רוי:לבנה - ווערסיע היסטאריע

צמא לדעת: החלפת טקסט – "מולד" ב־"מולד"

2024-01-01T11:30:02Z

החלפת טקסט – "מולד" ב־"מולד"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 11:30, 1 יאנואר 2024
שורה 68:		שורה 68:
	די [[גראוויטאציע\|גראוויטאציע־צי]] אויף דער לבנה איז א זעקסטל פון דער צי אויף דער ערד.		די [[גראוויטאציע\|גראוויטאציע־צי]] אויף דער לבנה איז א זעקסטל פון דער צי אויף דער ערד.

	די לבנה גייט ארום א גאנצן ארביט ארום דער ערד יעדע 27.3 טעג, בערך, (א [[שטערן-מאנאט]]). דער ערד-פלאנעט פראגרעסירט אויף זיין ארביט ארום דער זון אין לויף פונעם שטערן-מאנאט, דערפאר קומט די לבנה נישט צוריק צו איר פאַזע נאך איין ארביט. די צייט וואס עס דויערט צווישן גלייכע לבנה־פאזעס, למשל צווישן איין מולד פון דער לבנה ביז דעם נעקסטן, איז אומגעפער 29.5 טעג ([[סינאדישער מאנאט]]). דער אונטערשייד צווישן די צוויי סארטן מאנאטן שטאמט פון די פארשיידענע סיסטעמען - דער שטערן־מאנאט איז די צייט פון אן ארביט אין דער סיסטעם וואו די שטערן רוען, און דער סינאדישער מאנאט איז די צייט פון אן ארביט אין דער סיסטעם וואו די ערד רוט.		די לבנה גייט ארום א גאנצן ארביט ארום דער ערד יעדע 27.3 טעג, בערך, (א [[שטערן-מאנאט]]). דער ערד-פלאנעט פראגרעסירט אויף זיין ארביט ארום דער זון אין לויף פונעם שטערן-מאנאט, דערפאר קומט די לבנה נישט צוריק צו איר פאַזע נאך איין ארביט. די צייט וואס עס דויערט צווישן גלייכע לבנה־פאזעס, למשל צווישן איין [[מולד]] פון דער לבנה ביז דעם נעקסטן, איז אומגעפער 29.5 טעג ([[סינאדישער מאנאט]]). דער אונטערשייד צווישן די צוויי סארטן מאנאטן שטאמט פון די פארשיידענע סיסטעמען - דער שטערן־מאנאט איז די צייט פון אן ארביט אין דער סיסטעם וואו די שטערן רוען, און דער סינאדישער מאנאט איז די צייט פון אן ארביט אין דער סיסטעם וואו די ערד רוט.

	אסטראנאמער האלטן היינט אז דער ארביט פארלענגערט זיך ביסלעכווייז דורך דער היסטאריע (מיט איין סעקונדע יעדע 500 יאר) צוליב דעם וואס די לבנה דערווייטערט זיך ביסלעכווייז פון דער ערד.		אסטראנאמער האלטן היינט אז דער ארביט פארלענגערט זיך ביסלעכווייז דורך דער היסטאריע (מיט איין סעקונדע יעדע 500 יאר) צוליב דעם וואס די לבנה דערווייטערט זיך ביסלעכווייז פון דער ערד.

	די לבנה דרייט זיך אין א סינכאנער ראטאציע: זי דרייט זיך ארום איר אַקס אין דער זעלבער צייט ווי זי ארביטירט די ערד. אזוי ווייזט די לבנה כמעט דאס זעלבן פנים קעגן דער ערד. אסטראנאמער האלטן אז אמאל האט די לבנה זיך געדרייט גיכער, אבער מיט א צייט צוריק איז די ראטאציע געווארן פאמעליכער און האט זיך פארשלאסן מיט ים־פלייץ. די זייט פון דער לבנה וואס ווייזט א פנים צו דער ערד רופט מען די נאענטע זייט, און די צווייטע זייט די ווייטע זייט. טייל רופן די ווייטע זייט די "טונקעלע זייט", אבער דאס איז א טעות ווייל די ווייטע זייט באקומעט ליכט פון דער זון איין מאל א חודש, ביים מולד, גענוי ווי די נאענטע זייט.		די לבנה דרייט זיך אין א סינכאנער ראטאציע: זי דרייט זיך ארום איר אַקס אין דער זעלבער צייט ווי זי ארביטירט די ערד. אזוי ווייזט די לבנה כמעט דאס זעלבן פנים קעגן דער ערד. אסטראנאמער האלטן אז אמאל האט די לבנה זיך געדרייט גיכער, אבער מיט א צייט צוריק איז די ראטאציע געווארן פאמעליכער און האט זיך פארשלאסן מיט ים־פלייץ. די זייט פון דער לבנה וואס ווייזט א פנים צו דער ערד רופט מען די נאענטע זייט, און די צווייטע זייט די ווייטע זייט. טייל רופן די ווייטע זייט די "טונקעלע זייט", אבער דאס איז א טעות ווייל די ווייטע זייט באקומעט ליכט פון דער זון איין מאל א חודש, ביים [[מולד]], גענוי ווי די נאענטע זייט.

	אין 2016 האבן פלאנעטארישע וויסנשאפטלער געטראפן, ניצנדיק דאטן וואס מ'האט געזאמעלט ביי דער NASA לבנה פראספעקטאר מיסיע, צוויי וואסערשטאף־רייך ערטער אויף פארקערטע זייטן פון דער לבנה, אפשר איז דאס אייז.		אין 2016 האבן פלאנעטארישע וויסנשאפטלער געטראפן, ניצנדיק דאטן וואס מ'האט געזאמעלט ביי דער NASA לבנה פראספעקטאר מיסיע, צוויי וואסערשטאף־רייך ערטער אויף פארקערטע זייטן פון דער לבנה, אפשר איז דאס אייז.

בוט צמא לדעת: דעסקריפציע: נאטורליכע סאטעליט פונעם וועלט

2023-10-20T02:41:37Z

דעסקריפציע: נאטורליכע סאטעליט פונעם וועלט

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 02:41, 20 אקטאבער 2023
שורה 1:		שורה 1:
			{{דעסקריפציע\|נאטורליכע סאטעליט פונעם וועלט}}
	[[טעקע:Moon.jpg\|left\|thumb\|200px\|די לבנה געזען פון דער ערד]]		[[טעקע:Moon.jpg\|left\|thumb\|200px\|די לבנה געזען פון דער ערד]]

שורה 101:		שורה 102:
	{{קרד/ויקי/יידיש}}		{{קרד/ויקי/יידיש}}
	[[he:הירח]]		[[he:הירח]]
			[[קאַטעגאָריע:וויקידאטא דעסקריפציע]]

בוט צמא לדעת: הוספת קישור בינוויקי he:הירח

2023-04-20T14:19:37Z

הוספת קישור בינוויקי he:הירח

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 14:19, 20 אפריל 2023
שורה 100:		שורה 100:

	{{קרד/ויקי/יידיש}}		{{קרד/ויקי/יידיש}}
			[[he:הירח]]

צמא לדעת: החלפת טקסט – "אידישער?" ב־"אידישער"

2023-03-19T16:00:11Z

החלפת טקסט – "אידישער?" ב־"אידישער"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 16:00, 19 מערץ 2023
שורה 81:		שורה 81:


	== די לבנה אין דער אידישער? מסורה ==		== די לבנה אין דער אידישער מסורה ==
	אין דער אידישער? מסורה איז די לבנה א וויכטיגער סימבאָל. עס זענען דאס ענדע און דער תחילה פאָן דעם מונטאטען: דער "[[ראש חודש]]". אין דעם אידישן לוח רעכענט מען די חדשים לויט די לבנה. א געווענליך יאר האט צוועלף [[חדש]]ים, און אן [[עיבור יאר\|עיבור־יאָר]] האט דרייצן.		אין דער אידישער מסורה איז די לבנה א וויכטיגער סימבאָל. עס זענען דאס ענדע און דער תחילה פאָן דעם מונטאטען: דער "[[ראש חודש]]". אין דעם אידישן לוח רעכענט מען די חדשים לויט די לבנה. א געווענליך יאר האט צוועלף [[חדש]]ים, און אן [[עיבור יאר\|עיבור־יאָר]] האט דרייצן.

	==רעפערענצן==		==רעפערענצן==

צמא לדעת: החלפת טקסט – "יידישער? מסורה" ב־"אידישער? מסורה"

2023-03-19T15:40:34Z

החלפת טקסט – "יידישער? מסורה" ב־"אידישער? מסורה"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 15:40, 19 מערץ 2023
שורה 81:		שורה 81:


	== די לבנה אין דער ~~יידישער~~ מסורה ==		== די לבנה אין דער אידישער? מסורה ==
	אין דער ~~יידישער~~ מסורה איז די לבנה א וויכטיגער סימבאָל. עס זענען דאס ענדע און דער תחילה פאָן דעם מונטאטען: דער "[[ראש חודש]]". אין דעם אידישן לוח רעכענט מען די חדשים לויט די לבנה. א געווענליך יאר האט צוועלף [[חדש]]ים, און אן [[עיבור יאר\|עיבור־יאָר]] האט דרייצן.		אין דער אידישער? מסורה איז די לבנה א וויכטיגער סימבאָל. עס זענען דאס ענדע און דער תחילה פאָן דעם מונטאטען: דער "[[ראש חודש]]". אין דעם אידישן לוח רעכענט מען די חדשים לויט די לבנה. א געווענליך יאר האט צוועלף [[חדש]]ים, און אן [[עיבור יאר\|עיבור־יאָר]] האט דרייצן.

	==רעפערענצן==		==רעפערענצן==

צמא לדעת: החלפת טקסט – "אסטראנאמען" ב־"אסטראנאמער"

2023-03-18T23:12:11Z

החלפת טקסט – "אסטראנאמען" ב־"אסטראנאמער"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 23:12, 18 מערץ 2023
שורה 69:		שורה 69:
	די לבנה גייט ארום א גאנצן ארביט ארום דער ערד יעדע 27.3 טעג, בערך, (א [[שטערן-מאנאט]]). דער ערד-פלאנעט פראגרעסירט אויף זיין ארביט ארום דער זון אין לויף פונעם שטערן-מאנאט, דערפאר קומט די לבנה נישט צוריק צו איר פאַזע נאך איין ארביט. די צייט וואס עס דויערט צווישן גלייכע לבנה־פאזעס, למשל צווישן איין מולד פון דער לבנה ביז דעם נעקסטן, איז אומגעפער 29.5 טעג ([[סינאדישער מאנאט]]). דער אונטערשייד צווישן די צוויי סארטן מאנאטן שטאמט פון די פארשיידענע סיסטעמען - דער שטערן־מאנאט איז די צייט פון אן ארביט אין דער סיסטעם וואו די שטערן רוען, און דער סינאדישער מאנאט איז די צייט פון אן ארביט אין דער סיסטעם וואו די ערד רוט.		די לבנה גייט ארום א גאנצן ארביט ארום דער ערד יעדע 27.3 טעג, בערך, (א [[שטערן-מאנאט]]). דער ערד-פלאנעט פראגרעסירט אויף זיין ארביט ארום דער זון אין לויף פונעם שטערן-מאנאט, דערפאר קומט די לבנה נישט צוריק צו איר פאַזע נאך איין ארביט. די צייט וואס עס דויערט צווישן גלייכע לבנה־פאזעס, למשל צווישן איין מולד פון דער לבנה ביז דעם נעקסטן, איז אומגעפער 29.5 טעג ([[סינאדישער מאנאט]]). דער אונטערשייד צווישן די צוויי סארטן מאנאטן שטאמט פון די פארשיידענע סיסטעמען - דער שטערן־מאנאט איז די צייט פון אן ארביט אין דער סיסטעם וואו די שטערן רוען, און דער סינאדישער מאנאט איז די צייט פון אן ארביט אין דער סיסטעם וואו די ערד רוט.

	~~אסטראנאמען~~ האלטן היינט אז דער ארביט פארלענגערט זיך ביסלעכווייז דורך דער היסטאריע (מיט איין סעקונדע יעדע 500 יאר) צוליב דעם וואס די לבנה דערווייטערט זיך ביסלעכווייז פון דער ערד.		אסטראנאמער האלטן היינט אז דער ארביט פארלענגערט זיך ביסלעכווייז דורך דער היסטאריע (מיט איין סעקונדע יעדע 500 יאר) צוליב דעם וואס די לבנה דערווייטערט זיך ביסלעכווייז פון דער ערד.

	די לבנה דרייט זיך אין א סינכאנער ראטאציע: זי דרייט זיך ארום איר אַקס אין דער זעלבער צייט ווי זי ארביטירט די ערד. אזוי ווייזט די לבנה כמעט דאס זעלבן פנים קעגן דער ערד. ~~אסטראנאמען~~ האלטן אז אמאל האט די לבנה זיך געדרייט גיכער, אבער מיט א צייט צוריק איז די ראטאציע געווארן פאמעליכער און האט זיך פארשלאסן מיט ים־פלייץ. די זייט פון דער לבנה וואס ווייזט א פנים צו דער ערד רופט מען די נאענטע זייט, און די צווייטע זייט די ווייטע זייט. טייל רופן די ווייטע זייט די "טונקעלע זייט", אבער דאס איז א טעות ווייל די ווייטע זייט באקומעט ליכט פון דער זון איין מאל א חודש, ביים מולד, גענוי ווי די נאענטע זייט.		די לבנה דרייט זיך אין א סינכאנער ראטאציע: זי דרייט זיך ארום איר אַקס אין דער זעלבער צייט ווי זי ארביטירט די ערד. אזוי ווייזט די לבנה כמעט דאס זעלבן פנים קעגן דער ערד. אסטראנאמער האלטן אז אמאל האט די לבנה זיך געדרייט גיכער, אבער מיט א צייט צוריק איז די ראטאציע געווארן פאמעליכער און האט זיך פארשלאסן מיט ים־פלייץ. די זייט פון דער לבנה וואס ווייזט א פנים צו דער ערד רופט מען די נאענטע זייט, און די צווייטע זייט די ווייטע זייט. טייל רופן די ווייטע זייט די "טונקעלע זייט", אבער דאס איז א טעות ווייל די ווייטע זייט באקומעט ליכט פון דער זון איין מאל א חודש, ביים מולד, גענוי ווי די נאענטע זייט.

	אין 2016 האבן פלאנעטארישע וויסנשאפטלער געטראפן, ניצנדיק דאטן וואס מ'האט געזאמעלט ביי דער NASA לבנה פראספעקטאר מיסיע, צוויי וואסערשטאף־רייך ערטער אויף פארקערטע זייטן פון דער לבנה, אפשר איז דאס אייז.		אין 2016 האבן פלאנעטארישע וויסנשאפטלער געטראפן, ניצנדיק דאטן וואס מ'האט געזאמעלט ביי דער NASA לבנה פראספעקטאר מיסיע, צוויי וואסערשטאף־רייך ערטער אויף פארקערטע זייטן פון דער לבנה, אפשר איז דאס אייז.
שורה 78:		שורה 78:

	[[File:Moon by Johannes hevelius 1645.PNG\|thumb\|alt=א געמאלענער דיסק פון דער גאנצער לבנה.\|מאפע פון דער לבנה פון [[יאהאנעס העוועליוס]] פון זיין ''[[סעלענאגראפיע]]'' (1647), די ערשטע מאפע וואס שליסט איין די [[ליבראציע]] זאנעס]]		[[File:Moon by Johannes hevelius 1645.PNG\|thumb\|alt=א געמאלענער דיסק פון דער גאנצער לבנה.\|מאפע פון דער לבנה פון [[יאהאנעס העוועליוס]] פון זיין ''[[סעלענאגראפיע]]'' (1647), די ערשטע מאפע וואס שליסט איין די [[ליבראציע]] זאנעס]]
	פארשטיין די ציקלען פון דער לבנה איז געווען פון די ערשטע אנטוויקלונגען פון אסטראנאמיע: דורך די {{נישט וויקלען\|5טער יארהונדערט}} פאר דער ציווילער רעכענונג, האבן די בבלישע ~~אסטראנאמען~~ באריכטעט דעם 18-יעריגן [[סאראס ציקל]] פון [[ליקוי לבנה]]ס,<ref>{{cite journal\|doi=10.2307/1006543\|title=Saros Cycle Dates and Related Babylonian Astronomical Texts\|first1=A. \|last1 = Aaboe\|first2= J. P. \|last2 =Britton\|first3= J. A. \|last3 =Henderson, \|first4= Otto\|last4 = Neugebauer\| authorlink4 = Otto Neugebauer \|first5= A. J. \|last5 =Sachs\|journal=Transactions of the American Philosophical Society \|volume=81\|issue=6 \|date=1991\|pages=1–75 \|publisher=[[American Philosophical Society]]\|quote=One comprises what we have called "Saros Cycle Texts", which give the months of eclipse possibilities arranged in consistent cycles of 223 months (or 18 years).\|postscript=<!--None-->\|jstor=1006543}}</ref> <!--The texts discussed in that article are more recent than 490 BC and, as mentioned in the paper, the observations can have occurred no earlier than that. The earliest reference for the Metonic cycle in Neugubauer's (1957) ''The Exact Sciences in Antiquity'' is 380 BC (p. 140).--> און אינדישע ~~אסטראנאמען~~ האבן באשריבן דער לבנה'ס מאנאטליכע פארלענגערונג.<ref name="Sarma-Ast-Ind" /> דער כינעזישער אסטראנאם [[שי שען]] {{נישט וויקלען\|(4טער יארהונדערט)}} פאר דער ציווילער רעכענונג האט געגעבן אנווייזונגען פאראויסזאגן ליקויי חמה און ליקויי לבנה.{{sfn\|Needham\|1986\|p=411}}		פארשטיין די ציקלען פון דער לבנה איז געווען פון די ערשטע אנטוויקלונגען פון אסטראנאמיע: דורך די {{נישט וויקלען\|5טער יארהונדערט}} פאר דער ציווילער רעכענונג, האבן די בבלישע אסטראנאמער באריכטעט דעם 18-יעריגן [[סאראס ציקל]] פון [[ליקוי לבנה]]ס,<ref>{{cite journal\|doi=10.2307/1006543\|title=Saros Cycle Dates and Related Babylonian Astronomical Texts\|first1=A. \|last1 = Aaboe\|first2= J. P. \|last2 =Britton\|first3= J. A. \|last3 =Henderson, \|first4= Otto\|last4 = Neugebauer\| authorlink4 = Otto Neugebauer \|first5= A. J. \|last5 =Sachs\|journal=Transactions of the American Philosophical Society \|volume=81\|issue=6 \|date=1991\|pages=1–75 \|publisher=[[American Philosophical Society]]\|quote=One comprises what we have called "Saros Cycle Texts", which give the months of eclipse possibilities arranged in consistent cycles of 223 months (or 18 years).\|postscript=<!--None-->\|jstor=1006543}}</ref> <!--The texts discussed in that article are more recent than 490 BC and, as mentioned in the paper, the observations can have occurred no earlier than that. The earliest reference for the Metonic cycle in Neugubauer's (1957) ''The Exact Sciences in Antiquity'' is 380 BC (p. 140).--> און אינדישע אסטראנאמער האבן באשריבן דער לבנה'ס מאנאטליכע פארלענגערונג.<ref name="Sarma-Ast-Ind" /> דער כינעזישער אסטראנאם [[שי שען]] {{נישט וויקלען\|(4טער יארהונדערט)}} פאר דער ציווילער רעכענונג האט געגעבן אנווייזונגען פאראויסזאגן ליקויי חמה און ליקויי לבנה.{{sfn\|Needham\|1986\|p=411}}

צמא לדעת: החלפת טקסט – "אסטראנויט" ב־"אסטראנאט"

2023-03-17T15:16:20Z

החלפת טקסט – "אסטראנויט" ב־"אסטראנאט"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 15:16, 17 מערץ 2023
שורה 21:		שורה 21:

	== אויספארשן די לבנה ==		== אויספארשן די לבנה ==
	אזוי ווי די לבנה איז גאנץ נאנט צו דער ערד איז זי אויך דער איינציקע [[הימלישער קערפער]] צו וועמען מען האט געשיקט מענטשן. אין 1959 האט דער [[ראטנפארבאנד]] געשיקט דריי סאטעליטן צו פארשן די לבנה: [[לונא 1]], [[לונא 2]] און [[לונא 3]]. דאַס ערשטע מענטשליך געמאכטע אָביעקט צו לאנדן אויף דער לבנה איז געווען "לונאַ 2". דאס ערשטע בילד (פאָטאָגראפיע) פון דער זונסט אַנזיכטבארער ווייטער זייט פון דער לבנה איז געמאכט געווארן פון "לונאַ 3" דאס זעלבע יאר. דער אמעריקאנישער [[אפאלא פראגראם]] איז דער איינציגסטער פראגראם וואס האט געשיקט מענטשן צו לאנדן אויף דער לבנה. די ערשטע לייט אויף דער לבנה זענען געווען די [[~~אסטראנויט~~\|אַסטראָנויט]]ן פון "[[אַפאָלאָ 11]]" אין 1969. צווישן די יארן 1969 ביז 1972 האט דער אפאלא פראגראם אויסגעפירט לאנדן אויף דער לבנה זעקס מאל.		אזוי ווי די לבנה איז גאנץ נאנט צו דער ערד איז זי אויך דער איינציקע [[הימלישער קערפער]] צו וועמען מען האט געשיקט מענטשן. אין 1959 האט דער [[ראטנפארבאנד]] געשיקט דריי סאטעליטן צו פארשן די לבנה: [[לונא 1]], [[לונא 2]] און [[לונא 3]]. דאַס ערשטע מענטשליך געמאכטע אָביעקט צו לאנדן אויף דער לבנה איז געווען "לונאַ 2". דאס ערשטע בילד (פאָטאָגראפיע) פון דער זונסט אַנזיכטבארער ווייטער זייט פון דער לבנה איז געמאכט געווארן פון "לונאַ 3" דאס זעלבע יאר. דער אמעריקאנישער [[אפאלא פראגראם]] איז דער איינציגסטער פראגראם וואס האט געשיקט מענטשן צו לאנדן אויף דער לבנה. די ערשטע לייט אויף דער לבנה זענען געווען די [[אסטראנאט\|אַסטראָנויט]]ן פון "[[אַפאָלאָ 11]]" אין 1969. צווישן די יארן 1969 ביז 1972 האט דער אפאלא פראגראם אויסגעפירט לאנדן אויף דער לבנה זעקס מאל.

	אבער מאנכע ווילן לייקענען די גאנצע ארויפפליען צו די לבנה אלץ הוילע פראפעגאנדע פון דער [[פאראייניגטע שטאטן\|אמעריקאנישער]] [[רעגירונג]] אין קאנקארענץ מיטן דעמאלטסדיגען גרויסמאכט [[רוסלאנד]], און אז עס איז קיינמאל נישט פארגעקומען אין ווירקליכקייט.		אבער מאנכע ווילן לייקענען די גאנצע ארויפפליען צו די לבנה אלץ הוילע פראפעגאנדע פון דער [[פאראייניגטע שטאטן\|אמעריקאנישער]] [[רעגירונג]] אין קאנקארענץ מיטן דעמאלטסדיגען גרויסמאכט [[רוסלאנד]], און אז עס איז קיינמאל נישט פארגעקומען אין ווירקליכקייט.
שורה 63:		שורה 63:

	== ארביט פון דער לבנה און זיין איינפלוס ==		== ארביט פון דער לבנה און זיין איינפלוס ==
	די לבנה איז דער הימלישער קערפער וואס איז דער נענטסטער צו דער [[ערד-פלאנעט\|ערד]], און דער דורכשניטליכער ווייט פון איר צענטער צום צענטער פון דער ערד איז אומגעפער 384,403 קילאמעטער, וואס איז 30 מאל אזוי פיל ווי דער דיאמעטער פון דער ערד, בערך, מיט א וואריאציע צווישן 363 טויזנט קילאמעטער (ביים [[אפאגיי און פעריגיי\|פעריגיי]] – דער נענטסטער פונקט אין דעם ארביט פון דער לבנה צו דער ערד) און עטליכע 405 טויזנט ק"מ (ביים אפאגיי – דער ווייטסטער פונקט פון דער ערד אין דער לבנה'ס ארביט). אין [[1969]] האבן די ~~אסטראנויטן~~ פון [[אפאלא 11]] אויפגעשטעלט אויף דעם אייבערפלאך פון דער לבנה א ליכט־רעפלעקסיע סיסטעם וואס איז געווען אנגעצייכנט רעפלעקטירן לייזער ליכט. זייט דעמאלסט האט מען געמאסטן אז די לבנה דערווייטערט זיך פון דעם ערד־פלאנעם מיט דורכשניטלעך 3.8 צענטימעטער א יאר.{{הערה\|{{צייגט וועב\|author=ד"ר מאיר ברק\|title=מדוע הירח מתרחק מכדור הארץ?\|url=http://davidson.weizmann.ac.il/online/askexpert/astrophysics/מדוע-הירח-מתרחק-מכדור-הארץ-אברהם\|date={{ר}}1טן סעפטעמבער 2009\|מידע נוסף=דוידסון Online{{ר}}}} {{לינקשפראך\|העברעיש}}}}.		די לבנה איז דער הימלישער קערפער וואס איז דער נענטסטער צו דער [[ערד-פלאנעט\|ערד]], און דער דורכשניטליכער ווייט פון איר צענטער צום צענטער פון דער ערד איז אומגעפער 384,403 קילאמעטער, וואס איז 30 מאל אזוי פיל ווי דער דיאמעטער פון דער ערד, בערך, מיט א וואריאציע צווישן 363 טויזנט קילאמעטער (ביים [[אפאגיי און פעריגיי\|פעריגיי]] – דער נענטסטער פונקט אין דעם ארביט פון דער לבנה צו דער ערד) און עטליכע 405 טויזנט ק"מ (ביים אפאגיי – דער ווייטסטער פונקט פון דער ערד אין דער לבנה'ס ארביט). אין [[1969]] האבן די אסטראנאטן פון [[אפאלא 11]] אויפגעשטעלט אויף דעם אייבערפלאך פון דער לבנה א ליכט־רעפלעקסיע סיסטעם וואס איז געווען אנגעצייכנט רעפלעקטירן לייזער ליכט. זייט דעמאלסט האט מען געמאסטן אז די לבנה דערווייטערט זיך פון דעם ערד־פלאנעם מיט דורכשניטלעך 3.8 צענטימעטער א יאר.{{הערה\|{{צייגט וועב\|author=ד"ר מאיר ברק\|title=מדוע הירח מתרחק מכדור הארץ?\|url=http://davidson.weizmann.ac.il/online/askexpert/astrophysics/מדוע-הירח-מתרחק-מכדור-הארץ-אברהם\|date={{ר}}1טן סעפטעמבער 2009\|מידע נוסף=דוידסון Online{{ר}}}} {{לינקשפראך\|העברעיש}}}}.

	די [[גראוויטאציע\|גראוויטאציע־צי]] אויף דער לבנה איז א זעקסטל פון דער צי אויף דער ערד.		די [[גראוויטאציע\|גראוויטאציע־צי]] אויף דער לבנה איז א זעקסטל פון דער צי אויף דער ערד.

צמא לדעת: החלפת טקסט – "יַי" ב־"יי"

2023-03-08T22:50:33Z

החלפת טקסט – "יַי" ב־"יי"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 22:50, 8 מערץ 2023
שורה 21:		שורה 21:

	== אויספארשן די לבנה ==		== אויספארשן די לבנה ==
	אזוי ווי די לבנה איז גאנץ נאנט צו דער ערד איז זי אויך דער איינציקע [[הימלישער קערפער]] צו וועמען מען האט געשיקט מענטשן. אין 1959 האט דער [[ראטנפארבאנד]] געשיקט דריי סאטעליטן צו פארשן די לבנה: [[לונא 1]], [[לונא 2]] און [[לונא 3]]. דאַס ערשטע מענטשליך געמאכטע אָביעקט צו לאנדן אויף דער לבנה איז געווען "לונאַ 2". דאס ערשטע בילד (פאָטאָגראפיע) פון דער זונסט אַנזיכטבארער ~~וויַיטער~~ זייט פון דער לבנה איז געמאכט געווארן פון "לונאַ 3" דאס זעלבע יאר. דער אמעריקאנישער [[אפאלא פראגראם]] איז דער איינציגסטער פראגראם וואס האט געשיקט מענטשן צו לאנדן אויף דער לבנה. די ערשטע לייט אויף דער לבנה זענען געווען די [[אסטראנויט\|אַסטראָנויט]]ן פון "[[אַפאָלאָ 11]]" אין 1969. צווישן די יארן 1969 ביז 1972 האט דער אפאלא פראגראם אויסגעפירט לאנדן אויף דער לבנה זעקס מאל.		אזוי ווי די לבנה איז גאנץ נאנט צו דער ערד איז זי אויך דער איינציקע [[הימלישער קערפער]] צו וועמען מען האט געשיקט מענטשן. אין 1959 האט דער [[ראטנפארבאנד]] געשיקט דריי סאטעליטן צו פארשן די לבנה: [[לונא 1]], [[לונא 2]] און [[לונא 3]]. דאַס ערשטע מענטשליך געמאכטע אָביעקט צו לאנדן אויף דער לבנה איז געווען "לונאַ 2". דאס ערשטע בילד (פאָטאָגראפיע) פון דער זונסט אַנזיכטבארער ווייטער זייט פון דער לבנה איז געמאכט געווארן פון "לונאַ 3" דאס זעלבע יאר. דער אמעריקאנישער [[אפאלא פראגראם]] איז דער איינציגסטער פראגראם וואס האט געשיקט מענטשן צו לאנדן אויף דער לבנה. די ערשטע לייט אויף דער לבנה זענען געווען די [[אסטראנויט\|אַסטראָנויט]]ן פון "[[אַפאָלאָ 11]]" אין 1969. צווישן די יארן 1969 ביז 1972 האט דער אפאלא פראגראם אויסגעפירט לאנדן אויף דער לבנה זעקס מאל.

	אבער מאנכע ווילן לייקענען די גאנצע ארויפפליען צו די לבנה אלץ הוילע פראפעגאנדע פון דער [[פאראייניגטע שטאטן\|אמעריקאנישער]] [[רעגירונג]] אין קאנקארענץ מיטן דעמאלטסדיגען גרויסמאכט [[רוסלאנד]], און אז עס איז קיינמאל נישט פארגעקומען אין ווירקליכקייט.		אבער מאנכע ווילן לייקענען די גאנצע ארויפפליען צו די לבנה אלץ הוילע פראפעגאנדע פון דער [[פאראייניגטע שטאטן\|אמעריקאנישער]] [[רעגירונג]] אין קאנקארענץ מיטן דעמאלטסדיגען גרויסמאכט [[רוסלאנד]], און אז עס איז קיינמאל נישט פארגעקומען אין ווירקליכקייט.

תנא קמא: החלפת טקסט – "לעכע" ב־"ליכע"

2023-03-02T19:17:48Z

החלפת טקסט – "לעכע" ב־"ליכע"

תנא קמא: החלפת טקסט – "{{כ}}" ב־"{{ר}}"

2023-01-22T02:18:28Z

החלפת טקסט – "{{כ}}" ב־"{{ר}}"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 02:18, 22 יאנואר 2023
שורה 55:		שורה 55:
	\| זכר		\| זכר
	\|}		\|}
	ס'איז אנגענומען אז די לבנה האט נישט קיין [[אטמאספער]] אבער דאס איז נישט אינגאנצן פינקטלעך{{הערה\|Space Settlements: A Design Study פארשונג פון [[NASA]], צוגאב J צו קאפיטל 5: [http://settlement.arc.nasa.gov/75SummerStudy/5appendJ.html IMPACT UPON LUNAR ATMOSPHERE]}}, די לבנה האט א זייער שיטערן אטמאספער וואס איז צוזאמגעשטעלט בעיקר פון [[וואסערשטאף]], [[העליום]], [[נעאן]] און [[ארגאן (עלעמענט)\|ארגאן]], ווי אויך זייער קליינע קוואנטיטען פון אנדערע סובטסטאנצן ווי למשל [[קוילן זייערס]], [[ראדאן]], [[מעטאן]], [[אמאניאק]], שפורן פון [[זויערשטאף]] און א נישטיקן קוואנטיטעט פון וואסערדאמף.{{הערה\|[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html Moon Fact Sheet],{{כ}} NSSDC, ביי NASA}}.		ס'איז אנגענומען אז די לבנה האט נישט קיין [[אטמאספער]] אבער דאס איז נישט אינגאנצן פינקטלעך{{הערה\|Space Settlements: A Design Study פארשונג פון [[NASA]], צוגאב J צו קאפיטל 5: [http://settlement.arc.nasa.gov/75SummerStudy/5appendJ.html IMPACT UPON LUNAR ATMOSPHERE]}}, די לבנה האט א זייער שיטערן אטמאספער וואס איז צוזאמגעשטעלט בעיקר פון [[וואסערשטאף]], [[העליום]], [[נעאן]] און [[ארגאן (עלעמענט)\|ארגאן]], ווי אויך זייער קליינע קוואנטיטען פון אנדערע סובטסטאנצן ווי למשל [[קוילן זייערס]], [[ראדאן]], [[מעטאן]], [[אמאניאק]], שפורן פון [[זויערשטאף]] און א נישטיקן קוואנטיטעט פון וואסערדאמף.{{הערה\|[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html Moon Fact Sheet],{{ר}} NSSDC, ביי NASA}}.
	דער קוואל פון די גאזן אינעם אטמאספער איז נישט קלאר, אבער עס ווערט גערעכנט אז זיי קומען פון עטליכע מקורות: זון־ווינט, זון־שטראלונג, שיכטן פון ראדיאאקטיווע שטיינער, מיקרא מעטעאריטן און איבערבלייב גאזן פון די אפאלא קאסמאס־שיפן.		דער קוואל פון די גאזן אינעם אטמאספער איז נישט קלאר, אבער עס ווערט גערעכנט אז זיי קומען פון עטליכע מקורות: זון־ווינט, זון־שטראלונג, שיכטן פון ראדיאאקטיווע שטיינער, מיקרא מעטעאריטן און איבערבלייב גאזן פון די אפאלא קאסמאס־שיפן.

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 19:17, 2 מערץ 2023
שורה 1:		שורה 1:
	[[טעקע:Moon.jpg\|left\|thumb\|200px\|די לבנה געזען פון דער ערד]]		[[טעקע:Moon.jpg\|left\|thumb\|200px\|די לבנה געזען פון דער ערד]]

	די '''לְבָנָה''' (סימבאל: [[file:Moon decrescent symbol (bold).svg\|16px\|☾]]) איז דער איינציגסטער נאַטורליכער [[סאטעליט]] ארום דעם [[ערד פלאנעט]]. זי איז איינער פון די גרעסטע ~~נאטירלעכע~~ סאטעליטן אין דער [[זון סיסטעם]].		די '''לְבָנָה''' (סימבאל: [[file:Moon decrescent symbol (bold).svg\|16px\|☾]]) איז דער איינציגסטער נאַטורליכער [[סאטעליט]] ארום דעם [[ערד פלאנעט]]. זי איז איינער פון די גרעסטע נאטירליכע סאטעליטן אין דער [[זון סיסטעם]].

	די ווייטקייט צווישן דער ערד מיט דער לבנה איז 380.000 [[מעטער\|קילאָמעטער]]. די לבנה מאַכט די קרייז אין 27.32 [[טאָג\|טעג]]. דער געוויינליכער [[חודש]] איז לענגער בערך צוויי טעג, ווייל ביידע, די ערד און די לבנה, גייען ארום די [[זון]]. די דורכשניטליכע ריכטיגע מאנאַט-צייט איז 29 טעג, 12 [[שטונדע\|שטונדן]] און 44 מינוט, מיט 3.33 [[סעקונדע]]ס.		די ווייטקייט צווישן דער ערד מיט דער לבנה איז 380.000 [[מעטער\|קילאָמעטער]]. די לבנה מאַכט די קרייז אין 27.32 [[טאָג\|טעג]]. דער געוויינליכער [[חודש]] איז לענגער בערך צוויי טעג, ווייל ביידע, די ערד און די לבנה, גייען ארום די [[זון]]. די דורכשניטליכע ריכטיגע מאנאַט-צייט איז 29 טעג, 12 [[שטונדע\|שטונדן]] און 44 מינוט, מיט 3.33 [[סעקונדע]]ס.
שורה 26:		שורה 26:

	== אייגנשאפטן ==		== אייגנשאפטן ==
	אזוי ווי די לבנה איז קלענער פון דער ערד, איז איר [[גראוויטאציע]] ווייניגער, אומגעפער 1/6 פון אויף דער ערד). למשל א מענטש וואס וועגט 120 קילאגראם אויף דער ערד, וועגט ער נאר 20 קילאגראם אויף דער לבנה. דאך פאלן זאכן אויף דער לבנה, אבער ~~פאמעלעכער~~.		אזוי ווי די לבנה איז קלענער פון דער ערד, איז איר [[גראוויטאציע]] ווייניגער, אומגעפער 1/6 פון אויף דער ערד). למשל א מענטש וואס וועגט 120 קילאגראם אויף דער ערד, וועגט ער נאר 20 קילאגראם אויף דער לבנה. דאך פאלן זאכן אויף דער לבנה, אבער פאמעליכער.

	פון דער ערד זעט אויס דער הימל [[בלוי]]; דאס איז ווייל די בלויע שטראלן פון דער זון שפרינגען אפ פון די [[גאז]]ן אין דער אטמאספער, און דערפאר זעט עס אויס אז בלויע ליכט קומט פונעם הימל. אויף דער לבנה אבער וואס האט נישט קיין אטמאספער, זעט אויס דער הימל שווארץ, אויך ביי [[טאג]]. אויך, אן אן אטמאספער האט די לבנה נישט קיין שוץ קעגן שטיינער וואס פאלן פונעם קאסמאס, די [[מעטעאריט]]ן פארן אריין אין דער לבנה און שאפן ברייטע ~~לעכער~~ וואס מען רופט [[קראטער]]ס. די לבנה האט טויזנטער קראטערס.		פון דער ערד זעט אויס דער הימל [[בלוי]]; דאס איז ווייל די בלויע שטראלן פון דער זון שפרינגען אפ פון די [[גאז]]ן אין דער אטמאספער, און דערפאר זעט עס אויס אז בלויע ליכט קומט פונעם הימל. אויף דער לבנה אבער וואס האט נישט קיין אטמאספער, זעט אויס דער הימל שווארץ, אויך ביי [[טאג]]. אויך, אן אן אטמאספער האט די לבנה נישט קיין שוץ קעגן שטיינער וואס פאלן פונעם קאסמאס, די [[מעטעאריט]]ן פארן אריין אין דער לבנה און שאפן ברייטע ליכער וואס מען רופט [[קראטער]]ס. די לבנה האט טויזנטער קראטערס.

	די לבנה איז דער צווייט־געדעכטסטער סאטעליט אין דער זון סיסטעם. (דער מערסט־געדעכטער סאטעליט איז [[יא (לבנה)\|יא]], איינע פון די לבנות פון [[יופיטער]]. דאס אינוועניסטע הארץ פון דער לבנה איז פארהעלטנמעסיק קליין, מיט א ראדיוס פון אומגעפער 350 קילאמעטער אדער אפשר ווייניגער, בערך 20% פונעם ראדיוס פון דער לבנה.		די לבנה איז דער צווייט־געדעכטסטער סאטעליט אין דער זון סיסטעם. (דער מערסט־געדעכטער סאטעליט איז [[יא (לבנה)\|יא]], איינע פון די לבנות פון [[יופיטער]]. דאס אינוועניסטע הארץ פון דער לבנה איז פארהעלטנמעסיק קליין, מיט א ראדיוס פון אומגעפער 350 קילאמעטער אדער אפשר ווייניגער, בערך 20% פונעם ראדיוס פון דער לבנה.
שורה 63:		שורה 63:

	== ארביט פון דער לבנה און זיין איינפלוס ==		== ארביט פון דער לבנה און זיין איינפלוס ==
	די לבנה איז דער הימלישער קערפער וואס איז דער נענטסטער צו דער [[ערד-פלאנעט\|ערד]], און דער ~~דורכשניטלעכער~~ ווייט פון איר צענטער צום צענטער פון דער ערד איז אומגעפער 384,403 קילאמעטער, וואס איז 30 מאל אזוי פיל ווי דער דיאמעטער פון דער ערד, בערך, מיט א וואריאציע צווישן 363 טויזנט קילאמעטער (ביים [[אפאגיי און פעריגיי\|פעריגיי]] – דער נענטסטער פונקט אין דעם ארביט פון דער לבנה צו דער ערד) און עטליכע 405 טויזנט ק"מ (ביים אפאגיי – דער ווייטסטער פונקט פון דער ערד אין דער לבנה'ס ארביט). אין [[1969]] האבן די אסטראנויטן פון [[אפאלא 11]] אויפגעשטעלט אויף דעם אייבערפלאך פון דער לבנה א ליכט־רעפלעקסיע סיסטעם וואס איז געווען אנגעצייכנט רעפלעקטירן לייזער ליכט. זייט דעמאלסט האט מען געמאסטן אז די לבנה דערווייטערט זיך פון דעם ערד־פלאנעם מיט דורכשניטלעך 3.8 צענטימעטער א יאר.{{הערה\|{{צייגט וועב\|author=ד"ר מאיר ברק\|title=מדוע הירח מתרחק מכדור הארץ?\|url=http://davidson.weizmann.ac.il/online/askexpert/astrophysics/מדוע-הירח-מתרחק-מכדור-הארץ-אברהם\|date={{ר}}1טן סעפטעמבער 2009\|מידע נוסף=דוידסון Online{{ר}}}} {{לינקשפראך\|העברעיש}}}}.		די לבנה איז דער הימלישער קערפער וואס איז דער נענטסטער צו דער [[ערד-פלאנעט\|ערד]], און דער דורכשניטליכער ווייט פון איר צענטער צום צענטער פון דער ערד איז אומגעפער 384,403 קילאמעטער, וואס איז 30 מאל אזוי פיל ווי דער דיאמעטער פון דער ערד, בערך, מיט א וואריאציע צווישן 363 טויזנט קילאמעטער (ביים [[אפאגיי און פעריגיי\|פעריגיי]] – דער נענטסטער פונקט אין דעם ארביט פון דער לבנה צו דער ערד) און עטליכע 405 טויזנט ק"מ (ביים אפאגיי – דער ווייטסטער פונקט פון דער ערד אין דער לבנה'ס ארביט). אין [[1969]] האבן די אסטראנויטן פון [[אפאלא 11]] אויפגעשטעלט אויף דעם אייבערפלאך פון דער לבנה א ליכט־רעפלעקסיע סיסטעם וואס איז געווען אנגעצייכנט רעפלעקטירן לייזער ליכט. זייט דעמאלסט האט מען געמאסטן אז די לבנה דערווייטערט זיך פון דעם ערד־פלאנעם מיט דורכשניטלעך 3.8 צענטימעטער א יאר.{{הערה\|{{צייגט וועב\|author=ד"ר מאיר ברק\|title=מדוע הירח מתרחק מכדור הארץ?\|url=http://davidson.weizmann.ac.il/online/askexpert/astrophysics/מדוע-הירח-מתרחק-מכדור-הארץ-אברהם\|date={{ר}}1טן סעפטעמבער 2009\|מידע נוסף=דוידסון Online{{ר}}}} {{לינקשפראך\|העברעיש}}}}.

	די [[גראוויטאציע\|גראוויטאציע־צי]] אויף דער לבנה איז א זעקסטל פון דער צי אויף דער ערד.		די [[גראוויטאציע\|גראוויטאציע־צי]] אויף דער לבנה איז א זעקסטל פון דער צי אויף דער ערד.
שורה 71:		שורה 71:
	אסטראנאמען האלטן היינט אז דער ארביט פארלענגערט זיך ביסלעכווייז דורך דער היסטאריע (מיט איין סעקונדע יעדע 500 יאר) צוליב דעם וואס די לבנה דערווייטערט זיך ביסלעכווייז פון דער ערד.		אסטראנאמען האלטן היינט אז דער ארביט פארלענגערט זיך ביסלעכווייז דורך דער היסטאריע (מיט איין סעקונדע יעדע 500 יאר) צוליב דעם וואס די לבנה דערווייטערט זיך ביסלעכווייז פון דער ערד.

	די לבנה דרייט זיך אין א סינכאנער ראטאציע: זי דרייט זיך ארום איר אַקס אין דער זעלבער צייט ווי זי ארביטירט די ערד. אזוי ווייזט די לבנה כמעט דאס זעלבן פנים קעגן דער ערד. אסטראנאמען האלטן אז אמאל האט די לבנה זיך געדרייט גיכער, אבער מיט א צייט צוריק איז די ראטאציע געווארן ~~פאמעלעכער~~ און האט זיך פארשלאסן מיט ים־פלייץ. די זייט פון דער לבנה וואס ווייזט א פנים צו דער ערד רופט מען די נאענטע זייט, און די צווייטע זייט די ווייטע זייט. טייל רופן די ווייטע זייט די "טונקעלע זייט", אבער דאס איז א טעות ווייל די ווייטע זייט באקומעט ליכט פון דער זון איין מאל א חודש, ביים מולד, גענוי ווי די נאענטע זייט.		די לבנה דרייט זיך אין א סינכאנער ראטאציע: זי דרייט זיך ארום איר אַקס אין דער זעלבער צייט ווי זי ארביטירט די ערד. אזוי ווייזט די לבנה כמעט דאס זעלבן פנים קעגן דער ערד. אסטראנאמען האלטן אז אמאל האט די לבנה זיך געדרייט גיכער, אבער מיט א צייט צוריק איז די ראטאציע געווארן פאמעליכער און האט זיך פארשלאסן מיט ים־פלייץ. די זייט פון דער לבנה וואס ווייזט א פנים צו דער ערד רופט מען די נאענטע זייט, און די צווייטע זייט די ווייטע זייט. טייל רופן די ווייטע זייט די "טונקעלע זייט", אבער דאס איז א טעות ווייל די ווייטע זייט באקומעט ליכט פון דער זון איין מאל א חודש, ביים מולד, גענוי ווי די נאענטע זייט.

	אין 2016 האבן פלאנעטארישע וויסנשאפטלער געטראפן, ניצנדיק דאטן וואס מ'האט געזאמעלט ביי דער NASA לבנה פראספעקטאר מיסיע, צוויי וואסערשטאף־רייך ערטער אויף פארקערטע זייטן פון דער לבנה, אפשר איז דאס אייז.		אין 2016 האבן פלאנעטארישע וויסנשאפטלער געטראפן, ניצנדיק דאטן וואס מ'האט געזאמעלט ביי דער NASA לבנה פראספעקטאר מיסיע, צוויי וואסערשטאף־רייך ערטער אויף פארקערטע זייטן פון דער לבנה, אפשר איז דאס אייז.
שורה 78:		שורה 78:

	[[File:Moon by Johannes hevelius 1645.PNG\|thumb\|alt=א געמאלענער דיסק פון דער גאנצער לבנה.\|מאפע פון דער לבנה פון [[יאהאנעס העוועליוס]] פון זיין ''[[סעלענאגראפיע]]'' (1647), די ערשטע מאפע וואס שליסט איין די [[ליבראציע]] זאנעס]]		[[File:Moon by Johannes hevelius 1645.PNG\|thumb\|alt=א געמאלענער דיסק פון דער גאנצער לבנה.\|מאפע פון דער לבנה פון [[יאהאנעס העוועליוס]] פון זיין ''[[סעלענאגראפיע]]'' (1647), די ערשטע מאפע וואס שליסט איין די [[ליבראציע]] זאנעס]]
	פארשטיין די ציקלען פון דער לבנה איז געווען פון די ערשטע אנטוויקלונגען פון אסטראנאמיע: דורך די {{נישט וויקלען\|5טער יארהונדערט}} פאר דער ציווילער רעכענונג, האבן די בבלישע אסטראנאמען באריכטעט דעם 18-יעריגן [[סאראס ציקל]] פון [[ליקוי לבנה]]ס,<ref>{{cite journal\|doi=10.2307/1006543\|title=Saros Cycle Dates and Related Babylonian Astronomical Texts\|first1=A. \|last1 = Aaboe\|first2= J. P. \|last2 =Britton\|first3= J. A. \|last3 =Henderson, \|first4= Otto\|last4 = Neugebauer\| authorlink4 = Otto Neugebauer \|first5= A. J. \|last5 =Sachs\|journal=Transactions of the American Philosophical Society \|volume=81\|issue=6 \|date=1991\|pages=1–75 \|publisher=[[American Philosophical Society]]\|quote=One comprises what we have called "Saros Cycle Texts", which give the months of eclipse possibilities arranged in consistent cycles of 223 months (or 18 years).\|postscript=<!--None-->\|jstor=1006543}}</ref> <!--The texts discussed in that article are more recent than 490 BC and, as mentioned in the paper, the observations can have occurred no earlier than that. The earliest reference for the Metonic cycle in Neugubauer's (1957) ''The Exact Sciences in Antiquity'' is 380 BC (p. 140).--> און אינדישע אסטראנאמען האבן באשריבן דער לבנה'ס ~~מאנאטלעכע~~ פארלענגערונג.<ref name="Sarma-Ast-Ind" /> דער כינעזישער אסטראנאם [[שי שען]] {{נישט וויקלען\|(4טער יארהונדערט)}} פאר דער ציווילער רעכענונג האט געגעבן אנווייזונגען פאראויסזאגן ליקויי חמה און ליקויי לבנה.{{sfn\|Needham\|1986\|p=411}}		פארשטיין די ציקלען פון דער לבנה איז געווען פון די ערשטע אנטוויקלונגען פון אסטראנאמיע: דורך די {{נישט וויקלען\|5טער יארהונדערט}} פאר דער ציווילער רעכענונג, האבן די בבלישע אסטראנאמען באריכטעט דעם 18-יעריגן [[סאראס ציקל]] פון [[ליקוי לבנה]]ס,<ref>{{cite journal\|doi=10.2307/1006543\|title=Saros Cycle Dates and Related Babylonian Astronomical Texts\|first1=A. \|last1 = Aaboe\|first2= J. P. \|last2 =Britton\|first3= J. A. \|last3 =Henderson, \|first4= Otto\|last4 = Neugebauer\| authorlink4 = Otto Neugebauer \|first5= A. J. \|last5 =Sachs\|journal=Transactions of the American Philosophical Society \|volume=81\|issue=6 \|date=1991\|pages=1–75 \|publisher=[[American Philosophical Society]]\|quote=One comprises what we have called "Saros Cycle Texts", which give the months of eclipse possibilities arranged in consistent cycles of 223 months (or 18 years).\|postscript=<!--None-->\|jstor=1006543}}</ref> <!--The texts discussed in that article are more recent than 490 BC and, as mentioned in the paper, the observations can have occurred no earlier than that. The earliest reference for the Metonic cycle in Neugubauer's (1957) ''The Exact Sciences in Antiquity'' is 380 BC (p. 140).--> און אינדישע אסטראנאמען האבן באשריבן דער לבנה'ס מאנאטליכע פארלענגערונג.<ref name="Sarma-Ast-Ind" /> דער כינעזישער אסטראנאם [[שי שען]] {{נישט וויקלען\|(4טער יארהונדערט)}} פאר דער ציווילער רעכענונג האט געגעבן אנווייזונגען פאראויסזאגן ליקויי חמה און ליקויי לבנה.{{sfn\|Needham\|1986\|p=411}}