https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D7%A8%D7%95%D7%99%3A%D7%99%D7%95%D7%A1%D7%A3_%D7%A4%D7%A2%D7%A8%D7%9C 2026-04-22T03:12:55Z ווערסיע היסטאריע פאר דעם בלאט אויפן וויקי MediaWiki 1.39.4 https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%99%D7%95%D7%A1%D7%A3_%D7%A4%D7%A2%D7%A8%D7%9C&diff=339947&oldid=prev 2026-03-01T22:30:41Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="yi"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 22:30, 1 מערץ 2026</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">שורה 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 1:</td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{דרעפט}}</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''יוסף פערל''' (1773–1839) איז געווען א צענטראלע פיגור אין דער גאליציאנער השכלה, א באקאנטער שרייבער, און א פיאנער אין מאדערנער יודישער בילדונג. ער איז מערסטנס באקאנט פאר זיינע שארפע סאטירישע ווערק קעגן דער חסידישער באוועגונג, און פארן שרייבן דעם ערשטן העברעאישן ראמאן, &quot;מגלה טמירין&quot;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''יוסף פערל''' (1773–1839) איז געווען א צענטראלע פיגור אין דער גאליציאנער השכלה, א באקאנטער שרייבער, און א פיאנער אין מאדערנער יודישער בילדונג. ער איז מערסטנס באקאנט פאר זיינע שארפע סאטירישע ווערק קעגן דער חסידישער באוועגונג, און פארן שרייבן דעם ערשטן העברעאישן ראמאן, &quot;מגלה טמירין&quot;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ביאגראפיע און יונגע יארן==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ביאגראפיע און יונגע יארן==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>יוסף פערל איז געבוירן געווארן אין טארנאפאל, גאליציע (היינט אוקראינע), אום כ&quot;א חשון תקל&quot;ד (1773), צו א רייכער סוחר-משפחה. זיין פאטער, טודרוס פערל, איז געווען א וויין-הענדלער און א שומר מצוות וואס האט געהאט א שטארקע נטיה קעגן חסידות. טראץ זיין פאטער'ס ווידערשטאנד, איז <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">יוסף </del>אין זיין יוגנט געווארן צוגעצויגן צו חסידות און האט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שטודירט </del>קבלה און חסידישע ספרים.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>יוסף פערל איז געבוירן געווארן אין טארנאפאל, גאליציע (היינט אוקראינע), אום כ&quot;א חשון תקל&quot;ד (1773), צו א רייכער סוחר-משפחה. זיין פאטער, טודרוס פערל, איז געווען א וויין-הענדלער און <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">א קהילה-פירער וועלכער האט געהאט די ארענדע אויף דעם פלייש-שטייער. טודרוס איז געווען </ins>א שומר מצוות וואס האט געהאט א שטארקע נטיה קעגן חסידות<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. יוסף האט באקומען א טראדיציאנעלן חינוך און געלערנט תורה און תלמוד</ins>. טראץ זיין פאטער'ס ווידערשטאנד, איז <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ער </ins>אין זיין יוגנט געווארן צוגעצויגן צו חסידות און האט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געלערנט </ins>קבלה און חסידישע ספרים <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">און פלעגט פארן צו חסידישע רביים און כאפן שיריים</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין יאר 1787, ביי די 14 יאר, האט ער חתונה געהאט און איז געבליבן וואוינען ביי זיין פאטער. שפעטער האט ער אנגעהויבן פאָרן פאר געשעפטן קיין וויען און אנדערע שטעט, וואו ער איז געקומען אין קאנטאקט מיט משכילים, ספעציעל אין בראד. דורך די באגעגענישן, און ספעציעל אונטערן איינפלוס פון דב בער גינצבורג און מנחם מענדל לעפין, האט ער איבערגעלאזט חסידות און געווארן אן עקסטרעמער קעגנער צו דער באוועגונג.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין יאר 1787, ביי די 14 יאר, האט ער חתונה געהאט און איז געבליבן וואוינען ביי זיין פאטער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אויף קעסט</ins>. שפעטער האט ער אנגעהויבן פאָרן פאר געשעפטן קיין וויען און אנדערע שטעט, וואו ער איז געקומען אין קאנטאקט מיט משכילים, ספעציעל אין בראד. דורך די באגעגענישן, און ספעציעל אונטערן איינפלוס פון דב בער גינצבורג און מנחם מענדל לעפין <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(סאטאנאווער)</ins>, האט ער איבערגעלאזט חסידות און געווארן אן עקסטרעמער קעגנער צו דער באוועגונג<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. ביסלעכווייז האט פערל אנגעהויבן באטראכטן חסידות אלס א פאנטאסטישע און שעדליכע סעקטע וואס האלט צוריק דעם אידישן פאלק פון פראגרעס</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ליטערארישע שאפונג==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ליטערארישע שאפונג==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>פערל האט געשריבן אין העברעאיש, יודיש, און דייטש. זיין וויכטיגסטער ארבעט איז &quot;מגלה טמירין&quot;, וואס איז <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דערשינען </del>אין וויען אין יאר 1819 אונטערן פסעוודאנים &quot;עובדיה בן פתחיה&quot;. דאס בוך איז געשריבן אלס א זאַמלונג פון 151 בריוו צווישן חסידים, וואס זענען געשריבן אין א משובש'דיגער העברעאישער שפראך צו חוזק מאכן פון דעם חסידישן סטיל. פערל אליין האט איבערגעזעצט דאס בוך אויף יודיש כדי עס זאל זיין צוגענגליך פארן המון עם.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>פערל<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'ס ליטערארישע קאריערע איז געווען געווידמעט צו באקעמפן חסידות דורך סאטירע און פאראדיע. ער </ins>האט געשריבן אין העברעאיש, יודיש, און דייטש. זיין וויכטיגסטער ארבעט איז &quot;מגלה טמירין&quot;, וואס איז <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ערשינען </ins>אין וויען אין יאר 1819 אונטערן פסעוודאנים &quot;עובדיה בן פתחיה&quot;. דאס בוך איז געשריבן אלס א זאַמלונג פון 151 בריוו צווישן חסידים, וואס זענען געשריבן אין א משובש'דיגער העברעאישער שפראך צו חוזק מאכן פון דעם חסידישן סטיל<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, פון זייערע גלויבנס, מנהגים און זייער שפראך. דאס בוך איז געווען אזוי גוט נאכגעמאכט, אז פילע חסידים האבן אנהייב געמיינט אז עס איז אן אמת חסידיש ספר</ins>. פערל אליין האט איבערגעזעצט דאס בוך אויף יודיש כדי עס זאל זיין צוגענגליך פארן המון עם.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אנדערע וויכטיגע ווערק <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">זיינען</del>:</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אנדערע וויכטיגע ווערק <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">זענען</ins>:</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*בוחן צדיק (1838): א המשך צו &quot;מגלה טמירין&quot; וואו <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ער </del>קריטיקירט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פארשידענע שיכטן אין דער יודישער געזעלשאפט</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*על מהות כת החסידים (1816): זיין ערשטע גרויסע ווערק איז געווען א דייטשע אפהאנדלונג געשיקט צום גובערנאטאר פון גאליציע, וואו ער פרובירט אויפצווייזן אז חסידות איז א שעדליכע סעקטע באזירט אויף זייערע אייגענע ספרים. דאס בוך איז נישט דערלאזט געווארן דורך דער צענזור אין זיין צייט אבער איז געווען א יסוד פאר זיינע שפעטערדיגע ספרים.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*בוחן צדיק (1838): א המשך צו &quot;מגלה טמירין&quot; וואו <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פערל </ins>קריטיקירט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נישט בלויז חסידים נאר אויך רבנים, סוחרים און אפילו משכילים, און זוכט נאך אן אמת'ן &quot;צדיק&quot; (ערליכן מענטש)</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*דברי צדיקים (1830): א פאראדיע געשריבן אינאיינעם מיט יצחק בער לעווינזאן.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*דברי צדיקים (1830): א פאראדיע געשריבן אינאיינעם מיט יצחק בער לעווינזאן.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*על מהות כת החסידים: א דייטשע אפהאנדלונג קעגן חסידות וואס ער האט געשיקט צו די עסטרייכישע אויטאריטעטן.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==בילדונג-רעפארם==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==בילדונג-רעפארם==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין יאר 1813 האט פערל געגרינדעט די ערשטע מאדערנע יודישע שולע אין <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">טארנאפאל</del>, די &quot;דייטש-איזראעליטישע הויפטשולע&quot;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. ער </del>האט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אליין פינאנצירט און אנגעפירט די שולע ביז זיין טויט</del>. אין דער שולע האט מען געלערנט סיי <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">רעליגיעזע </del>לימודים ווי תנ&quot;ך און גמרא, און סיי וועלטליכע לימודים ווי מאטעמאטיק, געאגראפיע, און די דייטשע שפראך. די שולע איז געווען אפן פאר סיי אינגלעך און סיי מיידלעך, וואס איז געווען א גרויסע חידוש אין יענער צייט. פאר זיין ארבעט אין בילדונג האט ער באקומען עטליכע מעדאלן פון די רוסישע און עסטרייכישע רעגירונגען.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין יאר 1813 האט פערל געגרינדעט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אין טארנאפאל </ins>די ערשטע מאדערנע יודישע שולע אין <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">גאליציע</ins>, די &quot;דייטש-איזראעליטישע הויפטשולע&quot;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, וואס </ins>האט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געארבעט אין דעם גייסט פון דער השכלה</ins>. אין דער שולע האט מען געלערנט סיי <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אידישע </ins>לימודים ווי תנ&quot;ך און גמרא, און סיי וועלטליכע לימודים ווי מאטעמאטיק, געאגראפיע, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">היסטאריע </ins>און <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נאַטור-וויסנשאפט אין </ins>די דייטשע שפראך. די שולע איז געווען אפן פאר סיי אינגלעך און סיי מיידלעך, וואס איז געווען א גרויסע חידוש אין יענער צייט<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. די שולע איז געווען אפיציעל אנערקענט דורך די עסטרייכישע מאכט, און פערל האט אליין פינאנצירט א גרויסן טייל פון די הוצאות און אנגעפירט די שולע ביז זיין טויט</ins>. פאר זיין ארבעט אין בילדונג האט ער באקומען עטליכע מעדאלן פון די רוסישע און עסטרייכישע רעגירונגען<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. ער האט אויך אויפגעבויט א שיינעם טעמפּל לעבן דער שולע מיט אן ארגעל און א כאָר, וואס חסידים האבן באטראכט אלס &quot;טומאה&quot;{{הערה|1=יודישע נשמות (הורוויץ, ש), 8}}</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==קאנטראווערסיעס און הלשנות==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==קאנטראווערסיעס און הלשנות==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>פערל האט געפירט א מלחמה קעגן חסידות נישט נאר דורך שרייבן, נאר <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אויך דורך שיקן מעמאראנדומס צו </del>דער רעגירונג. ער האט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פארגעשלאגן </del>צו צענזורירן חסידישע ספרים, פארבאטן פארזאמלונגען אין מקוואות, און אפילו שליסן חדרים און ישיבות וואס ער האט גערופן &quot;נעסטן פון דעמאראליזאציע&quot;. צוליב די פעולות איז ער געווארן באקאנט אין דער חסידישער וועלט אלס &quot;יוסף המלשין&quot;. זיין <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">הלשנה האט גורם געווען אז [[רבי צבי הירש פון זידיטשוב]] זאל פארטריבן ווערן פון שטאט זבארזש </del>אין <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">יאר 1827</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>פערל האט געפירט א מלחמה קעגן חסידות נישט נאר דורך שרייבן, נאר <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ער האט זיך אקטיוו באנוצט מיט די מאכט פון </ins>דער רעגירונג <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">צו באגרעניצן די באוועגונג</ins>. ער האט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געשיקט פילע מעמאראנדומס  </ins>צו <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די עסטרייכישע באאמטע, פארלאנגענדיג צו פארמאכן חדרים און ישיבות, </ins>צענזורירן חסידישע ספרים, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">און </ins>פארבאטן פארזאמלונגען אין מקוואות, און אפילו שליסן חדרים און ישיבות וואס ער האט גערופן &quot;נעסטן פון דעמאראליזאציע&quot;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. אין יאר 1827 האט ער געמסר'ט [[רבי צבי הירש פון זידיטשוב]], וואס האט גורם געווען ער זאל פארטריבן ווערן פון שטאט זבארזש</ins>. צוליב די פעולות איז ער געווארן באקאנט אין דער חסידישער וועלט אלס &quot;יוסף המלשין&quot;. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">חסידים האבן אים שטארק פיינט געהאט און פארשפרייט לעגענדעס וועגן </ins>זיין <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">גורל </ins>אין <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">יענער וועלט</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==פטירה און ירושה==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==פטירה און ירושה==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>יוסף פערל איז <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נפטר געווארן </del>אין טארנאפאל אום שמחת תורה ת&quot;ר (אקטאבער 1839). עס ווערט דערציילט אז די חסידים אין גאליציע האבן געטאנצט אויף זיין פרישן קבר <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">צוליב זייער גרויסן שנאה צו אים</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>יוסף פערל איז <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געשטארבן </ins>אין טארנאפאל אום שמחת תורה<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, כ&quot;ג תשרי </ins>ת&quot;ר (אקטאבער 1839). עס ווערט דערציילט אז די חסידים אין גאליציע האבן <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אויסגענוצט די געלעגנהייט פון יום-טוב און </ins>געטאנצט אויף זיין פרישן קבר <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אלס נקמה פאר זיינע רדיפות</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאך זיין טויט איז זיין רייכע ביבליאטעק <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">מיט טויזנטער </del>ספרים און כתב-יד'ן געבליבן אין זיין שולע. רוב פון די ספרים זענען פארניכטעט געווארן בשעת'ן חורבן, אבער א טייל פון זיין ארכיוו איז שפעטער אנגעקומען קיין ירושלים און געדינט אלס א יסוד פאר פארשונגען איבער דער השכלה און חסידות. פערל ווערט היינט באטראכט אלס איינער פון די גרינדער פון דער מאדערנער העברעאישער און יודישער ליטעראטור.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאך זיין טויט איז זיין רייכע ביבליאטעק <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פון ארום 4,000 </ins>ספרים און <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פילע </ins>כתב-יד'ן געבליבן אין זיין שולע. רוב פון די ספרים זענען פארניכטעט געווארן בשעת'ן חורבן, אבער א טייל פון זיין ארכיוו איז שפעטער אנגעקומען קיין ירושלים און געדינט אלס א יסוד פאר פארשונגען איבער דער השכלה און חסידות. פערל ווערט היינט באטראכט אלס איינער פון די גרינדער פון דער מאדערנער העברעאישער און יודישער ליטעראטור.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{DEFAULTSORT:פערל, יוסף}}</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך שרייבער]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[he:יוסף פרל]]</ins></div></td></tr> <!-- diff cache key hamichlol_main_yi-mw_:diff::1.12:old-339945:rev-339947 --> </table>

תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%99%D7%95%D7%A1%D7%A3_%D7%A4%D7%A2%D7%A8%D7%9C&diff=339945&oldid=prev 2026-03-01T21:34:41Z

<p>בס&quot;ד</p> <p><b>נייער בלאַט</b></p><div>'''יוסף פערל''' (1773–1839) איז געווען א צענטראלע פיגור אין דער גאליציאנער השכלה, א באקאנטער שרייבער, און א פיאנער אין מאדערנער יודישער בילדונג. ער איז מערסטנס באקאנט פאר זיינע שארפע סאטירישע ווערק קעגן דער חסידישער באוועגונג, און פארן שרייבן דעם ערשטן העברעאישן ראמאן, &quot;מגלה טמירין&quot;.<br /> <br /> ==ביאגראפיע און יונגע יארן==<br /> יוסף פערל איז געבוירן געווארן אין טארנאפאל, גאליציע (היינט אוקראינע), אום כ&quot;א חשון תקל&quot;ד (1773), צו א רייכער סוחר-משפחה. זיין פאטער, טודרוס פערל, איז געווען א וויין-הענדלער און א שומר מצוות וואס האט געהאט א שטארקע נטיה קעגן חסידות. טראץ זיין פאטער'ס ווידערשטאנד, איז יוסף אין זיין יוגנט געווארן צוגעצויגן צו חסידות און האט שטודירט קבלה און חסידישע ספרים.<br /> <br /> אין יאר 1787, ביי די 14 יאר, האט ער חתונה געהאט און איז געבליבן וואוינען ביי זיין פאטער. שפעטער האט ער אנגעהויבן פאָרן פאר געשעפטן קיין וויען און אנדערע שטעט, וואו ער איז געקומען אין קאנטאקט מיט משכילים, ספעציעל אין בראד. דורך די באגעגענישן, און ספעציעל אונטערן איינפלוס פון דב בער גינצבורג און מנחם מענדל לעפין, האט ער איבערגעלאזט חסידות און געווארן אן עקסטרעמער קעגנער צו דער באוועגונג.<br /> <br /> ==ליטערארישע שאפונג==<br /> פערל האט געשריבן אין העברעאיש, יודיש, און דייטש. זיין וויכטיגסטער ארבעט איז &quot;מגלה טמירין&quot;, וואס איז דערשינען אין וויען אין יאר 1819 אונטערן פסעוודאנים &quot;עובדיה בן פתחיה&quot;. דאס בוך איז געשריבן אלס א זאַמלונג פון 151 בריוו צווישן חסידים, וואס זענען געשריבן אין א משובש'דיגער העברעאישער שפראך צו חוזק מאכן פון דעם חסידישן סטיל. פערל אליין האט איבערגעזעצט דאס בוך אויף יודיש כדי עס זאל זיין צוגענגליך פארן המון עם.<br /> <br /> אנדערע וויכטיגע ווערק זיינען:<br /> *בוחן צדיק (1838): א המשך צו &quot;מגלה טמירין&quot; וואו ער קריטיקירט פארשידענע שיכטן אין דער יודישער געזעלשאפט.<br /> *דברי צדיקים (1830): א פאראדיע געשריבן אינאיינעם מיט יצחק בער לעווינזאן.<br /> *על מהות כת החסידים: א דייטשע אפהאנדלונג קעגן חסידות וואס ער האט געשיקט צו די עסטרייכישע אויטאריטעטן.<br /> <br /> ==בילדונג-רעפארם==<br /> אין יאר 1813 האט פערל געגרינדעט די ערשטע מאדערנע יודישע שולע אין טארנאפאל, די &quot;דייטש-איזראעליטישע הויפטשולע&quot;. ער האט אליין פינאנצירט און אנגעפירט די שולע ביז זיין טויט. אין דער שולע האט מען געלערנט סיי רעליגיעזע לימודים ווי תנ&quot;ך און גמרא, און סיי וועלטליכע לימודים ווי מאטעמאטיק, געאגראפיע, און די דייטשע שפראך. די שולע איז געווען אפן פאר סיי אינגלעך און סיי מיידלעך, וואס איז געווען א גרויסע חידוש אין יענער צייט. פאר זיין ארבעט אין בילדונג האט ער באקומען עטליכע מעדאלן פון די רוסישע און עסטרייכישע רעגירונגען.<br /> <br /> ==קאנטראווערסיעס און הלשנות==<br /> פערל האט געפירט א מלחמה קעגן חסידות נישט נאר דורך שרייבן, נאר אויך דורך שיקן מעמאראנדומס צו דער רעגירונג. ער האט פארגעשלאגן צו צענזורירן חסידישע ספרים, פארבאטן פארזאמלונגען אין מקוואות, און אפילו שליסן חדרים און ישיבות וואס ער האט גערופן &quot;נעסטן פון דעמאראליזאציע&quot;. צוליב די פעולות איז ער געווארן באקאנט אין דער חסידישער וועלט אלס &quot;יוסף המלשין&quot;. זיין הלשנה האט גורם געווען אז [[רבי צבי הירש פון זידיטשוב]] זאל פארטריבן ווערן פון שטאט זבארזש אין יאר 1827.<br /> <br /> ==פטירה און ירושה==<br /> יוסף פערל איז נפטר געווארן אין טארנאפאל אום שמחת תורה ת&quot;ר (אקטאבער 1839). עס ווערט דערציילט אז די חסידים אין גאליציע האבן געטאנצט אויף זיין פרישן קבר צוליב זייער גרויסן שנאה צו אים.<br /> <br /> נאך זיין טויט איז זיין רייכע ביבליאטעק מיט טויזנטער ספרים און כתב-יד'ן געבליבן אין זיין שולע. רוב פון די ספרים זענען פארניכטעט געווארן בשעת'ן חורבן, אבער א טייל פון זיין ארכיוו איז שפעטער אנגעקומען קיין ירושלים און געדינט אלס א יסוד פאר פארשונגען איבער דער השכלה און חסידות. פערל ווערט היינט באטראכט אלס איינער פון די גרינדער פון דער מאדערנער העברעאישער און יודישער ליטעראטור.</div>

תנא קמא