https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D7%A8%D7%95%D7%99%3A%D7%95%D7%95%D7%90%D7%A8%D7%A9%D7%A2%D7%95%D7%95%D7%A2%D7%A8_%D7%92%D7%A2%D7%98%D7%90_%D7%90%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%A9%D7%98%D7%90%D7%A0%D7%93 רוי:ווארשעווער געטא אויפשטאנד - ווערסיע היסטאריע 2026-04-22T04:03:22Z ווערסיע היסטאריע פאר דעם בלאט אויפן וויקי MediaWiki 1.39.4 https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%95%D7%95%D7%90%D7%A8%D7%A9%D7%A2%D7%95%D7%95%D7%A2%D7%A8_%D7%92%D7%A2%D7%98%D7%90_%D7%90%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%A9%D7%98%D7%90%D7%A0%D7%93&diff=339384&oldid=prev תנא קמא אין 04:59, 18 נאוועמבער 2025 2025-11-18T04:59:39Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="yi"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 04:59, 18 נאוועמבער 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l27">שורה 27:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 27:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==די ערשטע קאַמפן (יאַנואַר 1943)==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==די ערשטע קאַמפן (יאַנואַר 1943)==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דעם 18טן יאַנואַר 1943 האָבן די דייטשן אומגעראכטן אָנגעהויבן אַ נייע דעפּאָרטאַציע־אַקציע. די אידישע קעמפער האָבן רעאַגירט מיט באַוואָפנטן ווידערשטאַנד. אַ קליינע גרופּע פון אידישע קעמפער, באַוואָפנט מיט פּיסטאָלן, האָבן אַריינגעדרונגען אין דער קאָלומנע פון אידן געצוואונגען צום אומשלאַגפּלאַץ און זיך געשלאָגן קעגן די דייטשע באַגלייטער. דער דאָזיגער ווידערשטאַנד האָט געצוואונגען די דייטשע טרופּן זיך צוריקצוציען נאָך עטליכע טעג, ווען זיי האָבן געכאַפּט בלויז 5,000–6,500 אידן, פיל ווייניגער ווי זיי האָבן פּלאַנירט.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דעם 18טן יאַנואַר 1943 האָבן די דייטשן אומגעראכטן אָנגעהויבן אַ נייע דעפּאָרטאַציע־אַקציע<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{הערה|1=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/warsaw-ghetto-uprising}}</ins>. די אידישע קעמפער האָבן רעאַגירט מיט באַוואָפנטן ווידערשטאַנד. אַ קליינע גרופּע פון אידישע קעמפער, באַוואָפנט מיט פּיסטאָלן, האָבן אַריינגעדרונגען אין דער קאָלומנע פון אידן געצוואונגען צום אומשלאַגפּלאַץ און זיך געשלאָגן קעגן די דייטשע באַגלייטער. דער דאָזיגער ווידערשטאַנד האָט געצוואונגען די דייטשע טרופּן זיך צוריקצוציען נאָך עטליכע טעג, ווען זיי האָבן געכאַפּט בלויז 5,000–6,500 אידן, פיל ווייניגער ווי זיי האָבן פּלאַנירט.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די אומערוואַרטעטער הצלחה האָט געדינט ווי אַ ווענדפּונקט פאַר דער געטאָ באַפעלקערונג, וועלכע האָט אָנגעהויבן זיך אָרגאַניזירן צו מאַסן־באַהאַלטן אין בונקערס. אידן האָבן געגלויבט אַז ווידערשטאַנד קען צווינגען די דייטשן צו אָפּשטעלן זייערע פּלענער. עס האָט זיך אָנגעהויבן אַ מאַסן־פאָרבּערייטונג פאַר ווידערשטאַנד, ווי דאָס בויען אַ רייכע נעצווערק פון סובטערראַנישע בונקערס און באַהעלטענישן. למעשׂה, איז דער געטאָ אין זיינע לעצטע חדשים געווען אַן אונטערערדישע שטאָט, וואָס האָט געקענט באַהאַלטן צענדליגער טויזנטער אידן.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די אומערוואַרטעטער הצלחה האָט געדינט ווי אַ ווענדפּונקט פאַר דער געטאָ באַפעלקערונג, וועלכע האָט אָנגעהויבן זיך אָרגאַניזירן צו מאַסן־באַהאַלטן אין בונקערס. אידן האָבן געגלויבט אַז ווידערשטאַנד קען צווינגען די דייטשן צו אָפּשטעלן זייערע פּלענער. עס האָט זיך אָנגעהויבן אַ מאַסן־פאָרבּערייטונג פאַר ווידערשטאַנד, ווי דאָס בויען אַ רייכע נעצווערק פון סובטערראַנישע בונקערס און באַהעלטענישן. למעשׂה, איז דער געטאָ אין זיינע לעצטע חדשים געווען אַן אונטערערדישע שטאָט, וואָס האָט געקענט באַהאַלטן צענדליגער טויזנטער אידן.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l57">שורה 57:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 57:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  ◦ עס איז איבערגעגעבן געוואָרן, אַז ביי אַ פאַרגאַנגענהייטנדיקער באַראַטונג פונעם ווידערשטאַנד, האָט רבי זעמבאַ געהאַלטן, אַז אין צייטן ווען די נאַציס זוכן צו פאַרטיליקן דעם גאַנצן יידישן פאָלק, איז דער איינציקער וועג צו מקדש זיין שם שמים (קידוש השם) דורך אויפשטיין מיט וואַפן און קעמפן ביזן טויט.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  ◦ עס איז איבערגעגעבן געוואָרן, אַז ביי אַ פאַרגאַנגענהייטנדיקער באַראַטונג פונעם ווידערשטאַנד, האָט רבי זעמבאַ געהאַלטן, אַז אין צייטן ווען די נאַציס זוכן צו פאַרטיליקן דעם גאַנצן יידישן פאָלק, איז דער איינציקער וועג צו מקדש זיין שם שמים (קידוש השם) דורך אויפשטיין מיט וואַפן און קעמפן ביזן טויט.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  ◦ זיין אייניקל האָט געזאָגט, אַז רבי זעמבאַ האָט געהאַלטן, אַז מען טאָר ניט גיין ווי שעפּס צו דער שחיטה, ווייל דאָס פאַראַכטן דעם כּבוד פונעם אידן, און כּדי צו היטן דעם כּבוד, האָט מען געדאַרפט פירן מלחמה.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  ◦ זיין אייניקל האָט געזאָגט, אַז רבי זעמבאַ האָט געהאַלטן, אַז מען טאָר ניט גיין ווי שעפּס צו דער שחיטה, ווייל דאָס פאַראַכטן דעם כּבוד פונעם אידן, און כּדי צו היטן דעם כּבוד, האָט מען געדאַרפט פירן מלחמה.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  ◦ דער כראָניקער הלל זיידמאַן, וואָס האָט געוואוינט אין וואַרשע, האָט באַריכטעט, אַז רבי <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">זעמבאַ </del>האָט געזאָגט, אַז דאָס איז די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">מיצווה </del>פון קידוש השם.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  ◦ דער כראָניקער הלל זיידמאַן, וואָס האָט געוואוינט אין וואַרשע, האָט באַריכטעט, אַז רבי <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">זעמבא </ins>האָט געזאָגט, אַז דאָס איז די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">מצוה </ins>פון קידוש השם<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{הערה|[https://tablet.otzar.org/#/b/107003/p/1/t/1763441309554/fs/0/start/0/end/0/c יומן גיטו ווארשה] / הלל זיידמן}}</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  ◦ רבי זעמבאַ איז געקילט געוואָרן אויפן וועג מיט די איבעריקע איינוואוינער פונעם געטאָ. 10,000 זייטן פון זיינע תּורה־חידושים זענען פאַרלוירן געוואָרן אינעם געטאָ.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  ◦ רבי זעמבאַ איז געקילט געוואָרן אויפן וועג מיט די איבעריקע איינוואוינער פונעם געטאָ. 10,000 זייטן פון זיינע תּורה־חידושים זענען פאַרלוירן געוואָרן אינעם געטאָ.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• בית יעקב סטודענטן, געגרינדעט דורך שרה שנירער, האָבן באַהאַלטן שולן און קיך פאַר קינדער. אין לאַגערן האָבן זיי געדענקט ווען עס איז שבת און יום־טוב און האָבן אָנגעצונדן חנוכה ליכט טראָץ די דייטשן.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• בית יעקב סטודענטן, געגרינדעט דורך שרה שנירער, האָבן באַהאַלטן שולן און קיך פאַר קינדער. אין לאַגערן האָבן זיי געדענקט ווען עס איז שבת און יום־טוב און האָבן אָנגעצונדן חנוכה ליכט טראָץ די דייטשן.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• דער עונג שבת אַרכיוו <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(Oneg Shabbat)</del>, געפירט דורך דעם היסטאָריקער עמנואל רינגעלבלום, האָט דאָקומענטירט דאָס לעבן, קולטור און ווידערשטאַנד אינעם געטאָ און זענען באַגראָבן געוואָרן אין מילך־קאַנס פאַרן אויפשטאַנד.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• דער עונג שבת אַרכיוו, געפירט דורך דעם היסטאָריקער עמנואל רינגעלבלום, האָט דאָקומענטירט דאָס לעבן, קולטור און ווידערשטאַנד אינעם געטאָ און זענען באַגראָבן געוואָרן אין מילך־קאַנס פאַרן אויפשטאַנד<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דער אויפשטאַנד האָט געהויבן די מאָראַל פון אידן איבעראַל, און האָט אינספּירירט ווייטערדיגע רעוואָלטן אין אַנדערע געטאָס (ווי ביאַליסטאָק) און טויט־לאַגערן (ווי טרעבלינקע און סאָביבאָר){{הערה|{{לינק|שרייבער=Erin Blakemore|קעפל=How the Warsaw Ghetto Uprising Inspired Rebellion in a Nazi Death Camp|אדרעס=https://www.history.com/articles/holocaust-treblinka-uprising-facts-warsaw-ghetto|זייטל=HISTORY|דאטום=April 19, 2018}}}}</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==באַדייטונג און נאָכווייען==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==באַדייטונג און נאָכווייען==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l70">שורה 70:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 72:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאָך דער מלחמה, איז דער אויפשטאַנד געוואָרן אַ צענטראַלער פּונקט פאַר דער קאָמעמאָראַציע פון שואה. דער יום השואה והגבורה אין מדינת ישראל איז באַשטימט געוואָרן כ&quot;ז ניסן, נאָענט צום דאַטע פונעם אויסברוך פונעם מרד.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאָך דער מלחמה, איז דער אויפשטאַנד געוואָרן אַ צענטראַלער פּונקט פאַר דער קאָמעמאָראַציע פון שואה. דער יום השואה והגבורה אין מדינת ישראל איז באַשטימט געוואָרן כ&quot;ז ניסן, נאָענט צום דאַטע פונעם אויסברוך פונעם מרד.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דער אויפשטאַנד האָט אינספּירירט אויפשטאַנדן אין אַנדערע געטאָס (ווי ביאַליסטאָק) און לאַגערן (ווי טרעבלינקע און סאָביבאָר).</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין וואַרשע איז דער מאָנומענט צו די געטאָ־העלדן פון נתן ראַפּאָפּאָרט אַנטפּלעקט געוואָרן אין 1948, און דער POLIN מוזיי פון דער געשיכטע פון פּוילישע אידן איז הייַנט געפינט זיך אין דער געגנט פונעם געטאָ.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין וואַרשע איז דער מאָנומענט צו די געטאָ־העלדן פון נתן ראַפּאָפּאָרט אַנטפּלעקט געוואָרן אין 1948, און דער POLIN מוזיי פון דער געשיכטע פון פּוילישע אידן איז הייַנט געפינט זיך אין דער געגנט פונעם געטאָ.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l78">שורה 78:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 78:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==די דעבאַטע נאָכן קריג==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==די דעבאַטע נאָכן קריג==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נאָכן קריג איז דער אויפשטאַנד געוואָרן אַ פאָקאַל־פּונקט פון דער שואה־זכּרון, ספּעציעל אין ישׂראל. די דאַטע פון יום הזכרון לשואה ולגבורה איז געווען נאָענט צום דאַטום פונעם אויפשטאַנד{{הערה|1=https://historynet.cet.ac.il/pages/item.asp?item=16341&amp;source=689}}.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נאָכן קריג איז דער אויפשטאַנד געוואָרן אַ פאָקאַל־פּונקט פון דער שואה־זכּרון, ספּעציעל אין ישׂראל. די דאַטע פון יום הזכרון לשואה ולגבורה איז געווען נאָענט צום דאַטום פונעם אויפשטאַנד.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>עס איז געווען אַ היסטאָרישע און הלכישע דעבאַטע וועגן דער ריכטיקייט פונעם אויפשטאַנד.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>עס איז געווען אַ היסטאָרישע און הלכישע דעבאַטע וועגן דער ריכטיקייט פונעם אויפשטאַנד.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• קעגנער פון דער רעוואָלט: טייל חרדישע רבנים פון אגודת ישראל האָבן קריטיקירט דעם רעוואָלט אַלס אַן אַנטי־רעליגיעזע באַשלוס, וואָס האָט אויפגעלעבט דעם טויט פון די אידן פון וואַרשע, און איז געגאַנגען קעגן דער טראַדיציאָנעלער פּאַסיווער תּשובה צו רדיפות. דער פּובליציסט שמחה עלבערג האָט ניט געגלויבט, אַז רבי זעמבאַ קען האָבן אונטערגעשטיצט דעם אויפשטאַנד.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• קעגנער פון דער רעוואָלט: טייל חרדישע רבנים פון אגודת ישראל האָבן קריטיקירט דעם רעוואָלט אַלס אַן אַנטי־רעליגיעזע באַשלוס, וואָס האָט אויפגעלעבט דעם טויט פון די אידן פון וואַרשע, און איז געגאַנגען קעגן דער טראַדיציאָנעלער פּאַסיווער תּשובה צו רדיפות. דער פּובליציסט שמחה עלבערג האָט ניט געגלויבט, אַז רבי זעמבאַ קען האָבן אונטערגעשטיצט דעם אויפשטאַנד.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• הלכישע פראַגן: מען האָט דיסקוסירט, צי דער אויפשטאַנד איז געווען אַ מין זעלבסטמאָרד (הלכיש אסור), ווייל די שאַנסן צו געווינען זענען געווען נול. אָבער אַנדערע האָבן טענהנדיג געווען, אַז דער טויט איז דאָך געווען געוויס אינעם געטאָ, און דער קאַמף איז געווען אַן אַקט פון כּבוד און נקמה, ניט זעלבסטמאָרד. די פייטערס האָבן געוואָלט &quot;לעבן מיט כּבוד און שטאַרבן מיט כּבוד&quot;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• הלכישע פראַגן: מען האָט דיסקוסירט, צי דער אויפשטאַנד איז געווען אַ מין זעלבסטמאָרד (הלכיש אסור), ווייל די שאַנסן צו געווינען זענען געווען נול. אָבער אַנדערע האָבן טענהנדיג געווען, אַז דער טויט איז דאָך געווען געוויס אינעם געטאָ, און דער קאַמף איז געווען אַן אַקט פון כּבוד און נקמה, ניט זעלבסטמאָרד. די פייטערס האָבן געוואָלט &quot;לעבן מיט כּבוד און שטאַרבן מיט כּבוד&quot;.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• דער רב משה צבי נרי׳ה, אַ פיגור פון רעליגיעזן ציוניזם, האָט טעמפּערדיק אונטערגעשטיצט דעם אויפשטאַנד, טענהנדיג, אַז אין אַ סיטואַציע וואוּ ניטאָ קיין האָפענונג צו לעבן, איז דאָס געווען אַ קידוש השם צו קעמפן און שטאַרבן, כּדי צו הרגענען ווי מער שׂונאים, נאָכמאַכנדיג שמשון. אָבער ער האָט געוואָרנט פאַר דער גבורה פון טויט.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• דער רב משה צבי נרי׳ה, אַ פיגור פון רעליגיעזן ציוניזם, האָט טעמפּערדיק אונטערגעשטיצט דעם אויפשטאַנד, טענהנדיג, אַז אין אַ סיטואַציע וואוּ ניטאָ קיין האָפענונג צו לעבן, איז דאָס געווען אַ קידוש השם צו קעמפן און שטאַרבן, כּדי צו הרגענען ווי מער שׂונאים, נאָכמאַכנדיג שמשון. אָבער ער האָט געוואָרנט פאַר דער גבורה פון טויט.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==נאָכפאָלג און קאָמעמאָראַציע==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אין ישׂראל, איז דער אויפשטאַנד געוואָרן דער צענטראַלער פאָקוס פון זכּרון פאַר דער שואה. דער יום הזכרון לשואה ולגבורה איז באַשטימט געוואָרן נאָענט צו דער דאַטע פונעם אויפשטאַנד. דער גדלות פונעם אויפשטאַנד איז גענוצט געוואָרן דורך ציוניסטישע פירערס צו פאָרמירן דעם אידעאַל פונעם "נייעם ייד" — העלדיש און קעמפעריש.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די חרדישע וועלט, אָבער, האָט קריטיקירט די פאָקוס אויף פיזישן ווידערשטאַנד, און האָט אָנגעוויזן אויף דעם רוחניותדיקן ווידערשטאַנד — ווי די מעשׂיות פון שרה שנירער'ס בית יעקב מיידלעך, אָדער דאָס לערנען תּורה אין סודותדיקע בונקערס — אַלס אַן גלייכן אָדער גרעסערן העלדנטום פון דער שואה. לויט זיי, איז די אמת'ע גבורה צו איבערלעבן און היטן תּורה, ניט דורך טויט.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">היינט צו טאָג, זענען פאַראַן אין וואַרשע אַ סך דענקמעלער און מוזייען, אַריינגערעכנט די פּאָלין מוזיי פון דער געשיכטע פון פּוילישע אידן, דער דענקמאָל פאַר די העלדן פונעם געטאָ, און אַ דענקמאָל ביי מיליכּע 18, וווּ אַניעלעוויטש איז געפאַלן.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==דרויסנדיגע לינקס==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==דרויסנדיגע לינקס==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*https://www.youtube.com/watch?v=vlWVV5imXSM</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*https://www.youtube.com/watch?v=vlWVV5imXSM</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*https://gye.vids.io/videos/d49bd1be1e1bebcf5c/to-live-and-die-with-honor-the-story-of-the-warsaw-ghetto-uprising</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*https://gye.vids.io/videos/d49bd1be1e1bebcf5c/to-live-and-die-with-honor-the-story-of-the-warsaw-ghetto-uprising</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*https://encyclopedia.ushmm.org/tags/en/tag/warsaw-ghetto-uprising</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==רעפערענצן==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==רעפערענצן==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{רעפערענצן}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{רעפערענצן}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[he:מרד גטו ורשה]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[he:מרד גטו ורשה]]</div></td></tr> <!-- diff cache key hamichlol_main_yi-mw_:diff::1.12:old-339288:rev-339384 --> </table> תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%95%D7%95%D7%90%D7%A8%D7%A9%D7%A2%D7%95%D7%95%D7%A2%D7%A8_%D7%92%D7%A2%D7%98%D7%90_%D7%90%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%A9%D7%98%D7%90%D7%A0%D7%93&diff=339288&oldid=prev י'הושע: החלפות (אידן), צוגעלייגט אינטערשפראך לינק, נאך ענדערונגען 2025-11-03T20:58:45Z <p><a href="/%D7%94%D7%9E%D7%9B%D7%9C%D7%95%D7%9C:%D7%A8%D7%94" class="mw-redirect" title="המכלול:רה">החלפות</a> (אידן), צוגעלייגט אינטערשפראך לינק, נאך ענדערונגען</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="yi"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 20:58, 3 נאוועמבער 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l60">שורה 60:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 60:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  ◦ רבי זעמבאַ איז געקילט געוואָרן אויפן וועג מיט די איבעריקע איינוואוינער פונעם געטאָ. 10,000 זייטן פון זיינע תּורה־חידושים זענען פאַרלוירן געוואָרן אינעם געטאָ.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  ◦ רבי זעמבאַ איז געקילט געוואָרן אויפן וועג מיט די איבעריקע איינוואוינער פונעם געטאָ. 10,000 זייטן פון זיינע תּורה־חידושים זענען פאַרלוירן געוואָרן אינעם געטאָ.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• בית יעקב סטודענטן, געגרינדעט דורך שרה <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שנירר</del>, האָבן באַהאַלטן שולן און קיך פאַר קינדער. אין לאַגערן האָבן זיי געדענקט ווען עס איז שבת און יום־טוב און האָבן אָנגעצונדן <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">חנוכּה </del>ליכט טראָץ די דייטשן.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• בית יעקב סטודענטן, געגרינדעט דורך שרה <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שנירער</ins>, האָבן באַהאַלטן שולן און קיך פאַר קינדער. אין לאַגערן האָבן זיי געדענקט ווען עס איז שבת און יום־טוב און האָבן אָנגעצונדן <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">חנוכה </ins>ליכט טראָץ די דייטשן.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• דער עונג שבת אַרכיוו (Oneg Shabbat), געפירט דורך דעם היסטאָריקער עמנואל רינגעלבלום, האָט דאָקומענטירט דאָס לעבן, קולטור און ווידערשטאַנד אינעם געטאָ און זענען באַגראָבן געוואָרן אין מילך־קאַנס פאַרן אויפשטאַנד.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• דער עונג שבת אַרכיוו (Oneg Shabbat), געפירט דורך דעם היסטאָריקער עמנואל רינגעלבלום, האָט דאָקומענטירט דאָס לעבן, קולטור און ווידערשטאַנד אינעם געטאָ און זענען באַגראָבן געוואָרן אין מילך־קאַנס פאַרן אויפשטאַנד.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l67">שורה 67:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 67:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער וואַרשעווער געטאָ אויפשטאַנד איז געוואָרן אַ סימבאָל פאַרן אידישן ווידערשטאַנד. די קעמפער האָבן געוואָלט &quot;לעבן מיט כּבוד און שטאַרבן מיט כּבוד&quot;, און נישט גיין &quot;ווי שעפּס צו דער שלאַכט&quot;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער וואַרשעווער געטאָ אויפשטאַנד איז געוואָרן אַ סימבאָל פאַרן אידישן ווידערשטאַנד. די קעמפער האָבן געוואָלט &quot;לעבן מיט כּבוד און שטאַרבן מיט כּבוד&quot;, און נישט גיין &quot;ווי שעפּס צו דער שלאַכט&quot;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער אויפשטאַנד האָט געהאָלפן צו ברענגען אַ נייעם בליק אין דער אידישער היסטאָריע, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">וווּ </del>די אַקציע האָט אויסגעדריקט אַ דעפיניטיווע אָפּוואַרפונג פון פּאַסיווער אונטערוואַרפונג צו דער פאַרניכטונג. די פירונג האָט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">גלויבט </del>אַז, ווייל דער טויט איז געווען אַ פאַקט, איז עס געווען בעסער צו שטאַרבן מיט וואַפן אין דער האַנט פאַר כּבוד פונעם פאָלק.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער אויפשטאַנד האָט געהאָלפן צו ברענגען אַ נייעם בליק אין דער אידישער היסטאָריע, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">וואוּ </ins>די אַקציע האָט אויסגעדריקט אַ דעפיניטיווע אָפּוואַרפונג פון פּאַסיווער אונטערוואַרפונג צו דער פאַרניכטונג. די פירונג האָט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געגלויבט </ins>אַז, ווייל דער טויט איז געווען אַ פאַקט, איז עס געווען בעסער צו שטאַרבן מיט וואַפן אין דער האַנט פאַר כּבוד פונעם פאָלק.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאָך דער מלחמה, איז דער אויפשטאַנד געוואָרן אַ צענטראַלער פּונקט פאַר דער קאָמעמאָראַציע פון שואה. דער יום השואה והגבורה אין מדינת ישראל איז באַשטימט געוואָרן <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דעם 27סטן </del>ניסן, נאָענט צום דאַטע פונעם אויסברוך פונעם מרד.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאָך דער מלחמה, איז דער אויפשטאַנד געוואָרן אַ צענטראַלער פּונקט פאַר דער קאָמעמאָראַציע פון שואה. דער יום השואה והגבורה אין מדינת ישראל איז באַשטימט געוואָרן <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">כ&quot;ז </ins>ניסן, נאָענט צום דאַטע פונעם אויסברוך פונעם מרד.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער אויפשטאַנד האָט אינספּירירט אויפשטאַנדן אין אַנדערע געטאָס (ווי ביאַליסטאָק) און לאַגערן (ווי טרעבלינקע און סאָביבאָר).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער אויפשטאַנד האָט אינספּירירט אויפשטאַנדן אין אַנדערע געטאָס (ווי ביאַליסטאָק) און לאַגערן (ווי טרעבלינקע און סאָביבאָר).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין וואַרשע איז דער מאָנומענט צו די געטאָ־העלדן פון <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נאַטאַן </del>ראַפּאָפּאָרט אַנטפּלעקט געוואָרן אין 1948, און דער POLIN מוזיי פון דער געשיכטע פון פּוילישע אידן איז הייַנט געפינט זיך אין דער געגנט פונעם געטאָ.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין וואַרשע איז דער מאָנומענט צו די געטאָ־העלדן פון <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נתן </ins>ראַפּאָפּאָרט אַנטפּלעקט געוואָרן אין 1948, און דער POLIN מוזיי פון דער געשיכטע פון פּוילישע אידן איז הייַנט געפינט זיך אין דער געגנט פונעם געטאָ.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''לעצטער סורווייווער''' מיכאל סמאָס, דער לעצטער סורווייווער פונעם וואַרשעווער געטאָ אויפשטאַנד, איז אַוועק ביים עלטער פון 99 אין אָקטאָבער 2025.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''לעצטער סורווייווער''' מיכאל סמאָס, דער לעצטער סורווייווער פונעם וואַרשעווער געטאָ אויפשטאַנד, איז אַוועק ביים עלטער פון 99 אין אָקטאָבער 2025.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l81">שורה 81:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 81:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאָכן קריג איז דער אויפשטאַנד געוואָרן אַ פאָקאַל־פּונקט פון דער שואה־זכּרון, ספּעציעל אין ישׂראל. די דאַטע פון יום הזכרון לשואה ולגבורה איז געווען נאָענט צום דאַטום פונעם אויפשטאַנד.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאָכן קריג איז דער אויפשטאַנד געוואָרן אַ פאָקאַל־פּונקט פון דער שואה־זכּרון, ספּעציעל אין ישׂראל. די דאַטע פון יום הזכרון לשואה ולגבורה איז געווען נאָענט צום דאַטום פונעם אויפשטאַנד.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>עס איז געווען אַ היסטאָרישע און הלכישע דעבאַטע וועגן דער ריכטיקייט פונעם אויפשטאַנד.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>עס איז געווען אַ היסטאָרישע און הלכישע דעבאַטע וועגן דער ריכטיקייט פונעם אויפשטאַנד.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• קעגנער פון דער רעוואָלט: טייל חרדישע רבנים פון אגודת ישראל האָבן קריטיקירט דעם רעוואָלט אַלס אַן אַנטי־רעליגיעזע באַשלוס, וואָס האָט אויפגעלעבט דעם טויט פון די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">יידן </del>פון וואַרשע, און איז געגאַנגען קעגן דער טראַדיציאָנעלער פּאַסיווער תּשובה צו רדיפות. דער פּובליציסט שמחה עלבערג האָט ניט געגלויבט, אַז רבי זעמבאַ קען האָבן אונטערגעשטיצט דעם אויפשטאַנד.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• קעגנער פון דער רעוואָלט: טייל חרדישע רבנים פון אגודת ישראל האָבן קריטיקירט דעם רעוואָלט אַלס אַן אַנטי־רעליגיעזע באַשלוס, וואָס האָט אויפגעלעבט דעם טויט פון די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אידן </ins>פון וואַרשע, און איז געגאַנגען קעגן דער טראַדיציאָנעלער פּאַסיווער תּשובה צו רדיפות. דער פּובליציסט שמחה עלבערג האָט ניט געגלויבט, אַז רבי זעמבאַ קען האָבן אונטערגעשטיצט דעם אויפשטאַנד.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• הלכישע פראַגן: מען האָט דיסקוסירט, צי דער אויפשטאַנד איז געווען אַ מין זעלבסטמאָרד (הלכיש אסור), ווייל די שאַנסן צו געווינען זענען געווען נול. אָבער אַנדערע האָבן טענהנדיג געווען, אַז דער טויט איז דאָך געווען געוויס אינעם געטאָ, און דער קאַמף איז געווען אַן אַקט פון כּבוד און נקמה, ניט זעלבסטמאָרד. די פייטערס האָבן געוואָלט &quot;לעבן מיט כּבוד און שטאַרבן מיט כּבוד&quot;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• הלכישע פראַגן: מען האָט דיסקוסירט, צי דער אויפשטאַנד איז געווען אַ מין זעלבסטמאָרד (הלכיש אסור), ווייל די שאַנסן צו געווינען זענען געווען נול. אָבער אַנדערע האָבן טענהנדיג געווען, אַז דער טויט איז דאָך געווען געוויס אינעם געטאָ, און דער קאַמף איז געווען אַן אַקט פון כּבוד און נקמה, ניט זעלבסטמאָרד. די פייטערס האָבן געוואָלט &quot;לעבן מיט כּבוד און שטאַרבן מיט כּבוד&quot;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• דער רב משה צבי נרי׳ה, אַ פיגור פון רעליגיעזן ציוניזם, האָט טעמפּערדיק אונטערגעשטיצט דעם אויפשטאַנד, טענהנדיג, אַז אין אַ סיטואַציע וואוּ ניטאָ קיין האָפענונג צו לעבן, איז דאָס געווען אַ קידוש השם צו קעמפן און שטאַרבן, כּדי צו הרגענען ווי מער שׂונאים, נאָכמאַכנדיג שמשון. אָבער ער האָט געוואָרנט פאַר דער גבורה פון טויט.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• דער רב משה צבי נרי׳ה, אַ פיגור פון רעליגיעזן ציוניזם, האָט טעמפּערדיק אונטערגעשטיצט דעם אויפשטאַנד, טענהנדיג, אַז אין אַ סיטואַציע וואוּ ניטאָ קיין האָפענונג צו לעבן, איז דאָס געווען אַ קידוש השם צו קעמפן און שטאַרבן, כּדי צו הרגענען ווי מער שׂונאים, נאָכמאַכנדיג שמשון. אָבער ער האָט געוואָרנט פאַר דער גבורה פון טויט.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l90">שורה 90:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 90:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==רעפערענצן==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==רעפערענצן==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{רעפערענצן}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{רעפערענצן}}</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[he:מרד גטו ורשה]]</ins></div></td></tr> <!-- diff cache key hamichlol_main_yi-mw_:diff::1.12:old-339266:rev-339288 --> </table> י'הושע https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%95%D7%95%D7%90%D7%A8%D7%A9%D7%A2%D7%95%D7%95%D7%A2%D7%A8_%D7%92%D7%A2%D7%98%D7%90_%D7%90%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%A9%D7%98%D7%90%D7%A0%D7%93&diff=339266&oldid=prev תנא קמא: תנא קמא האט אריבערגעפירט בלאט דרעפט:ווארשעווער געטא אויפשטאנד צו רוי:ווארשעווער געטא אויפשטאנד אן לאזן א ווייטערפירונג 2025-11-02T01:22:11Z <p>תנא קמא האט אריבערגעפירט בלאט <a href="/w/index.php?title=%D7%93%D7%A8%D7%A2%D7%A4%D7%98:%D7%95%D7%95%D7%90%D7%A8%D7%A9%D7%A2%D7%95%D7%95%D7%A2%D7%A8_%D7%92%D7%A2%D7%98%D7%90_%D7%90%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%A9%D7%98%D7%90%D7%A0%D7%93&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="דרעפט:ווארשעווער געטא אויפשטאנד (בלאַט עקזיסטירט נאכנישט)">דרעפט:ווארשעווער געטא אויפשטאנד</a> צו <a href="/%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%95%D7%95%D7%90%D7%A8%D7%A9%D7%A2%D7%95%D7%95%D7%A2%D7%A8_%D7%92%D7%A2%D7%98%D7%90_%D7%90%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%A9%D7%98%D7%90%D7%A0%D7%93" title="רוי:ווארשעווער געטא אויפשטאנד">רוי:ווארשעווער געטא אויפשטאנד</a> אן לאזן א ווייטערפירונג</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="yi"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 01:22, 2 נאוועמבער 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="yi"><div class="mw-diff-empty">(קיין אונטערשייד)</div> </td></tr></table> תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%95%D7%95%D7%90%D7%A8%D7%A9%D7%A2%D7%95%D7%95%D7%A2%D7%A8_%D7%92%D7%A2%D7%98%D7%90_%D7%90%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%A9%D7%98%D7%90%D7%A0%D7%93&diff=339254&oldid=prev תנא קמא אין 19:53, 30 אקטאבער 2025 2025-10-30T19:53:44Z <p></p> <a href="https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%95%D7%95%D7%90%D7%A8%D7%A9%D7%A2%D7%95%D7%95%D7%A2%D7%A8_%D7%92%D7%A2%D7%98%D7%90_%D7%90%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%A9%D7%98%D7%90%D7%A0%D7%93&amp;diff=339254&amp;oldid=339251">זעט די חילוקים</a> תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%95%D7%95%D7%90%D7%A8%D7%A9%D7%A2%D7%95%D7%95%D7%A2%D7%A8_%D7%92%D7%A2%D7%98%D7%90_%D7%90%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%A9%D7%98%D7%90%D7%A0%D7%93&diff=339251&oldid=prev תנא קמא אין 19:07, 30 אקטאבער 2025 2025-10-30T19:07:32Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="yi"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 19:07, 30 אקטאבער 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">שורה 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 1:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דרעפט}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דרעפט}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער אויפשטאַנד אין וואַרשעווער געטאָ (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">19טער אפריל-מאי 1943</del>) איז געווען די גרעסטע אידישע באַוואָפנטע ווידערשטאַנד-אַקציע קעגן די נאַציס אינעם צווייטן וועלט־קריג און די ערשטע באַדייטנדיקע שטאָטישע רעוואָלט אין נאַצי־אָקופּירטער אייראָפּע. דער אויפשטאַנד האָט אויסגעבראָכן דעם 19טן אַפּריל 1943 – ערב פּסח – ווען די דייטשע טרופּן און פּאָליציי האָבן אַריינגעדרונגען אין געטאָ מיט דער כוונה צו ליקווידירן די פאַרבליבענע אידישע באַפעלקערונג.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער אויפשטאַנד אין וואַרשעווער געטאָ (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פּויליש: Powstanie w getcie warszawskim</ins>) איז געווען די גרעסטע אידישע באַוואָפנטע ווידערשטאַנד-אַקציע קעגן די נאַציס אינעם צווייטן וועלט־קריג און די ערשטע באַדייטנדיקע שטאָטישע רעוואָלט אין נאַצי־אָקופּירטער אייראָפּע. דער אויפשטאַנד האָט אויסגעבראָכן דעם 19טן אַפּריל 1943 – ערב פּסח – ווען די דייטשע טרופּן און פּאָליציי האָבן אַריינגעדרונגען אין געטאָ מיט דער כוונה צו ליקווידירן די פאַרבליבענע אידישע באַפעלקערונג.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די אידישע קעמפער האָבן זיך געשטעלט קעגן די דייטשע כּוחות, און כאָטש זיי זענען געווען אָרעם באַוואָפנט און איבערמאַכט, האָבן זיי געהאַלטן דעם קאַמף פאַר אַ חודש צייט, ביזן 16טן מיי 1943. דער ווידערשטאַנד איז געפירט געוואָרן בפרט דורך צוויי אָרגאַניזאַציעס: די אידישע קאַמף־אָרגאַניזאַציע (Żydowska Organizacja Bojowa, אי&quot;ל) אונטער דער פירערשאַפט פון מרדכי אַניעלעוויטש, און דעם אידישן מיליטערישן פאַרבאַנד (Żydowski Związek Wojskowy, אצ&quot;י).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די אידישע קעמפער האָבן זיך געשטעלט קעגן די דייטשע כּוחות, און כאָטש זיי זענען געווען אָרעם באַוואָפנט און איבערמאַכט, האָבן זיי געהאַלטן דעם קאַמף פאַר אַ חודש צייט, ביזן 16טן מיי 1943. דער ווידערשטאַנד איז געפירט געוואָרן בפרט דורך צוויי אָרגאַניזאַציעס: די אידישע קאַמף־אָרגאַניזאַציע (Żydowska Organizacja Bojowa, אי&quot;ל) אונטער דער פירערשאַפט פון מרדכי אַניעלעוויטש, און דעם אידישן מיליטערישן פאַרבאַנד (Żydowski Związek Wojskowy, אצ&quot;י).</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l7">שורה 7:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 7:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==היסטאָרישער הינטערגרונט==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==היסטאָרישער הינטערגרונט==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>גרינדונג פון געטאָ און לעבנס־באַדינגונגען<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>וואַרשע האָט געהאַט די גרעסטע אידישע באַפעלקערונג אין אייראָפּע פאַרן קריג, מיט בערך 350,000 אידן. נאָך דער דייטשער אינוואַזיע אין 1939 און דעם צוקומען פון פליטים, איז די צאָל אידן אין דער שטאָט דערגאַנגען צו אַרום 450,000 אין אָנהייב 1940. דאָס וואַרשעווער געטאָ איז געגרינדעט געוואָרן אין אָקטאָבער 1940 און פאַרשלאָסן געוואָרן מיטן בויען אַ מויער, וועלכע איז געווען אַרום 4 מעטער הויך, אין נאָוועמבער 1940. די געטאָ איז געווען שטאַרק איבערגעפּאַקט, מיט אַרום 400,000 אידן אַריינגעפּרעסט אין אַ געגנט פון 3.4 קוואַדראַט קילאָמעטער.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">===</ins>גרינדונג פון געטאָ און לעבנס־באַדינגונגען<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">===</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>וואַרשע האָט געהאַט די גרעסטע אידישע באַפעלקערונג אין אייראָפּע פאַרן קריג, מיט בערך 350,000 אידן. נאָך דער דייטשער אינוואַזיע אין 1939 און דעם צוקומען פון פליטים, איז די צאָל אידן אין דער שטאָט דערגאַנגען צו אַרום 450,000 אין אָנהייב 1940. דאָס וואַרשעווער געטאָ איז געגרינדעט געוואָרן אין אָקטאָבער 1940 און פאַרשלאָסן געוואָרן מיטן בויען אַ מויער, וועלכע איז געווען אַרום 4 מעטער הויך, אין נאָוועמבער 1940<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. עס איז געווען דער גרעסטער אידישער געטאָ אין נאַצי־אָקופּירטער אייראָפּע</ins>. די געטאָ איז געווען שטאַרק איבערגעפּאַקט, מיט אַרום 400,000 אידן אַריינגעפּרעסט אין אַ געגנט פון 3.4 קוואַדראַט קילאָמעטער.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די לעבנס־באַדינגונגען זענען געווען <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שרעקלעך</del>: אַן אָפיציעלע <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שפּייַז־פּאָרציע </del>פון <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ווייניקער </del>ווי 300 קאַלאָריעס פּער טאָג. הונגער און קרענק (בפרט טיפוס) האָבן געפירט צו דער טויט פון איבער 80,000 אידן ביז מיטן 1942. אַרום 80% פון דער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שפּייַז </del>איז אַריינגעשמוגלט געוואָרן, וואָס קינדער האָבן אָפט דורכגעפירט דורך קליינע לעכער אין דער מויער.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די לעבנס־באַדינגונגען זענען געווען <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שרעקליך</ins>: אַן אָפיציעלע <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שפּייז־פּאָרציע </ins>פון <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ווייניגער </ins>ווי 300 קאַלאָריעס פּער טאָג. הונגער און קרענק (בפרט טיפוס) האָבן געפירט צו דער טויט פון איבער 80,000 אידן ביז מיטן 1942. אַרום 80% פון דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שפּייז </ins>איז אַריינגעשמוגלט געוואָרן, וואָס קינדער האָבן אָפט דורכגעפירט דורך קליינע לעכער אין דער מויער.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>די &quot;גרויסע אַקציע&quot;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>דעם 22סטן יולי 1942 האָבן די דייטשן אָנגעהויבן די מאַסן־דעפּאָרטאַציעס (די גרויסע אַקציע - Grossaktion) פונעם געטאָ. ביזן 21סטן סעפּטעמבער 1942 זענען אַרום 265,000 אידן פאַרטריבן געוואָרן צום טרעבלינקע פאַרניכטונגס־לאַגער. נאָך 35,000 אידן זענען דערמאָרדעט געוואָרן אינעם געטאָ אַליין. די אידן זענען צונויפגעזאַמלט געוואָרן אין דעם אומשלאַגפּלאַץ (Umschlagplatz) פאַרן פאַרטריבן ווערן.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">===</ins>די &quot;גרויסע אַקציע&quot;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">===</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דעם 22סטן יולי 1942 האָבן די דייטשן אָנגעהויבן די מאַסן־דעפּאָרטאַציעס (די גרויסע אַקציע - Grossaktion) פונעם געטאָ. ביזן 21סטן סעפּטעמבער 1942 זענען אַרום 265,000 אידן פאַרטריבן געוואָרן צום טרעבלינקע פאַרניכטונגס־לאַגער. נאָך 35,000 אידן זענען דערמאָרדעט געוואָרן אינעם געטאָ אַליין. די אידן זענען צונויפגעזאַמלט געוואָרן אין דעם אומשלאַגפּלאַץ (Umschlagplatz) פאַרן פאַרטריבן ווערן.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאָך דער דעפּאָרטאַציע זענען פאַרבליבן צווישן 55,000 און 60,000 אידן<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. די דעפּאָרטאַציע האָט געפירט צו אַ &quot;בייסענדע אילוזיע&quot; און אַ געפיל פון פאַרלאָזנקייט ביי די פאַרבליבענע</del>. אין דער צייט האָבן פיל אידן, בתוכם אַדאַם טשערניאַקאָוו (דער פירער פונעם יודענראַט), פאַרשטאַנען אַז <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די דעפּאָרטאַציעס מיינען דעם </del>טויט.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאָך דער דעפּאָרטאַציע זענען פאַרבליבן צווישן 55,000 און 60,000 אידן. אין דער צייט האָבן פיל אידן, בתוכם אַדאַם טשערניאַקאָוו (דער פירער פונעם יודענראַט), פאַרשטאַנען אַז <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דעפּאָרטאַציע מיינט הונדערט פּראָצענט זיכערן </ins>טויט<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. דאָס פאַרשטענדעניש האָט געדינט אַלס אַ קאַטאַליזאַטאָר צו אָרגאַניזירן באַוואָפנטן ווידערשטאַנד</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==אָרגאַניזאַציע פון ווידערשטאַנד==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==אָרגאַניזאַציע פון ווידערשטאַנד==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די ערשטע <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פּרוּאוון </del>צו גרינדן אַ באַוואָפנטן ווידערשטאַנד זענען געווען שוין פאַר דער גרויסער דעפּאָרטאַציע, אָבער די אי&quot;ל (ŻOB – אידישע קאַמף־אָרגאַניזאַציע) איז פאָרמעל געגרינדעט געוואָרן דעם 28סטן יולי 1942. די אי&quot;ל האָט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פאַראייניקט </del>פאָרשטייער פון סאָציאַליסטישע און ציוניסטישע יוגנט־באַוועגונגען, אַזוי ווי השומר הצעיר, דרור, עקיבא, און שפּעטער דער בונד און קאָמוניסטן. דער הויפּט־קאָמאַנדיר איז געווען מרדכי אַניעלעוויטש פון השומר הצעיר. צווישן די אָנפירער פון דער אי&quot;ל זענען אויך געווען יצחק צוקערמאַן (&quot;אַנטעק&quot;) און מאַרעק עדעלמאַן.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די ערשטע <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פּרואוון </ins>צו גרינדן אַ באַוואָפנטן ווידערשטאַנד זענען געווען שוין פאַר דער גרויסער דעפּאָרטאַציע, אָבער די אי&quot;ל (ŻOB – אידישע קאַמף־אָרגאַניזאַציע) איז פאָרמעל געגרינדעט געוואָרן דעם 28סטן יולי 1942. די אי&quot;ל האָט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פאַראייניגט </ins>פאָרשטייער פון סאָציאַליסטישע און ציוניסטישע יוגנט־באַוועגונגען, אַזוי ווי השומר הצעיר, דרור, עקיבא, און שפּעטער דער בונד און קאָמוניסטן<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. ביים אויפשטאַנד האָט די ŻOB געהאַט בערך 500 קעמפער</ins>. דער הויפּט־קאָמאַנדיר איז געווען מרדכי אַניעלעוויטש פון השומר הצעיר. צווישן די אָנפירער פון דער אי&quot;ל זענען אויך געווען יצחק צוקערמאַן (&quot;אַנטעק&quot;) און מאַרעק עדעלמאַן.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אַ צווייטע, קלענערע קאַמף־אָרגאַניזאַציע, דער אצ&quot;י (ŻZW – אידישער מיליטערישער פאַרבאַנד) איז געגרינדעט געוואָרן פון מיטגלידער פון דער רעוויזיאָניסטישער ציוניסטישער באַוועגונג, בפרט בית&quot;ר. דער אצ&quot;י האָט געהאַט אַרום 250 קעמפער און האָט נישט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">צוגעהערט צו </del>דער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">קאָאָרדינאַציע מיט </del>אי&quot;ל צוליב אידעאָלאָגישע חילוקי־דעות.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אַ צווייטע, קלענערע קאַמף־אָרגאַניזאַציע, דער אצ&quot;י (ŻZW – אידישער מיליטערישער פאַרבאַנד) איז געגרינדעט געוואָרן פון מיטגלידער פון דער רעוויזיאָניסטישער ציוניסטישער באַוועגונג, בפרט בית&quot;ר. דער אצ&quot;י האָט געהאַט אַרום 250 קעמפער און האָט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">זיך </ins>נישט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פאראייניגט מיט </ins>דער אי&quot;ל צוליב אידעאָלאָגישע חילוקי־דעות.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''אַ וואָרנונגס־שלאַכט אין יאַנואַר 1943''' דעם 18טן יאַנואַר 1943 </del>האָבן די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דייטשן אָנגעהויבן אַ נייע דעפּאָרטאַציע־אַקציע. די אידישע </del>קעמפער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">האָבן רעאַגירט מיט באַוואָפנטן ווידערשטאַנד. אַ קליינע גרופּע </del>פון <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אידישע קעמפער, באַוואָפנט מיט פּיסטאָלן, האָבן אַריינגעדרונגען אין דער קאָלומנע </del>פון <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אידן געצוווּנגען צום אומשלאַגפּלאַץ און זיך געשלאָגן קעגן די דייטשע באַגלייטער. </del>דער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דאָזיקער ווידערשטאַנד האָט געצוווּנגען די דייטשע טרופּן זיך צוריקצוציען נאָך עטליכע טעג, ווען זיי האָבן געכאַפּט בלויז 5,000–6,500 אידן, פיל ווייניקער ווי זיי האָבן פּלאַנירט</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">כּדי צו קריגן די נויטיגע געלט, </ins>האָבן די קעמפער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">עקזאַקטירט שטייערן </ins>פון <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די רייכע איינוואוינער פונעם געטאָ (ווי שמאגלער און מיטגלידער </ins>פון דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אידישער פּאָליציי)</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דאָזיקע דורכגעפאַלענע אַקציע </del>האָט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געדינט ווי </del>אַ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ווענדפּונקט פאַר </del>דער געטאָ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">באַפעלקערונג</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">וועלכע האָט אָנגעהויבן זיך אָרגאַניזירן צו מאַסן־באַהאַלטן אין בונקערס. מענטשן האָבן געגלויבט אַז ווידערשטאַנד קען זיי צווינגען צו רעזיגנירן פון זייערע פּלענער</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אידישע קעמפער זענען געווען שטאַרק אָפּהענגיג פון אַרויסגעשמוגלטע וואַפן. די אי&quot;ל </ins>האָט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">באַקומען </ins>אַ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">באַגרעניצטע צאָל וואַפן, מערסטנס פּיסטאָלן און אויפרייסמאַטעריאַלן, פון </ins>דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פּוילישער אַרמיי אונטערגרונט (Armia Krajowa, AK). אַנדערע וואַפן זענען געקויפט געוואָרן אויפן שוואַרצן מאַרק, אָדער געמאַכט געוואָרן אינעווייניג אינעם </ins>געטאָ, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אַזוי ווי האַנט־גראַנאַטן און מאָלאָטאָוו־קאקטעילס</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''וואַפן און מיטלען''' </del>די אידישע קעמפער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">זענען געווען שטאַרק אָפּהענגיק פון אַרויסגעשמוגלטע וואַפן</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די אי&quot;ל האָט באַקומען </del>אַ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">באַגרענעצטע צאָל וואַפן</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">מערסטנס </del>פּיסטאָלן <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">און אויסרייסמאַטעריאַלן</del>, פון דער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פּוילישער אַרמייַ אונטערגרונט (Armia Krajowa</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">AK)</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אַנדערע וואַפן זענען געקויפט געוואָרן אויפן שוואַרצן מאַרק</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אָדער געמאַכט געוואָרן </del>אין <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געטאָ</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אַזוי </del>ווי <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">מולאָטאָוו קאָקטיילן </del>און <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">גראַנאַטן</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ביים אָנהייב פונעם אויפשטאַנד האָט די אי&quot;ל געהאַט אַרום 500 קעמפער</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">און </del>דער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אצ&quot;י — אַרום 250 קעמפער</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==די ערשטע קאַמפן (יאַנואַר 1943)==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דעם 18טן יאַנואַר 1943 האָבן די דייטשן אומגעראכטן אָנגעהויבן אַ נייע דעפּאָרטאַציע־אַקציע. </ins>די אידישע קעמפער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">האָבן רעאַגירט מיט באַוואָפנטן ווידערשטאַנד</ins>. אַ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">קליינע גרופּע פון אידישע קעמפער</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">באַוואָפנט מיט </ins>פּיסטאָלן, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">האָבן אַריינגעדרונגען אין דער קאָלומנע </ins>פון <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אידן געצוואונגען צום אומשלאַגפּלאַץ און זיך געשלאָגן קעגן די דייטשע באַגלייטער. </ins>דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דאָזיגער ווידערשטאַנד האָט געצוואונגען די דייטשע טרופּן זיך צוריקצוציען נאָך עטליכע טעג, ווען זיי האָבן געכאַפּט בלויז 5,000–6,500 אידן</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פיל ווייניגער ווי זיי האָבן פּלאַנירט</ins>.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די אומערוואַרטעטער הצלחה האָט געדינט ווי אַ ווענדפּונקט פאַר דער געטאָ באַפעלקערונג</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">וועלכע האָט אָנגעהויבן זיך אָרגאַניזירן צו מאַסן־באַהאַלטן </ins>אין <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">בונקערס. אידן האָבן געגלויבט אַז ווידערשטאַנד קען צווינגען די דייטשן צו אָפּשטעלן זייערע פּלענער. עס האָט זיך אָנגעהויבן אַ מאַסן־פאָרבּערייטונג פאַר ווידערשטאַנד</ins>, ווי <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דאָס בויען אַ רייכע נעצווערק פון סובטערראַנישע בונקערס </ins>און <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">באַהעלטענישן</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">למעשׂה</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">איז </ins>דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געטאָ אין זיינע לעצטע חדשים געווען אַן אונטערערדישע שטאָט, וואָס האָט געקענט באַהאַלטן צענדליגער טויזנטער אידן</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==דער אויסברוך פון אויפשטאַנד (אַפּריל 1943)==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==דער אויסברוך פון אויפשטאַנד (אַפּריל 1943)==</div></td></tr> </table> תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%95%D7%95%D7%90%D7%A8%D7%A9%D7%A2%D7%95%D7%95%D7%A2%D7%A8_%D7%92%D7%A2%D7%98%D7%90_%D7%90%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%A9%D7%98%D7%90%D7%A0%D7%93&diff=339250&oldid=prev תנא קמא: בס"ד 2025-10-30T18:35:28Z <p>בס&quot;ד</p> <p><b>נייער בלאַט</b></p><div>{{דרעפט}}<br /> דער אויפשטאַנד אין וואַרשעווער געטאָ (19טער אפריל-מאי 1943) איז געווען די גרעסטע אידישע באַוואָפנטע ווידערשטאַנד-אַקציע קעגן די נאַציס אינעם צווייטן וועלט־קריג און די ערשטע באַדייטנדיקע שטאָטישע רעוואָלט אין נאַצי־אָקופּירטער אייראָפּע. דער אויפשטאַנד האָט אויסגעבראָכן דעם 19טן אַפּריל 1943 – ערב פּסח – ווען די דייטשע טרופּן און פּאָליציי האָבן אַריינגעדרונגען אין געטאָ מיט דער כוונה צו ליקווידירן די פאַרבליבענע אידישע באַפעלקערונג.<br /> <br /> די אידישע קעמפער האָבן זיך געשטעלט קעגן די דייטשע כּוחות, און כאָטש זיי זענען געווען אָרעם באַוואָפנט און איבערמאַכט, האָבן זיי געהאַלטן דעם קאַמף פאַר אַ חודש צייט, ביזן 16טן מיי 1943. דער ווידערשטאַנד איז געפירט געוואָרן בפרט דורך צוויי אָרגאַניזאַציעס: די אידישע קאַמף־אָרגאַניזאַציע (Żydowska Organizacja Bojowa, אי&quot;ל) אונטער דער פירערשאַפט פון מרדכי אַניעלעוויטש, און דעם אידישן מיליטערישן פאַרבאַנד (Żydowski Związek Wojskowy, אצ&quot;י).<br /> <br /> די צילן פונעם אויפשטאַנד זענען נישט געווען צו געווינען אַ מיליטערישע נצחון אָדער צו ראַטעווען לעבנס — וועלכע זענען ביידע געווען אוממעגלעך אין דעם קאָנטעקסט — נאָר צו באַשטעטיקן אידישן כּבוד און צו רעאַגירן קעגן דער געוואוסטער פאַרניכטונג דורך טרעבלינקע.<br /> <br /> ==היסטאָרישער הינטערגרונט==<br /> '''גרינדונג פון געטאָ און לעבנס־באַדינגונגען''' וואַרשע האָט געהאַט די גרעסטע אידישע באַפעלקערונג אין אייראָפּע פאַרן קריג, מיט בערך 350,000 אידן. נאָך דער דייטשער אינוואַזיע אין 1939 און דעם צוקומען פון פליטים, איז די צאָל אידן אין דער שטאָט דערגאַנגען צו אַרום 450,000 אין אָנהייב 1940. דאָס וואַרשעווער געטאָ איז געגרינדעט געוואָרן אין אָקטאָבער 1940 און פאַרשלאָסן געוואָרן מיטן בויען אַ מויער, וועלכע איז געווען אַרום 4 מעטער הויך, אין נאָוועמבער 1940. די געטאָ איז געווען שטאַרק איבערגעפּאַקט, מיט אַרום 400,000 אידן אַריינגעפּרעסט אין אַ געגנט פון 3.4 קוואַדראַט קילאָמעטער.<br /> <br /> די לעבנס־באַדינגונגען זענען געווען שרעקלעך: אַן אָפיציעלע שפּייַז־פּאָרציע פון ווייניקער ווי 300 קאַלאָריעס פּער טאָג. הונגער און קרענק (בפרט טיפוס) האָבן געפירט צו דער טויט פון איבער 80,000 אידן ביז מיטן 1942. אַרום 80% פון דער שפּייַז איז אַריינגעשמוגלט געוואָרן, וואָס קינדער האָבן אָפט דורכגעפירט דורך קליינע לעכער אין דער מויער.<br /> <br /> '''די &quot;גרויסע אַקציע&quot;''' דעם 22סטן יולי 1942 האָבן די דייטשן אָנגעהויבן די מאַסן־דעפּאָרטאַציעס (די גרויסע אַקציע - Grossaktion) פונעם געטאָ. ביזן 21סטן סעפּטעמבער 1942 זענען אַרום 265,000 אידן פאַרטריבן געוואָרן צום טרעבלינקע פאַרניכטונגס־לאַגער. נאָך 35,000 אידן זענען דערמאָרדעט געוואָרן אינעם געטאָ אַליין. די אידן זענען צונויפגעזאַמלט געוואָרן אין דעם אומשלאַגפּלאַץ (Umschlagplatz) פאַרן פאַרטריבן ווערן.<br /> <br /> נאָך דער דעפּאָרטאַציע זענען פאַרבליבן צווישן 55,000 און 60,000 אידן. די דעפּאָרטאַציע האָט געפירט צו אַ &quot;בייסענדע אילוזיע&quot; און אַ געפיל פון פאַרלאָזנקייט ביי די פאַרבליבענע. אין דער צייט האָבן פיל אידן, בתוכם אַדאַם טשערניאַקאָוו (דער פירער פונעם יודענראַט), פאַרשטאַנען אַז די דעפּאָרטאַציעס מיינען דעם טויט.<br /> <br /> ==אָרגאַניזאַציע פון ווידערשטאַנד==<br /> די ערשטע פּרוּאוון צו גרינדן אַ באַוואָפנטן ווידערשטאַנד זענען געווען שוין פאַר דער גרויסער דעפּאָרטאַציע, אָבער די אי&quot;ל (ŻOB – אידישע קאַמף־אָרגאַניזאַציע) איז פאָרמעל געגרינדעט געוואָרן דעם 28סטן יולי 1942. די אי&quot;ל האָט פאַראייניקט פאָרשטייער פון סאָציאַליסטישע און ציוניסטישע יוגנט־באַוועגונגען, אַזוי ווי השומר הצעיר, דרור, עקיבא, און שפּעטער דער בונד און קאָמוניסטן. דער הויפּט־קאָמאַנדיר איז געווען מרדכי אַניעלעוויטש פון השומר הצעיר. צווישן די אָנפירער פון דער אי&quot;ל זענען אויך געווען יצחק צוקערמאַן (&quot;אַנטעק&quot;) און מאַרעק עדעלמאַן.<br /> <br /> אַ צווייטע, קלענערע קאַמף־אָרגאַניזאַציע, דער אצ&quot;י (ŻZW – אידישער מיליטערישער פאַרבאַנד) איז געגרינדעט געוואָרן פון מיטגלידער פון דער רעוויזיאָניסטישער ציוניסטישער באַוועגונג, בפרט בית&quot;ר. דער אצ&quot;י האָט געהאַט אַרום 250 קעמפער און האָט נישט צוגעהערט צו דער קאָאָרדינאַציע מיט אי&quot;ל צוליב אידעאָלאָגישע חילוקי־דעות.<br /> <br /> '''אַ וואָרנונגס־שלאַכט אין יאַנואַר 1943''' דעם 18טן יאַנואַר 1943 האָבן די דייטשן אָנגעהויבן אַ נייע דעפּאָרטאַציע־אַקציע. די אידישע קעמפער האָבן רעאַגירט מיט באַוואָפנטן ווידערשטאַנד. אַ קליינע גרופּע פון אידישע קעמפער, באַוואָפנט מיט פּיסטאָלן, האָבן אַריינגעדרונגען אין דער קאָלומנע פון אידן געצוווּנגען צום אומשלאַגפּלאַץ און זיך געשלאָגן קעגן די דייטשע באַגלייטער. דער דאָזיקער ווידערשטאַנד האָט געצוווּנגען די דייטשע טרופּן זיך צוריקצוציען נאָך עטליכע טעג, ווען זיי האָבן געכאַפּט בלויז 5,000–6,500 אידן, פיל ווייניקער ווי זיי האָבן פּלאַנירט.<br /> <br /> די דאָזיקע דורכגעפאַלענע אַקציע האָט געדינט ווי אַ ווענדפּונקט פאַר דער געטאָ באַפעלקערונג, וועלכע האָט אָנגעהויבן זיך אָרגאַניזירן צו מאַסן־באַהאַלטן אין בונקערס. מענטשן האָבן געגלויבט אַז ווידערשטאַנד קען זיי צווינגען צו רעזיגנירן פון זייערע פּלענער.<br /> <br /> '''וואַפן און מיטלען''' די אידישע קעמפער זענען געווען שטאַרק אָפּהענגיק פון אַרויסגעשמוגלטע וואַפן. די אי&quot;ל האָט באַקומען אַ באַגרענעצטע צאָל וואַפן, מערסטנס פּיסטאָלן און אויסרייסמאַטעריאַלן, פון דער פּוילישער אַרמייַ אונטערגרונט (Armia Krajowa, AK). אַנדערע וואַפן זענען געקויפט געוואָרן אויפן שוואַרצן מאַרק, אָדער געמאַכט געוואָרן אין געטאָ, אַזוי ווי מולאָטאָוו קאָקטיילן און גראַנאַטן. ביים אָנהייב פונעם אויפשטאַנד האָט די אי&quot;ל געהאַט אַרום 500 קעמפער, און דער אצ&quot;י — אַרום 250 קעמפער.<br /> <br /> ==דער אויסברוך פון אויפשטאַנד (אַפּריל 1943)==<br /> די ערשטע שלאַכטן דעם 19טן אַפּריל 1943, זענען די דייטשע טרופּן אַריינגעדרונגען אין געטאָ אונטער דער קאָמאַנדע פונעם SS אָפיציר יורגען שטרוּפּ (Jürgen Stroop). די דייטשן האָבן גערעכנט צו ענדיגן דעם פאַרטריבונג אין דריי טעג, נאָר זענען באַגעגנט געוואָרן מיט אַ שטאַרקן ווידערשטאַנד פון די אידישע אונטערערדישע פאָרסן.<br /> <br /> אין די ערשטע טעג האָט די אידישע קאַמף־אָרגאַניזאַציע דורכגעפירט אַמבוסן (איבערפאַלן) פון פענצטערס און באַריקאַדירטע פּאָזיציעס. דער ווידערשטאַנד איז געווען אַזוי אינטענסיוו, אַז די דייטשן זענען געצוווּנגען געוואָרן זיך צוריקצוציען פונעם געטאָ נאָך דער ערשטער אַטאַקע. שטרוּפּ האָט געמלדט וועגן 12 פאַלוילער נאַצי־סאָלדאַטן און פאַרווּונדעטע בלויז דעם ערשטן טאָג.<br /> <br /> די קעמפער פון אצ&quot;י האָבן אויפגעהויבן צוויי פענער איבער דעם מוּראַנאָווסקי־קוואַדראַט: איינער אַ פּוילישער און איינער אַ אידישער מיט אַ מגן־דוד, וואָס איז געווען אַ סימבאָל פון ווידערשטאַנד.<br /> <br /> '''דאָס פאַרברענען פון געטאָ''' נאָך עטליכע טעג פון נישט־דערפאָלג, האָט שטרוּפּ געביטן די טאַקטיק און באַפוילן סיסטעמאַטיש צו פאַרברענען דעם געטאָ הויז נאָך הויז, מיט פלאַמנווערפער און אויסרייסמאַטעריאַלן, כּדי אַרויסצוּרייכערן די קעמפער און ציווילע פון די בונקערס. די ציווילע באַפעלקערונג האָט שטאַרק ווידערשטאַנד געלייגט דורך באַהאַלטן זיך אין הונדערטער באַפעסטיקטע אונטערערדישע בונקערס, געבויט אין דער לעצטער צייט פון געטאָ.<br /> <br /> דער קאַמף האָט אָנגעהאַלטן ביז דעם 16טן מיי. דעם 8טן מיי 1943, האָבן די דייטשן אַנטדעקט דעם הויפּט־בונקער פון דער אי&quot;ל אין מילאַ 18. אַניעלעוויטש און אַ סך פון זיינע חברים זענען דאָרט געפאַלן, טייל דורך זעלבסטמאָרד, כּדי צו פאַרמיידן געפאַנגענשאַפט.<br /> <br /> '''די סוף''' דער אידישער קעמפער שמחה ראָטעם (&quot;קאַזשיק&quot;) איז געווען איינער פון די ווייניקע וועלכע האָבן געראַטעוועט עטליכע צענדליק קעמפער דורך די קאַנאַליזאַציעס צום אַרישן זייט פון וואַרשע, דעם 10טן מיי 1943.<br /> <br /> אַרום 7,000 אידן זענען געהרגעט געוואָרן אין קאַמף אָדער אין באַהאַלטן אינעם געטאָ. נאָך 7,000 זענען דעפּאָרטירט געוואָרן צום טרעבלינקע פאַרניכטונגס־לאַגער. דעם 16טן מיי, האָט שטרוּפּ דערקלערט דעם סוף פונעם קאַמף און צעבלאָזן די גרויסע שול אויף טלאָמאַצקע גאַס. אַרום 42,000 אידן זענען שפּעטער געשיקט געוואָרן צו צוואַנגס־אַרבעטס־לאַגערן (ווי פּאָניאַטאָווע און טראַווניקי), וווּ רוב פון זיי זענען דערמאָרדעט געוואָרן אין נאָוועמבער 1943 אין דער Erntefest (&quot;שׂימחת הקציר&quot;) מאַסן־שיסעריי.<br /> <br /> נאַצי־פאַלוילער די דייטשע פאַלוילער זענען אָפיציעל געווען נידעריק, מיט שטרוּפּס באַריכט וואָס צייכנט אָן 16 טויטע און 101 פאַרווּונדעטע, כאָטש אידישע באַריכטן האָבן געציילט אַ סך מער. דער אמתדיקער צאָל איז שווער צו באַשטימען.<br /> <br /> ==גייסטיקער און קולטורעלער ווידערשטאַנד==<br /> באַזונדער פונעם באַוואָפנטן אויפשטאַנד, האָט אינעם געטאָ עקזיסטירט אַן עקסטענסיווער גייסטיקער ווידערשטאַנד. דאָס אידישע קולטור־אָרגאַניזאַציע (&quot;איקאָר&quot;) האָט געפירט ברייטע קולטור־טעטיקייטן, ווי צערעמאָניעס צו כּבוד פון י. ל. פּרץ, שלום־עליכם, און מענדעלע.<br /> <br /> די חרדישע קהילות, וועלכע האָבן זיך דערווייטערט פון דער ציוניסטישער נאַראַטיוו, האָבן אָנגעוויזן אויף דעם גייסטיקן העלדישקייט פון אידן, וועלכע האָבן געפּרוּאווט אָפּהיטן די תּורה מצוות אונטער די שווערסטע באַדינגונגען.<br /> <br /> • דער רבי פון פיאַסעצנע רבי קלונימוס קלמן (קלמיש) שפירא (געב. 1889) איז געווען פון די יונגסטע רביים אין פּוילן. ער איז געווען אַ גרויסער גייסטיקער פירער אינעם געטאָ, וועלכער האָט געפירט אַ סודותדיקע שול און געהאַלטן מחזקדיקע דרשות, ביז ער איז דעפּאָרטירט און געהרגעט געוואָרן אין טראַווניקי. זיין ספר &quot;אש קודש&quot; איז געשריבן געוואָרן מיט טרערן אין דער געטאָ.<br /> <br /> • רבי מנחם זמבא (געב. 1883, פּראַגע), איינער פון די גרעסטע רבנים פון פּוילן און אַ מיטגליד פון מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל, איז געווען דער עלצטער רבנישער פיגור אין געטאָ. ער איז אין דער צייט פונעם מרד געהרגעט געוואָרן (י&quot;ט ניסן ה'תש&quot;ג, 24סטן אַפּריל 1943). ער האָט געטענהט, אַז בשעת ווען די נאַציס זוכן צו פאַרניכטן דאָס אידישע פאָלק, איז די איינציקע וועג צו מקדש זיין השם (קידוש השם) צו נעמען וואַפן און קעמפן ביזן טויט.<br /> <br /> • בית יעקב סטודענטן, געגרינדעט דורך שרה שנירר, האָבן באַהאַלטן שולן און קיך פאַר קינדער. אין לאַגערן האָבן זיי געדענקט ווען עס איז שבת און יום־טוב און האָבן אָנגעצונדן חנוכּה ליכט טראָץ די דייטשן.<br /> <br /> • דער עונג שבת אַרכיוו (Oneg Shabbat), געפירט דורך דעם היסטאָריקער עמנואל רינגעלבלום, האָט דאָקומענטירט דאָס לעבן, קולטור און ווידערשטאַנד אינעם געטאָ און זענען באַגראָבן געוואָרן אין מילך־קאַנס פאַרן אויפשטאַנד.<br /> <br /> ==באַדייטונג און נאָכווייען==<br /> דער וואַרשעווער געטאָ אויפשטאַנד איז געוואָרן אַ סימבאָל פאַרן אידישן ווידערשטאַנד. די קעמפער האָבן געוואָלט &quot;לעבן מיט כּבוד און שטאַרבן מיט כּבוד&quot;, און נישט גיין &quot;ווי שעפּס צו דער שלאַכט&quot;.<br /> <br /> דער אויפשטאַנד האָט געהאָלפן צו ברענגען אַ נייעם בליק אין דער אידישער היסטאָריע, וווּ די אַקציע האָט אויסגעדריקט אַ דעפיניטיווע אָפּוואַרפונג פון פּאַסיווער אונטערוואַרפונג צו דער פאַרניכטונג. די פירונג האָט גלויבט אַז, ווייל דער טויט איז געווען אַ פאַקט, איז עס געווען בעסער צו שטאַרבן מיט וואַפן אין דער האַנט פאַר כּבוד פונעם פאָלק.<br /> <br /> נאָך דער מלחמה, איז דער אויפשטאַנד געוואָרן אַ צענטראַלער פּונקט פאַר דער קאָמעמאָראַציע פון שואה. דער יום השואה והגבורה אין מדינת ישראל איז באַשטימט געוואָרן דעם 27סטן ניסן, נאָענט צום דאַטע פונעם אויסברוך פונעם מרד.<br /> <br /> דער אויפשטאַנד האָט אינספּירירט אויפשטאַנדן אין אַנדערע געטאָס (ווי ביאַליסטאָק) און לאַגערן (ווי טרעבלינקע און סאָביבאָר).<br /> <br /> אין וואַרשע איז דער מאָנומענט צו די געטאָ־העלדן פון נאַטאַן ראַפּאָפּאָרט אַנטפּלעקט געוואָרן אין 1948, און דער POLIN מוזיי פון דער געשיכטע פון פּוילישע אידן איז הייַנט געפינט זיך אין דער געגנט פונעם געטאָ.<br /> <br /> '''לעצטער סורווייווער''' מיכאל סמאָס, דער לעצטער סורווייווער פונעם וואַרשעווער געטאָ אויפשטאַנד, איז אַוועק ביים עלטער פון 99 אין אָקטאָבער 2025.<br /> <br /> ==רעפערענצן==<br /> {{רעפערענצן}}</div> תנא קמא