuctra) אין 371 פאַר דער ציווילער רעכנונג, וואָס האָט באַפרייט מעסעניע.<br /> <br /> ==ספרטה און די אידן: אַברהם־'קאַזינס'?==<br /> די באַציאונגען צווישן ספרטה און דעם אידישן פאָלק, וואָס זענען מערקווירדיק אין דער גריכישער און אידישער ליטעראַטור, ווערן באַהאַנדלט אין עטליכע מקורים.<br /> <br /> ===די קרובה-שאַפט טענה===<br /> די עיקר-באַווייז פאַר אַזאַ קרובה-שאַפט קומט פון דריי בריוו רעקאָרדירט אין ספר חשמונאים א' (1 Maccabees), וואָס שילדערן אַ דיפּלאָמאַטישע קאָרעספּאָנדענץ צווישן אידישע און ספרטאַנער פירער.<br /> <br /> # דער ערשטער בריוו (פון אַרעוס I): דער בריוו איז אַנגעבליך געשיקט געוואָרן דורך קעניג אַרעוס I פון ספרטה (309–265 פאַר דער ציווילער רעכנונג) צום אידישן כהן גדול [[חוניו]] (Onias).<br /> # די טענה: אַרעוס רופט אָניאַס &quot;ברודער&quot; און טענה'ט אַז ביידע פעלקער, ספּאַרטיאַטן און אידן, זענען קרובים און שטאמען פון אַברהם. דער בריוו האָט געהאלטן אַז דאָס איז געפונען געוואָרן אין אַן אַלטן דאָקומענט.<br /> # די פאָרשלאָג: אַרעוס האָט פאָרגעלייגט אַ פולע בונד, זאָגנדיג: &quot;אייערע בהמות און אייער פאַרמעגן זענען אונזערע, און אונזערע זענען אייערע&quot;. דער אויסדרוק פון טיילן &quot;בהמות און פאַרמעגן&quot; איז אָנגעזען ווי אַ סעמיטישער אידיאָם.<br /> <br /> שפּעטערע קאָרעספּאָנדענץ האָט פּאַסירט צווישן [[יהונתן החשמונאי]] און דער שפּעטערדיקער כהן גדול, [[שמעון החשמונאי]], און די ספרטאַנער. דער פריערדיגער כהן גדול, [[יאסון]], האָט געזוכט מקלט אין ספרטה צוליב דער געמיינטער קרובה-שאַפט.<br /> <br /> ===היסטאָרישע און קולטורעלע דעבאַטעס===<br /> די מערהייט פון היינטיגע געלערנטע האַלטן אַז די בריוו זענען פיקטיוו אָדער פאַבריצירט, כאָטש עס איז אַ וואקסנדע מינאָריטעט וואָס גלייבט אין זייער אויטענטישקייט.<br /> <br /> • קעגן אויטענטישקייט: עס איז ווילד אוממעגלעך אַז די אידן וואָלטן געקענט ערוואַרטן מיליטערישע אָדער דיפּלאָמאַטישע הילף פון דער שוואכער ספרטה אין דעם צווייטן יאָרהונדערט פאַר דער ציווילער רעכנונג. דערצו, וואָלט עס געווען אומבאַשיינליך אַז ספּאַרטיאַטן זאָלן באַשטעטיגן אָפּשטאַם פון אַ &quot;באַרבאַרישן&quot; פאָטער ווי אַברהם.<br /> <br /> • פאַר אויטענטישקייט: אַ טייל געלערנטע (למשל, עמיטיי) טענה'ן פאַר דער אויטענטישקייט, טיילווייז ווייל אַרעוס I איז געווען אַ ווייניקער באַרימטער מלך; אַ פאַלשמאַכער וואָלט משמעות אויסגעקליבן אַ מער אַלעמען-באַקאַנטע פיגור.<br /> <br /> • אידישע מאָטיוואַציע (פאַבריקאַציע): די קרובה-שאַפט איז כּמעט זיכער אַ אידישע ערפינדונג. די חשמונאים האָבן געוואָלט פאַרבעסערן זייער אייגענע אידענטיטעט אין דער העלעניסטישער וועלט, ווייל ספרטה איז געווען אַ סימבאָל פאַר גריכישער אויסצייכענונג, דיסציפּלין, און סטאַביליטעט. דורך מאַכן אַברהם דעם שלאָס, האָבן די אידן אַרויסגעוויזן זייער אייגענע איבערהייט, אינטעגרירנדיג גריכן אין זייער אייגענער טראַדיציע.<br /> <br /> • פּאָליטישער מאָטיוו: איין טעאָריע טענה'ט אַז די אידן האָבן געוואָלט געווינען רחמים מיט [[אוראלט רוים|רוים]], ווייל ספרטה האָט געקראָגן ספּעציעלע באַהאַנדלונג פון רוים נאָך 146 פאַר דער ציווילער רעכנונג.<br /> <br /> • סאַמאַריטאַנער טאַכט: עטליכע געלערנטע לייגן פאָר אַז די גאַנצע קאָרעספּאָנדענץ איז אַ טאַכט קעגן די אידישע עכטע עטנישע &quot;ברידער&quot; – די סאַמאַריטאַנער.<br /> <br /> ==שפּעטערע און מאָדערנע עראַ==<br /> נאָך דער רוימישער קאָנקוועסט פון גריכנלאַנד אין 146 פאַר דער ציווילער רעכנונג, איז ספרטה געוואָרן אַ &quot;פרייע שטאָט&quot; אונטער רוימישער הערשאַפט און אַ טוריסטן-דעסטינאַציע, וואו מען האָט אָבסערווירט אירע עקזאָטישע מנהגים.<br /> <br /> אין דער צייט פונעם צענטן יאָרהונדערט זענען געווען אידן אין ספרטה, וועלכע האָבן זיך פאַרנומען מיט האַנדל און שפּעטער אין דער זיידן אינדוסטריע. דער אידישער קוואַרטאַל אין ספרטה איז אויך דערמאָנט געוואָרן דורך דעם פראַנצויזישן אויטאָר שאטאָבריאַנד אין 1806. די אידישע קהילה אין ספרטה איז שפּעטער חרוב געוואָרן ביי דער גריכישער רעוואָלוציע אין 1821–1829.<br /> [[he:ספרטה]]</div>

תנא קמא