רוי:משה רבינו'ס שטעקן - ווערסיע היסטאריע

תנא קמא אין 17:52, 15 יאנואר 2026

2026-01-15T17:52:42Z

תנא קמא אין 03:37, 15 יאנואר 2026

2026-01-15T03:37:56Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 03:37, 15 יאנואר 2026
שורה 8:		שורה 8:
	עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט:		עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט:
	פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון){{הערה\|1=עס זענען פאַראַן פאַרשידענע נוסחאות: ספּיר, סנפּרנון, סמפּירינון, סנפּירינון, סמפּירין, סנפּירנון, סנפּרינון, סמפּרינון, סנפּירינן.}}, וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|כ\|מפרש=תרגום יונתן}}}} און איז דאָס זעלבע מאַטעריאַל פון וואָס די לוחות זענען געווען געמאַכט.		פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון){{הערה\|1=עס זענען פאַראַן פאַרשידענע נוסחאות: ספּיר, סנפּרנון, סמפּירינון, סנפּירינון, סמפּירין, סנפּירנון, סנפּרינון, סמפּרינון, סנפּירינן.}}, וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|כ\|מפרש=תרגום יונתן}}}} און איז דאָס זעלבע מאַטעריאַל פון וואָס די לוחות זענען געווען געמאַכט.
	דער שטעקן האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה\|{{רבה\|שמות\|ח\|ג}}}} (אַרום 575 ליטער), אָבער דאָך האָט משה אים געקענט אויפהייבן מיט איין האַנט ווייל די אותיות אויפ'ן שטעקן האָבן ווי געטראָגן דעם שטעקן{{הערה\|[https://www.sefaria.org/Siftei_Kohen_on_Torah%2C_Exodus.4.17 שפתי כהן אויף שמות ד, יז]. זעט מדרש שכל טוב [https://www.sefaria.org/Midrash_Sekhel_Tov%2C_Shemot.4.17 אויף שמות ד, יז]}}.		דער שטעקן האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה\|שם=שמרחג\|{{רבה\|שמות\|ח\|ג}}}} (אַרום 575 ליטער), אָבער דאָך האָט משה אים געקענט אויפהייבן מיט איין האַנט ווייל די אותיות אויפ'ן שטעקן האָבן ווי געטראָגן דעם שטעקן{{הערה\|[https://www.sefaria.org/Siftei_Kohen_on_Torah%2C_Exodus.4.17 שפתי כהן אויף שמות ד, יז]. זעט מדרש שכל טוב [https://www.sefaria.org/Midrash_Sekhel_Tov%2C_Shemot.4.17 אויף שמות ד, יז]}}.
	אנדערע מסורות זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|יז\|מפרש=ספורנו}}: "שאינו ממין עץ חשוב"}} פונעם עץ החיים{{הערה\|זעט זוהר חדש [https://www.toratemetfreeware.com/online/f_01782_part_8.html בשלח, לח, ב]; [https://www.sefaria.org.il/Beur_HaRadal_on_Pirkei_DeRabbi_Eliezer.40.7 ביאור הרד"ל על פרקי דרבי אליעזר מ׳, ז].}} אדער עץ הדעת{{הערה\|ילקוט ראובני, [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=19432&st=&pgnum=279 חוקת, דף קמג, ב]}} וואָס איז געוואַקסן אין גן עדן.		אנדערע מסורות זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|יז\|מפרש=ספורנו}}: "שאינו ממין עץ חשוב"}} פונעם עץ החיים{{הערה\|זעט זוהר חדש [https://www.toratemetfreeware.com/online/f_01782_part_8.html בשלח, לח, ב]; [https://www.sefaria.org.il/Beur_HaRadal_on_Pirkei_DeRabbi_Eliezer.40.7 ביאור הרד"ל על פרקי דרבי אליעזר מ׳, ז].}} אדער עץ הדעת{{הערה\|ילקוט ראובני, [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=19432&st=&pgnum=279 חוקת, דף קמג, ב]}} וואָס איז געוואַקסן אין גן עדן.

	==אויפקריצונגען==		==אויפקריצונגען==
	דער שטעקן האט געהאט אויף זיך פילע הייליגע אויפקריצונגען:		דער שטעקן האט געהאט אויף זיך פילע הייליגע אויפקריצונגען:
	* דער [[שם המפורש]]{{הערה\|שם=תרייד\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כא\|מפרש=תרגום יונתן}}}}{{הערה\|שם=פדרכ\|[https://www.sefaria.org.il/Pesikta_DeRav_Kahana.19.6 פסיקתא דרב כהנא יט, ו]}}{{הערה\|~~{{רבה\|שמות\|ח\|ג}}~~}}.		* דער [[שם המפורש]]{{הערה\|שם=תרייד\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כא\|מפרש=תרגום יונתן}}}}{{הערה\|שם=פדרכ\|[https://www.sefaria.org.il/Pesikta_DeRav_Kahana.19.6 פסיקתא דרב כהנא יט, ו]}}{{הערה\|שם=שמרחג}}.
	* דער ראשי תיבות פון די צען מכות: [[דצ"ך עד"ש באח"ב]]{{הערה\|שם=תרייד}}.		* דער ראשי תיבות פון די צען מכות: [[דצ"ך עד"ש באח"ב]]{{הערה\|שם=תרייד}}.
	* די נעמען פון די [[דריי אבות\|אבות]], די [[אמהות]], און די צוועלף שבטים{{הערה\|שם=תרייד}}.		* די נעמען פון די [[דריי אבות\|אבות]], די [[אמהות]], און די צוועלף שבטים{{הערה\|שם=תרייד}}.
שורה 31:		שורה 31:

	ווען משה האט געפירט יתרו'ס שעף אין מדבר חורב, האט גאט אינעם [[סנה]] געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג ווען עס ווערט אראפּגעווארפן אויף דער ערד און דאן צוריק א שטעקן ווען משה האט עס אנגעכאפט ביים וויידל עס אויפצוהייבן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|א\|ה}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), און ווען די פרעה'ס כישוף-מאכערס האבן דאס נאכגעמאכט, האט אהרן'ס שטעקן איינגעשלונגען זייערע שטעקנס{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ח\|יג}}}}. לויט'ן מדרש איז דאס דער זעלבער שטעקן ווי משה'ס{{הערה\|שם=ילקוט\|{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}; {{ילקוט שמעוני\|תהלים\|תתסט}}}}.		ווען משה האט געפירט יתרו'ס שעף אין מדבר חורב, האט גאט אינעם [[סנה]] געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג ווען עס ווערט אראפּגעווארפן אויף דער ערד און דאן צוריק א שטעקן ווען משה האט עס אנגעכאפט ביים וויידל עס אויפצוהייבן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|א\|ה}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), און ווען די פרעה'ס כישוף-מאכערס האבן דאס נאכגעמאכט, האט אהרן'ס שטעקן איינגעשלונגען זייערע שטעקנס{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ח\|יג}}}}. לויט'ן מדרש איז דאס דער זעלבער שטעקן ווי משה'ס{{הערה\|שם=ילקוט\|{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}; {{ילקוט שמעוני\|תהלים\|תתסט}}}}.

			אין מדרש ווערט דערציילט אַז דער שטעקן האָט גערעדט און דערציילט וועגן זיין פאַרוואַנדלונג פון אַ שטעקן צו אַ שלאַנג{{הערה\|מדרש אבכי"ר, אין {{ילקוט שמעוני\|שמות\|קעא}}}}.

	זעקס פון די [[צען מכות]] זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה\|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה\|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. עס איז דא א דעבאטע וועגן וועלכע שטעקן אהרן האט גענוצט. עטליכע מפרשים זאָגן אַז עס איז געווען משה'ס שטעקן, געגעבן פאר אהרן פאַר די מכות וואָס ער האט געברענגט{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ט\|מפרש=אבן עזרא}}}}, בשעת אַנדערע שלאָגן פאָר אַז אהרן האט גענוצט זיין אייגענעם שטעקן{{הערה\|{{זוהר\|ב\|כח\|א}}; {{תנ"ך\|שמות\|ז\|יד\|כה\|מפרש=אברבנאל}}}}.		זעקס פון די [[צען מכות]] זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה\|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה\|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. עס איז דא א דעבאטע וועגן וועלכע שטעקן אהרן האט גענוצט. עטליכע מפרשים זאָגן אַז עס איז געווען משה'ס שטעקן, געגעבן פאר אהרן פאַר די מכות וואָס ער האט געברענגט{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ט\|מפרש=אבן עזרא}}}}, בשעת אַנדערע שלאָגן פאָר אַז אהרן האט גענוצט זיין אייגענעם שטעקן{{הערה\|{{זוהר\|ב\|כח\|א}}; {{תנ"ך\|שמות\|ז\|יד\|כה\|מפרש=אברבנאל}}}}.
שורה 44:		שורה 46:
	לויט דעם מדרש, האָט משה געשלאָגן און גע'הרג'עט [[סיחון]] און [[עוג מלך הבשן\|עוג]] מיט דער שטעקן{{הערה\|{{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}}}. ווען דער [[מלאך המות]] איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה\|אבות דרבי נתן, מהדורת שעכטער, [https://www.sefaria.org.il/Avot_DeRabbi_Natan%2C_Recension_B%2C_Addition_to_Recension_I.4.7 הוספה ב לנוסחא א], [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=38247&st=&pgnum=190 וויען תרמ"ז, עמ' 156]; {{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}; מדרש פטירת משה}}.		לויט דעם מדרש, האָט משה געשלאָגן און גע'הרג'עט [[סיחון]] און [[עוג מלך הבשן\|עוג]] מיט דער שטעקן{{הערה\|{{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}}}. ווען דער [[מלאך המות]] איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה\|אבות דרבי נתן, מהדורת שעכטער, [https://www.sefaria.org.il/Avot_DeRabbi_Natan%2C_Recension_B%2C_Addition_to_Recension_I.4.7 הוספה ב לנוסחא א], [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=38247&st=&pgnum=190 וויען תרמ"ז, עמ' 156]; {{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}; מדרש פטירת משה}}.

	אין עולם הבא איז משה באַלוינט געוואָרן מיטן שרביט וואָס גאָט האָט גענוצט בײ בריאת העולם. די שטעקן וואָס משה האָט גענוצט אין עולם הזה איז געווען א מעין פון יענעם שטעקן, איינס פון 608,700{{הערה\|1=מדרש פטירת משה, אין: א. יעלינעק, [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=67592&st=&pgnum=146 בית המדרש, א (תרי"ג), עמ' 121], אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org.il/Otzar_Midrashim%2C_Midrashim_on_Moses_Our_Master%2C_The_Death_of_Moses_(Version_1).6 פטירת נוסח א]}}.		אין עולם הבא איז משה באַלוינט געוואָרן מיטן שרביט וואָס גאָט האָט גענוצט ביי בריאת העולם. די שטעקן וואָס משה האָט גענוצט אין עולם הזה איז געווען א מעין פון יענעם שטעקן, איינס פון 608,700{{הערה\|1=מדרש פטירת משה, אין: א. יעלינעק, [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=67592&st=&pgnum=146 בית המדרש, א (תרי"ג), עמ' 121], אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org.il/Otzar_Midrashim%2C_Midrashim_on_Moses_Our_Master%2C_The_Death_of_Moses_(Version_1).6 פטירת נוסח א]}}.

	==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==		==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==
שורה 60:		שורה 62:
	----		----
	רבי משה פון פרעמסלא, אַ פוילישער רב און תלמיד פון רבי שלמה לוריא פונעם 16טן יאָרהונדערט, האָט געשריבן אַ קאָמפּענדיום פון הלכה מיטן נאָמען מטה משה. איינע פון די פיר טעמים צום נאמען וואס ער שרייבט אין די הקדמה, איז אז ווען ער וועט אָנקומען אויף יענער וועלט און מען וועט אים פרעגן "מה זה בידך" (געבויט אויף "אשרי מי שבא לכאן ותלמודו בידו"), וועט ער ענטפערן "מטה, כמטה משה"{{הערה\|{{היברובוקס\|2=מטה משה\|3=42401\|page=5\|מקום הוצאה=פראנקפורט\|שנת הוצאה=תע"ט\|עמ=דף ג, א}}}}.		רבי משה פון פרעמסלא, אַ פוילישער רב און תלמיד פון רבי שלמה לוריא פונעם 16טן יאָרהונדערט, האָט געשריבן אַ קאָמפּענדיום פון הלכה מיטן נאָמען מטה משה. איינע פון די פיר טעמים צום נאמען וואס ער שרייבט אין די הקדמה, איז אז ווען ער וועט אָנקומען אויף יענער וועלט און מען וועט אים פרעגן "מה זה בידך" (געבויט אויף "אשרי מי שבא לכאן ותלמודו בידו"), וועט ער ענטפערן "מטה, כמטה משה"{{הערה\|{{היברובוקס\|2=מטה משה\|3=42401\|page=5\|מקום הוצאה=פראנקפורט\|שנת הוצאה=תע"ט\|עמ=דף ג, א}}}}.

			==פּאַראַלעלן אין אַנדערע קולטורן==
			פילע פאָרשער ווייזן אָן אויף דעם ענליכקייט צווישן דער געשיכטע פון משה וואָס ציט אַרויס דעם שטעקן פון יתרו'ס גאָרטן און די לעגענדע פון קעניג אַרטור, וועלכער האָט אַרויסגעצויגן דעם שווערד עקסקאַליבער פון אַ שטיין{{הערה\|{{צ-זשורנאל\|STANLEY SCHNEIDER\|MOSES, KING ARTHUR AND LOT: STAFF, SWORD AND CROSS ACCORDING TO MIDRASHIC AND NON-JEWISH SOURCES\|JEWISH BIBLE QUARTERLY\|49(2)\|עמ=76–77\|שנת הוצאה=2021}}}}.

			אין דער קריסטליכער טראַדיציע, ווערט דער שטעקן פאַרבונדן מיט דעם בוים פון גן עדן און מען זאָגט אַז דאָס האָלץ פונעם שטעקן איז שפּעטער גענוצט געוואָרן פאַר דעם צלם פון יאָשקע{{הערה\|{{צ-זשורנאל\|SCHNEIDER\|MOSES, KING ARTHUR AND LOT\|JBQ\|49(2)\|עמ=77–79\|שנת הוצאה=2021}}}}. אין איסלאַם זענען פאַראַן לעגענדעס וועגן דעם שטעקן אין שייכות מיט [[לוט]] און זיין תשובה{{הערה\|{{צ-זשורנאל\|SCHNEIDER\|MOSES, KING ARTHUR AND LOT\|JBQ\|49(2)\|עמ=79–80\|שנת הוצאה=2021}}}}.

	==רעפערענצן==		==רעפערענצן==

תנא קמא אין 01:45, 15 יאנואר 2026

2026-01-15T01:45:56Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 01:45, 15 יאנואר 2026
שורה 1:		שורה 1:
	{{דרעפט}}		{{דרעפט}}
			{{דעסקריפציע\|וואונדערליכער און מיסטישער שטעקן פון משה}}
	'''משה רבינו'ס שטעקן''' (אויך באקאנט אלס דער '''מטה משה''' אדער '''מטה האלקים''') איז איינע פון די מערסט באקאנטע סימבאלן אין דער געשיכטע פון יציאת מצרים. דער שטעקן איז גענוצט געווארן דורך [[משה רבינו]] צו באווייזן אותות און מופתים פאר פרעה, ברענגען די צען מכות אויף מצרים, שפאלטן דעם ים סוף, און ארויסציען וואסער פון א שטיין אין דער מדבר.		'''משה רבינו'ס שטעקן''' (אויך באקאנט אלס דער '''מטה משה''' אדער '''מטה האלקים''') איז איינע פון די מערסט באקאנטע סימבאלן אין דער געשיכטע פון יציאת מצרים. דער שטעקן איז גענוצט געווארן דורך [[משה רבינו]] צו באווייזן אותות און מופתים פאר פרעה, ברענגען די צען מכות אויף מצרים, שפאלטן דעם ים סוף, און ארויסציען וואסער פון א שטיין אין דער מדבר.

	==באשאפונג און מאטעריאל==		==באשאפונג און מאטעריאל==
	לויט דער משנה (אבות ה, ו), איז דער שטעקן באשאפן געווארן דורך גאט פרייטאג צו נאכטס [[בין השמשות]], אלס איינע פון די צען וואונדערליכע זאכן וואס זענען באשאפן געווארן ~~פארן ערשטן שבת~~ פון דער וועלט-~~באשאפונג~~.		לויט דער משנה ({{משנה\|אבות\|ה\|ו\|אן=נאמען}}), איז דער שטעקן באשאפן געווארן דורך גאט פרייטאג צו נאכטס [[בין השמשות]], אלס איינע פון די צען וואונדערליכע זאכן וואס זענען באשאפן געווארן אין די לעצטע שעה'ן פון דער וועלט-באַשאַפונג פארן ערשטן שבת.

	עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט:		עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט:
	פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון), וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|כ\|מפרש=תרגום יונתן}}}}. דער שטעקן האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה\|{{רבה\|שמות\|ח\|ג}}}} (אַרום 575 ליטער), אָבער דאָך האָט משה אים געקענט אויפהייבן מיט איין האַנט ווייל די אותיות אויפ'ן שטעקן האָבן ווי געטראָגן דעם שטעקן{{הערה\|[https://www.sefaria.org/Siftei_Kohen_on_Torah%2C_Exodus.4.17 שפתי כהן אויף שמות ד, יז]. זעט מדרש שכל טוב [https://www.sefaria.org/Midrash_Sekhel_Tov%2C_Shemot.4.17 אויף שמות ד, יז]}}.		פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון){{הערה\|1=עס זענען פאַראַן פאַרשידענע נוסחאות: ספּיר, סנפּרנון, סמפּירינון, סנפּירינון, סמפּירין, סנפּירנון, סנפּרינון, סמפּרינון, סנפּירינן.}}, וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|כ\|מפרש=תרגום יונתן}}}} און איז דאָס זעלבע מאַטעריאַל פון וואָס די לוחות זענען געווען געמאַכט.
	אנדערע מסורות~~, בפרט אין זוהר,~~ זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ פונעם ~~עץ הדעת אדער~~ עץ החיים ~~אין גן עדן~~{{הערה\|זעט זוהר חדש [https://www.toratemetfreeware.com/online/f_01782_part_8.html בשלח, לח, ב]. ~~ילקוט ראובני~~, ~~חוקת~~. {{~~תנ"ך~~\|~~שמות\|ד\|יז\|מפרש~~=~~ספורנו}}.~~}}.		דער שטעקן האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה\|{{רבה\|שמות\|ח\|ג}}}} (אַרום 575 ליטער), אָבער דאָך האָט משה אים געקענט אויפהייבן מיט איין האַנט ווייל די אותיות אויפ'ן שטעקן האָבן ווי געטראָגן דעם שטעקן{{הערה\|[https://www.sefaria.org/Siftei_Kohen_on_Torah%2C_Exodus.4.17 שפתי כהן אויף שמות ד, יז]. זעט מדרש שכל טוב [https://www.sefaria.org/Midrash_Sekhel_Tov%2C_Shemot.4.17 אויף שמות ד, יז]}}.
			אנדערע מסורות זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|יז\|מפרש=ספורנו}}: "שאינו ממין עץ חשוב"}} פונעם עץ החיים{{הערה\|זעט זוהר חדש [https://www.toratemetfreeware.com/online/f_01782_part_8.html בשלח, לח, ב]; [https://www.sefaria.org.il/Beur_HaRadal_on_Pirkei_DeRabbi_Eliezer.40.7 ביאור הרד"ל על פרקי דרבי אליעזר מ׳, ז].}} אדער עץ הדעת{{הערה\|ילקוט ראובני, [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=19432&st=&pgnum=279 חוקת, דף קמג, ב]}} וואָס איז געוואַקסן אין גן עדן.

	==אויפקריצונגען==		==אויפקריצונגען==
שורה 20:		שורה 22:
	עס איז געגעבן געווארן פאר [[אדם הראשון]] אין גן עדן.		עס איז געגעבן געווארן פאר [[אדם הראשון]] אין גן עדן.
	אדם האט עס איבערגעגעבן צו [[חנוך]], און פון דאָרט איז עס געגאַנגען צו [[נח]], [[שם]], [[אברהם]], [[יצחק אבינו\|יצחק]], און [[יעקב אבינו\|יעקב]]{{הערה\|שם=פרקדא\|{{פרקי דרבי אליעזר\|מ}}; {{ילקוט שמעוני\|שמות\|קעג}}}}.		אדם האט עס איבערגעגעבן צו [[חנוך]], און פון דאָרט איז עס געגאַנגען צו [[נח]], [[שם]], [[אברהם]], [[יצחק אבינו\|יצחק]], און [[יעקב אבינו\|יעקב]]{{הערה\|שם=פרקדא\|{{פרקי דרבי אליעזר\|מ}}; {{ילקוט שמעוני\|שמות\|קעג}}}}.
	יעקב האט עס גענוצט ווען ער איז אריבערגעגאנגען דעם ירדן צוריקקומענדיג פון לבן'ס הויז{{הערה\|1=בראשית לב, יא. {{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}.}} און עס ~~שפעטער~~ איבערגעגעבן פאר זיין זון יוסף{{הערה\|שם=פרקדא}} ~~אין מצרים~~{{הערה\|מדרש ויושע (יעללינעק, בה"מ א, מב), אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org/Otzar_Midrashim%2C_Midrash__Vayosha_('And_He_Saved').4.2 מדרש ויושע ד]}}. אַנדערע זאָגן אַז עס איז (אויך) גענוצט געוואָרן דורך יעקב'ס זון [[יהודה]]{{הערה\|{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}; {{ילקוט שמעוני\|תהלים\|תתסט}}. זעט {{תנ"ך\|בראשית\|לח\|יח}}}}.		יעקב האט עס גענוצט ווען ער איז אריבערגעגאנגען דעם ירדן צוריקקומענדיג פון לבן'ס הויז{{הערה\|1=בראשית לב, יא. {{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}.}} און האָט עס שפּעטער מיטגענומען קיין מצרים און איבערגעגעבן פאר זיין זון יוסף{{הערה\|שם=פרקדא}}{{הערה\|מדרש ויושע (יעללינעק, בה"מ א, מב), אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org/Otzar_Midrashim%2C_Midrash__Vayosha_('And_He_Saved').4.2 מדרש ויושע ד]}}. אַנדערע זאָגן אַז עס איז (אויך) גענוצט געוואָרן דורך יעקב'ס זון [[יהודה]]{{הערה\|{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}; {{ילקוט שמעוני\|תהלים\|תתסט}}. זעט {{תנ"ך\|בראשית\|לח\|יח}}}}.

	נאך יוסף'ס פטירה האבן די עגיפטער געפּלינדערט זיין הויז, און דער שטעקן איז אנגעקומען צו פרעה'ס פאלאץ.		נאך יוסף'ס פטירה האבן די עגיפטער געפּלינדערט זיין הויז, און דער שטעקן איז אנגעקומען צו פרעה'ס פאלאץ.
	[[יתרו]], וואס איז דעמאלט געווען ~~א יועץ פאר פרעה~~, האט געזען די הייליגע אותיות אויפן שטעקן און עס געוואלט האבן. ער האט עס גענומען קיין [[מדין]], וואו ער האט עס איינגעפלאנצט אין זיין גארטן. קיין שום מענטש האט עס נישט געקענט ארויסציען פון דער ערד ביז משה רבינו איז אנגעקומען און עס ארויסגענומען מיט גרינגקייט. ווען יתרו האט דאס געזען, האט ער פארשטאנען אז משה איז דער דער וואָס וועט אויסלייזן די אידן פון מצרים און אים געגעבן זיין טאכטער צפורה פאר א ווייב{{הערה\|שם=פרקדא}}.		[[יתרו]], וואס איז דעמאלט געווען איינער פון פּרעה'ס חרטומים, האט געזען די הייליגע אותיות אויפן שטעקן און עס געוואלט האבן. ער האט עס גענומען קיין [[מדין]], וואו ער האט עס איינגעפלאנצט אין זיין גארטן. קיין שום מענטש, אַפילו נישט קעניגן און גיבורים, האט עס נישט געקענט ארויסציען פון דער ערד ביז משה רבינו איז אנגעקומען און עס ארויסגענומען מיט גרינגקייט. ווען יתרו האט דאס געזען, האט ער פארשטאנען אז משה איז דער דער וואָס וועט אויסלייזן די אידן פון מצרים און אים געגעבן זיין טאכטער [[צפורה]] פאר א ווייב{{הערה\|שם=פרקדא}}{{הערה\|דברי הימים של משה רבנו, פרק יד}}.

	==ניסים==		==ניסים==
שורה 62:		שורה 64:
	{{רעפערענצן}}		{{רעפערענצן}}

			[[קאַטעגאָריע:דוד]]
			[[קאַטעגאָריע:משה רבינו]]
			[[קאַטעגאָריע:יתרו]]
			[[קאַטעגאָריע:ספר שמות]]
	[[he:מטה משה]]		[[he:מטה משה]]

תנא קמא אין 19:30, 12 יאנואר 2026

2026-01-12T19:30:49Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 19:30, 12 יאנואר 2026
שורה 34:		שורה 34:
	ביי [[קריעת ים סוף]] האט משה אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כא\|מפרש=תרגום יונתן}}}}. לויט טייל מדרשים, האט משה טאקע געקלאפּט דאס וואסער מיט עס{{הערה\|[[אבות דרבי נתן]], [https://www.sefaria.org/Avot_DeRabbi_Natan.33.2 נוסחא א פרק לג]}}. איינמאָל זיי זענען אַריבער, האָט ער עס ווידער גענוצט צו צוריק אַראָפּברענגען די וואַסערן אויף די נאכלויפנדע מצריים{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כו\|כז}}}}. לויט אן אנדער פארשטאנד (באזירט אויף די פסוקים), איז דער שטעקן נישט גענוצט געווארן פאר דעם נס. אנשטאט, האט גאט באפוילן משה'ן צו אוועקלייגן דעם שטעקן דאס מאל צו באטאנען אז עס איז געווען גאט'ס מאכט, נישט דער שטעקן, וואס האט געטון די וואונדער{{הערה\|מדרש ציטירט אין כלי יקר אויף שמות יד, טז}}. אנדערע מדרשים זאגן אז דער ים איז אנטלאפן נאכן זען דעם שטעקן אדער דעם שם המפורש דערויף ("הים ראה וינוס"){{הערה\|שם=פדרכ}}.		ביי [[קריעת ים סוף]] האט משה אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כא\|מפרש=תרגום יונתן}}}}. לויט טייל מדרשים, האט משה טאקע געקלאפּט דאס וואסער מיט עס{{הערה\|[[אבות דרבי נתן]], [https://www.sefaria.org/Avot_DeRabbi_Natan.33.2 נוסחא א פרק לג]}}. איינמאָל זיי זענען אַריבער, האָט ער עס ווידער גענוצט צו צוריק אַראָפּברענגען די וואַסערן אויף די נאכלויפנדע מצריים{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כו\|כז}}}}. לויט אן אנדער פארשטאנד (באזירט אויף די פסוקים), איז דער שטעקן נישט גענוצט געווארן פאר דעם נס. אנשטאט, האט גאט באפוילן משה'ן צו אוועקלייגן דעם שטעקן דאס מאל צו באטאנען אז עס איז געווען גאט'ס מאכט, נישט דער שטעקן, וואס האט געטון די וואונדער{{הערה\|מדרש ציטירט אין כלי יקר אויף שמות יד, טז}}. אנדערע מדרשים זאגן אז דער ים איז אנטלאפן נאכן זען דעם שטעקן אדער דעם שם המפורש דערויף ("הים ראה וינוס"){{הערה\|שם=פדרכ}}.

	צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דעם ערשטן מאל איז ער באפוילן געווארן צו שלאגן דעם שטיין דווקא מיט דעם שטעקן וויבאלד די מענטשן האבן ארגינעל געמיינט אז דער שטעקן קען נאר ברענגען פארניכטונג, ווייל דורך אים האט משה געברענגט די מכות אויף די מצריים אין מצרים און ביים ים סוף. ווען משה האט עס אבער גענוצט צו שלאגן דעם שטיין ביי חורב, האבן זיי געלערנט אז דער שטעקן קען אויך ברענגען די ברכות פון וואסער{{הערה\|רש"י און מכילתא אויף {{תנ"ך\|שמות\|יז\|ו}}. זעט ריב"א דארט.}}.		צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דעם ערשטן מאל איז ער באפוילן געווארן צו שלאגן דעם שטיין דווקא מיט דעם שטעקן וויבאלד די מענטשן האבן ארגינעל געמיינט אז דער שטעקן קען נאר ברענגען פארניכטונג, ווייל דורך אים האט משה געברענגט די מכות אויף די מצריים אין מצרים און ביים ים סוף. ווען משה האט עס אבער גענוצט צו שלאגן דעם שטיין ביי חורב, האבן זיי געלערנט אז דער שטעקן קען אויך ברענגען די ברכות פון וואסער{{הערה\|רש"י און מכילתא אויף {{תנ"ך\|שמות\|יז\|ה}}. זעט [https://www.sefaria.org.il/Riva_on_Torah%2C_Exodus.17.5 ריב"א דארט].}}.

	דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה\|שמות יז~~, א–ז~~. במדבר כ~~, ב–יא~~.}}. דאס צווייטע מאל, האלטן עטליכע אז ער האט גענוצט אן אנדערן שטעקן - דעם וואס האט אויף א וואונדערליכן אופן ארויסגעברענגט מאנדלען אין דעם קורח עפיזאד{{הערה\|1=רשב"ם און חזקוני אויף במדבר כ. זעט במדבר יז, טז–כו.}}.		דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יז\|א\|ז}}. {{תנ"ך\|במדבר\|כ\|ב\|יא}}.}}. דאס צווייטע מאל, האלטן עטליכע אז ער האט גענוצט אן אנדערן שטעקן - דעם וואס האט אויף א וואונדערליכן אופן ארויסגעברענגט מאנדלען אין דעם קורח עפיזאד{{הערה\|1=רשב"ם און חזקוני אויף במדבר כ. זעט במדבר יז, טז–כו.}}.

	ביי דער מלחמה קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג. לויט געוויסע, האט ער אויך געהאלטן זיין שטעקן. כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה\|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}.		ביי דער מלחמה קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג. לויט געוויסע, האט ער אויך געהאלטן זיין שטעקן. כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה\|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}.

	לויט דעם מדרש, ווען דער [[מלאך המות]] איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה\|אבות דרבי נתן, מהדורת שעכטער, [https://www.sefaria.org.il/Avot_DeRabbi_Natan%2C_Recension_B%2C_Addition_to_Recension_I.4.7 הוספה ב לנוסחא א], [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=38247&st=&pgnum=190 וויען תרמ"ז, עמ' 156]; {{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}}}.		לויט דעם מדרש, האָט משה געשלאָגן און גע'הרג'עט [[סיחון]] און [[עוג מלך הבשן\|עוג]] מיט דער שטעקן{{הערה\|{{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}}}. ווען דער [[מלאך המות]] איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה\|אבות דרבי נתן, מהדורת שעכטער, [https://www.sefaria.org.il/Avot_DeRabbi_Natan%2C_Recension_B%2C_Addition_to_Recension_I.4.7 הוספה ב לנוסחא א], [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=38247&st=&pgnum=190 וויען תרמ"ז, עמ' 156]; {{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}; מדרש פטירת משה}}.

			אין עולם הבא איז משה באַלוינט געוואָרן מיטן שרביט וואָס גאָט האָט גענוצט בײ בריאת העולם. די שטעקן וואָס משה האָט גענוצט אין עולם הזה איז געווען א מעין פון יענעם שטעקן, איינס פון 608,700{{הערה\|1=מדרש פטירת משה, אין: א. יעלינעק, [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=67592&st=&pgnum=146 בית המדרש, א (תרי"ג), עמ' 121], אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org.il/Otzar_Midrashim%2C_Midrashim_on_Moses_Our_Master%2C_The_Death_of_Moses_(Version_1).6 פטירת נוסח א]}}.

	==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==		==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==

תנא קמא אין 19:05, 12 יאנואר 2026

2026-01-12T19:05:10Z

תנא קמא אין 15:35, 12 יאנואר 2026

2026-01-12T15:35:28Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 15:35, 12 יאנואר 2026
שורה 20:		שורה 20:
	עס איז געגעבן געווארן פאר [[אדם הראשון]] אין גן עדן.		עס איז געגעבן געווארן פאר [[אדם הראשון]] אין גן עדן.
	אדם האט עס איבערגעגעבן צו [[חנוך]], און פון דאָרט איז עס געגאַנגען צו [[נח]], [[שם]], [[אברהם]], [[יצחק אבינו\|יצחק]], און [[יעקב אבינו\|יעקב]]{{הערה\|שם=פרקדא\|{{פרקי דרבי אליעזר\|מ}}; {{ילקוט שמעוני\|שמות\|קעג}}}}.		אדם האט עס איבערגעגעבן צו [[חנוך]], און פון דאָרט איז עס געגאַנגען צו [[נח]], [[שם]], [[אברהם]], [[יצחק אבינו\|יצחק]], און [[יעקב אבינו\|יעקב]]{{הערה\|שם=פרקדא\|{{פרקי דרבי אליעזר\|מ}}; {{ילקוט שמעוני\|שמות\|קעג}}}}.
	יעקב האט עס גענוצט ווען ער איז אריבערגעגאנגען דעם ירדן{{הערה\|1=בראשית לב, יא. {{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}.}} און עס שפעטער איבערגעגעבן פאר זיין זון יוסף{{הערה\|שם=פרקדא}} אין מצרים{{הערה\|מדרש ויושע (יעללינעק, בה"מ א, מב), אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org/Otzar_Midrashim%2C_Midrash__Vayosha_('And_He_Saved').4.2 מדרש ויושע ד]}}.		יעקב האט עס גענוצט ווען ער איז אריבערגעגאנגען דעם ירדן צוריקקומענדיג פון לבן'ס הויז{{הערה\|1=בראשית לב, יא. {{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}.}} און עס שפעטער איבערגעגעבן פאר זיין זון יוסף{{הערה\|שם=פרקדא}} אין מצרים{{הערה\|מדרש ויושע (יעללינעק, בה"מ א, מב), אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org/Otzar_Midrashim%2C_Midrash__Vayosha_('And_He_Saved').4.2 מדרש ויושע ד]}}. אַנדערע זאָגן אַז עס איז (אויך) גענוצט געוואָרן דורך יעקב'ס זון [[יהודה]]{{הערה\|{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}; {{ילקוט שמעוני\|תהלים\|תתסט}}. זעט {{תנ"ך\|בראשית\|לח\|יח}}}}.

	נאך יוסף'ס פטירה האבן די עגיפטער געפּלינדערט זיין הויז, און דער שטעקן איז אנגעקומען צו פרעה'ס פאלאץ.		נאך יוסף'ס פטירה האבן די עגיפטער געפּלינדערט זיין הויז, און דער שטעקן איז אנגעקומען צו פרעה'ס פאלאץ.
	[[יתרו]], וואס איז דעמאלט געווען א יועץ פאר פרעה, האט געזען די הייליגע אותיות אויפן שטעקן און עס געוואלט האבן. ער האט עס גענומען קיין מדין, וואו ער האט עס איינגעפלאנצט אין זיין גארטן. קיין שום מענטש האט עס נישט געקענט ארויסציען פון דער ערד ביז משה רבינו איז אנגעקומען און עס ארויסגענומען מיט גרינגקייט. ווען יתרו האט דאס געזען, האט ער פארשטאנען אז משה איז דער דער וואָס וועט אויסלייזן די אידן פון מצרים און אים געגעבן זיין טאכטער צפורה פאר א ווייב{{הערה\|שם=פרקדא}}.		[[יתרו]], וואס איז דעמאלט געווען א יועץ פאר פרעה, האט געזען די הייליגע אותיות אויפן שטעקן און עס געוואלט האבן. ער האט עס גענומען קיין [[מדין]], וואו ער האט עס איינגעפלאנצט אין זיין גארטן. קיין שום מענטש האט עס נישט געקענט ארויסציען פון דער ערד ביז משה רבינו איז אנגעקומען און עס ארויסגענומען מיט גרינגקייט. ווען יתרו האט דאס געזען, האט ער פארשטאנען אז משה איז דער דער וואָס וועט אויסלייזן די אידן פון מצרים און אים געגעבן זיין טאכטער צפורה פאר א ווייב{{הערה\|שם=פרקדא}}.

	==ניסים==		==ניסים==
	דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה פון מצרים:		דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה פון מצרים:
	* נחש און תנין: ביים [[סנה]] האט גאט געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג און צוריק א שטעקן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|א\|ב}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), און ~~האט איינגעשלונגען~~ די ~~שטעקנס פון די מצרי~~'שע כישוף-~~מאַכערס~~{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ח\|יג}}}}.
	* די [[צען מכות]]~~: זעקס פון די מכות~~ זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה\|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה\|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. ~~רש"י און אנדערע~~ מפרשים ~~דעבאטירן צי~~ משה ~~און~~ אהרן ~~האבן געהאט צוויי באזונדערע שטעקנס אדער נאר איין הייליגן~~ שטעקן ~~וואס זיי האבן געטיילט~~.		ביים [[סנה]] האט גאט געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג ווען עס ווערט אראפּגעווארפן אויף דער ערד און דאן צוריק א שטעקן ווען משה האט עס אויפגעהויבן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|א\|ב}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), און ווען די פרעה'ס כישוף-מאכערס האבן דאס נאכגעמאכט, האט אהרן'ס שטעקן איינגעשלונגען זייערע שטעקנס{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ח\|יג}}}}.
	* קריעת ים סוף: משה ~~האט~~ אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כא\|מפרש=תרגום יונתן}}}}. לויט טייל מדרשים, האט משה טאקע געקלאפּט דאס וואסער מיט עס{{הערה\|[[אבות דרבי נתן]], [https://www.sefaria.org/Avot_DeRabbi_Natan.33.2 נוסחא א פרק לג]}}.
	* וואסער פון שטיין: צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה\|שמות יז, א–ז. במדבר כ, ב–יא.}}.		זעקס פון די [[צען מכות]] זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה\|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה\|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. עס איז דא א דעבאטע וועגן וועלכע שטעקן אהרן האט גענוצט. עטליכע מפרשים זאָגן אַז עס איז געווען משה'ס שטעקן, געגעבן צו אהרן פאַר די ניסים וואָס ער האט געטון{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ט\|מפרש=אבן עזרא}}}}, בשעת אַנדערע שלאָגן פאָר אַז אהרן האט גענוצט זיין אייגענעם שטעקן{{הערה\|{{זוהר\|ב\|כח\|א}}; {{תנ"ך\|שמות\|ז\|יד\|כה\|מפרש=אברבנאל}}}}.
	* מלחמה מיט עמלק: ביי דער ~~שלאַכט~~ קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג; כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה\|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}.
	*מלאך המות: לויט דעם מדרש, ווען דער מלאך המות איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה\|{{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}}}.		ביי [[קריעת ים סוף]] האט משה אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כא\|מפרש=תרגום יונתן}}}}. לויט טייל מדרשים, האט משה טאקע געקלאפּט דאס וואסער מיט עס{{הערה\|[[אבות דרבי נתן]], [https://www.sefaria.org/Avot_DeRabbi_Natan.33.2 נוסחא א פרק לג]}}. איינמאָל זיי זענען אַריבער, האָט ער עס ווידער גענוצט צו צוריק אַראָפּברענגען די וואַסערן אויף די נאכלויפנדע מצריים{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כו\|כז}}}}. לויט אן אנדער פארשטאנד (באזירט אויף די פסוקים), איז דער שטעקן נישט גענוצט געווארן פאר דעם נס. אנשטאט, האט גאט באפוילן משה'ן צו אוועקלייגן דעם שטעקן דאס מאל צו באטאנען אז עס איז געווען גאט'ס מאכט, נישט דער שטעקן, וואס האט געטון די וואונדער{{הערה\|1=מדרש ציטירט אין כלי יקר אויף שמות יד, טז}}.

			צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה\|שמות יז, א–ז. במדבר כ, ב–יא.}}. דאס צווייטע מאל, האלטן עטליכע אז ער האט גענוצט אן אנדערן שטעקן - דעם וואס האט אויף א וואונדערליכן אופן ארויסגעברענגט מאנדלען אין דעם קורח עפיזאד{{הערה\|1=רשב"ם און חזקוני אויף במדבר כ. זעט במדבר יז, טז–כו.}}.

			ביי דער מלחמה קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג. לויט געוויסע, האט ער אויך געהאלטן זיין שטעקן. כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה\|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}.

			לויט דעם מדרש, ווען דער [[מלאך המות]] איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה\|{{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}}}.

	==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==		==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==
שורה 45:		שורה 51:
	==לעתיד לבא==		==לעתיד לבא==
	לויט דער מסורה, וועט דער שטעקן זיך ווידער באווייזן ביים דער ענדגילטיגער גאולה און וועט איבערגעגעבן ווערן פאר דעם מלך המשיח אלס א סימבאל פון זיין אויטאריטעט איבער די פעלקער{{הערה\|שם=ילקוט}}. איין לעגענדע אין "[[ספר זרובבל]]" דערציילט אז די מאמע פון משיח, חפצי-בה, וועט עס נוצן אין די מלחמות פון אחרית הימים{{הערה\|שם=זרובבל}}.		לויט דער מסורה, וועט דער שטעקן זיך ווידער באווייזן ביים דער ענדגילטיגער גאולה און וועט איבערגעגעבן ווערן פאר דעם מלך המשיח אלס א סימבאל פון זיין אויטאריטעט איבער די פעלקער{{הערה\|שם=ילקוט}}. איין לעגענדע אין "[[ספר זרובבל]]" דערציילט אז די מאמע פון משיח, חפצי-בה, וועט עס נוצן אין די מלחמות פון אחרית הימים{{הערה\|שם=זרובבל}}.

			----
			רבי משה פון פרעמסלא, אַ פוילישער רב און תלמיד פון רבי שלמה לוריא פונעם 16טן יאָרהונדערט, האָט געשריבן אַ קאָמפּענדיום פון הלכה מיטן נאָמען מטה משה. איינע פון די פיר טעמים צום נאמען וואס ער שרייבט אין די הקדמה, איז אז ווען ער וועט אָנקומען אויף יענער וועלט און מען וועט אים פרעגן "מה זה בידך" (געבויט אויף "אשרי מי שבא לכאן ותלמודו בידו"), וועט ער ענטפערן "מטה, כמטה משה"{{הערה\|{{היברובוקס\|2=מטה משה\|3=42401\|page=5\|מקום הוצאה=פראנקפורט\|שנת הוצאה=תע"ט\|עמ=דף ג, א}}}}.

	==רעפערענצן==		==רעפערענצן==

תנא קמא אין 14:58, 12 יאנואר 2026

2026-01-12T14:58:52Z

תנא קמא אין 20:12, 9 יאנואר 2026

2026-01-09T20:12:03Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 20:12, 9 יאנואר 2026
שורה 6:		שורה 6:

	עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט:		עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט:
	פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון), וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]~~, און עס~~ האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה\|{{רבה\|שמות\|ח\|ג}}. רש"י אויף שמות יז, ו.}}.		פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון), וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]. דער שטעקן האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה\|{{רבה\|שמות\|ח\|ג}}. רש"י אויף שמות יז, ו.}} (אַרום 575 ליטער), אָבער דאָך האָט משה אים געקענט אויפהייבן מיט איין האַנט ווייל די אותיות אויפ'ן שטעקן האָבן ווי געטראָגן דעם שטעקן{{הערה\|[https://www.sefaria.org/Siftei_Kohen_on_Torah%2C_Exodus.4.17 שפתי כהן אויף שמות ד, יז]. זעט מדרש שכל טוב [https://www.sefaria.org/Midrash_Sekhel_Tov%2C_Shemot.4.17 אויף שמות ד, יז]}}.
	אנדערע מסורות, בפרט אין זוהר, זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ פונעם עץ הדעת אדער עץ החיים אין גן עדן{{הערה\|1=זעט זוהר חדש בשלח, לח, ב. ילקוט ראובני, חוקת. ספורנו אויף שמות ד, יז.}}.		אנדערע מסורות, בפרט אין זוהר, זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ פונעם עץ הדעת אדער עץ החיים אין גן עדן{{הערה\|זעט זוהר חדש בשלח, לח, ב. ילקוט ראובני, חוקת. ספורנו אויף שמות ד, יז.}}.

	==אויפקריצונגען==		==אויפקריצונגען==
שורה 16:		שורה 16:

	==היסטאָריע פונעם שטעקן==		==היסטאָריע פונעם שטעקן==
	דער מדרש ([[פרקי דרבי אליעזר]]) לייגט אויס א לאנגע ירושה-קייט פונעם שטעקן:		דער מדרש ([[פרקי דרבי אליעזר]]) לייגט אויס א לאנגע ירושה-קייט פונעם שטעקן ביז ער איז אָנגעקומען צו משה:

	עס איז געגעבן געווארן פאר [[אדם הראשון]] ווען ער איז ארויס פון גן עדן.		עס איז געגעבן געווארן פאר [[אדם הראשון]] ווען ער איז ארויס פון גן עדן.
	~~שפעטער איז~~ עס ~~איבערגעגאנגען~~ צו [[חנוך]], [[נח]], [[שם]], [[אברהם]], [[יצחק אבינו\|יצחק]], און [[יעקב אבינו\|יעקב]]{{הערה\|שם=פרקדא\|{{פרקי דרבי אליעזר\|מ}}}}.		אדם האט עס איבערגעגעבן צו [[חנוך]], און פון דאָרט איז עס געגאַנגען צו [[נח]], [[שם]], [[אברהם]], [[יצחק אבינו\|יצחק]], און [[יעקב אבינו\|יעקב]]{{הערה\|שם=פרקדא\|{{פרקי דרבי אליעזר\|מ}}}}.
	יעקב האט עס גענוצט ווען ער ~~האט אריבערגעטרעטן~~ דעם ירדן{{הערה\|1=בראשית לב, יא. {{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}.}} און עס שפעטער איבערגעגעבן פאר זיין זון יוסף{{הערה\|שם=פרקדא}}.		יעקב האט עס גענוצט ווען ער איז אריבערגעגאנגען דעם ירדן{{הערה\|1=בראשית לב, יא. {{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}.}} און עס שפעטער איבערגעגעבן פאר זיין זון יוסף{{הערה\|שם=פרקדא}} אין מצרים{{הערה\|מדרש ויושע (יעללינעק, בה"מ א, מב), אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org/Otzar_Midrashim%2C_Midrash__Vayosha_('And_He_Saved').4.2 מדרש ויושע ד]}}.

	נאך יוסף'ס פטירה האבן די עגיפטער געפּלינדערט זיין הויז, און דער שטעקן איז אנגעקומען צו פרעה'ס פאלאץ{{הערה\|שם=פרקדא}}.		נאך יוסף'ס פטירה האבן די עגיפטער געפּלינדערט זיין הויז, און דער שטעקן איז אנגעקומען צו פרעה'ס פאלאץ{{הערה\|שם=פרקדא}}.
	[[יתרו]], וואס איז דעמאלט געווען א יועץ פאר פרעה, האט געזען די הייליגע אותיות אויפן שטעקן און עס גענומען קיין מדין, וואו ער האט עס איינגעפלאנצט אין זיין גארטן. קיין שום מענטש האט עס נישט געקענט ארויסציען פון דער ערד ביז משה רבינו איז אנגעקומען און עס ארויסגענומען מיט גרינגקייט. ווען יתרו האט דאס געזען, האט ער פארשטאנען אז משה איז דער ~~גואל~~ פון ~~אידן~~ און אים געגעבן זיין טאכטער צפורה פאר א ווייב{{הערה\|שם=פרקדא}}.		[[יתרו]], וואס איז דעמאלט געווען א יועץ פאר פרעה, האט געזען די הייליגע אותיות אויפן שטעקן און עס געוואלט האבן. ער האט עס גענומען קיין מדין, וואו ער האט עס איינגעפלאנצט אין זיין גארטן. קיין שום מענטש האט עס נישט געקענט ארויסציען פון דער ערד ביז משה רבינו איז אנגעקומען און עס ארויסגענומען מיט גרינגקייט. ווען יתרו האט דאס געזען, האט ער פארשטאנען אז משה איז דער דער וואָס וועט אויסלייזן די אידן פון מצרים און אים געגעבן זיין טאכטער צפורה פאר א ווייב{{הערה\|שם=פרקדא}}.

	==~~מופתים~~==		==ניסים==
	דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה פון מצרים:		דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה פון מצרים:
	* נחש און תנין: ביים [[סנה]] האט גאט געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג און צוריק א שטעקן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|א\|ב}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), וואס האט איינגעשלונגען די שטעקנס פון די מצרי'שע כישוף-מאַכערס{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ח\|יג}}}}.		* נחש און תנין: ביים [[סנה]] האט גאט געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג און צוריק א שטעקן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|א\|ב}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), וואס האט איינגעשלונגען די שטעקנס פון די מצרי'שע כישוף-מאַכערס{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ח\|יג}}}}.
	* די [[צען מכות]]: זעקס פון די מכות זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה\|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה\|1=שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. רש"י און אנדערע מפרשים דעבאטירן צי משה און אהרן האבן געהאט צוויי באזונדערע שטעקנס אדער נאר איין הייליגן שטעקן וואס זיי האבן געטיילט.		* די [[צען מכות]]: זעקס פון די מכות זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה\|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה\|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. רש"י און אנדערע מפרשים דעבאטירן צי משה און אהרן האבן געהאט צוויי באזונדערע שטעקנס אדער נאר איין הייליגן שטעקן וואס זיי האבן געטיילט.
	* קריעת ים סוף: משה האט אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן.		* קריעת ים סוף: משה האט אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כא\|מפרש=תרגום יונתן}}}}.
	* וואסער פון שטיין: צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה\|שמות יז, א–ז. במדבר כ, ב–יא.}}.		* וואסער פון שטיין: צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה\|שמות יז, א–ז. במדבר כ, ב–יא.}}.
	* מלחמה מיט עמלק: ביי דער שלאַכט קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג; כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה\|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}.		* מלחמה מיט עמלק: ביי דער שלאַכט קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג; כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה\|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}.
שורה 35:		שורה 36:
	==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==		==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==
	נאך משה רבינו'ס פטירה איז דער שטעקן איבערגעגאנגען דורך די דורות:		נאך משה רבינו'ס פטירה איז דער שטעקן איבערגעגאנגען דורך די דורות:
	עס איז געווען אין די הענט פון יהושע בן נון און שפעטער ביי [[דוד המלך]], וואס האט ~~אים~~ געהאלטן ווען ער איז ארויס קעמפן קעגן [[גלית]].		עס איז געווען אין די הענט פון יהושע בן נון און שפעטער ביי [[דוד המלך]], וואס האט עס געהאלטן ווען ער איז ארויס קעמפן קעגן [[גלית]].
	עס איז געבליבן ביי די מלכים פון בית דוד ביזן חורבן פון בית המקדש{{הערה\|שם=ישחקת\|{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}}}.		עס איז געבליבן ביי די מלכים פון בית דוד ביזן חורבן פון ערשטן בית המקדש{{הערה\|שם=ישחקת\|{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}}}.
	פארן חורבן איז דער שטעקן באהאלטן געווארן דורך קעניג יאשיהו אדער נביא ירמיהו צוזאמען מיטן ארון הקודש און דעם [[מן]] אין אַ געהיימער אָרט אונטער דעם בית המקדש{{הערה\|זעט מדרש שכל טוב, שמות ד, יז.}}.
			פארן חורבן איז דער שטעקן באהאלטן געווארן דורך קעניג יאשיהו אדער נביא ירמיהו צוזאמען מיטן ארון הקודש און דעם [[מן]] אין אַ געהיימער אָרט אונטער דעם בית המקדש{{הערה\|זעט מדרש שכל טוב, שמות ד, יז.}} אָדער אין דער געגנט פון טבריה{{הערה\|שם=זרובבל\|Israel Lévi, “[https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1914_num_68_136_5245 L’apocalypse de Zorobabel et le roi de Perse Siroès],” ''REJ'' 68 (1914): 135.3-6}}.

	~~געוויסע פּרובירן איינצורעדן אז עס געפינט זיך היינט אינעם טאפקאפי פאלאץ מוזיי~~ אין ~~איסטאנבול~~, טערקיי.		דער טאָפּקאַפּי פּאַלאַץ מוזעאום אין איסטאַנבול, טערקיי, טענה'ט אַז זיי האָבן דעם אמת'ן שטעקן פון משה רבינו. אויך דער בירמינגהאַם מוזעאום אין ענגלאַנד האָט א שטעקן וואָס טייל פאָרשער מיינען איז דאָס הייליגע כלי{{הערה\|1=Graham Phillips}}.

	==~~צוקונפט ביי דער גאולה~~==		==לעתיד לבא==
	לויט דער ~~טראדיציע~~, וועט דער שטעקן זיך ווידער באווייזן ביים דער ענדגילטיגער גאולה און וועט איבערגעגעבן ווערן פאר דעם מלך המשיח אלס א סימבאל פון זיין אויטאריטעט איבער די פעלקער{{הערה\|שם=ישחקת}}. איין לעגענדע אין "[[ספר זרובבל]]" דערציילט אז די מאמע פון משיח, חפצי-בה, וועט עס נוצן אין די מלחמות פון אחרית הימים{{הערה\|~~Israel Lévi, “[https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1914_num_68_136_5245 L’apocalypse de Zorobabel et le roi de Perse Siroès],” REJ 68 (1914): 135.3-6~~}}.		לויט דער מסורה, וועט דער שטעקן זיך ווידער באווייזן ביים דער ענדגילטיגער גאולה און וועט איבערגעגעבן ווערן פאר דעם מלך המשיח אלס א סימבאל פון זיין אויטאריטעט איבער די פעלקער{{הערה\|שם=ישחקת}}. איין לעגענדע אין "[[ספר זרובבל]]" דערציילט אז די מאמע פון משיח, חפצי-בה, וועט עס נוצן אין די מלחמות פון אחרית הימים{{הערה\|שם=זרובבל}}.

	==רעפערענצן==		==רעפערענצן==

תנא קמא אין 22:35, 8 יאנואר 2026

2026-01-08T22:35:06Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 22:35, 8 יאנואר 2026
שורה 7:		שורה 7:
	עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט:		עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט:
	פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון), וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]], און עס האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה\|{{רבה\|שמות\|ח\|ג}}. רש"י אויף שמות יז, ו.}}.		פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון), וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]], און עס האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה\|{{רבה\|שמות\|ח\|ג}}. רש"י אויף שמות יז, ו.}}.
	אנדערע ~~טראדיציעס~~, בפרט אין זוהר, זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ פונעם עץ הדעת אדער עץ החיים אין גן עדן{{הערה\|1=זעט זוהר חדש בשלח, לח, ב. ילקוט ראובני, חוקת. ספורנו אויף שמות ד, יז.}}.		אנדערע מסורות, בפרט אין זוהר, זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ פונעם עץ הדעת אדער עץ החיים אין גן עדן{{הערה\|1=זעט זוהר חדש בשלח, לח, ב. ילקוט ראובני, חוקת. ספורנו אויף שמות ד, יז.}}.

	==אויפקריצונגען==		==אויפקריצונגען==
שורה 17:		שורה 17:
	==היסטאָריע פונעם שטעקן==		==היסטאָריע פונעם שטעקן==
	דער מדרש ([[פרקי דרבי אליעזר]]) לייגט אויס א לאנגע ירושה-קייט פונעם שטעקן:		דער מדרש ([[פרקי דרבי אליעזר]]) לייגט אויס א לאנגע ירושה-קייט פונעם שטעקן:
	* עס איז געגעבן געווארן פאר [[אדם הראשון]] ווען ער איז ארויס פון גן עדן.		עס איז געגעבן געווארן פאר [[אדם הראשון]] ווען ער איז ארויס פון גן עדן.
	* שפעטער איז עס איבערגעגאנגען צו [[חנוך]], [[נח]], [[שם]], [[אברהם]], [[יצחק אבינו\|יצחק]], און [[יעקב אבינו\|יעקב]]{{הערה\|שם=פרקדא\|{{פרקי דרבי אליעזר\|מ}}}}.		שפעטער איז עס איבערגעגאנגען צו [[חנוך]], [[נח]], [[שם]], [[אברהם]], [[יצחק אבינו\|יצחק]], און [[יעקב אבינו\|יעקב]]{{הערה\|שם=פרקדא\|{{פרקי דרבי אליעזר\|מ}}}}.
	* יעקב האט עס גענוצט ווען ער האט אריבערגעטרעטן דעם ירדן{{הערה\|1=בראשית לב, יא. {{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}.}} און עס שפעטער איבערגעגעבן פאר זיין זון יוסף{{הערה\|שם=פרקדא}}.		יעקב האט עס גענוצט ווען ער האט אריבערגעטרעטן דעם ירדן{{הערה\|1=בראשית לב, יא. {{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}.}} און עס שפעטער איבערגעגעבן פאר זיין זון יוסף{{הערה\|שם=פרקדא}}.
	* נאך יוסף'ס פטירה האבן די עגיפטער ~~געפלינדערט~~ זיין הויז, און דער שטעקן איז אנגעקומען צו פרעה'ס פאלאץ{{הערה\|שם=פרקדא}}.
	* [[יתרו]], וואס איז דעמאלט געווען א יועץ פאר פרעה, האט געזען די הייליגע אותיות אויפן שטעקן און עס גענומען קיין מדין, וואו ער האט עס איינגעפלאנצט אין זיין גארטן. קיין שום מענטש האט עס נישט געקענט ארויסציען פון דער ערד ביז משה רבינו איז אנגעקומען און עס ארויסגענומען מיט גרינגקייט. ווען יתרו האט דאס געזען, האט ער פארשטאנען אז משה איז דער גואל פון אידן און אים געגעבן זיין טאכטער צפורה פאר א ווייב{{הערה\|שם=פרקדא}}.		נאך יוסף'ס פטירה האבן די עגיפטער געפּלינדערט זיין הויז, און דער שטעקן איז אנגעקומען צו פרעה'ס פאלאץ{{הערה\|שם=פרקדא}}.
			[[יתרו]], וואס איז דעמאלט געווען א יועץ פאר פרעה, האט געזען די הייליגע אותיות אויפן שטעקן און עס גענומען קיין מדין, וואו ער האט עס איינגעפלאנצט אין זיין גארטן. קיין שום מענטש האט עס נישט געקענט ארויסציען פון דער ערד ביז משה רבינו איז אנגעקומען און עס ארויסגענומען מיט גרינגקייט. ווען יתרו האט דאס געזען, האט ער פארשטאנען אז משה איז דער גואל פון אידן און אים געגעבן זיין טאכטער צפורה פאר א ווייב{{הערה\|שם=פרקדא}}.

	==מופתים==		==מופתים==
	דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה פון מצרים:		דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה פון מצרים:
	* נחש און תנין: ביים [[סנה]] האט גאט געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג און צוריק א שטעקן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|א\|ב}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), וואס האט איינגעשלונגען די שטעקנס פון די מצרי'שע כישוף-מאַכערס{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ח\|יג}}}}.		* נחש און תנין: ביים [[סנה]] האט גאט געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג און צוריק א שטעקן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|א\|ב}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), וואס האט איינגעשלונגען די שטעקנס פון די מצרי'שע כישוף-מאַכערס{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ח\|יג}}}}.
	* די [[צען מכות]]: זעקס פון די מכות זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה\|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה\|1=שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. רש"י און אנדערע מפרשים דעבאטירן צי משה און אהרן האבן געהאט צוויי באזונדערע שטעקנס אדער נאר איין הייליגן שטעקן וואס זיי האבן געטיילט.		* די [[צען מכות]]: זעקס פון די מכות זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה\|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה\|1=שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. רש"י און אנדערע מפרשים דעבאטירן צי משה און אהרן האבן געהאט צוויי באזונדערע שטעקנס אדער נאר איין הייליגן שטעקן וואס זיי האבן געטיילט.
	* קריעת ים סוף: משה האט אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן.		* קריעת ים סוף: משה האט אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן.
	* וואסער פון שטיין: צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה\|שמות יז, א–ז. במדבר כ, ב–יא.}}.		* וואסער פון שטיין: צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה\|שמות יז, א–ז. במדבר כ, ב–יא.}}.
	* מלחמה מיט עמלק: ביי דער שלאַכט קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג; כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה\|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}.		* מלחמה מיט עמלק: ביי דער שלאַכט קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג; כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה\|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}.
	*מלאך המות: לויט דעם מדרש, ווען דער מלאך המות איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן.		*מלאך המות: לויט דעם מדרש, ווען דער מלאך המות איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה\|{{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}}}.

	==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==		==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==
	נאך משה רבינו'ס פטירה איז דער ~~{{הערה\|{{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}}}~~איבערגעגאנגען דורך די דורות:		נאך משה רבינו'ס פטירה איז דער שטעקן איבערגעגאנגען דורך די דורות:
	עס איז געווען אין די הענט פון יהושע בן נון און שפעטער ביי [[דוד המלך]], וואס האט אים געהאלטן ווען ער איז ארויס קעמפן קעגן [[גלית]].		עס איז געווען אין די הענט פון יהושע בן נון און שפעטער ביי [[דוד המלך]], וואס האט אים געהאלטן ווען ער איז ארויס קעמפן קעגן [[גלית]].
	עס איז געבליבן ביי די מלכים פון בית דוד ביזן חורבן פון בית המקדש{{הערה\|שם=ישחקת\|{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}}}.		עס איז געבליבן ביי די מלכים פון בית דוד ביזן חורבן פון בית המקדש{{הערה\|שם=ישחקת\|{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}}}.
	פארן חורבן איז דער שטעקן באהאלטן געווארן דורך קעניג יאשיהו אדער נביא ירמיהו צוזאמען מיטן ארון הקודש און דעם [[מן]] אין אַ געהיימער אָרט אונטער דעם בית המקדש{{הערה\|זעט מדרש שכל טוב, שמות ד, יז.}}.		פארן חורבן איז דער שטעקן באהאלטן געווארן דורך קעניג יאשיהו אדער נביא ירמיהו צוזאמען מיטן ארון הקודש און דעם [[מן]] אין אַ געהיימער אָרט אונטער דעם בית המקדש{{הערה\|זעט מדרש שכל טוב, שמות ד, יז.}}.

			געוויסע פּרובירן איינצורעדן אז עס געפינט זיך היינט אינעם טאפקאפי פאלאץ מוזיי אין איסטאנבול, טערקיי.

	==צוקונפט ביי דער גאולה==		==צוקונפט ביי דער גאולה==
	לויט דער טראדיציע, וועט דער שטעקן זיך ווידער באווייזן ביים דער ענדגילטיגער גאולה און וועט איבערגעגעבן ווערן פאר דעם מלך המשיח אלס א סימבאל פון זיין אויטאריטעט איבער די פעלקער{{הערה\|שם=ישחקת}}. איין לעגענדע אין "[[ספר זרובבל]]" דערציילט אז די מאמע פון משיח, חפצי-בה, וועט ~~אים~~ נוצן אין די מלחמות פון אחרית הימים{{הערה\|1=		לויט דער טראדיציע, וועט דער שטעקן זיך ווידער באווייזן ביים דער ענדגילטיגער גאולה און וועט איבערגעגעבן ווערן פאר דעם מלך המשיח אלס א סימבאל פון זיין אויטאריטעט איבער די פעלקער{{הערה\|שם=ישחקת}}. איין לעגענדע אין "[[ספר זרובבל]]" דערציילט אז די מאמע פון משיח, חפצי-בה, וועט עס נוצן אין די מלחמות פון אחרית הימים{{הערה\|Israel Lévi, “[https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1914_num_68_136_5245 L’apocalypse de Zorobabel et le roi de Perse Siroès],” REJ 68 (1914): 135.3-6}}.
	Israel Lévi, “[https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1914_num_68_136_5245 L’apocalypse de Zorobabel et le roi de Perse Siroès],” REJ 68 (1914): 135.3-6}}.
			==רעפערענצן==
			{{רעפערענצן}}

	[[he:מטה משה]]		[[he:מטה משה]]

תנא קמא אין 22:28, 8 יאנואר 2026

2026-01-08T22:28:49Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 22:28, 8 יאנואר 2026
שורה 10:		שורה 10:

	==אויפקריצונגען==		==אויפקריצונגען==
	דער שטעקן ~~איז נישט געווען קיין געוויינליכער שטיק האלץ; ער~~ האט געהאט אויף זיך פילע הייליגע אויפקריצונגען{{הערה\|תרגום יונתן אויף שמות יד, כא. {{רבה\|שמות\|ח\|ג}}.}}:		דער שטעקן האט געהאט אויף זיך פילע הייליגע אויפקריצונגען{{הערה\|תרגום יונתן אויף שמות יד, כא. {{רבה\|שמות\|ח\|ג}}.}}:
	# דער [[שם המפורש]] (גאט'ס פיר-אותיות'דיגער נאָמען).		* דער [[שם המפורש]] (גאט'ס פיר-אותיות'דיגער נאָמען).
	# דער ראשי תיבות פונעם סדר פון די צען מכות: [[דצ"ך עד"ש באח"ב]].		* דער ראשי תיבות פונעם סדר פון די צען מכות: [[דצ"ך עד"ש באח"ב]].
	# די נעמען פון די [[דריי אבות\|אבות]] ~~(אברהם, יצחק, יעקב)~~, די [[אמהות]], און ~~די נעמען פון~~ די צוועלף שבטים.		* די נעמען פון די [[דריי אבות\|אבות]], די [[אמהות]], און די צוועלף שבטים.

	==היסטאָריע פונעם שטעקן==		==היסטאָריע פונעם שטעקן==
	דער מדרש ([[פרקי דרבי אליעזר]]) לייגט אויס א לאנגע ירושה-קייט פונעם שטעקן:		דער מדרש ([[פרקי דרבי אליעזר]]) לייגט אויס א לאנגע ירושה-קייט פונעם שטעקן:
	* ער איז געגעבן געווארן פאר אדם הראשון ווען ער איז ארויס פון גן עדן.		* עס איז געגעבן געווארן פאר [[אדם הראשון]] ווען ער איז ארויס פון גן עדן.
	* שפעטער איז ער איבערגעגאנגען צו חנוך, נח, שם, אברהם, יצחק, און יעקב.		* שפעטער איז עס איבערגעגאנגען צו [[חנוך]], [[נח]], [[שם]], [[אברהם]], [[יצחק אבינו\|יצחק]], און [[יעקב אבינו\|יעקב]]{{הערה\|שם=פרקדא\|{{פרקי דרבי אליעזר\|מ}}}}.
	* יעקב האט ~~אים~~ גענוצט ווען ער האט אריבערגעטרעטן דעם ירדן און ~~אים~~ שפעטער איבערגעגעבן פאר זיין זון יוסף.		* יעקב האט עס גענוצט ווען ער האט אריבערגעטרעטן דעם ירדן{{הערה\|1=בראשית לב, יא. {{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}.}} און עס שפעטער איבערגעגעבן פאר זיין זון יוסף{{הערה\|שם=פרקדא}}.
	* נאך יוסף'ס פטירה האבן די עגיפטער ~~פלאנדערט~~ זיין הויז, און דער שטעקן איז ~~געקומען~~ צו פרעה'ס פאלאץ.		* נאך יוסף'ס פטירה האבן די עגיפטער געפלינדערט זיין הויז, און דער שטעקן איז אנגעקומען צו פרעה'ס פאלאץ{{הערה\|שם=פרקדא}}.
	* יתרו, וואס איז געווען א יועץ פאר פרעה, האט געזען די הייליגע אותיות אויפן שטעקן און ~~אים~~ גענומען קיין מדין, וואו ער האט ~~אים געפלאנצט~~ אין זיין גארטן. קיין שום מענטש האט ~~אים~~ נישט געקענט ארויסציען פון דער ערד ביז משה רבינו איז אנגעקומען און ~~אים~~ ארויסגענומען מיט גרינגקייט.		* [[יתרו]], וואס איז דעמאלט געווען א יועץ פאר פרעה, האט געזען די הייליגע אותיות אויפן שטעקן און עס גענומען קיין מדין, וואו ער האט עס איינגעפלאנצט אין זיין גארטן. קיין שום מענטש האט עס נישט געקענט ארויסציען פון דער ערד ביז משה רבינו איז אנגעקומען און עס ארויסגענומען מיט גרינגקייט. ווען יתרו האט דאס געזען, האט ער פארשטאנען אז משה איז דער גואל פון אידן און אים געגעבן זיין טאכטער צפורה פאר א ווייב{{הערה\|שם=פרקדא}}.

	==מופתים==		==מופתים==
	דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה:		דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה פון מצרים:
	* נחש און תנין: ביים [[סנה]] האט ~~זיך~~ דער שטעקן איבערגעדרייט אין א שלאנג ~~(נחש)~~{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|א\|ב}}}}. שפּעטער~~, פאר פרעה~~ האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), וואס האט איינגעשלונגען די שטעקנס פון די מצרי'שע כישוף-~~מאַכער~~{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ח\|יג}}}}.		* נחש און תנין: ביים [[סנה]] האט גאט געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג און צוריק א שטעקן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|א\|ב}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), וואס האט איינגעשלונגען די שטעקנס פון די מצרי'שע כישוף-מאַכערס{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ח\|יג}}}}.
	* די [[צען מכות]]: זעקס פון די מכות זענען געברענגט געווארן דורך דעם שטעקן. אהרן האט ~~אים~~ גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה\|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}; משה האט ~~אים~~ גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה\|1=שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}.		* די [[צען מכות]]: זעקס פון די מכות זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה\|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה\|1=שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. רש"י און אנדערע מפרשים דעבאטירן צי משה און אהרן האבן געהאט צוויי באזונדערע שטעקנס אדער נאר איין הייליגן שטעקן וואס זיי האבן געטיילט.
	* קריעת ים סוף: משה האט אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן ~~אויף צוועלף שטעגן פאר די שבטים~~.		* קריעת ים סוף: משה האט אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן.
	* וואסער פון שטיין: צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה\|שמות יז, א–ז. במדבר כ, ב–יא.}}.		* וואסער פון שטיין: צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה\|שמות יז, א–ז. במדבר כ, ב–יא.}}.
	* מלחמה מיט עמלק: ביי דער שלאַכט קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג; כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה\|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}.		* מלחמה מיט עמלק: ביי דער שלאַכט קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג; כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה\|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}.
			*מלאך המות: לויט דעם מדרש, ווען דער מלאך המות איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן.
	~~==סימבאליזם און מחשבה==~~
	~~אין אידישער מחשבה רעפרעזענטירט~~ דער ~~שטעקן דעם גלייכן וועג פון אמונה און גאט~~'ס ~~קראפט. דער זוהר זאגט אז דער שטעקן~~ האט געהאט צוויי זייטן: איין זייט פאר רחמים (פאר די אידן) און איין זייט פאר דין (פאר די מצריים). רש"י און אנדערע מפרשים דעבאטירן צי משה און ~~אהרן האבן געהאט צוויי באזונדערע שטעקנס אדער נאר איין הייליגן שטעקן וואס זיי האבן געטיילט~~.

	==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==		==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==
	נאך משה רבינו'ס פטירה איז דער ~~שטעקן~~ איבערגעגאנגען דורך די דורות:		נאך משה רבינו'ס פטירה איז דער {{הערה\|{{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}}}איבערגעגאנגען דורך די דורות:
	עס איז געווען אין די הענט פון יהושע בן נון און שפעטער ביי [[דוד המלך]], וואס האט אים געהאלטן ווען ער איז ארויס קעמפן קעגן [[גלית]].		עס איז געווען אין די הענט פון יהושע בן נון און שפעטער ביי [[דוד המלך]], וואס האט אים געהאלטן ווען ער איז ארויס קעמפן קעגן [[גלית]].
	עס איז געבליבן ביי די מלכים פון בית דוד ביזן חורבן פון בית המקדש{{הערה\|{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}}}.		עס איז געבליבן ביי די מלכים פון בית דוד ביזן חורבן פון בית המקדש{{הערה\|שם=ישחקת\|{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}}}.
	פארן חורבן איז דער שטעקן באהאלטן געווארן צוזאמען מיטן ארון הקודש און דעם [[מן]] אין אַ געהיימער אָרט אונטער דעם בית המקדש{{הערה\|זעט מדרש שכל טוב, שמות ד, יז.}}.		פארן חורבן איז דער שטעקן באהאלטן געווארן דורך קעניג יאשיהו אדער נביא ירמיהו צוזאמען מיטן ארון הקודש און דעם [[מן]] אין אַ געהיימער אָרט אונטער דעם בית המקדש{{הערה\|זעט מדרש שכל טוב, שמות ד, יז.}}.

	==צוקונפט ביי דער גאולה==		==צוקונפט ביי דער גאולה==
	לויט דער טראדיציע, וועט דער שטעקן זיך ווידער באווייזן ביים דער ענדגילטיגער גאולה און וועט איבערגעגעבן ווערן פאר דעם מלך המשיח אלס א סימבאל פון זיין אויטאריטעט איבער די פעלקער{{הערה\|~~{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}~~}}. איין לעגענדע אין "[[ספר זרובבל]]" דערציילט אז די מאמע פון משיח, חפצי-בה, וועט אים נוצן אין די מלחמות פון אחרית הימים{{הערה\|1=		לויט דער טראדיציע, וועט דער שטעקן זיך ווידער באווייזן ביים דער ענדגילטיגער גאולה און וועט איבערגעגעבן ווערן פאר דעם מלך המשיח אלס א סימבאל פון זיין אויטאריטעט איבער די פעלקער{{הערה\|שם=ישחקת}}. איין לעגענדע אין "[[ספר זרובבל]]" דערציילט אז די מאמע פון משיח, חפצי-בה, וועט אים נוצן אין די מלחמות פון אחרית הימים{{הערה\|1=
	Israel Lévi, “[https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1914_num_68_136_5245 L’apocalypse de Zorobabel et le roi de Perse Siroès],” REJ 68 (1914): 135.3-6}}.		Israel Lévi, “[https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1914_num_68_136_5245 L’apocalypse de Zorobabel et le roi de Perse Siroès],” REJ 68 (1914): 135.3-6}}.

	[[he:מטה משה]]		[[he:מטה משה]]

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 03:37, 15 יאנואר 2026
שורה 8:		שורה 8:
	עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט:		עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט:
	פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון){{הערה\|1=עס זענען פאַראַן פאַרשידענע נוסחאות: ספּיר, סנפּרנון, סמפּירינון, סנפּירינון, סמפּירין, סנפּירנון, סנפּרינון, סמפּרינון, סנפּירינן.}}, וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|כ\|מפרש=תרגום יונתן}}}} און איז דאָס זעלבע מאַטעריאַל פון וואָס די לוחות זענען געווען געמאַכט.		פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון){{הערה\|1=עס זענען פאַראַן פאַרשידענע נוסחאות: ספּיר, סנפּרנון, סמפּירינון, סנפּירינון, סמפּירין, סנפּירנון, סנפּרינון, סמפּרינון, סנפּירינן.}}, וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|כ\|מפרש=תרגום יונתן}}}} און איז דאָס זעלבע מאַטעריאַל פון וואָס די לוחות זענען געווען געמאַכט.
	דער שטעקן האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה\|{{רבה\|שמות\|ח\|ג}}}} (אַרום 575 ליטער), אָבער דאָך האָט משה אים געקענט אויפהייבן מיט איין האַנט ווייל די אותיות אויפ'ן שטעקן האָבן ווי געטראָגן דעם שטעקן{{הערה\|[https://www.sefaria.org/Siftei_Kohen_on_Torah%2C_Exodus.4.17 שפתי כהן אויף שמות ד, יז]. זעט מדרש שכל טוב [https://www.sefaria.org/Midrash_Sekhel_Tov%2C_Shemot.4.17 אויף שמות ד, יז]}}.		דער שטעקן האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה\|שם=שמרחג\|{{רבה\|שמות\|ח\|ג}}}} (אַרום 575 ליטער), אָבער דאָך האָט משה אים געקענט אויפהייבן מיט איין האַנט ווייל די אותיות אויפ'ן שטעקן האָבן ווי געטראָגן דעם שטעקן{{הערה\|[https://www.sefaria.org/Siftei_Kohen_on_Torah%2C_Exodus.4.17 שפתי כהן אויף שמות ד, יז]. זעט מדרש שכל טוב [https://www.sefaria.org/Midrash_Sekhel_Tov%2C_Shemot.4.17 אויף שמות ד, יז]}}.
	אנדערע מסורות זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|יז\|מפרש=ספורנו}}: "שאינו ממין עץ חשוב"}} פונעם עץ החיים{{הערה\|זעט זוהר חדש [https://www.toratemetfreeware.com/online/f_01782_part_8.html בשלח, לח, ב]; [https://www.sefaria.org.il/Beur_HaRadal_on_Pirkei_DeRabbi_Eliezer.40.7 ביאור הרד"ל על פרקי דרבי אליעזר מ׳, ז].}} אדער עץ הדעת{{הערה\|ילקוט ראובני, [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=19432&st=&pgnum=279 חוקת, דף קמג, ב]}} וואָס איז געוואַקסן אין גן עדן.		אנדערע מסורות זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|יז\|מפרש=ספורנו}}: "שאינו ממין עץ חשוב"}} פונעם עץ החיים{{הערה\|זעט זוהר חדש [https://www.toratemetfreeware.com/online/f_01782_part_8.html בשלח, לח, ב]; [https://www.sefaria.org.il/Beur_HaRadal_on_Pirkei_DeRabbi_Eliezer.40.7 ביאור הרד"ל על פרקי דרבי אליעזר מ׳, ז].}} אדער עץ הדעת{{הערה\|ילקוט ראובני, [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=19432&st=&pgnum=279 חוקת, דף קמג, ב]}} וואָס איז געוואַקסן אין גן עדן.

	==אויפקריצונגען==		==אויפקריצונגען==
	דער שטעקן האט געהאט אויף זיך פילע הייליגע אויפקריצונגען:		דער שטעקן האט געהאט אויף זיך פילע הייליגע אויפקריצונגען:
	* דער [[שם המפורש]]{{הערה\|שם=תרייד\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כא\|מפרש=תרגום יונתן}}}}{{הערה\|שם=פדרכ\|[https://www.sefaria.org.il/Pesikta_DeRav_Kahana.19.6 פסיקתא דרב כהנא יט, ו]}}{{הערה\|~~{{רבה\|שמות\|ח\|ג}}~~}}.		* דער [[שם המפורש]]{{הערה\|שם=תרייד\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כא\|מפרש=תרגום יונתן}}}}{{הערה\|שם=פדרכ\|[https://www.sefaria.org.il/Pesikta_DeRav_Kahana.19.6 פסיקתא דרב כהנא יט, ו]}}{{הערה\|שם=שמרחג}}.
	* דער ראשי תיבות פון די צען מכות: [[דצ"ך עד"ש באח"ב]]{{הערה\|שם=תרייד}}.		* דער ראשי תיבות פון די צען מכות: [[דצ"ך עד"ש באח"ב]]{{הערה\|שם=תרייד}}.
	* די נעמען פון די [[דריי אבות\|אבות]], די [[אמהות]], און די צוועלף שבטים{{הערה\|שם=תרייד}}.		* די נעמען פון די [[דריי אבות\|אבות]], די [[אמהות]], און די צוועלף שבטים{{הערה\|שם=תרייד}}.
שורה 31:		שורה 31:

	ווען משה האט געפירט יתרו'ס שעף אין מדבר חורב, האט גאט אינעם [[סנה]] געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג ווען עס ווערט אראפּגעווארפן אויף דער ערד און דאן צוריק א שטעקן ווען משה האט עס אנגעכאפט ביים וויידל עס אויפצוהייבן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|א\|ה}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), און ווען די פרעה'ס כישוף-מאכערס האבן דאס נאכגעמאכט, האט אהרן'ס שטעקן איינגעשלונגען זייערע שטעקנס{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ח\|יג}}}}. לויט'ן מדרש איז דאס דער זעלבער שטעקן ווי משה'ס{{הערה\|שם=ילקוט\|{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}; {{ילקוט שמעוני\|תהלים\|תתסט}}}}.		ווען משה האט געפירט יתרו'ס שעף אין מדבר חורב, האט גאט אינעם [[סנה]] געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג ווען עס ווערט אראפּגעווארפן אויף דער ערד און דאן צוריק א שטעקן ווען משה האט עס אנגעכאפט ביים וויידל עס אויפצוהייבן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|א\|ה}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), און ווען די פרעה'ס כישוף-מאכערס האבן דאס נאכגעמאכט, האט אהרן'ס שטעקן איינגעשלונגען זייערע שטעקנס{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ח\|יג}}}}. לויט'ן מדרש איז דאס דער זעלבער שטעקן ווי משה'ס{{הערה\|שם=ילקוט\|{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}; {{ילקוט שמעוני\|תהלים\|תתסט}}}}.

			אין מדרש ווערט דערציילט אַז דער שטעקן האָט גערעדט און דערציילט וועגן זיין פאַרוואַנדלונג פון אַ שטעקן צו אַ שלאַנג{{הערה\|מדרש אבכי"ר, אין {{ילקוט שמעוני\|שמות\|קעא}}}}.

	זעקס פון די [[צען מכות]] זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה\|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה\|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. עס איז דא א דעבאטע וועגן וועלכע שטעקן אהרן האט גענוצט. עטליכע מפרשים זאָגן אַז עס איז געווען משה'ס שטעקן, געגעבן פאר אהרן פאַר די מכות וואָס ער האט געברענגט{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ט\|מפרש=אבן עזרא}}}}, בשעת אַנדערע שלאָגן פאָר אַז אהרן האט גענוצט זיין אייגענעם שטעקן{{הערה\|{{זוהר\|ב\|כח\|א}}; {{תנ"ך\|שמות\|ז\|יד\|כה\|מפרש=אברבנאל}}}}.		זעקס פון די [[צען מכות]] זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה\|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה\|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. עס איז דא א דעבאטע וועגן וועלכע שטעקן אהרן האט גענוצט. עטליכע מפרשים זאָגן אַז עס איז געווען משה'ס שטעקן, געגעבן פאר אהרן פאַר די מכות וואָס ער האט געברענגט{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ט\|מפרש=אבן עזרא}}}}, בשעת אַנדערע שלאָגן פאָר אַז אהרן האט גענוצט זיין אייגענעם שטעקן{{הערה\|{{זוהר\|ב\|כח\|א}}; {{תנ"ך\|שמות\|ז\|יד\|כה\|מפרש=אברבנאל}}}}.
שורה 44:		שורה 46:
	לויט דעם מדרש, האָט משה געשלאָגן און גע'הרג'עט [[סיחון]] און [[עוג מלך הבשן\|עוג]] מיט דער שטעקן{{הערה\|{{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}}}. ווען דער [[מלאך המות]] איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה\|אבות דרבי נתן, מהדורת שעכטער, [https://www.sefaria.org.il/Avot_DeRabbi_Natan%2C_Recension_B%2C_Addition_to_Recension_I.4.7 הוספה ב לנוסחא א], [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=38247&st=&pgnum=190 וויען תרמ"ז, עמ' 156]; {{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}; מדרש פטירת משה}}.		לויט דעם מדרש, האָט משה געשלאָגן און גע'הרג'עט [[סיחון]] און [[עוג מלך הבשן\|עוג]] מיט דער שטעקן{{הערה\|{{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}}}. ווען דער [[מלאך המות]] איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה\|אבות דרבי נתן, מהדורת שעכטער, [https://www.sefaria.org.il/Avot_DeRabbi_Natan%2C_Recension_B%2C_Addition_to_Recension_I.4.7 הוספה ב לנוסחא א], [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=38247&st=&pgnum=190 וויען תרמ"ז, עמ' 156]; {{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}; מדרש פטירת משה}}.

	אין עולם הבא איז משה באַלוינט געוואָרן מיטן שרביט וואָס גאָט האָט גענוצט בײ בריאת העולם. די שטעקן וואָס משה האָט גענוצט אין עולם הזה איז געווען א מעין פון יענעם שטעקן, איינס פון 608,700{{הערה\|1=מדרש פטירת משה, אין: א. יעלינעק, [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=67592&st=&pgnum=146 בית המדרש, א (תרי"ג), עמ' 121], אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org.il/Otzar_Midrashim%2C_Midrashim_on_Moses_Our_Master%2C_The_Death_of_Moses_(Version_1).6 פטירת נוסח א]}}.		אין עולם הבא איז משה באַלוינט געוואָרן מיטן שרביט וואָס גאָט האָט גענוצט ביי בריאת העולם. די שטעקן וואָס משה האָט גענוצט אין עולם הזה איז געווען א מעין פון יענעם שטעקן, איינס פון 608,700{{הערה\|1=מדרש פטירת משה, אין: א. יעלינעק, [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=67592&st=&pgnum=146 בית המדרש, א (תרי"ג), עמ' 121], אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org.il/Otzar_Midrashim%2C_Midrashim_on_Moses_Our_Master%2C_The_Death_of_Moses_(Version_1).6 פטירת נוסח א]}}.

	==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==		==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==
שורה 60:		שורה 62:
	----		----
	רבי משה פון פרעמסלא, אַ פוילישער רב און תלמיד פון רבי שלמה לוריא פונעם 16טן יאָרהונדערט, האָט געשריבן אַ קאָמפּענדיום פון הלכה מיטן נאָמען מטה משה. איינע פון די פיר טעמים צום נאמען וואס ער שרייבט אין די הקדמה, איז אז ווען ער וועט אָנקומען אויף יענער וועלט און מען וועט אים פרעגן "מה זה בידך" (געבויט אויף "אשרי מי שבא לכאן ותלמודו בידו"), וועט ער ענטפערן "מטה, כמטה משה"{{הערה\|{{היברובוקס\|2=מטה משה\|3=42401\|page=5\|מקום הוצאה=פראנקפורט\|שנת הוצאה=תע"ט\|עמ=דף ג, א}}}}.		רבי משה פון פרעמסלא, אַ פוילישער רב און תלמיד פון רבי שלמה לוריא פונעם 16טן יאָרהונדערט, האָט געשריבן אַ קאָמפּענדיום פון הלכה מיטן נאָמען מטה משה. איינע פון די פיר טעמים צום נאמען וואס ער שרייבט אין די הקדמה, איז אז ווען ער וועט אָנקומען אויף יענער וועלט און מען וועט אים פרעגן "מה זה בידך" (געבויט אויף "אשרי מי שבא לכאן ותלמודו בידו"), וועט ער ענטפערן "מטה, כמטה משה"{{הערה\|{{היברובוקס\|2=מטה משה\|3=42401\|page=5\|מקום הוצאה=פראנקפורט\|שנת הוצאה=תע"ט\|עמ=דף ג, א}}}}.

			==פּאַראַלעלן אין אַנדערע קולטורן==
			פילע פאָרשער ווייזן אָן אויף דעם ענליכקייט צווישן דער געשיכטע פון משה וואָס ציט אַרויס דעם שטעקן פון יתרו'ס גאָרטן און די לעגענדע פון קעניג אַרטור, וועלכער האָט אַרויסגעצויגן דעם שווערד עקסקאַליבער פון אַ שטיין{{הערה\|{{צ-זשורנאל\|STANLEY SCHNEIDER\|MOSES, KING ARTHUR AND LOT: STAFF, SWORD AND CROSS ACCORDING TO MIDRASHIC AND NON-JEWISH SOURCES\|JEWISH BIBLE QUARTERLY\|49(2)\|עמ=76–77\|שנת הוצאה=2021}}}}.

			אין דער קריסטליכער טראַדיציע, ווערט דער שטעקן פאַרבונדן מיט דעם בוים פון גן עדן און מען זאָגט אַז דאָס האָלץ פונעם שטעקן איז שפּעטער גענוצט געוואָרן פאַר דעם צלם פון יאָשקע{{הערה\|{{צ-זשורנאל\|SCHNEIDER\|MOSES, KING ARTHUR AND LOT\|JBQ\|49(2)\|עמ=77–79\|שנת הוצאה=2021}}}}. אין איסלאַם זענען פאַראַן לעגענדעס וועגן דעם שטעקן אין שייכות מיט [[לוט]] און זיין תשובה{{הערה\|{{צ-זשורנאל\|SCHNEIDER\|MOSES, KING ARTHUR AND LOT\|JBQ\|49(2)\|עמ=79–80\|שנת הוצאה=2021}}}}.

	==רעפערענצן==		==רעפערענצן==

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 19:30, 12 יאנואר 2026
שורה 34:		שורה 34:
	ביי [[קריעת ים סוף]] האט משה אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כא\|מפרש=תרגום יונתן}}}}. לויט טייל מדרשים, האט משה טאקע געקלאפּט דאס וואסער מיט עס{{הערה\|[[אבות דרבי נתן]], [https://www.sefaria.org/Avot_DeRabbi_Natan.33.2 נוסחא א פרק לג]}}. איינמאָל זיי זענען אַריבער, האָט ער עס ווידער גענוצט צו צוריק אַראָפּברענגען די וואַסערן אויף די נאכלויפנדע מצריים{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כו\|כז}}}}. לויט אן אנדער פארשטאנד (באזירט אויף די פסוקים), איז דער שטעקן נישט גענוצט געווארן פאר דעם נס. אנשטאט, האט גאט באפוילן משה'ן צו אוועקלייגן דעם שטעקן דאס מאל צו באטאנען אז עס איז געווען גאט'ס מאכט, נישט דער שטעקן, וואס האט געטון די וואונדער{{הערה\|מדרש ציטירט אין כלי יקר אויף שמות יד, טז}}. אנדערע מדרשים זאגן אז דער ים איז אנטלאפן נאכן זען דעם שטעקן אדער דעם שם המפורש דערויף ("הים ראה וינוס"){{הערה\|שם=פדרכ}}.		ביי [[קריעת ים סוף]] האט משה אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כא\|מפרש=תרגום יונתן}}}}. לויט טייל מדרשים, האט משה טאקע געקלאפּט דאס וואסער מיט עס{{הערה\|[[אבות דרבי נתן]], [https://www.sefaria.org/Avot_DeRabbi_Natan.33.2 נוסחא א פרק לג]}}. איינמאָל זיי זענען אַריבער, האָט ער עס ווידער גענוצט צו צוריק אַראָפּברענגען די וואַסערן אויף די נאכלויפנדע מצריים{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כו\|כז}}}}. לויט אן אנדער פארשטאנד (באזירט אויף די פסוקים), איז דער שטעקן נישט גענוצט געווארן פאר דעם נס. אנשטאט, האט גאט באפוילן משה'ן צו אוועקלייגן דעם שטעקן דאס מאל צו באטאנען אז עס איז געווען גאט'ס מאכט, נישט דער שטעקן, וואס האט געטון די וואונדער{{הערה\|מדרש ציטירט אין כלי יקר אויף שמות יד, טז}}. אנדערע מדרשים זאגן אז דער ים איז אנטלאפן נאכן זען דעם שטעקן אדער דעם שם המפורש דערויף ("הים ראה וינוס"){{הערה\|שם=פדרכ}}.

	צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דעם ערשטן מאל איז ער באפוילן געווארן צו שלאגן דעם שטיין דווקא מיט דעם שטעקן וויבאלד די מענטשן האבן ארגינעל געמיינט אז דער שטעקן קען נאר ברענגען פארניכטונג, ווייל דורך אים האט משה געברענגט די מכות אויף די מצריים אין מצרים און ביים ים סוף. ווען משה האט עס אבער גענוצט צו שלאגן דעם שטיין ביי חורב, האבן זיי געלערנט אז דער שטעקן קען אויך ברענגען די ברכות פון וואסער{{הערה\|רש"י און מכילתא אויף {{תנ"ך\|שמות\|יז\|ו}}. זעט ריב"א דארט.}}.		צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דעם ערשטן מאל איז ער באפוילן געווארן צו שלאגן דעם שטיין דווקא מיט דעם שטעקן וויבאלד די מענטשן האבן ארגינעל געמיינט אז דער שטעקן קען נאר ברענגען פארניכטונג, ווייל דורך אים האט משה געברענגט די מכות אויף די מצריים אין מצרים און ביים ים סוף. ווען משה האט עס אבער גענוצט צו שלאגן דעם שטיין ביי חורב, האבן זיי געלערנט אז דער שטעקן קען אויך ברענגען די ברכות פון וואסער{{הערה\|רש"י און מכילתא אויף {{תנ"ך\|שמות\|יז\|ה}}. זעט [https://www.sefaria.org.il/Riva_on_Torah%2C_Exodus.17.5 ריב"א דארט].}}.

	דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה\|שמות יז~~, א–ז~~. במדבר כ~~, ב–יא~~.}}. דאס צווייטע מאל, האלטן עטליכע אז ער האט גענוצט אן אנדערן שטעקן - דעם וואס האט אויף א וואונדערליכן אופן ארויסגעברענגט מאנדלען אין דעם קורח עפיזאד{{הערה\|1=רשב"ם און חזקוני אויף במדבר כ. זעט במדבר יז, טז–כו.}}.		דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יז\|א\|ז}}. {{תנ"ך\|במדבר\|כ\|ב\|יא}}.}}. דאס צווייטע מאל, האלטן עטליכע אז ער האט גענוצט אן אנדערן שטעקן - דעם וואס האט אויף א וואונדערליכן אופן ארויסגעברענגט מאנדלען אין דעם קורח עפיזאד{{הערה\|1=רשב"ם און חזקוני אויף במדבר כ. זעט במדבר יז, טז–כו.}}.

	ביי דער מלחמה קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג. לויט געוויסע, האט ער אויך געהאלטן זיין שטעקן. כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה\|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}.		ביי דער מלחמה קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג. לויט געוויסע, האט ער אויך געהאלטן זיין שטעקן. כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה\|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}.

	לויט דעם מדרש, ווען דער [[מלאך המות]] איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה\|אבות דרבי נתן, מהדורת שעכטער, [https://www.sefaria.org.il/Avot_DeRabbi_Natan%2C_Recension_B%2C_Addition_to_Recension_I.4.7 הוספה ב לנוסחא א], [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=38247&st=&pgnum=190 וויען תרמ"ז, עמ' 156]; {{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}}}.		לויט דעם מדרש, האָט משה געשלאָגן און גע'הרג'עט [[סיחון]] און [[עוג מלך הבשן\|עוג]] מיט דער שטעקן{{הערה\|{{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}}}. ווען דער [[מלאך המות]] איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה\|אבות דרבי נתן, מהדורת שעכטער, [https://www.sefaria.org.il/Avot_DeRabbi_Natan%2C_Recension_B%2C_Addition_to_Recension_I.4.7 הוספה ב לנוסחא א], [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=38247&st=&pgnum=190 וויען תרמ"ז, עמ' 156]; {{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}; מדרש פטירת משה}}.

			אין עולם הבא איז משה באַלוינט געוואָרן מיטן שרביט וואָס גאָט האָט גענוצט בײ בריאת העולם. די שטעקן וואָס משה האָט גענוצט אין עולם הזה איז געווען א מעין פון יענעם שטעקן, איינס פון 608,700{{הערה\|1=מדרש פטירת משה, אין: א. יעלינעק, [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=67592&st=&pgnum=146 בית המדרש, א (תרי"ג), עמ' 121], אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org.il/Otzar_Midrashim%2C_Midrashim_on_Moses_Our_Master%2C_The_Death_of_Moses_(Version_1).6 פטירת נוסח א]}}.

	==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==		==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 19:05, 12 יאנואר 2026
שורה 6:		שורה 6:

	עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט:		עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט:
	פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון), וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]. דער שטעקן האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה\|{{רבה\|שמות\|ח\|ג}}~~. רש"י אויף שמות יז, ו.~~}} (אַרום 575 ליטער), אָבער דאָך האָט משה אים געקענט אויפהייבן מיט איין האַנט ווייל די אותיות אויפ'ן שטעקן האָבן ווי געטראָגן דעם שטעקן{{הערה\|[https://www.sefaria.org/Siftei_Kohen_on_Torah%2C_Exodus.4.17 שפתי כהן אויף שמות ד, יז]. זעט מדרש שכל טוב [https://www.sefaria.org/Midrash_Sekhel_Tov%2C_Shemot.4.17 אויף שמות ד, יז]}}.		פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון), וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|כ\|מפרש=תרגום יונתן}}}}. דער שטעקן האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה\|{{רבה\|שמות\|ח\|ג}}}} (אַרום 575 ליטער), אָבער דאָך האָט משה אים געקענט אויפהייבן מיט איין האַנט ווייל די אותיות אויפ'ן שטעקן האָבן ווי געטראָגן דעם שטעקן{{הערה\|[https://www.sefaria.org/Siftei_Kohen_on_Torah%2C_Exodus.4.17 שפתי כהן אויף שמות ד, יז]. זעט מדרש שכל טוב [https://www.sefaria.org/Midrash_Sekhel_Tov%2C_Shemot.4.17 אויף שמות ד, יז]}}.
	אנדערע מסורות, בפרט אין זוהר, זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ פונעם עץ הדעת אדער עץ החיים אין גן עדן{{הערה\|זעט זוהר חדש [https://www.toratemetfreeware.com/online/f_01782_part_8.html בשלח, לח, ב]. ילקוט ראובני, חוקת. {{תנ"ך\|שמות\|ד\|יז\|מפרש=ספורנו}}.}}.		אנדערע מסורות, בפרט אין זוהר, זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ פונעם עץ הדעת אדער עץ החיים אין גן עדן{{הערה\|זעט זוהר חדש [https://www.toratemetfreeware.com/online/f_01782_part_8.html בשלח, לח, ב]. ילקוט ראובני, חוקת. {{תנ"ך\|שמות\|ד\|יז\|מפרש=ספורנו}}.}}.

	==אויפקריצונגען==		==אויפקריצונגען==
	דער שטעקן האט געהאט אויף זיך פילע הייליגע אויפקריצונגען{{הערה\|~~תרגום יונתן אויף~~ שמות יד, כא. {{רבה\|שמות\|ח\|ג}}.}}:		דער שטעקן האט געהאט אויף זיך פילע הייליגע אויפקריצונגען:
	* דער [[שם המפורש]] (גאט'ס פיר-אותיות'דיגער נאָמען).		* דער [[שם המפורש]]{{הערה\|שם=תרייד\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כא\|מפרש=תרגום יונתן}}}}{{הערה\|שם=פדרכ\|[https://www.sefaria.org.il/Pesikta_DeRav_Kahana.19.6 פסיקתא דרב כהנא יט, ו]}}{{הערה\|{{רבה\|שמות\|ח\|ג}}}}.
	* דער ראשי תיבות פון די צען מכות: [[דצ"ך עד"ש באח"ב]].		* דער ראשי תיבות פון די צען מכות: [[דצ"ך עד"ש באח"ב]]{{הערה\|שם=תרייד}}.
	* די נעמען פון די [[דריי אבות\|אבות]], די [[אמהות]], און די צוועלף שבטים.		* די נעמען פון די [[דריי אבות\|אבות]], די [[אמהות]], און די צוועלף שבטים{{הערה\|שם=תרייד}}.

	==היסטאָריע פונעם שטעקן==		==היסטאָריע פונעם שטעקן==
שורה 28:		שורה 28:
	דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה פון מצרים:		דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה פון מצרים:

	~~ביים~~ [[סנה]] ~~האט גאט~~ געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג ווען עס ווערט אראפּגעווארפן אויף דער ערד און דאן צוריק א שטעקן ווען משה האט עס ~~אויפגעהויבן~~{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|א\|ב}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), און ווען די פרעה'ס כישוף-מאכערס האבן דאס נאכגעמאכט, האט אהרן'ס שטעקן איינגעשלונגען זייערע שטעקנס{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ח\|יג}}}}.		ווען משה האט געפירט יתרו'ס שעף אין מדבר חורב, האט גאט אינעם [[סנה]] געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג ווען עס ווערט אראפּגעווארפן אויף דער ערד און דאן צוריק א שטעקן ווען משה האט עס אנגעכאפט ביים וויידל עס אויפצוהייבן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|א\|ה}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), און ווען די פרעה'ס כישוף-מאכערס האבן דאס נאכגעמאכט, האט אהרן'ס שטעקן איינגעשלונגען זייערע שטעקנס{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ח\|יג}}}}. לויט'ן מדרש איז דאס דער זעלבער שטעקן ווי משה'ס{{הערה\|שם=ילקוט\|{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}; {{ילקוט שמעוני\|תהלים\|תתסט}}}}.

	זעקס פון די [[צען מכות]] זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה\|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה\|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. עס איז דא א דעבאטע וועגן וועלכע שטעקן אהרן האט גענוצט. עטליכע מפרשים זאָגן אַז עס איז געווען משה'ס שטעקן, געגעבן צו אהרן פאַר די ~~ניסים~~ וואָס ער האט ~~געטון~~{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ט\|מפרש=אבן עזרא}}}}, בשעת אַנדערע שלאָגן פאָר אַז אהרן האט גענוצט זיין אייגענעם שטעקן{{הערה\|{{זוהר\|ב\|כח\|א}}; {{תנ"ך\|שמות\|ז\|יד\|כה\|מפרש=אברבנאל}}}}.		זעקס פון די [[צען מכות]] זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה\|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה\|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. עס איז דא א דעבאטע וועגן וועלכע שטעקן אהרן האט גענוצט. עטליכע מפרשים זאָגן אַז עס איז געווען משה'ס שטעקן, געגעבן פאר אהרן פאַר די מכות וואָס ער האט געברענגט{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ט\|מפרש=אבן עזרא}}}}, בשעת אַנדערע שלאָגן פאָר אַז אהרן האט גענוצט זיין אייגענעם שטעקן{{הערה\|{{זוהר\|ב\|כח\|א}}; {{תנ"ך\|שמות\|ז\|יד\|כה\|מפרש=אברבנאל}}}}.

	ביי [[קריעת ים סוף]] האט משה אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כא\|מפרש=תרגום יונתן}}}}. לויט טייל מדרשים, האט משה טאקע געקלאפּט דאס וואסער מיט עס{{הערה\|[[אבות דרבי נתן]], [https://www.sefaria.org/Avot_DeRabbi_Natan.33.2 נוסחא א פרק לג]}}. איינמאָל זיי זענען אַריבער, האָט ער עס ווידער גענוצט צו צוריק אַראָפּברענגען די וואַסערן אויף די נאכלויפנדע מצריים{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כו\|כז}}}}. לויט אן אנדער פארשטאנד (באזירט אויף די פסוקים), איז דער שטעקן נישט גענוצט געווארן פאר דעם נס. אנשטאט, האט גאט באפוילן משה'ן צו אוועקלייגן דעם שטעקן דאס מאל צו באטאנען אז עס איז געווען גאט'ס מאכט, נישט דער שטעקן, וואס האט געטון די וואונדער{{הערה\|1=מדרש ציטירט אין כלי יקר אויף שמות יד, טז}}.		ביי [[קריעת ים סוף]] האט משה אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כא\|מפרש=תרגום יונתן}}}}. לויט טייל מדרשים, האט משה טאקע געקלאפּט דאס וואסער מיט עס{{הערה\|[[אבות דרבי נתן]], [https://www.sefaria.org/Avot_DeRabbi_Natan.33.2 נוסחא א פרק לג]}}. איינמאָל זיי זענען אַריבער, האָט ער עס ווידער גענוצט צו צוריק אַראָפּברענגען די וואַסערן אויף די נאכלויפנדע מצריים{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כו\|כז}}}}. לויט אן אנדער פארשטאנד (באזירט אויף די פסוקים), איז דער שטעקן נישט גענוצט געווארן פאר דעם נס. אנשטאט, האט גאט באפוילן משה'ן צו אוועקלייגן דעם שטעקן דאס מאל צו באטאנען אז עס איז געווען גאט'ס מאכט, נישט דער שטעקן, וואס האט געטון די וואונדער{{הערה\|מדרש ציטירט אין כלי יקר אויף שמות יד, טז}}. אנדערע מדרשים זאגן אז דער ים איז אנטלאפן נאכן זען דעם שטעקן אדער דעם שם המפורש דערויף ("הים ראה וינוס"){{הערה\|שם=פדרכ}}.

	צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה\|שמות יז, א–ז. במדבר כ, ב–יא.}}. דאס צווייטע מאל, האלטן עטליכע אז ער האט גענוצט אן אנדערן שטעקן - דעם וואס האט אויף א וואונדערליכן אופן ארויסגעברענגט מאנדלען אין דעם קורח עפיזאד{{הערה\|1=רשב"ם און חזקוני אויף במדבר כ. זעט במדבר יז, טז–כו.}}.		צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דעם ערשטן מאל איז ער באפוילן געווארן צו שלאגן דעם שטיין דווקא מיט דעם שטעקן וויבאלד די מענטשן האבן ארגינעל געמיינט אז דער שטעקן קען נאר ברענגען פארניכטונג, ווייל דורך אים האט משה געברענגט די מכות אויף די מצריים אין מצרים און ביים ים סוף. ווען משה האט עס אבער גענוצט צו שלאגן דעם שטיין ביי חורב, האבן זיי געלערנט אז דער שטעקן קען אויך ברענגען די ברכות פון וואסער{{הערה\|רש"י און מכילתא אויף {{תנ"ך\|שמות\|יז\|ו}}. זעט ריב"א דארט.}}.

			דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה\|שמות יז, א–ז. במדבר כ, ב–יא.}}. דאס צווייטע מאל, האלטן עטליכע אז ער האט גענוצט אן אנדערן שטעקן - דעם וואס האט אויף א וואונדערליכן אופן ארויסגעברענגט מאנדלען אין דעם קורח עפיזאד{{הערה\|1=רשב"ם און חזקוני אויף במדבר כ. זעט במדבר יז, טז–כו.}}.

	ביי דער מלחמה קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג. לויט געוויסע, האט ער אויך געהאלטן זיין שטעקן. כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה\|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}.		ביי דער מלחמה קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג. לויט געוויסע, האט ער אויך געהאלטן זיין שטעקן. כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה\|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}.

	לויט דעם מדרש, ווען דער [[מלאך המות]] איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה\|{{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}}}.		לויט דעם מדרש, ווען דער [[מלאך המות]] איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה\|אבות דרבי נתן, מהדורת שעכטער, [https://www.sefaria.org.il/Avot_DeRabbi_Natan%2C_Recension_B%2C_Addition_to_Recension_I.4.7 הוספה ב לנוסחא א], [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=38247&st=&pgnum=190 וויען תרמ"ז, עמ' 156]; {{מדרש רבה\|דברים\|יא\|י}}}}.

	==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==		==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==
	נאך משה רבינו'ס פטירה איז דער שטעקן איבערגעגאנגען דורך די דורות:		נאך משה רבינו'ס פטירה איז דער שטעקן איבערגעגאנגען דורך די דורות:
	עס איז געווען אין די הענט פון יהושע בן נון און שפעטער דורך די דורות פון די שופטים ביז עס איז אנגעקומען צו [[דוד המלך]], וואס האט עס געהאלטן ווען ער איז ארויס קעמפן קעגן דעם ריז [[גלית]].		עס איז געווען אין די הענט פון יהושע בן נון און שפעטער דורך די דורות פון די שופטים ביז עס איז אנגעקומען צו [[דוד המלך]], וואס האט עס געהאלטן ווען ער איז ארויס קעמפן קעגן דעם ריז [[גלית]].
	עס איז געבליבן ביי די מלכים פון בית דוד ביזן חורבן פון ערשטן בית המקדש{{הערה\|שם=ילקוט~~\|{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}; {{ילקוט שמעוני\|תהלים\|תתסט}}~~}}.		עס איז געבליבן ביי די מלכים פון בית דוד ביזן חורבן פון ערשטן בית המקדש{{הערה\|שם=ילקוט}}.

	פארן חורבן איז דער שטעקן באהאלטן געווארן דורך יאשיהו המלך אדער נביא ירמיהו צוזאמען מיטן ארון הקודש און דעם [[מן]] אין אַ געהיימער אָרט אונטער דעם בית המקדש{{הערה\|זעט מדרש שכל טוב, שמות ד, יז.}} אָדער אין דער געגנט פון טבריה{{הערה\|שם=זרובבל\|Israel Lévi, “[https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1914_num_68_136_5245 L’apocalypse de Zorobabel et le roi de Perse Siroès],” ''REJ'' 68 (1914): 135.3-6}}.		פארן חורבן איז דער שטעקן באהאלטן געווארן דורך יאשיהו המלך אדער נביא ירמיהו צוזאמען מיטן ארון הקודש און דעם [[מן]] אין אַ געהיימער אָרט אונטער דעם בית המקדש{{הערה\|זעט מדרש שכל טוב, שמות ד, יז.}} אָדער אין דער געגנט פון טבריה{{הערה\|שם=זרובבל\|Israel Lévi, “[https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1914_num_68_136_5245 L’apocalypse de Zorobabel et le roi de Perse Siroès],” ''REJ'' 68 (1914): 135.3-6}}.

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 14:58, 12 יאנואר 2026
שורה 7:		שורה 7:
	עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט:		עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט:
	פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון), וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]. דער שטעקן האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה\|{{רבה\|שמות\|ח\|ג}}. רש"י אויף שמות יז, ו.}} (אַרום 575 ליטער), אָבער דאָך האָט משה אים געקענט אויפהייבן מיט איין האַנט ווייל די אותיות אויפ'ן שטעקן האָבן ווי געטראָגן דעם שטעקן{{הערה\|[https://www.sefaria.org/Siftei_Kohen_on_Torah%2C_Exodus.4.17 שפתי כהן אויף שמות ד, יז]. זעט מדרש שכל טוב [https://www.sefaria.org/Midrash_Sekhel_Tov%2C_Shemot.4.17 אויף שמות ד, יז]}}.		פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון), וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]. דער שטעקן האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה\|{{רבה\|שמות\|ח\|ג}}. רש"י אויף שמות יז, ו.}} (אַרום 575 ליטער), אָבער דאָך האָט משה אים געקענט אויפהייבן מיט איין האַנט ווייל די אותיות אויפ'ן שטעקן האָבן ווי געטראָגן דעם שטעקן{{הערה\|[https://www.sefaria.org/Siftei_Kohen_on_Torah%2C_Exodus.4.17 שפתי כהן אויף שמות ד, יז]. זעט מדרש שכל טוב [https://www.sefaria.org/Midrash_Sekhel_Tov%2C_Shemot.4.17 אויף שמות ד, יז]}}.
	אנדערע מסורות, בפרט אין זוהר, זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ פונעם עץ הדעת אדער עץ החיים אין גן עדן{{הערה\|זעט זוהר חדש בשלח, לח, ב. ילקוט ראובני, חוקת. ~~ספורנו אויף~~ שמות ד, יז.}}.		אנדערע מסורות, בפרט אין זוהר, זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ פונעם עץ הדעת אדער עץ החיים אין גן עדן{{הערה\|זעט זוהר חדש [https://www.toratemetfreeware.com/online/f_01782_part_8.html בשלח, לח, ב]. ילקוט ראובני, חוקת. {{תנ"ך\|שמות\|ד\|יז\|מפרש=ספורנו}}.}}.

	==אויפקריצונגען==		==אויפקריצונגען==
	דער שטעקן האט געהאט אויף זיך פילע הייליגע אויפקריצונגען{{הערה\|תרגום יונתן אויף שמות יד, כא. {{רבה\|שמות\|ח\|ג}}.}}:		דער שטעקן האט געהאט אויף זיך פילע הייליגע אויפקריצונגען{{הערה\|תרגום יונתן אויף שמות יד, כא. {{רבה\|שמות\|ח\|ג}}.}}:
	* דער [[שם המפורש]] (גאט'ס פיר-אותיות'דיגער נאָמען).		* דער [[שם המפורש]] (גאט'ס פיר-אותיות'דיגער נאָמען).
	* דער ראשי תיבות ~~פונעם סדר~~ פון די צען מכות: [[דצ"ך עד"ש באח"ב]].		* דער ראשי תיבות פון די צען מכות: [[דצ"ך עד"ש באח"ב]].
	* די נעמען פון די [[דריי אבות\|אבות]], די [[אמהות]], און די צוועלף שבטים.		* די נעמען פון די [[דריי אבות\|אבות]], די [[אמהות]], און די צוועלף שבטים.

שורה 18:		שורה 18:
	דער מדרש ([[פרקי דרבי אליעזר]]) לייגט אויס א לאנגע ירושה-קייט פונעם שטעקן ביז ער איז אָנגעקומען צו משה:		דער מדרש ([[פרקי דרבי אליעזר]]) לייגט אויס א לאנגע ירושה-קייט פונעם שטעקן ביז ער איז אָנגעקומען צו משה:

	עס איז געגעבן געווארן פאר [[אדם הראשון]] ~~ווען ער איז ארויס פון~~ גן עדן.		עס איז געגעבן געווארן פאר [[אדם הראשון]] אין גן עדן.
	אדם האט עס איבערגעגעבן צו [[חנוך]], און פון דאָרט איז עס געגאַנגען צו [[נח]], [[שם]], [[אברהם]], [[יצחק אבינו\|יצחק]], און [[יעקב אבינו\|יעקב]]{{הערה\|שם=פרקדא\|{{פרקי דרבי אליעזר\|מ}}}}.		אדם האט עס איבערגעגעבן צו [[חנוך]], און פון דאָרט איז עס געגאַנגען צו [[נח]], [[שם]], [[אברהם]], [[יצחק אבינו\|יצחק]], און [[יעקב אבינו\|יעקב]]{{הערה\|שם=פרקדא\|{{פרקי דרבי אליעזר\|מ}}; {{ילקוט שמעוני\|שמות\|קעג}}}}.
	יעקב האט עס גענוצט ווען ער איז אריבערגעגאנגען דעם ירדן{{הערה\|1=בראשית לב, יא. {{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}.}} און עס שפעטער איבערגעגעבן פאר זיין זון יוסף{{הערה\|שם=פרקדא}} אין מצרים{{הערה\|מדרש ויושע (יעללינעק, בה"מ א, מב), אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org/Otzar_Midrashim%2C_Midrash__Vayosha_('And_He_Saved').4.2 מדרש ויושע ד]}}.		יעקב האט עס גענוצט ווען ער איז אריבערגעגאנגען דעם ירדן{{הערה\|1=בראשית לב, יא. {{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}.}} און עס שפעטער איבערגעגעבן פאר זיין זון יוסף{{הערה\|שם=פרקדא}} אין מצרים{{הערה\|מדרש ויושע (יעללינעק, בה"מ א, מב), אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org/Otzar_Midrashim%2C_Midrash__Vayosha_('And_He_Saved').4.2 מדרש ויושע ד]}}.

	נאך יוסף'ס פטירה האבן די עגיפטער געפּלינדערט זיין הויז, און דער שטעקן איז אנגעקומען צו פרעה'ס פאלאץ~~{{הערה\|שם=פרקדא}}~~.		נאך יוסף'ס פטירה האבן די עגיפטער געפּלינדערט זיין הויז, און דער שטעקן איז אנגעקומען צו פרעה'ס פאלאץ.
	[[יתרו]], וואס איז דעמאלט געווען א יועץ פאר פרעה, האט געזען די הייליגע אותיות אויפן שטעקן און עס געוואלט האבן. ער האט עס גענומען קיין מדין, וואו ער האט עס איינגעפלאנצט אין זיין גארטן. קיין שום מענטש האט עס נישט געקענט ארויסציען פון דער ערד ביז משה רבינו איז אנגעקומען און עס ארויסגענומען מיט גרינגקייט. ווען יתרו האט דאס געזען, האט ער פארשטאנען אז משה איז דער דער וואָס וועט אויסלייזן די אידן פון מצרים און אים געגעבן זיין טאכטער צפורה פאר א ווייב{{הערה\|שם=פרקדא}}.		[[יתרו]], וואס איז דעמאלט געווען א יועץ פאר פרעה, האט געזען די הייליגע אותיות אויפן שטעקן און עס געוואלט האבן. ער האט עס גענומען קיין מדין, וואו ער האט עס איינגעפלאנצט אין זיין גארטן. קיין שום מענטש האט עס נישט געקענט ארויסציען פון דער ערד ביז משה רבינו איז אנגעקומען און עס ארויסגענומען מיט גרינגקייט. ווען יתרו האט דאס געזען, האט ער פארשטאנען אז משה איז דער דער וואָס וועט אויסלייזן די אידן פון מצרים און אים געגעבן זיין טאכטער צפורה פאר א ווייב{{הערה\|שם=פרקדא}}.

	==ניסים==		==ניסים==
	דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה פון מצרים:		דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה פון מצרים:
	* נחש און תנין: ביים [[סנה]] האט גאט געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג און צוריק א שטעקן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|א\|ב}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), ~~וואס~~ האט איינגעשלונגען די שטעקנס פון די מצרי'שע כישוף-מאַכערס{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ח\|יג}}}}.		* נחש און תנין: ביים [[סנה]] האט גאט געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג און צוריק א שטעקן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ד\|א\|ב}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), און האט איינגעשלונגען די שטעקנס פון די מצרי'שע כישוף-מאַכערס{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|ז\|ח\|יג}}}}.
	* די [[צען מכות]]: זעקס פון די מכות זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה\|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה\|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. רש"י און אנדערע מפרשים דעבאטירן צי משה און אהרן האבן געהאט צוויי באזונדערע שטעקנס אדער נאר איין הייליגן שטעקן וואס זיי האבן געטיילט.		* די [[צען מכות]]: זעקס פון די מכות זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה\|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה\|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. רש"י און אנדערע מפרשים דעבאטירן צי משה און אהרן האבן געהאט צוויי באזונדערע שטעקנס אדער נאר איין הייליגן שטעקן וואס זיי האבן געטיילט.
	* קריעת ים סוף: משה האט אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כא\|מפרש=תרגום יונתן}}}}.		* קריעת ים סוף: משה האט אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יד\|כא\|מפרש=תרגום יונתן}}}}. לויט טייל מדרשים, האט משה טאקע געקלאפּט דאס וואסער מיט עס{{הערה\|[[אבות דרבי נתן]], [https://www.sefaria.org/Avot_DeRabbi_Natan.33.2 נוסחא א פרק לג]}}.
	* וואסער פון שטיין: צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה\|שמות יז, א–ז. במדבר כ, ב–יא.}}.		* וואסער פון שטיין: צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה\|שמות יז, א–ז. במדבר כ, ב–יא.}}.
	* מלחמה מיט עמלק: ביי דער שלאַכט קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג; כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה\|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}.		* מלחמה מיט עמלק: ביי דער שלאַכט קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג; כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה\|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}.
שורה 36:		שורה 36:
	==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==		==נאָך משה רבינו'ס פּטירה==
	נאך משה רבינו'ס פטירה איז דער שטעקן איבערגעגאנגען דורך די דורות:		נאך משה רבינו'ס פטירה איז דער שטעקן איבערגעגאנגען דורך די דורות:
	עס איז געווען אין די הענט פון יהושע בן נון און שפעטער ~~ביי~~ [[דוד המלך]], וואס האט עס געהאלטן ווען ער איז ארויס קעמפן קעגן [[גלית]].		עס איז געווען אין די הענט פון יהושע בן נון און שפעטער דורך די דורות פון די שופטים ביז עס איז אנגעקומען צו [[דוד המלך]], וואס האט עס געהאלטן ווען ער איז ארויס קעמפן קעגן דעם ריז [[גלית]].
	עס איז געבליבן ביי די מלכים פון בית דוד ביזן חורבן פון ערשטן בית המקדש{{הערה\|שם=~~ישחקת~~\|{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}}}.		עס איז געבליבן ביי די מלכים פון בית דוד ביזן חורבן פון ערשטן בית המקדש{{הערה\|שם=ילקוט\|{{ילקוט שמעוני\|חוקת\|תשסג}}; {{ילקוט שמעוני\|תהלים\|תתסט}}}}.

	פארן חורבן איז דער שטעקן באהאלטן געווארן דורך ~~קעניג~~ יאשיהו אדער נביא ירמיהו צוזאמען מיטן ארון הקודש און דעם [[מן]] אין אַ געהיימער אָרט אונטער דעם בית המקדש{{הערה\|זעט מדרש שכל טוב, שמות ד, יז.}} אָדער אין דער געגנט פון טבריה{{הערה\|שם=זרובבל\|Israel Lévi, “[https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1914_num_68_136_5245 L’apocalypse de Zorobabel et le roi de Perse Siroès],” ''REJ'' 68 (1914): 135.3-6}}.		פארן חורבן איז דער שטעקן באהאלטן געווארן דורך יאשיהו המלך אדער נביא ירמיהו צוזאמען מיטן ארון הקודש און דעם [[מן]] אין אַ געהיימער אָרט אונטער דעם בית המקדש{{הערה\|זעט מדרש שכל טוב, שמות ד, יז.}} אָדער אין דער געגנט פון טבריה{{הערה\|שם=זרובבל\|Israel Lévi, “[https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1914_num_68_136_5245 L’apocalypse de Zorobabel et le roi de Perse Siroès],” ''REJ'' 68 (1914): 135.3-6}}.

	דער טאָפּקאַפּי פּאַלאַץ מוזעאום אין איסטאַנבול, טערקיי~~, טענה'ט אַז~~ זיי ~~האָבן דעם אמת'ן שטעקן פון~~ משה רבינו. אויך דער בירמינגהאַם מוזעאום אין ענגלאַנד האָט א שטעקן וואָס טייל פאָרשער ~~מיינען איז דאָס הייליגע כלי~~{{הערה\|1=Graham Phillips}}.		אין דער טאָפּקאַפּי פּאַלאַץ מוזעאום אין איסטאַנבול, טערקיי איז אויסגעשטעלט א שטעקן וואס זיי שרייבן צו צו משה רבינו. אויך דער בירמינגהאַם מוזעאום אין ענגלאַנד האָט א שטעקן וואָס טייל פאָרשער האבן פּרובירט צו פארבינדן מיט משה{{הערה\|1=Graham Phillips}}.

	==לעתיד לבא==		==לעתיד לבא==
	לויט דער מסורה, וועט דער שטעקן זיך ווידער באווייזן ביים דער ענדגילטיגער גאולה און וועט איבערגעגעבן ווערן פאר דעם מלך המשיח אלס א סימבאל פון זיין אויטאריטעט איבער די פעלקער{{הערה\|שם=~~ישחקת~~}}. איין לעגענדע אין "[[ספר זרובבל]]" דערציילט אז די מאמע פון משיח, חפצי-בה, וועט עס נוצן אין די מלחמות פון אחרית הימים{{הערה\|שם=זרובבל}}.		לויט דער מסורה, וועט דער שטעקן זיך ווידער באווייזן ביים דער ענדגילטיגער גאולה און וועט איבערגעגעבן ווערן פאר דעם מלך המשיח אלס א סימבאל פון זיין אויטאריטעט איבער די פעלקער{{הערה\|שם=ילקוט}}. איין לעגענדע אין "[[ספר זרובבל]]" דערציילט אז די מאמע פון משיח, חפצי-בה, וועט עס נוצן אין די מלחמות פון אחרית הימים{{הערה\|שם=זרובבל}}.

	==רעפערענצן==		==רעפערענצן==