רוי:מאדים - ווערסיע היסטאריע

בוט צמא לדעת: /* היסטארישע אבזערוואציעס */ טעות סופר

2024-07-18T11:42:25Z

היסטארישע אבזערוואציעס: טעות סופר

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 11:42, 18 יולי 2024
שורה 136:		שורה 136:
	די געשיכטע פון אבזערוואציעס פון מאדים גייט לויט די קעגנזאצן פון מאדים, ווען דער פלאנעט איז וואס נענטער צו ערד און דעריבער מערסט זעבאר, א זאך וואס פאסירט יעדע פאר יאר. יעדע 15 אדער 17 יאר פאסירט א פעריהעלישער קעננזאץ פון מאדים; אזוי ווי מאדים איז נאנט צו זיין פעריהעליאן, קומט ער נאך נענטער צו דער ערד.		די געשיכטע פון אבזערוואציעס פון מאדים גייט לויט די קעגנזאצן פון מאדים, ווען דער פלאנעט איז וואס נענטער צו ערד און דעריבער מערסט זעבאר, א זאך וואס פאסירט יעדע פאר יאר. יעדע 15 אדער 17 יאר פאסירט א פעריהעלישער קעננזאץ פון מאדים; אזוי ווי מאדים איז נאנט צו זיין פעריהעליאן, קומט ער נאך נענטער צו דער ערד.

	די אוראלטע עגיפטישע אסטראנאמער האבן שוין באריכטעט דעם עקזיסטענץ פון מאדים ווי א 'כוכב לכת' (א שטערן וואס באוועגט זיך ארום דעם נאכט־הימל און, אין יאר 1534 פאר דער היינטיגער תקופה, האבן זיי שוין געוואוסט וועגן דער צוריקציענדיקער באוועגונג פון דעם פלאנעט.<ref name=paob85 /> <!--אין דער תקופה פון דער ניי־באבילאנישער אימפעריע, האבן די בבלישע אסטראנאמער געהאלטן אין מאכן [[regular records of the positions of the planets and systematic observations of their behavior. For Mars, they knew that the planet made 37 [[synodic period]]s, or 42 circuits of the zodiac, every 79 years. They invented arithmetic methods for making minor corrections to the predicted positions of the planets.<ref name=north08 /><ref name=swerdlow98 />		די אוראלטע עגיפטישע אסטראנאמער האבן שוין באריכטעט דעם עקזיסטענץ פון מאדים ווי א 'כוכב לכת' (א שטערן וואס באוועגט זיך ארום דעם נאכט־הימל און, אין יאר 1534 פאר דער היינטיגער תקופה, האבן זיי שוין געוואוסט וועגן דער צוריקציענדיקער באוועגונג פון דעם פלאנעט.<ref name=paob85 /> <!--אין דער תקופה פון דער ניי־באבילאנישער אימפעריע, האבן די בבלישע אסטראנאמער געהאלטן אין מאכן [[regular records of the positions of the planets and systematic observations of their behavior. For Mars, they knew that the planet made 37 [[synodic period]]s, or 42 circuits of the zodiac, every 79 years. They invented arithmetic methods for making minor corrections to the predicted positions of the planets.<ref name=north08 /><ref name=swerdlow98 />-->

	== רעפערענצן ==		== רעפערענצן ==

צמא לדעת: החלפת טקסט – "דרויסנדע" ב־"דרויסנדיגע"

2024-07-08T10:37:34Z

החלפת טקסט – "דרויסנדע" ב־"דרויסנדיגע"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 10:37, 8 יולי 2024
שורה 178:		שורה 178:
	}}		}}

	==~~דרויסנדע~~ לינקס==		==דרויסנדיגע לינקס==
	{{קאמאנסקאט\|Mars\|מארס}}		{{קאמאנסקאט\|Mars\|מארס}}
	* [http://mars.jpl.nasa.gov/ מאדים אויספארשונג פראגראם] ביי NASA.gov		* [http://mars.jpl.nasa.gov/ מאדים אויספארשונג פראגראם] ביי NASA.gov

צמא לדעת: פראבע

2024-05-23T13:47:28Z

פראבע

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 13:47, 23 מאי 2024
שורה 1:		שורה 1:
	{{דעסקריפציע\|פערטער פלאנעט פון דער זון}}		{{דעסקריפציע\|פערטער פלאנעט פון דער זון}}
			[[HE:מאדים]]
	[[טעקע:Mars Hubble.jpg\|קליין\|מאדים פלאנעט]]		[[טעקע:Mars Hubble.jpg\|קליין\|מאדים פלאנעט]]
	דער '''מאדים''' אָדער '''מאַרס''' ([[ענגליש]]: ''Mars''; סימבאל: [[File:Mars symbol (bold).svg\|16px\|♂]]) איז דער פערטער [[פלאנעט]] פון דער [[זון]], וועלכע געפינט זיך א דורכשניט ווייט פון 130 מיליאן [[מייל]] ({{ר}}1.523,662,31 [[אסטראנאמישע איינס\|AU]]{{ר}}) ווייט פון דער [[זון]] וועלכע איז געשאצט צו בערך 80 מיליאן מייל פון דער [[ערד פלאנעט\|ערד]]. מאדים איז די צווייטע קלענסטע פלאנעט אין דער [[זון סיסטעם]], נאך [[מערקור]].		דער '''מאדים''' אָדער '''מאַרס''' ([[ענגליש]]: ''Mars''; סימבאל: [[File:Mars symbol (bold).svg\|16px\|♂]]) איז דער פערטער [[פלאנעט]] פון דער [[זון]], וועלכע געפינט זיך א דורכשניט ווייט פון 130 מיליאן [[מייל]] ({{ר}}1.523,662,31 [[אסטראנאמישע איינס\|AU]]{{ר}}) ווייט פון דער [[זון]] וועלכע איז געשאצט צו בערך 80 מיליאן מייל פון דער [[ערד פלאנעט\|ערד]]. מאדים איז די צווייטע קלענסטע פלאנעט אין דער [[זון סיסטעם]], נאך [[מערקור]].
שורה 139:		שורה 140:
	== רעפערענצן ==		== רעפערענצן ==
	{{רעפליסטע\|הערות=		{{רעפליסטע\|הערות=

	<ref name="nssdc">{{cite web \|author=Williams, David R. \|title=Mars Fact Sheet \|work=National Space Science Data Center \|publisher=NASA		<ref name="nssdc">{{cite web \|author=Williams, David R. \|title=Mars Fact Sheet \|work=National Space Science Data Center \|publisher=NASA
	\|date={{ר}}1טן סעפטעמבער, 2004 \|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html \|accessdate={{ר}}24סטן יוני, 2006}}</ref>		\|date={{ר}}1טן סעפטעמבער, 2004 \|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html \|accessdate={{ר}}24סטן יוני, 2006}}</ref>
שורה 191:		שורה 191:

	{{זונסיסטעם}}		{{זונסיסטעם}}

	{{רעקאמענדירטער ארטיקל}}		{{רעקאמענדירטער ארטיקל}}

	[[קאַטעגאָריע:פלאנעטן פון דער זון סיסטעם]]		[[קאַטעגאָריע:פלאנעטן פון דער זון סיסטעם]]
	[[קאַטעגאָריע:אויף יידיש]]		[[קאַטעגאָריע:אויף יידיש]]

	{{קרד/ויקי/יידיש}}		{{קרד/ויקי/יידיש}}
	~~[[HE:מאדים]]~~
	[[קאַטעגאָריע:וויקידאטא דעסקריפציע]]		[[קאַטעגאָריע:וויקידאטא דעסקריפציע]]

צמא לדעת: ?

2024-05-23T13:43:09Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 13:43, 23 מאי 2024
שורה 198:		שורה 198:

	{{קרד/ויקי/יידיש}}		{{קרד/ויקי/יידיש}}
	[[he:מאדים]]		[[HE:מאדים]]
	[[קאַטעגאָריע:וויקידאטא דעסקריפציע]]		[[קאַטעגאָריע:וויקידאטא דעסקריפציע]]

צמא לדעת: החלפת טקסט – "אטמאספערע" ב־"אטמאספער"

2024-02-10T19:50:36Z

החלפת טקסט – "אטמאספערע" ב־"אטמאספער"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 19:50, 10 פעברואר 2024
שורה 79:		שורה 79:
	איר וועט אוודאי פרעגן: נו אויב מען זעט דאר אייז אפשר איז טאקע פאראן וואסער דארט? דער ענטפער איז אבער אז לויט וויפיל אונז פארשטייען מיר איז נישט מעגליך, בדרך הטבע, אזא זאך וויבאלד אין קאסמאס קען קיין וואסער אדער לופט נישט זיין. וואס יא איז דערווייל נישט קלאר אבער עס איז מעגליך אז עס איז טרוקענע אייז וועלכע איז געמאכט פון קארבאן דיאקסייד.		איר וועט אוודאי פרעגן: נו אויב מען זעט דאר אייז אפשר איז טאקע פאראן וואסער דארט? דער ענטפער איז אבער אז לויט וויפיל אונז פארשטייען מיר איז נישט מעגליך, בדרך הטבע, אזא זאך וויבאלד אין קאסמאס קען קיין וואסער אדער לופט נישט זיין. וואס יא איז דערווייל נישט קלאר אבער עס איז מעגליך אז עס איז טרוקענע אייז וועלכע איז געמאכט פון קארבאן דיאקסייד.

	פון די טעסטן וואס די פארשידענע ארביטערס האבן גענומען האט מען אויסגערעכנט אז די ~~אטמאספערע~~ אויפ'ן מאדים איז אנדערש וואו אין קאסמאס וואו די סאטעליטן און שאטעלס פליען ארום. די ~~אטמאספערע~~ באשטייט פון 95 פראצענט קארבאן דיאקסייד (די וועלט פארמאגט ווייניגער ווי איין פראצענט) 2.7 [[אזאט]] (די וועלט האט 78 פראצענט) און קוים א פינפטל פון א פראצענט [[אקסיגען]] (די וועלט האט 21 פראצענט). דער טעמפרעאטור איז געוואנדן לויט דער זון. ווען די זון שיינט איז דארט צווישן 220 און 70º פארענהייט און ווען די זון שיינט נישט איז דארט צווישן מינוס 140 און מינוס 20º פארענהייט. אין עטליכע מינוטן קען זיך די טעמפעראטור זיך טוישן מיט 60º פארענהייט.		פון די טעסטן וואס די פארשידענע ארביטערס האבן גענומען האט מען אויסגערעכנט אז די אטמאספער אויפ'ן מאדים איז אנדערש וואו אין קאסמאס וואו די סאטעליטן און שאטעלס פליען ארום. די אטמאספער באשטייט פון 95 פראצענט קארבאן דיאקסייד (די וועלט פארמאגט ווייניגער ווי איין פראצענט) 2.7 [[אזאט]] (די וועלט האט 78 פראצענט) און קוים א פינפטל פון א פראצענט [[אקסיגען]] (די וועלט האט 21 פראצענט). דער טעמפרעאטור איז געוואנדן לויט דער זון. ווען די זון שיינט איז דארט צווישן 220 און 70º פארענהייט און ווען די זון שיינט נישט איז דארט צווישן מינוס 140 און מינוס 20º פארענהייט. אין עטליכע מינוטן קען זיך די טעמפעראטור זיך טוישן מיט 60º פארענהייט.

	נאך אן אינטערעסאנטע זאך וואס מען איז געוואויר געווארן ווען מען האט באזוכט דעם מאדים איז די טונקעלע און ליכטיגע טיילן פון דעם פלאנעט. די פאנטאזיעס פלעגן גיין אז די טונקעלע ערטער מיינען קאנאלן און געוואוקסן אבער ווען די שטודיעס זענען געווען טיף אינעם פראצעס האט מען אנגעהויבן באמערקן אז עס זענען פאראן זאמד שטורעמעס אויף ריזיגע ראיאנען וועלכע קענען אנהאלטן לאנגע מאנאטן. סייענטיסטן זאגן יעצט אז צו יעדע צייט איז פאראן זאמד שטורעמעס און דאס איז וואס מיר זעען טונקעלע און ליכטיגע ראיאנען ווען מען קוקט מיט א טעלעסקאפ.		נאך אן אינטערעסאנטע זאך וואס מען איז געוואויר געווארן ווען מען האט באזוכט דעם מאדים איז די טונקעלע און ליכטיגע טיילן פון דעם פלאנעט. די פאנטאזיעס פלעגן גיין אז די טונקעלע ערטער מיינען קאנאלן און געוואוקסן אבער ווען די שטודיעס זענען געווען טיף אינעם פראצעס האט מען אנגעהויבן באמערקן אז עס זענען פאראן זאמד שטורעמעס אויף ריזיגע ראיאנען וועלכע קענען אנהאלטן לאנגע מאנאטן. סייענטיסטן זאגן יעצט אז צו יעדע צייט איז פאראן זאמד שטורעמעס און דאס איז וואס מיר זעען טונקעלע און ליכטיגע ראיאנען ווען מען קוקט מיט א טעלעסקאפ.
שורה 107:		שורה 107:
	די ערשטע צו גיין קיין מאדים זענען געווען די רוסישע וועלכע האבן ארויפגעשיקט צוויי ארביטערס נאך אין 960' אבער ביידע זענען דורכגעפאלן. זיי האבן נאכגעשיקט נאך דריי צוויי יאר דערויף אבער אויך די דריי זענען דורכגעפאלן. צוויי זענען קיינמאל נישט ארויס פון די וועלט'ס ארביט און אן אנדערע וועלכע האט יא דעגרייכט זייער ווייט האט פארלוירן קאמיוניקאציע. צוויי יאר דערויף האט נאך איינס פארפעלט. טראץ רוסלאנד'ס דורכפעלער האט NASA באשלאסן אויך צו פרובירן און האט אנגעהויבן דעם מארינער פראגראם אין 964' און האט נאך יענעם יאר ארויפגעשיקט צוויי באזונדערע ארביטער מיט צוויי אנדערע ראקעטס פון וועלכע די ערשטע האט פארפעלט צו דעגרייכן דעם מאדים און די צווייטע האט סוקסעספול ארומגערינגעלט דעם רויטן פלאנעט. די ערשטע בילדער זענען געווען זייער אומקלאר און מען האט נאר אזויפיל געקענט זען אז דאס איז א רויטע פלאנעט מיט אסאך שטיינער.		די ערשטע צו גיין קיין מאדים זענען געווען די רוסישע וועלכע האבן ארויפגעשיקט צוויי ארביטערס נאך אין 960' אבער ביידע זענען דורכגעפאלן. זיי האבן נאכגעשיקט נאך דריי צוויי יאר דערויף אבער אויך די דריי זענען דורכגעפאלן. צוויי זענען קיינמאל נישט ארויס פון די וועלט'ס ארביט און אן אנדערע וועלכע האט יא דעגרייכט זייער ווייט האט פארלוירן קאמיוניקאציע. צוויי יאר דערויף האט נאך איינס פארפעלט. טראץ רוסלאנד'ס דורכפעלער האט NASA באשלאסן אויך צו פרובירן און האט אנגעהויבן דעם מארינער פראגראם אין 964' און האט נאך יענעם יאר ארויפגעשיקט צוויי באזונדערע ארביטער מיט צוויי אנדערע ראקעטס פון וועלכע די ערשטע האט פארפעלט צו דעגרייכן דעם מאדים און די צווייטע האט סוקסעספול ארומגערינגעלט דעם רויטן פלאנעט. די ערשטע בילדער זענען געווען זייער אומקלאר און מען האט נאר אזויפיל געקענט זען אז דאס איז א רויטע פלאנעט מיט אסאך שטיינער.

	נאך א מיסיע האט נאגעפאלגט אין 1969 ווען ביידע אמעריקע און רוסלאנד האבן ארויפגעשיקט צוויי ארביטערס יעדער איינע. אמעריקע האט געשיקט מארינער 8 און מארינער 9 און רוסלאנד האט געשיקט מארס 1 און מארס 2. דריי פון די ארביטער האבן דעגרייכט דעם מאדים 9 מאנאטן שפעטער און נאר דער מארינער 8 איז שטיין געבליבן ערגעץ. אבער צו די אנטוישונג איז פונקט געווען א שטארקע זאמד שטורעם אויפ'ן מאדים און די בילדער האבן גארנישט געקענט ווייזן. מען האט געווארט עטליכע וואכן און ערשט דערנאך האבן די ארביטער אנגעהויבן אראפשיקן קלארע בילדער און מען האט צום ערשטן מאל געקענט זען די ווייסע פארפרוירענע טיילן ביים שפיץ. אין די פריע 1970ער יארן האט רוסלאנד געשיקט באלד 10 ארביטער מיט א פלאן זיי צו לאנדן אבער נאר צוויי פון זיי האבן געלאנדעט און א דריטע האט אויך געלאנדעט אבער האט געלאנדעט צו שנעל און איז צעבראכן געווארן. די צוויי וועלכע האבן יא געלאנדעט האבן אויך נישט עקזיסטירט צו לאנג אבער אינאיינעם האבן זיי געשיקט 60 גאר קלארע בילדער פון וועלכע מען האט געקענט נאנט באטראכטן די זאמד און שטיינער און זייערע קאלירן. נאך מיסיעס האבן נאגעפאלגט און עס האט אנגעהויבן ווערן מער סוקסעספול און אין 976' האבן די צווילינג וויקינג ארביטער ביידע סוקסעספול געלאנדעט און צום ערשטן מאל געשיקט קאלירטע בילדער און אסאך נייע אינפארמאציע וועגן די ~~אטמאספערע~~ און געאגראפיע.		נאך א מיסיע האט נאגעפאלגט אין 1969 ווען ביידע אמעריקע און רוסלאנד האבן ארויפגעשיקט צוויי ארביטערס יעדער איינע. אמעריקע האט געשיקט מארינער 8 און מארינער 9 און רוסלאנד האט געשיקט מארס 1 און מארס 2. דריי פון די ארביטער האבן דעגרייכט דעם מאדים 9 מאנאטן שפעטער און נאר דער מארינער 8 איז שטיין געבליבן ערגעץ. אבער צו די אנטוישונג איז פונקט געווען א שטארקע זאמד שטורעם אויפ'ן מאדים און די בילדער האבן גארנישט געקענט ווייזן. מען האט געווארט עטליכע וואכן און ערשט דערנאך האבן די ארביטער אנגעהויבן אראפשיקן קלארע בילדער און מען האט צום ערשטן מאל געקענט זען די ווייסע פארפרוירענע טיילן ביים שפיץ. אין די פריע 1970ער יארן האט רוסלאנד געשיקט באלד 10 ארביטער מיט א פלאן זיי צו לאנדן אבער נאר צוויי פון זיי האבן געלאנדעט און א דריטע האט אויך געלאנדעט אבער האט געלאנדעט צו שנעל און איז צעבראכן געווארן. די צוויי וועלכע האבן יא געלאנדעט האבן אויך נישט עקזיסטירט צו לאנג אבער אינאיינעם האבן זיי געשיקט 60 גאר קלארע בילדער פון וועלכע מען האט געקענט נאנט באטראכטן די זאמד און שטיינער און זייערע קאלירן. נאך מיסיעס האבן נאגעפאלגט און עס האט אנגעהויבן ווערן מער סוקסעספול און אין 976' האבן די צווילינג וויקינג ארביטער ביידע סוקסעספול געלאנדעט און צום ערשטן מאל געשיקט קאלירטע בילדער און אסאך נייע אינפארמאציע וועגן די אטמאספער און געאגראפיע.

	אין די קומענדיגע 20 יאר האבן סיי רוסלאנד און סיי אמעריקע געשיקט עטליכע ארביטערס פון וועלכע רוב זענען געווען סוקסעספול און האבן אנגעהויבן אויסשטעלן א מאפע פון דעם מאדים. אין 97' האט NASA געשיקט דעם פעטפיינדער טרעקל וועלכע איז געווען א געוואלדיגע סוקסעס פונען ערשטן מינוט אן און האט געשיקט איבער 16,000 בילדער און האט געטאן פארשידענע עקספרימענטן מיט די זאמד און שטיינער. ביי יענעם מיסיע האט די וועלט צום ערשטן מאל געטראפן אן אינטערעסע אין דעם מיסיע און יעדער האט געליינט און גערעדט דערוועגן.		אין די קומענדיגע 20 יאר האבן סיי רוסלאנד און סיי אמעריקע געשיקט עטליכע ארביטערס פון וועלכע רוב זענען געווען סוקסעספול און האבן אנגעהויבן אויסשטעלן א מאפע פון דעם מאדים. אין 97' האט NASA געשיקט דעם פעטפיינדער טרעקל וועלכע איז געווען א געוואלדיגע סוקסעס פונען ערשטן מינוט אן און האט געשיקט איבער 16,000 בילדער און האט געטאן פארשידענע עקספרימענטן מיט די זאמד און שטיינער. ביי יענעם מיסיע האט די וועלט צום ערשטן מאל געטראפן אן אינטערעסע אין דעם מיסיע און יעדער האט געליינט און גערעדט דערוועגן.

בוט צמא לדעת: דעסקריפציע: פערטער פלאנעט פון דער זון

2023-10-20T08:56:07Z

דעסקריפציע: פערטער פלאנעט פון דער זון

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 08:56, 20 אקטאבער 2023
שורה 1:		שורה 1:
			{{דעסקריפציע\|פערטער פלאנעט פון דער זון}}
	[[טעקע:Mars Hubble.jpg\|קליין\|מאדים פלאנעט]]		[[טעקע:Mars Hubble.jpg\|קליין\|מאדים פלאנעט]]
	דער '''מאדים''' אָדער '''מאַרס''' ([[ענגליש]]: ''Mars''; סימבאל: [[File:Mars symbol (bold).svg\|16px\|♂]]) איז דער פערטער [[פלאנעט]] פון דער [[זון]], וועלכע געפינט זיך א דורכשניט ווייט פון 130 מיליאן [[מייל]] ({{ר}}1.523,662,31 [[אסטראנאמישע איינס\|AU]]{{ר}}) ווייט פון דער [[זון]] וועלכע איז געשאצט צו בערך 80 מיליאן מייל פון דער [[ערד פלאנעט\|ערד]]. מאדים איז די צווייטע קלענסטע פלאנעט אין דער [[זון סיסטעם]], נאך [[מערקור]].		דער '''מאדים''' אָדער '''מאַרס''' ([[ענגליש]]: ''Mars''; סימבאל: [[File:Mars symbol (bold).svg\|16px\|♂]]) איז דער פערטער [[פלאנעט]] פון דער [[זון]], וועלכע געפינט זיך א דורכשניט ווייט פון 130 מיליאן [[מייל]] ({{ר}}1.523,662,31 [[אסטראנאמישע איינס\|AU]]{{ר}}) ווייט פון דער [[זון]] וועלכע איז געשאצט צו בערך 80 מיליאן מייל פון דער [[ערד פלאנעט\|ערד]]. מאדים איז די צווייטע קלענסטע פלאנעט אין דער [[זון סיסטעם]], נאך [[מערקור]].
שורה 198:		שורה 199:
	{{קרד/ויקי/יידיש}}		{{קרד/ויקי/יידיש}}
	[[he:מאדים]]		[[he:מאדים]]
			[[קאַטעגאָריע:וויקידאטא דעסקריפציע]]

צמא לדעת: /* היסטארישע אבזערוואציעס */ טיילווייז צוריקגעברענגט

2023-08-24T12:06:40Z

היסטארישע אבזערוואציעס: טיילווייז צוריקגעברענגט

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 12:06, 24 אויגוסט 2023
שורה 133:		שורה 133:
	== היסטארישע אבזערוואציעס ==		== היסטארישע אבזערוואציעס ==
	די געשיכטע פון אבזערוואציעס פון מאדים גייט לויט די קעגנזאצן פון מאדים, ווען דער פלאנעט איז וואס נענטער צו ערד און דעריבער מערסט זעבאר, א זאך וואס פאסירט יעדע פאר יאר. יעדע 15 אדער 17 יאר פאסירט א פעריהעלישער קעננזאץ פון מאדים; אזוי ווי מאדים איז נאנט צו זיין פעריהעליאן, קומט ער נאך נענטער צו דער ערד.		די געשיכטע פון אבזערוואציעס פון מאדים גייט לויט די קעגנזאצן פון מאדים, ווען דער פלאנעט איז וואס נענטער צו ערד און דעריבער מערסט זעבאר, א זאך וואס פאסירט יעדע פאר יאר. יעדע 15 אדער 17 יאר פאסירט א פעריהעלישער קעננזאץ פון מאדים; אזוי ווי מאדים איז נאנט צו זיין פעריהעליאן, קומט ער נאך נענטער צו דער ערד.
	-->
			די אוראלטע עגיפטישע אסטראנאמער האבן שוין באריכטעט דעם עקזיסטענץ פון מאדים ווי א 'כוכב לכת' (א שטערן וואס באוועגט זיך ארום דעם נאכט־הימל און, אין יאר 1534 פאר דער היינטיגער תקופה, האבן זיי שוין געוואוסט וועגן דער צוריקציענדיקער באוועגונג פון דעם פלאנעט.<ref name=paob85 /> <!--אין דער תקופה פון דער ניי־באבילאנישער אימפעריע, האבן די בבלישע אסטראנאמער געהאלטן אין מאכן [[regular records of the positions of the planets and systematic observations of their behavior. For Mars, they knew that the planet made 37 [[synodic period]]s, or 42 circuits of the zodiac, every 79 years. They invented arithmetic methods for making minor corrections to the predicted positions of the planets.<ref name=north08 /><ref name=swerdlow98 />

	== רעפערענצן ==		== רעפערענצן ==

אחד יחיד: אוועקגענומען קאַטעגאָריע:אומבאקוקט דורך HotCat

2023-08-24T10:55:19Z

אוועקגענומען קאַטעגאָריע:אומבאקוקט דורך HotCat

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 10:55, 24 אויגוסט 2023
שורה 193:		שורה 193:

	[[קאַטעגאָריע:פלאנעטן פון דער זון סיסטעם]]		[[קאַטעגאָריע:פלאנעטן פון דער זון סיסטעם]]
	~~[[קאַטעגאָריע:אומבאקוקט]]~~
	[[קאַטעגאָריע:אויף יידיש]]		[[קאַטעגאָריע:אויף יידיש]]

	{{קרד/ויקי/יידיש}}		{{קרד/ויקי/יידיש}}
	[[he:מאדים]]		[[he:מאדים]]

אחד יחיד: אויסדרוק

2023-08-24T10:55:05Z

אויסדרוק

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 10:55, 24 אויגוסט 2023
שורה 133:		שורה 133:
	== היסטארישע אבזערוואציעס ==		== היסטארישע אבזערוואציעס ==
	די געשיכטע פון אבזערוואציעס פון מאדים גייט לויט די קעגנזאצן פון מאדים, ווען דער פלאנעט איז וואס נענטער צו ערד און דעריבער מערסט זעבאר, א זאך וואס פאסירט יעדע פאר יאר. יעדע 15 אדער 17 יאר פאסירט א פעריהעלישער קעננזאץ פון מאדים; אזוי ווי מאדים איז נאנט צו זיין פעריהעליאן, קומט ער נאך נענטער צו דער ערד.		די געשיכטע פון אבזערוואציעס פון מאדים גייט לויט די קעגנזאצן פון מאדים, ווען דער פלאנעט איז וואס נענטער צו ערד און דעריבער מערסט זעבאר, א זאך וואס פאסירט יעדע פאר יאר. יעדע 15 אדער 17 יאר פאסירט א פעריהעלישער קעננזאץ פון מאדים; אזוי ווי מאדים איז נאנט צו זיין פעריהעליאן, קומט ער נאך נענטער צו דער ערד.

	~~=== אוראלטע און מיטל־אלטער אבזערוואציעס ===~~
	די אוראלטע [[שומער]]ער האבן געגלייבט אז מאדים איז [[נרגל]], דער אפגאט פון מלחמות און מגפות.<ref name="Rabkin2005">{{cite book \|last1=Rabkin \|first1=Eric S. \|title=Mars: A Tour of the Human Imagination \|date=2005 \|publisher=Praeger \|location=Westport, Connecticut \|isbn=0-275-98719-1 \|pages=9–11 \|url=https://books.google.com/books?id=a2QP30zybNkC&pg=PA11}}</ref> אין די שומערישע צייטן, איז נרגל געווען א קליינע געטשקע נישט זייער חשוב,<ref name="Rabkin2005" /> אבער, אין א שפעטערער תקופה איז זיין הויפט צענטער געווען די שטאט [[נינוה]].<ref name="Rabkin2005" /> אין מעסאפאטאמישע טעקסטן ווערט מאדים גערופן דער "שטערן וואס טוט משפט'ן די טויטע".<ref>{{cite book \|last1=Thompson \|first1=Henry O. \|title=Mekal: The God of Beth-Shan \|date=1970 \|publisher=E. J. Brill \|location=Leiden, Germany \|page=125 \|url=https://books.google.com/books?id=kc0UAAAAIAAJ&pg=PA125}}</ref> די אוראלטע עגיפטישע אסטראנאמער האבן שוין באריכטעט דעם עקזיסטענץ פון מאדים ווי א 'כוכב לכת' (א שטערן וואס באוועגט זיך ארום דעם נאכט־הימל און, אין יאר 1534 פאר דער היינטיגער תקופה, האבן זיי שוין געוואוסט וועגן דער צוריקציענדיקער באוועגונג פון דעם פלאנעט.<ref name=paob85 /> <!--אין דער תקופה פון דער ניי־באבילאנישער אימפעריע, האבן די בבלישע אסטראנאמער געהאלטן אין מאכן [[regular records of the positions of the planets and systematic observations of their behavior. For Mars, they knew that the planet made 37 [[synodic period]]s, or 42 circuits of the zodiac, every 79 years. They invented arithmetic methods for making minor corrections to the predicted positions of the planets.<ref name=north08 /><ref name=swerdlow98 />
	-->		-->

צמא לדעת: החלפת טקסט – " יולי " ב־" יולי "

2023-06-16T11:00:26Z

החלפת טקסט – " יולי " ב־" יולי "

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 11:00, 16 יוני 2023
שורה 127:		שורה 127:
	[[טעקע:Apparent retrograde motion of Mars in 2003.gif\|קליין\|אנימאציע פון דער כלומערשטיקער רוקלויפיגער באוועגונג פון מאדים אין 2003, געזען פון דער ערד]]		[[טעקע:Apparent retrograde motion of Mars in 2003.gif\|קליין\|אנימאציע פון דער כלומערשטיקער רוקלויפיגער באוועגונג פון מאדים אין 2003, געזען פון דער ערד]]

	אזוי ווי דער ארביט פון מאדים איז עקצענטריש, טוט זיין [[העלקייט]] ביים קעגנזאץ פון דער זון גרייכן פון −3.0 ביז −1.4. די מינימום העלקייט איז גרייס +1.6 ווען דער פלאנעט איז אין [[צונויפזאמלונג (אסטראנאמיע)\|צונויפזאמלונג]] מיט דער זון.<ref name="MallamaSky" /> מאדים זעט אויס געווענליך געל, אראנזש אדער רויט; דער פאקטישער קאליר פון מאדים איז נענטער צו געל, און דאס רויטקייט איז שטויב אין דעם פלאנעט"ס אטמאספער. [[נאס"א]]'ס ''ספיריט'' ראווער האט געמאכט בילדער פון גרין־ברוינלעכער לאנדשאפט מיט בלוי־גרא שטיינער און לאטעס פון העל־רויטן זאמד.<ref name=lloyd06 /> די גרעסטע ווייטקייט פון דער ערד איז מער ווי זיבן מאל ווען ער איז נענטסט. ס'איז מעגלעך פאר מאדים צו ווערן "פארלוירן" מאנאטן לאנג אין דעם אפשיין פון דער זון. די בעסטע מעגליכקייטן צו זען מאדים קומען פאר נאך 15 אדער 17 יאר, אלעמאל צווישן סוף יולי און סוף סעפטעמבער, ווען מען קען זען פרטים פונעם אייבערפלאך מיט א — [[טעלעסקאפ]]. גאנץ מערקבאר, אפילו אן א סך פארגרעסערונג, זענען די פאלוס אייז־קעפלעך.<ref name=shallowsky />		אזוי ווי דער ארביט פון מאדים איז עקצענטריש, טוט זיין [[העלקייט]] ביים קעגנזאץ פון דער זון גרייכן פון −3.0 ביז −1.4. די מינימום העלקייט איז גרייס +1.6 ווען דער פלאנעט איז אין [[צונויפזאמלונג (אסטראנאמיע)\|צונויפזאמלונג]] מיט דער זון.<ref name="MallamaSky" /> מאדים זעט אויס געווענליך געל, אראנזש אדער רויט; דער פאקטישער קאליר פון מאדים איז נענטער צו געל, און דאס רויטקייט איז שטויב אין דעם פלאנעט"ס אטמאספער. [[נאס"א]]'ס ''ספיריט'' ראווער האט געמאכט בילדער פון גרין־ברוינלעכער לאנדשאפט מיט בלוי־גרא שטיינער און לאטעס פון העל־רויטן זאמד.<ref name=lloyd06 /> די גרעסטע ווייטקייט פון דער ערד איז מער ווי זיבן מאל ווען ער איז נענטסט. ס'איז מעגלעך פאר מאדים צו ווערן "פארלוירן" מאנאטן לאנג אין דעם אפשיין פון דער זון. די בעסטע מעגליכקייטן צו זען מאדים קומען פאר נאך 15 אדער 17 יאר, אלעמאל צווישן סוף [[יולי]] און סוף סעפטעמבער, ווען מען קען זען פרטים פונעם אייבערפלאך מיט א — [[טעלעסקאפ]]. גאנץ מערקבאר, אפילו אן א סך פארגרעסערונג, זענען די פאלוס אייז־קעפלעך.<ref name=shallowsky />

	ווען מאדים דערנענטערט זיך צו קעגנזאץ, הייבט ער אן א תקופה פון כלומרשטער רוקלויפיגער באוועגונג, ד"ה אז עס זעט אויס ווי ער באוועגט זיך צוריקוועג אין א שלייף־באוועגונג קעגן די הינטערגרונט שטערן. די געדויער פון דער דאזיגער רוקלויפיגער באוועגונג איז בערך 72 טעג, און מאדים דערגרייכט זיין שפיץ באלייכטונג אינמיטן דער באוועגונג.<ref name=zeilik02 />		ווען מאדים דערנענטערט זיך צו קעגנזאץ, הייבט ער אן א תקופה פון כלומרשטער רוקלויפיגער באוועגונג, ד"ה אז עס זעט אויס ווי ער באוועגט זיך צוריקוועג אין א שלייף־באוועגונג קעגן די הינטערגרונט שטערן. די געדויער פון דער דאזיגער רוקלויפיגער באוועגונג איז בערך 72 טעג, און מאדים דערגרייכט זיין שפיץ באלייכטונג אינמיטן דער באוועגונג.<ref name=zeilik02 />