https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D7%A8%D7%95%D7%99%3A%D7%9E%D7%9C%D7%97%D7%9E%D7%AA_%D7%94%D7%9E%D7%9C%D7%9B%D7%99%D7%9D
רוי:מלחמת המלכים - ווערסיע היסטאריע
2026-04-21T07:38:49Z
ווערסיע היסטאריע פאר דעם בלאט אויפן וויקי
MediaWiki 1.39.4
https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%9E%D7%9C%D7%97%D7%9E%D7%AA_%D7%94%D7%9E%D7%9C%D7%9B%D7%99%D7%9D&diff=339268&oldid=prev
תנא קמא: החלפות (יי, יי)
2025-11-02T03:59:46Z
<p><a href="/%D7%94%D7%9E%D7%9B%D7%9C%D7%95%D7%9C:%D7%A8%D7%94" class="mw-redirect" title="המכלול:רה">החלפות</a> (יי, יי)</p>
<a href="https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%9E%D7%9C%D7%97%D7%9E%D7%AA_%D7%94%D7%9E%D7%9C%D7%9B%D7%99%D7%9D&diff=339268&oldid=339263">זעט די חילוקים</a>
תנא קמא
https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%9E%D7%9C%D7%97%D7%9E%D7%AA_%D7%94%D7%9E%D7%9C%D7%9B%D7%99%D7%9D&diff=339263&oldid=prev
תנא קמא אין 20:02, 31 אקטאבער 2025
2025-10-31T20:02:54Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="yi">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 20:02, 31 אקטאבער 2025</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">שורה 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 1:</td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{דרעפט|חשון}}</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{סכסוך צבאי</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| שם = מלחמת ארבעת המלכים את החמישה</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| תאריך התחלה = [[יארן ב' אלפים - ב'צ"ט|אָנהייב אלף השלישי]] (לויט חז"ל, ערב פּסח)</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| תאריך סיום = אָנהייב אלף השלישי (לויט חז"ל, ערב פּסח)</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| מקום = עמק השִׂדים (אזור ים המלח)</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| עילה = רעוואָלט פון די פינף מלכים קעגן דער הערשאַפט פון מסופּוטאַמיע</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| תוצאה = נצחון פון אברהם; באַפרייאונג פון לוט און די געפאַנגענע</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| הערות = '''אין די תורה:''' ספר בראשית, פרק י"ד; פּרשת לֶךְ-לְךָ</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">}}</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די מלחמה פון ארבעת המלכים מיט די פינף (אויך באַקאַנט ווי די מלחמה פון ניין מלכים אָדער דער שחיטה פון כדרלעומר) איז אַ געשעעניש וואָס ווערט באַשריבן אינעם ספר בראשית (פּרק י"ד). די געשעעניש האָט פּאַסירט אין די טעג פון אברם (שפּעטער [[אברהם]]) און זיין פּלימעניק [[לוט]].</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די מלחמה פון ארבעת המלכים מיט די פינף (אויך באַקאַנט ווי די מלחמה פון ניין מלכים אָדער דער שחיטה פון כדרלעומר) איז אַ געשעעניש וואָס ווערט באַשריבן אינעם ספר בראשית (פּרק י"ד). די געשעעניש האָט פּאַסירט אין די טעג פון אברם (שפּעטער [[אברהם]]) און זיין פּלימעניק [[לוט]].</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l10">שורה 10:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 20:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===די אַרבע מלכים (מזרח קאָאַליציע)===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===די אַרבע מלכים (מזרח קאָאַליציע)===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די פיר מלכים פון דער מזרח קאָאַליציע זענען געווען:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די פיר מלכים פון דער מזרח קאָאַליציע זענען געווען:</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># [[אמרפל]] מלך שנער.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># [[אמרפל]] מלך שנער<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">: ווערט אידענטיפיצירט אין חז"ל מיט נמרוד, וועלכער האָט "געזאָגט און אַריינגעוואָרפן" (אמַר וְהִפִּיל) אברהם אין כבשן האש. שנער ווערט אויך אידענטיפיצירט מיט בבל</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># [[אריוך|אַרְיוֹךְ]] מלך אלסר.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># [[אריוך|אַרְיוֹךְ]] מלך אלסר.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># כְּדָרְלָעֹמֶר מלך עילם.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># כְּדָרְלָעֹמֶר מלך עילם<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">: דער דאָמינאַנטער מלך. עילם ווערט אידענטיפיצירט מיט שושן. ער ווערט פאַרגליכן צו איינעם וואָס איז "נכנס בעובי הקורה", וואָס מיינט אַז ער האָט גענומען אויף זיך אַ שווערן משא</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># [[תדעל|תִדְעָל]] מלך גוים.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># [[תדעל|תִדְעָל]] מלך גוים<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. תדעל ווערט אידענטיפיצירט דורך חז"ל מיט דער מלוכה פון אֱדוֹם, וואָס האָט רעקרוטירט סאָלדאַטן פון אַלע אומות העולם</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===די פינף מלכים (ירדן קאָאַליציע)===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===די פינף מלכים (ירדן קאָאַליציע)===</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l58">שורה 58:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 68:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאָך דער באַגעגעניש מיט מלכי-צדק, האָט דער מלך פון סדום געזאָגט צו אברם: "גיב מיר די נפשות, און די פאַרמעגנס (רכוש) קענסטו נעמען פאַר דיר". אברם האָט אָפּגעזאָגט צו נעמען אַפילו אַ פאָדעם אָדער אַ שוך-רעמען, כדי דער מלך פון סדום זאָל נישט זאָגן "איך האָב באַרייכערט אברם".</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאָך דער באַגעגעניש מיט מלכי-צדק, האָט דער מלך פון סדום געזאָגט צו אברם: "גיב מיר די נפשות, און די פאַרמעגנס (רכוש) קענסטו נעמען פאַר דיר". אברם האָט אָפּגעזאָגט צו נעמען אַפילו אַ פאָדעם אָדער אַ שוך-רעמען, כדי דער מלך פון סדום זאָל נישט זאָגן "איך האָב באַרייכערט אברם".</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די שלעכטע מידות פון סדום (רשע) און אַברם'ס קעגנזייטיגע השקפה (בטחון אין גאָט) זענען אונטערגעשטראָכן אינעם טעקסט. דאָס וואָרט רְכוּשׁ איז אַ שפּיץ-וואָרט אין דעם קאַפּיטל, און דאָס דעפינירט דעם קאָנטראַסט צווישן די מאַטעריאַליסטישע ווירדן פון סדום און די גייסטישע ווירדן פון אברהם{{הערה|1=https://alhatorah.org/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Literary_Devices_%E2%80%93_Bereshit_14</del>}}.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די שלעכטע מידות פון סדום (רשע) און אַברם'ס קעגנזייטיגע השקפה (בטחון אין גאָט) זענען אונטערגעשטראָכן אינעם טעקסט. דאָס וואָרט רְכוּשׁ איז אַ שפּיץ-וואָרט אין דעם קאַפּיטל, און דאָס דעפינירט דעם קאָנטראַסט צווישן די מאַטעריאַליסטישע ווירדן פון סדום און די גייסטישע ווירדן פון אברהם{{הערה|1=https://alhatorah.org/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Literary_Devices_–_Bereshit_14</ins>}}.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==היסטאָרישקייט און פאָרשונג==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==היסטאָרישקייט און פאָרשונג==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l79">שורה 79:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 89:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* פאַמיליע לויאַלקייט (ער האָט געוואָלט ריזיקירן זיין לעבן צו ראַטעווען לוטן, אַפילו נאָך לוט'ס שלעכטע וואַלן){{הערה|[https://mg.alhatorah.org/SP/Radak/Bereshit/14.1#e2 רד"ק], [https://mg.alhatorah.org/SP/Ralbag%20Toalot/Bereshit/14.2 רלב"ג (תועלות)], אברבנאל, און [https://mg.alhatorah.org/SP/R.%20David%20Zvi%20Hoffmann/Bereshit/14 רד"צ האפמאן] אויף בראשית יד}}.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* פאַמיליע לויאַלקייט (ער האָט געוואָלט ריזיקירן זיין לעבן צו ראַטעווען לוטן, אַפילו נאָך לוט'ס שלעכטע וואַלן){{הערה|[https://mg.alhatorah.org/SP/Radak/Bereshit/14.1#e2 רד"ק], [https://mg.alhatorah.org/SP/Ralbag%20Toalot/Bereshit/14.2 רלב"ג (תועלות)], אברבנאל, און [https://mg.alhatorah.org/SP/R.%20David%20Zvi%20Hoffmann/Bereshit/14 רד"צ האפמאן] אויף בראשית יד}}.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* אומזיכטיקייט און אנערקענונג אַז אַלץ געהערט צום אייבערשטן, דורך זיין אָפּזאָג צו נעמען די כּיבושים (spoils){{הערה|רלב"ג (תועלות), אברבנאל, און רד"צ האפמאן אויף בראשית יד}}. דאָס פאַרקערפּערט אַ חוק (סטאַטוט) פון גלייכקייט אין באַטייליקונג אין מלחמה: "ווי דער חלק פון דעם וואָס גייט אַראָפּ אין שלאַכט, אַזוי איז דער חלק פון דעם וואָס בלייבט מיט די כּלים"{{רבה|בראשית|מג|ט}}.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* אומזיכטיקייט און אנערקענונג אַז אַלץ געהערט צום אייבערשטן, דורך זיין אָפּזאָג צו נעמען די כּיבושים (spoils){{הערה|רלב"ג (תועלות), אברבנאל, און רד"צ האפמאן אויף בראשית יד}}. דאָס פאַרקערפּערט אַ חוק (סטאַטוט) פון גלייכקייט אין באַטייליקונג אין מלחמה: "ווי דער חלק פון דעם וואָס גייט אַראָפּ אין שלאַכט, אַזוי איז דער חלק פון דעם וואָס בלייבט מיט די כּלים"{{רבה|בראשית|מג|ט}}.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[he:מלחמת ארבעת המלכים את החמישה]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key hamichlol_main_yi-mw_:diff::1.12:old-339260:rev-339263 -->
</table>
תנא קמא
https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%9E%D7%9C%D7%97%D7%9E%D7%AA_%D7%94%D7%9E%D7%9C%D7%9B%D7%99%D7%9D&diff=339260&oldid=prev
תנא קמא: בס"ד
2025-10-31T19:39:09Z
<p>בס"ד</p>
<p><b>נייער בלאַט</b></p><div>די מלחמה פון ארבעת המלכים מיט די פינף (אויך באַקאַנט ווי די מלחמה פון ניין מלכים אָדער דער שחיטה פון כדרלעומר) איז אַ געשעעניש וואָס ווערט באַשריבן אינעם ספר בראשית (פּרק י"ד). די געשעעניש האָט פּאַסירט אין די טעג פון אברם (שפּעטער [[אברהם]]) און זיין פּלימעניק [[לוט]].<br />
<br />
די שלאַכט איז פאָרגעקומען אין עמק השִׂידִּים (דער טאָל פון סידים), וואָס ווערט אידענטיפיצירט ווי [[ים המלח]].<br />
<br />
די דאָזיגע געשעעניש שטייט איינס און אַליין צווישן די אַנדערע דערציילונגען אינעם חומש, ווייל זי שילדערט אַן אינטערנאַציאָנאַלן קאָנפליקט, און איז באַמערקט פאַר איר אומגעוויינטליכן סטיל און וואָקאַבולאַר{{הערה|1=E. A. Speiser, ''Genesis'' (The Anchor Bible; New York: Doubleday, 1964), pp. 105, 108.}}.<br />
<br />
==הינטערגרונט פון דער מלחמה==<br />
די פסוקים אין בראשית ערקלערן אַז די מלחמה איז אויסגעבראָכן נאָך דעם ווי די פינף קעניגרייכן פונעם ירדן-טאָל האָבן רעבעלירט קעגן דער הערשאַפט פון [[כדרלעומר]], מלך עילם. די קעניגרייכן פונעם טאָל האָבן געדינט כדרלעומר צוועלף יאָר, און אין דרייצנטן יאָר האָבן זיי רעבעלירט. אַלס רעזולטאַט, האָט כדרלעומר מיט דריי אַנדערע מזרחדיגע מלכים אָנגעהויבן אַ מיליטערישע קאַמפּיין קעגן די רעבעלישע שטעט.<br />
<br />
===די אַרבע מלכים (מזרח קאָאַליציע)===<br />
די פיר מלכים פון דער מזרח קאָאַליציע זענען געווען:<br />
# [[אמרפל]] מלך שנער.<br />
# [[אריוך|אַרְיוֹךְ]] מלך אלסר.<br />
# כְּדָרְלָעֹמֶר מלך עילם.<br />
# [[תדעל|תִדְעָל]] מלך גוים.<br />
<br />
===די פינף מלכים (ירדן קאָאַליציע)===<br />
די פינף קעניג פון די שטעט פונעם ירדן-טאָל זענען געווען:<br />
# בֶּרַע מלך סדום. לויט די חז"ל, זיין נאָמען מיינט ער איז געווען רע (שלעכט) צו הימל און רע צו מענטשן{{הערה|{{תנחומא|לך|ח}}}}.<br />
2. בִּרְשַׁע מלך עמורה. ער איז געהויבן געוואָרן אין רשעות.<br />
3. שִׁנְאָב מלך אדמה. ער האָט פיינט געהאַט זיין פאָטער אין הימל.<br />
4. שֶׁמְאֵבֶר מלך צְבוֹיִם. ער האָט געמאַכט פליגל צו פליען און מורד זיין אין דעם אייבערשטן.<br />
5. דער מלך פון בֶּלַע, וואָס איז צוער.<br />
<br />
===דער מיליטערישער וועג פון דער מזרח קאָאַליציע===<br />
ביים אַראָפּקומען אין דעם טאָל, האָט כדרלעומר מיט זיינע מיטמאַכערס באַזיגט פאַרשידענע שבטים און פעלקער וואָס זענען געווען אַרום און אַרום דעם ירדן:<br />
* זיי האָבן געשלאָגן די רפאים אין עשתרות קרניים.<br />
* די זּוּזִים (וואָס זענען די זַמזֻמִּים) אין הָם.<br />
* די אֵימִים אין שָׁוֵה קִרְיָתַיִם.<br />
* די חֹרִי אין זייער באַרג שׂעיר.<br />
* זיי זענען צוריקגעקומען און געקומען קיין עין משפט (וואָס איז קָדֵשׁ).<br />
* זיי האָבן געשלאָגן דאָס גאַנצע געגנט פון די עֲמָלֵקִים, און די אֱמוֹרִי וואָס האָבן געוווינט אין חַצְצוֹן תָּמָר.<br />
<br />
===אברם'ס רעטונג-קאַמפּאַניע===<br />
נאָך דעם ווי די פיר מלכים האָבן געזיגט אין עמק השִׂידִּים, האָבן זיי גענומען די אַלע פאַרמעגנס און שפּייז פון סדום און עמורה, און אויך גענומען לוטן, אַברם'ס פּלימעניק, און זיינע פאַרמעגנס. אַ מדרש רבה פרעגט, וואָס האָט אים דאָס געבראַכט? זיין וואוינען אין סדום.<br />
<br />
אברם איז גערופן געוואָרן "אברם העִבְרִי". די פיר מלכים זענען געוואָרן איבערראַשט אַז אברם, וואָס איז אַנטרונען פונעם פייערדיגן אויוון פון אור כשדים, זאָל זיך ניצלען אויך פון די ביטומען-גריבער פון סידים, און האָבן זיך דעריבער צוריקגעצויגן.<br />
<br />
אַברם האָט געזאַמלט זיינע חֲנִיכִים (געהאַרטע אָדער טרענירטע מענטשן/קנעכט), וועלכע זענען געווען 318. די חז"ל האָבן געזאָגט, אַז דאָס איז געווען נאָר [[אליעזר עבד אברהם|אליעזר]] אַליין, און 318 איז די גימטריא פון זיין נאָמען. דער וואָרט חֲנִיך ווערט פאַרשטאַנען ווי אַן אויסדרוק פונעם אָנהייב פון אַ מענטש אָדער אַ כּלי צו אַ מלאָכה, אין וואָס ער איז באַשטימט צו בלייבן, אַזוי ווי "חֲנֹךְ לַנַּעַר" (משלי כ"ב).<br />
<br />
אַברם האָט זיך צעטיילט מיט זיינע קנעכט אין דער נאַכט, און זיי האָבן געשלאָגן די פיר מלכים. ער האָט זיי נאָכגעלאָפן ביז חובה, וואָס איז אויף דער לינקער זייט (צפון) פון דמשׂק. די מדרש זאָגט אַז "חובה" איז נישט אַ פּלאַץ נאָמען, נאָר אַן אָנווייז אויף דעם עבודה-זרה וואָס וועט דאָרטן געמאַכט ווערן{{הערה|{{תנחומא|לך|יג}}}}.<br />
<br />
נאָך דעם נצחון האָט אַברם אומגעקערט אַלע פאַרמעגנס און אויך לוטן מיט זיינע פאַרמעגנס.<br />
<br />
==אברם און מלכי-צדק==<br />
נאָך אברם'ס צוריקקומען פונעם שלאַכט, איז דער מלך פון סדום אים אַנטקעגן געגאַנגען אין עמק שָׁוֵה, וואָס איז עמק הַמֶּלֶךְ. דאָרטן האָט מלכי-צדק, מלך פון שָׁלֵם, אַרויסגעבראַכט ברויט און וויין, און ער איז געווען אַ כֹּהֵן צו גאָט עֶלְיוֹן.<br />
<br />
===אידענטיפיקאַציע פון מלכי-צדק===<br />
* רבנישע טראַדיציע: די אגדתא זאָגט אַז מלכי-צדק איז געווען שם בן נח. אַזאַ אידענטיפיקאַציע ווערט אויך געפונען אין די תּרגומים, מדרשים און תּלמוד.<br />
* נאָמען: מלכי-צדק מיינט "גערעכטער קעניג" אָדער "מלך פון צדק".<br />
* מלך שָׁלֵם: שָׁלֵם איז ברייט אידענטיפיצירט מיט ירושלים. דער נאָמען שָׁלֵם מיינט "גאַנצקייט" אָדער "פולקייט".<br />
* כֹּהֵן: מלכי-צדק איז דערמאנט איינציק מאָל אינעם תּנ"ך, אין תּהילים ק"י:ד, וואָס שילדערט זיין כּהונה ווי אייביג ("אַ כֹּהֵן לְעוֹלָם").<br />
<br />
===מלכי-צדק'ס סימבאליזם===<br />
דער אַקט פון ברענגען ברויט און וויין פאַר די מידע קריגערס איז באַטראַכט געוואָרן דורך מפרשים ווי אַ צייכן פון דאַנקבאַרקייט צו אַברם. מלכי-צדק'ס אַקט ווערט קאָנטראַסטירט מיט דער גראָבער און פאָדערדיגער שטעלונג פונעם מלך פון סדום.<br />
<br />
==דער קאָנטראַסט מיט מלך סדום==<br />
נאָך דער באַגעגעניש מיט מלכי-צדק, האָט דער מלך פון סדום געזאָגט צו אברם: "גיב מיר די נפשות, און די פאַרמעגנס (רכוש) קענסטו נעמען פאַר דיר". אברם האָט אָפּגעזאָגט צו נעמען אַפילו אַ פאָדעם אָדער אַ שוך-רעמען, כדי דער מלך פון סדום זאָל נישט זאָגן "איך האָב באַרייכערט אברם".<br />
<br />
די שלעכטע מידות פון סדום (רשע) און אַברם'ס קעגנזייטיגע השקפה (בטחון אין גאָט) זענען אונטערגעשטראָכן אינעם טעקסט. דאָס וואָרט רְכוּשׁ איז אַ שפּיץ-וואָרט אין דעם קאַפּיטל, און דאָס דעפינירט דעם קאָנטראַסט צווישן די מאַטעריאַליסטישע ווירדן פון סדום און די גייסטישע ווירדן פון אברהם{{הערה|1=https://alhatorah.org/Literary_Devices_%E2%80%93_Bereshit_14}}.<br />
<br />
==היסטאָרישקייט און פאָרשונג==<br />
די מעשה פון בראשית י"ד האָט זייער אַן אַלטן כאַראַקטער:<br />
<br />
• דעטאַלן פונעם פּאַטריאַרכישן תּקופה: אַזוי ווי די פּרייזן פון שקלאַפן און דער אינוועסטיטור פון יוסף אין מצרים, זענען געוויסע דעטאַלן פון בראשית י"ד קאָנסיסטענט מיט דער תקופה פון אַלטן בבל (אַרום 1822–1764 פאַר דער נייער צייטרעכענונג), ווען אַ עילמישער קעניג וואָלט געקענט אַליאירט זיין מיט כיטישע און אנדערע מלכים.<br />
<br />
• ליטעראַרישער עלטער: די צוגאָב פון געאָגראַפישע גלאָסן (ביישפּיל: "עין משפט, וואָס איז קדש") צייגט אַז דער יסוד פון דער מעשׂה איז אַ סך עלטער פונעם גלאָסאַטאָר, און ער האָט געהאַט אַ ספּעציפיש בילד פון די פריערדיגע נעמען.<br />
<br />
• שפּראַכליכע באַווייזן: דער טערמין חֲנִיך, געניצט צו באַשרייבן אַברם'ס געטרייע קנעכט, ווייזט אויף לינגוויסטישע פאַרבינדונגען מיט לעקסעמען פונעם צווייטן מילעניום פאַר דער נייער צייטרעכענונג.<br />
<br />
==די געאָגראַפיע פון שלאַכט==<br />
דער שלאַכט איז געפירט געוואָרן אין עמק השִׂידִּים, וואָס איז ים המלח. דער נאָמען "עמק השִׂידִּים" איז געווען, לויטן תּרגום אונקלוס, ווייל עס זענען דאָרט געווען אַ סך פעלדער (שׂדות). דער טאָל איז געווען פול מיט ביטומען גריבער (בְּאֵרֹת חֵמָר).<br />
<br />
די שטעט פונעם טאָל: סדום, עמורה, אַדמה, צבוים, און צוער, זענען געווען לאָקאַליזירט צו מזרח פונעם ירדן. די מערהייט פון די קוואַלן שטיצן אַ דרום-אָרט פאַר די דאָזיגע "שטעט פונעם טאָל", אין דער נאָענטקייט פונעם דרום-באַסיין פונעם ים המלח.<br />
<br />
==די הייליקייט פון אַברם'ס טואונגען==<br />
די מפרשים האָבן אונטערגעשטראָכן פאַרשידענע מידות פון אַברם אין דער מעשׂה:<br />
* מיליטערישע שטאַרקייט און קענטענישן{{הערה|[https://mg.alhatorah.org/SP/R.%20Bachya/Bereshit/14.1#e2 רבינו בחיי] און [https://mg.alhatorah.org/SP/Abarbanel/Bereshit/14 אברבנאל] אויף בראשית יד}}.<br />
* פאַמיליע לויאַלקייט (ער האָט געוואָלט ריזיקירן זיין לעבן צו ראַטעווען לוטן, אַפילו נאָך לוט'ס שלעכטע וואַלן){{הערה|[https://mg.alhatorah.org/SP/Radak/Bereshit/14.1#e2 רד"ק], [https://mg.alhatorah.org/SP/Ralbag%20Toalot/Bereshit/14.2 רלב"ג (תועלות)], אברבנאל, און [https://mg.alhatorah.org/SP/R.%20David%20Zvi%20Hoffmann/Bereshit/14 רד"צ האפמאן] אויף בראשית יד}}.<br />
* אומזיכטיקייט און אנערקענונג אַז אַלץ געהערט צום אייבערשטן, דורך זיין אָפּזאָג צו נעמען די כּיבושים (spoils){{הערה|רלב"ג (תועלות), אברבנאל, און רד"צ האפמאן אויף בראשית יד}}. דאָס פאַרקערפּערט אַ חוק (סטאַטוט) פון גלייכקייט אין באַטייליקונג אין מלחמה: "ווי דער חלק פון דעם וואָס גייט אַראָפּ אין שלאַכט, אַזוי איז דער חלק פון דעם וואָס בלייבט מיט די כּלים"{{רבה|בראשית|מג|ט}}.</div>
תנא קמא