רוי:ארגב - ווערסיע היסטאריע

תנא קמא אין 23:01, 18 סעפטעמבער 2025

2025-09-18T23:01:12Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 23:01, 18 סעפטעמבער 2025
שורה 29:		שורה 29:
	===אלגעמיינער סובסטאַנטיוו ("שטיינערדיג" אָדער "רוקעדיג")===		===אלגעמיינער סובסטאַנטיוו ("שטיינערדיג" אָדער "רוקעדיג")===
	ר' נתן מאַרקוס אַדלער טרעפט די שורש פונעם תרגומישן "טְרָכוֹנָא" אין דעם גריכישן טערמין "טראַכיטע" (א סאָרט שטיין), און פארבינדט עס מיט "אַרְגּׁב" (פון דעם שורש רגב).		ר' נתן מאַרקוס אַדלער טרעפט די שורש פונעם תרגומישן "טְרָכוֹנָא" אין דעם גריכישן טערמין "טראַכיטע" (א סאָרט שטיין), און פארבינדט עס מיט "אַרְגּׁב" (פון דעם שורש רגב).
	[[רבי דוד צבי האפמאן\|רד"צ האָפמאַן]] טענה'ט ענליך אז די תרגומים האבן עס פארבונדן מיט ~~טראַכאָניטיס~~ צוליב דער ענליכער גריכישער באדייטונג פון דעם פלאץ נאָמען.		[[רבי דוד צבי האפמאן\|רד"צ האָפמאַן]] טענה'ט ענליך אז די תרגומים האבן עס פארבונדן מיט דעם וואולקאַנישן פּלאַטאָ ראיאן פון טרכוניטיס צוליב דער ענליכער גריכישער באדייטונג פון דעם פלאץ נאָמען{{הערה\|[https://www.daat.ac.il/daat/tanach/hofman-dvarim/hofd08.pdf ספר דברים מפורש על ידי הרב דוד צבי הופמן] (תל אביב: נצח, תש"כ), נה.}}.
	*דאָס וואָרט קען זיך פארבינדן מיט "ערד-קלומען" אדער "שטיין," וואס מיינט א "שטיינערדיגן" אדער "רוקעדיגן" אָרט.		*דאָס וואָרט קען זיך פארבינדן מיט "ערד-קלומען" אדער "שטיין," וואס מיינט א "שטיינערדיגן" אדער "רוקעדיגן" אָרט.
	*דאס ווערט געשטיצט דורך געזעניוס און אנדערע געלערנטע.		*דאס ווערט געשטיצט דורך געזעניוס און אנדערע געלערנטע.
שורה 56:		שורה 56:
	אין {{תנ"ך\|מלכים ב\|טו\|כה}}, ביי דעם אטענטאט פון קעניג [[פקחיהו]] דורך פקח, ווערט ''ארגוב'' דערמאנט נישט אלס א ראיאָן, נאָר אלס א מענטש: "וַיִּקְשֹׁר עָלָיו פֶּקַח בֶּן רְמַלְיָהוּ שָׁלִישׁוֹ וַיַּכֵּהוּ בְשֹׁמְרוֹן בְּאַרְמוֹן בֵּית הַמֶּלֶךְ אֶת אַרְגֹּב וְאֶת הָאַרְיֵה וְעִמּוֹ חֲמִשִּׁים אִישׁ מִבְּנֵי גִלְעָדִים וַיְמִתֵהוּ וַיִּמְלֹךְ תַּחְתָּיו" ("און פּקח בן רמליהו, זיין אָפיציר, האָט געקאָנשפּירט קעגן אים [פּקחיהו], און האט אים דערהרגעט אין שומרון, אין דעם בורג פונעם קעניג'ס פּאַלאַץ, מיט אַרְגֹּב און הָאַרְיֵה, און מיט פופציג מענטשן פון די גלעד'יטערס; און ער האט אים דערהרגעט און געקעניגט אין זיין שטאָט"). דער אויסדרוק "עם-אַרְגּוֹב וְאֶת-הָאַרְיֵה" איז אַ מקור פון שווערקייט פאַר תּורה-פאָרשער.		אין {{תנ"ך\|מלכים ב\|טו\|כה}}, ביי דעם אטענטאט פון קעניג [[פקחיהו]] דורך פקח, ווערט ''ארגוב'' דערמאנט נישט אלס א ראיאָן, נאָר אלס א מענטש: "וַיִּקְשֹׁר עָלָיו פֶּקַח בֶּן רְמַלְיָהוּ שָׁלִישׁוֹ וַיַּכֵּהוּ בְשֹׁמְרוֹן בְּאַרְמוֹן בֵּית הַמֶּלֶךְ אֶת אַרְגֹּב וְאֶת הָאַרְיֵה וְעִמּוֹ חֲמִשִּׁים אִישׁ מִבְּנֵי גִלְעָדִים וַיְמִתֵהוּ וַיִּמְלֹךְ תַּחְתָּיו" ("און פּקח בן רמליהו, זיין אָפיציר, האָט געקאָנשפּירט קעגן אים [פּקחיהו], און האט אים דערהרגעט אין שומרון, אין דעם בורג פונעם קעניג'ס פּאַלאַץ, מיט אַרְגֹּב און הָאַרְיֵה, און מיט פופציג מענטשן פון די גלעד'יטערס; און ער האט אים דערהרגעט און געקעניגט אין זיין שטאָט"). דער אויסדרוק "עם-אַרְגּוֹב וְאֶת-הָאַרְיֵה" איז אַ מקור פון שווערקייט פאַר תּורה-פאָרשער.

	די תרגומים לאָזן ביידע ווערטער אומאיבערגעזעצט, וואס סוגערירט אז זיי זענען פּערזענליכע נעמען. רד"ק פאַרשטייט קלאר אז ''ארגוב'' און ''אריה'' זענען די פּערזענליכע נעמען פון צוויי קריגערס וואס האבן געהאָלפן פקח'ס אויפשטאנד{{הערה\|1=קליין, 98-99.}}. אַ פּראָבלעם מיט דעם איז אַז ~~פּינקטלעכע~~ נעמען טראָגן נישט דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה" אין ~~העברעיִש~~, און "'''הָ'''אַרְיֵה" האָט דאָס.		די תרגומים לאָזן ביידע ווערטער אומאיבערגעזעצט, וואס סוגערירט אז זיי זענען פּערזענליכע נעמען. רד"ק פאַרשטייט קלאר אז ''ארגוב'' און ''אריה'' זענען די פּערזענליכע נעמען פון צוויי קריגערס וואס האבן געהאָלפן פקח'ס אויפשטאנד{{הערה\|1=קליין, 98-99.}}. אַ פּראָבלעם מיט דעם איז אַז פּינקטליכע נעמען טראָגן נישט דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה" אין העברעיש, און "'''הָ'''אַרְיֵה" האָט דאָס.

	עס איז מעגלעך אַז "האַרְיֵה" איז געווען אַ טיטל אָדער עפּיטעט פון אַ מענטש, ענלעך צו "פּרעה" אָדער "תרתן". געוויסע זעען עס אלס אַ רעפערענץ צו יאיר (מנשה'דיגער קריגער וואָס האָט איינגענומען אַרגב), וואָס סוגערירט אַז פקח איז געווען פאַראַנטוואָרטליך פאַר דער אַרגב געגנט{{הערה\|1=קליין, 102}}.		עס איז מעגלעך אַז "האַרְיֵה" איז געווען אַ טיטל אָדער עפּיטעט פון אַ מענטש, ענלעך צו "פּרעה" אָדער "תרתן". געוויסע זעען עס אלס אַ רעפערענץ צו יאיר (מנשה'דיגער קריגער וואָס האָט איינגענומען אַרגב), וואָס סוגערירט אַז פקח איז געווען פאַראַנטוואָרטליך פאַר דער אַרגב געגנט{{הערה\|1=קליין, 102}}.

	רש"י האָט דאָ אויך איבערגעזעצט "אַרְגּוֹב" ווי "פּאַלאַץ", מיינענדיג אַז די אַטאַקע איז געווען אין פּאַלאַץ ביי אַ קאָפּע-לאַגער{{הערה\|1=רש"י מלכים ב טו:כח}}. געלערנטע האָבן ~~פֿאָרגעשלאָגן~~ אַז "אַרְגּוֹב" קען דאָ ~~באַדײַטן~~ אַ ~~וואַפֿן~~-~~הײַפֿן~~, אָדער אַ "מיל-שטיין", און "הַאַרְיֵה" אַ ~~לײב~~-סטאַטוע.		רש"י האָט דאָ אויך איבערגעזעצט "אַרְגּוֹב" ווי "פּאַלאַץ", מיינענדיג אַז די אַטאַקע איז געווען אין פּאַלאַץ ביי אַ קאָפּע-לאַגער{{הערה\|1=רש"י מלכים ב טו:כח}}. געלערנטע האָבן פאָרגעשלאָגן אַז "אַרְגּוֹב" קען דאָ באַדייטן אַ וואַפן-הייפן, אָדער אַ "מיל-שטיין", און "הַאַרְיֵה" אַ לייב-סטאַטוע.

	ר' שת בן יפת פון חאלעב לייגט פאָר א טייטש פון "אַרְיֵה" (לייב) און "גוב" (גרוב), וואס מיינט א "לייבן גרוב" פאר עוג'ס אומדרינגלעכן געביט.		ר' שת בן יפת פון חאלעב לייגט פאָר א טייטש פון "אַרְיֵה" (לייב) און "גוב" (גרוב), וואס מיינט א "לייבן גרוב" פאר עוג'ס אומדרינגלעכן געביט.
שורה 72:		שורה 72:
	==ביבליאָגראַפיע==		==ביבליאָגראַפיע==
	*שמואל אפרים לונשטאם, '''אנציקלופדיה מקראית''' א, עמ' 528–529.		*שמואל אפרים לונשטאם, '''אנציקלופדיה מקראית''' א, עמ' 528–529.
			*{{אקדמיה\|הראל רוזנברג\|'את <nowiki>[ה]</nowiki>ארגב ואת האריה' - פירוש חדש למל"ב ט"ו, כה\|143746916\|מגדים\|סד (תשפ"ה), עמ' 23-40}}
	<div class="mw-content-ltr">		<div class="mw-content-ltr">
	*Porter, J. L. ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101066129931 The Giant Cities of Bashan and Syria’s Holy Places]''. London: Nelson, 1865.		*Porter, J. L. ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101066129931 The Giant Cities of Bashan and Syria’s Holy Places]''. London: Nelson, 1865.
שורה 81:		שורה 82:
	* “[https://bible-history.com/naves/a/argob/dictionaries Argob Summary and Overview].” ''Bible Dictionaries at a Glance''. Naves Topical Bible Dictionary.		* “[https://bible-history.com/naves/a/argob/dictionaries Argob Summary and Overview].” ''Bible Dictionaries at a Glance''. Naves Topical Bible Dictionary.
	* [https://biblehub.com/topical/a/argob.htm “Argob.”] ''Topical Bible''. Strong's Hebrew. Retrieved July 19, 2025.		* [https://biblehub.com/topical/a/argob.htm “Argob.”] ''Topical Bible''. Strong's Hebrew. Retrieved July 19, 2025.
	* Klein, Reuven Chaim. “[https://works.hcommons.org/records/7qw28-qkz54 Who or What Is Argov? A Philological Survey of a Difficult Lexeme].” ''Ḥakirah'' 36 (2025): 87–111.</div>		* Klein, Reuven Chaim. “[https://works.hcommons.org/records/7qw28-qkz54 Who or What Is Argov? A Philological Survey of a Difficult Lexeme].” ''Ḥakirah'' 36 (2025): 87–111.
			*Algernon Heber-Percy, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044037731478&seq=9 A visit to Bashan and Argob]'', London: The Religious Tract Society, 1895.
			* George L. Robinson, '[https://www.journals.uchicago.edu/doi/pdf/10.1086/473054 The Ancient "Circuit of Argob."]', ''The Biblical World'' , Oct., 1902, Vol. 20, No. 4 (Oct., 1902), pp. 248-259
			</div>
	[[he:ארגוב (אתר מקראי)]]		[[he:ארגוב (אתר מקראי)]]

תנא קמא אין 20:24, 3 סעפטעמבער 2025

2025-09-03T20:24:35Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 20:24, 3 סעפטעמבער 2025
שורה 3:		שורה 3:

	==היסטאריע און געאגראפיע==		==היסטאריע און געאגראפיע==
	אַרְגֹּב איז געווען א טייל פון דער קעניגרייך פון [[עוג מלך הבשן\|עוג]] אין בשן, וואס איז ~~אײנגענומען~~ געווארן דורך די בני-ישראל. אין דער תורה (דברים ג, ד–ה; מלכים א' ד:יג) שטייט: "און מיר האבן ~~אײנגענומען~~ אלע ~~זײנע~~ [עוג'ס] שטעט אין יענער ~~צײט~~, ~~קײן~~ שטאט איז נישט געבליבן ~~װאס~~ מיר האבן נישט גענומען פון זײ, זעכציג שטעט — די גאנצע חֶבֶל אַרְגּוֹב — די קעניגרייך פון עוג אין בשן". די אלע שטעט זענען זענען געווען "באפעסטיגטע שטעט מיט הויכע ווענט, טויערן און ריגלען; אויסער די אומבאפעסטיגטע שטעטלעך, א גרויסע צאל."		אַרְגֹּב איז געווען א טייל פון דער קעניגרייך פון [[עוג מלך הבשן\|עוג]] אין בשן, וואס איז איינגענומען געווארן דורך די בני-ישראל. אין דער תורה (דברים ג, ד–ה; מלכים א' ד:יג) שטייט: "און מיר האבן איינגענומען אלע זיינע [עוג'ס] שטעט אין יענער צייט, קיין שטאט איז נישט געבליבן וואס מיר האבן נישט גענומען פון זיי, זעכציג שטעט — די גאנצע חֶבֶל אַרְגּוֹב — די קעניגרייך פון עוג אין בשן". די אלע שטעט זענען זענען געווען "באפעסטיגטע שטעט מיט הויכע ווענט, טויערן און ריגלען; אויסער די אומבאפעסטיגטע שטעטלעך, א גרויסע צאל."

	אין דער שפּעטער [[בראנדז עפאכע\|בראנדז עפּאכע]] איז טאקע די געגנט געווען שטארק באפעלקערט, לויט דער געאגראפישער ליסטע פון {{רנ\|תותמז\|3}} און די על-עמאַרנאַ בריוו.		אין דער שפּעטער [[בראנדז עפאכע\|בראנדז עפּאכע]] איז טאקע די געגנט געווען שטארק באפעלקערט, לויט דער געאגראפישער ליסטע פון {{רנ\|תותמז\|3}} און די על-עמאַרנאַ בריוו.

	דער ארגב ראיאן איז צוגעטיילט געווארן דורך משה רבנו צו דעם האלבן שבט מנשה, און יאיר בן מנשה ~~האט באַזעצט די געגנט~~. לויט דברים ג':יג–יד, האט יאיר בן מנשה "גענומען די גאנצע שטרייף פון דער ארגוב ביז צו דער גשורישער און מעכתישער גרעניץ, און ער האָט זיי גערופן – די בשן שטעט – נאך זיין נאמען 'חַות יָאִיר'".		דער ארגב ראיאן איז צוגעטיילט געווארן דורך משה רבנו צו דעם האלבן שבט מנשה, און איז באזעצט געווארן דורך יאיר בן מנשה. לויט דברים ג':יג–יד, האט יאיר בן מנשה "גענומען די גאנצע שטרייף פון דער ארגוב ביז צו דער גשורישער און מעכתישער גרעניץ, און ער האָט זיי גערופן – די בשן שטעט – נאך זיין נאמען 'חַות יָאִיר'".

	אין שלמה המלך'ס צייט איז דער ראיאן אריינגערעכנט געווארן אין זיין זעקסטן אדמיניסטראטיוון דיסטריקט, און איר גובערנאַטאָר (דער זון פון גבר) האט געוואוינט אין רמות-גלעד (מלכים א' ד:יג).		אין שלמה המלך'ס צייט איז דער ראיאן אריינגערעכנט געווארן אין זיין זעקסטן אדמיניסטראטיוון דיסטריקט, און איר גובערנאַטאָר (דער זון פון גבר) האט געוואוינט אין רמות-גלעד (מלכים א' ד:יג).

	אין די אראמישע איבערזעצונגען (צו {{תנ"ך\|דברים\|ג\|ד}}; ג, יג–יד; תרגום אונקלוס: "טְרָכוֹנָא", [[תרגום נאופיטי]] און תרגום יונתן: "טַרְגוֹנָא") ווערט אַרְגּׁב אידענטיפיצירט מיט דעם ראיאן וואס [[יוסף בן מתתיהו]] און דער [[נייער טעסטאמענט]] רופן טראַכאָן אדער [[טראכאניטיס\|טראַכאָניטיס]], וואָס מיינט "די רויע געגנט". דאס איז דער באַזאַלטישער הויכלאנד מדבר וואס איז היינט באקאנט אלס אל-לעזשאַ (اللجاة), א וואלקאנישע געגנט אין סיריע וואס געפינט זיך בערך 20 מייל דרום פון דמשק און 30 מייל מזרח פון ים-הגליל. זי איז בערך ~~דרײעקדיג~~ אין פאָרעם, מיט אַן עק צום צפון, און איז בערך 25 מייל לאנג מיט א באזע פון 20 מייל. די לאנדשאפט פון אל-לעזשאַ באשטייט הויפּטזעכליך פון גרויע, וואלקאנישע שטיינער מיט צעשפּרייטע פּלאצן פון באארבעטנדיקער ערד. טראַכאָניטיס איז געווען אַן אדמיניסטראטיווער דיסטריקט אונטער דער פּטאָלעמעאישער מלוכה, און איז שפּעטער געגעבן געווארן דורך קייסער אויגוסטוס צו הורדוס דער גרויסער אין ערשטן יארהונדערט פאר דער קריסטליכער צייט.		אין די אראמישע איבערזעצונגען (צו {{תנ"ך\|דברים\|ג\|ד}}; ג, יג–יד; תרגום אונקלוס: "טְרָכוֹנָא", [[תרגום נאופיטי]] און תרגום יונתן: "טַרְגוֹנָא") ווערט אַרְגּׁב אידענטיפיצירט מיט דעם ראיאן וואס [[יוסף בן מתתיהו]] און דער [[נייער טעסטאמענט]] רופן טראַכאָן אדער [[טראכאניטיס\|טראַכאָניטיס]], וואָס מיינט "די רויע געגנט". דאס איז דער באַזאַלטישער הויכלאנד מדבר וואס איז היינט באקאנט אלס אל-לעזשאַ (اللجاة), א וואלקאנישע געגנט אין סיריע וואס געפינט זיך בערך 20 מייל דרום פון דמשק און 30 מייל מזרח פון ים-הגליל. זי איז בערך דרייעקדיג אין פאָרעם, מיט אַן עק צום צפון, און איז בערך 25 מייל לאנג מיט א באזע פון 20 מייל. די לאנדשאפט פון אל-לעזשאַ באשטייט הויפּטזעכליך פון גרויע, וואלקאנישע שטיינער מיט צעשפּרייטע פּלאצן פון באארבעטנדיקער ערד. טראַכאָניטיס איז געווען אַן אדמיניסטראטיווער דיסטריקט אונטער דער פּטאָלעמעאישער מלוכה, און איז שפּעטער געגעבן געווארן דורך קייסער אויגוסטוס צו הורדוס דער גרויסער אין ערשטן יארהונדערט פאר דער קריסטליכער צייט.

	עטליכע געלערנטע האבן געקלערט אז די אידענטיפיקאַציע פון טראַכאָן/טראַכאָניטיס מיט ארגוב איז א שפּעטערדיגע טייטשונג און שטימט נישט מיט די פריערדיקע היסטאָרישע מקורות{{הבהרה}}{{הערה\|ענציקלאפעדיע יודאיקע, אנציקלופדיה מקראית.}}.		עטליכע געלערנטע האבן געקלערט אז די אידענטיפיקאַציע פון טראַכאָן/טראַכאָניטיס מיט ארגוב איז א שפּעטערדיגע טייטשונג און שטימט נישט מיט די פריערדיקע היסטאָרישע מקורות{{הבהרה}}{{הערה\|ענציקלאפעדיע יודאיקע, אנציקלופדיה מקראית.}}.

	~~עס איז מעגליך אז עס~~ האט זיך געפינען צווישן נהר על-רוקאד און נהר על-אַלאן. עס ווערט באשריבן אלס א "שטיינערדיגער הויפן," אדער א "אינזל" פון פעלדזן, בערך 30 מייל ביי 20 מייל, וואס העכערט זיך 20 אדער 30 פיס העכער די טאבעל-לאנד פון בשן. דער געגנט איז ווילד און גראָב, מיט פעלדזן און שפאלטן{{הערה\|1=“[https://bible-history.com/naves/a/argob/dictionaries Argob Summary and Overview].” ''Bible Dictionaries at a Glance''. Naves Topical Bible Dictionary.}}.		ארגב האט זיך ווארשיינליך געפינען צווישן נהר על-רוקאד און נהר על-אַלאן{{הערה\|{{יודאיקה\|Michael Avi-Yonah\|Argob\|לינק=https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/argob}}}}. עס ווערט באשריבן אלס א "שטיינערדיגער הויפן," אדער א "אינזל" פון פעלדזן, בערך 30 מייל ביי 20 מייל, וואס העכערט זיך 20 אדער 30 פיס העכער די טאבעל-לאנד פון בשן. דער געגנט איז ווילד און גראָב, מיט פעלדזן און שפאלטן{{הערה\|1=“[https://bible-history.com/naves/a/argob/dictionaries Argob Summary and Overview].” ''Bible Dictionaries at a Glance''. Naves Topical Bible Dictionary.}}.

	פּאָרטער'ס "די ריזיגע שטעט פון בשן" (1865) באשרייבט אז "זעכציג באפעסטיגטע שטעט קענען נאך געפינען ווערן אין א שטח פון 308 קוואדראט מייל. די אַרכיטעקטור איז שווער און מאַסיוו. סאָלידע ווענט 4 פיס דיק, און שטיינער איינס אויף אַנדערן אָן צעמענט; די דעכער זענען ריזיגע פּלאַטן פון באַזאַלטישן פעלז, ווי אייזן; די טירן און טויערן זענען פון שטיין 18 אינטשעס דיק, פארזיכערט מיט שווערע ריגלען". ער דערמאנט אַז מען קען נאָך אַריינגיין אין א פאַרלאָזענער שטאָט און פאַרברענגען די נאכט אין א באקוועם הויז, ווייל פיל הייזער זענען נאָך "פערפעקט, ווי נאר נעכטן געענדיגט. די ווענט זענען פעסט, די דעכער אומגעריסן, און אפילו די פענסטער-רעדלען אין זייער פלאץ," וואס שטעלט פאר די אלטע ביישפילן פון היימישע ארכיטעקטור אין דער וועלט{{הערה\|שם=פארטער\|Porter, J. L. ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101066129931 The Giant Cities of Bashan and Syria’s Holy Places]''. London: Nelson, 1865.}}.		פּאָרטער'ס "די ריזיגע שטעט פון בשן" (1865) באשרייבט אז "זעכציג באפעסטיגטע שטעט קענען נאך געפינען ווערן אין א שטח פון 308 קוואדראט מייל. די אַרכיטעקטור איז שווער און מאַסיוו. סאָלידע ווענט 4 פיס דיק, און שטיינער איינס אויף אַנדערן אָן צעמענט; די דעכער זענען ריזיגע פּלאַטן פון באַזאַלטישן פעלז, ווי אייזן; די טירן און טויערן זענען פון שטיין 18 אינטשעס דיק, פארזיכערט מיט שווערע ריגלען". ער דערמאנט אַז מען קען נאָך אַריינגיין אין א פאַרלאָזענער שטאָט און פאַרברענגען די נאכט אין א באקוועם הויז, ווייל פיל הייזער זענען נאָך "פערפעקט, ווי נאר נעכטן געענדיגט. די ווענט זענען פעסט, די דעכער אומגעריסן, און אפילו די פענסטער-רעדלען אין זייער פלאץ," וואס שטעלט פאר די אלטע ביישפילן פון היימישע ארכיטעקטור אין דער וועלט{{הערה\|שם=פארטער\|Porter, J. L. ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101066129931 The Giant Cities of Bashan and Syria’s Holy Places]''. London: Nelson, 1865.}}.
שורה 43:		שורה 43:
	עטליכע מפרשים פאַרשטייען אַרגוב ווי אַ פּערזענליכן נאָמען, אַזוי ווי אַ גובערנאַטאָר אָדער אַ לאַנד-באַזיצער. עס זענען דא עטליכע באווייזן פון א פּערזענליכן נאָמען Argb אין אוגאַריטיש{{הערה\|1=קליין, 95-96}}.		עטליכע מפרשים פאַרשטייען אַרגוב ווי אַ פּערזענליכן נאָמען, אַזוי ווי אַ גובערנאַטאָר אָדער אַ לאַנד-באַזיצער. עס זענען דא עטליכע באווייזן פון א פּערזענליכן נאָמען Argb אין אוגאַריטיש{{הערה\|1=קליין, 95-96}}.

	ר' דוד קמחי (רד"ק) און אַנדערע פריע העברעאישע לעקסיקאָגראַפן לאָזן ארגב אויס פון זייערע לעקסיקאָנען, וואס סוגערירט אַז זיי האָבן דאָס וואָרט פאַרשטאַנען ווי אַ אומאיבערזעצליכן פּערזענליכן נאָמען.		ר' [[רד"ק\|דוד קמחי (רד"ק)]] און אַנדערע פריע העברעאישע לעקסיקאָגראַפן לאָזן ארגב אויס פון זייערע לעקסיקאָנען, וואס סוגערירט אַז זיי האָבן דאָס וואָרט פאַרשטאַנען ווי אַ אומאיבערזעצליכן פּערזענליכן נאָמען.
	די סעפּטואַגינטע ~~און די וולגאַטע לאָזן~~ דאָס וואָרט ~~אומאיבערזעצט~~, ~~וואס~~ ווייזט ~~אויך אָן אז זיי האבן~~ עס ~~געזען אלס אן אייגנער~~ נאָמען.
			אין דער גריכישער סעפּטואַגינטע (דריטן-צווייטן יאָרהונדערט פאַר דער געווענליכער צייט) ווערט דאָס וואָרט אַרגאָב פשוט טראַנסליטערירט (Αργοβ), וואָס ווייזט אַז די איבערזעצער האָבן עס פאַרשטאַנען ווי אַ געאָגראַפישן אָרט-נאָמען. דאָס זעלבע איז אמת פאַר דער לאַטיינישער וולגאַטע (פערטן יאָרהונדערט געוויינליכע צייט) "Argob" און דער סירישער פּשיטאַ. די באַנוץ פון דעם באַשטימטן אַרטיקל, "'''הָ'''אַרְגֹּב" (דברים ג:יג), שטעלט אבער אַ גראַמאַטישע אַרויספאָדערונג, ווייל באַשטימטע אַרטיקלען מאָדיפיצירן געוויינטלעך אַלגעמיינע סובסטאַנטיוון, נישט פּינקטליכע נעמען{{הערה\|1=קליין}}.

	דאס קען פאראייניגט ווערן מיט דער באדייטונג פון א געווענליכן נאָמען, ווייל געוויינליכע נאָמען קענען ווערן אייגענע נאָמען (פּראָפּריפיקאַציע){{הערה\|1=קליין, 96-97}}.		דאס קען פאראייניגט ווערן מיט דער באדייטונג פון א געווענליכן נאָמען, ווייל געוויינליכע נאָמען קענען ווערן אייגענע נאָמען (פּראָפּריפיקאַציע){{הערה\|1=קליין, 96-97}}.
	דאס בייזיין פון דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה" אין דברים 3:13 ("הָאַרְגּׁב") שטיצט די עוואָלוציע פון א געווענליכן נאָמען צו אן אייגענעם נאָמען{{הערה\|1=קליין, 98.}}.		דאס בייזיין פון דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה" אין דברים 3:13 ("הָאַרְגּׁב") שטיצט די עוואָלוציע פון א געווענליכן נאָמען צו אן אייגענעם נאָמען{{הערה\|1=קליין, 98.}}.
שורה 52:		שורה 54:

	==אין מלכים ב' טו:כה==		==אין מלכים ב' טו:כה==
	אין {{תנ"ך\|מלכים ב\|טו\|כה}}, ביי דעם אטענטאט פון קעניג [[פקחיהו]] דורך פקח, ווערט ''ארגוב'' דערמאנט נישט אלס א ראיאָן, נאָר אלס א מענטש. "און פּקח בן רמליהו, ~~זײן~~ אָפיציר, האָט געקאָנשפּירט קעגן אים [פּקחיהו], און האט אים דערהרגעט אין שומרון, אין דעם בורג פונעם קעניג'ס פּאַלאַץ, מיט אַרְגֹּב און הָאַרְיֵה, און מיט פופציג מענטשן פון די ~~גלעדיטערס~~; און ער האט אים דערהרגעט און געקעניגט אין ~~זײן~~ שטאָט".		אין {{תנ"ך\|מלכים ב\|טו\|כה}}, ביי דעם אטענטאט פון קעניג [[פקחיהו]] דורך פקח, ווערט ''ארגוב'' דערמאנט נישט אלס א ראיאָן, נאָר אלס א מענטש: "וַיִּקְשֹׁר עָלָיו פֶּקַח בֶּן רְמַלְיָהוּ שָׁלִישׁוֹ וַיַּכֵּהוּ בְשֹׁמְרוֹן בְּאַרְמוֹן בֵּית הַמֶּלֶךְ אֶת אַרְגֹּב וְאֶת הָאַרְיֵה וְעִמּוֹ חֲמִשִּׁים אִישׁ מִבְּנֵי גִלְעָדִים וַיְמִתֵהוּ וַיִּמְלֹךְ תַּחְתָּיו" ("און פּקח בן רמליהו, זיין אָפיציר, האָט געקאָנשפּירט קעגן אים [פּקחיהו], און האט אים דערהרגעט אין שומרון, אין דעם בורג פונעם קעניג'ס פּאַלאַץ, מיט אַרְגֹּב און הָאַרְיֵה, און מיט פופציג מענטשן פון די גלעד'יטערס; און ער האט אים דערהרגעט און געקעניגט אין זיין שטאָט"). דער אויסדרוק "עם-אַרְגּוֹב וְאֶת-הָאַרְיֵה" איז אַ מקור פון שווערקייט פאַר תּורה-פאָרשער.
	די תרגומים לאָזן ביידע ווערטער אומאיבערגעזעצט, וואס סוגערירט אז זיי זענען פּערזענליכע נעמען. רד"ק פאַרשטייט קלאר אז ''ארגוב'' און ''אריה'' זענען די פּערזענליכע נעמען פון צוויי קריגערס וואס האבן געהאָלפן פקח'ס אויפשטאנד{{הערה\|1=קליין, 98-99.}}.
	~~אַנדערע מאָדערנע ביבל-געלערנטע זען~~ ''~~האריה~~'' ~~ווי~~ אַ רעפערענץ צו יאיר (מנשה'~~דיקער~~ קריגער וואָס האָט איינגענומען אַרגב), וואָס סוגערירט אַז פקח איז געווען ~~פאַראַנטוואָרטלעך~~ פאַר דער אַרגב געגנט{{הערה\|1=קליין, 102}}.		די תרגומים לאָזן ביידע ווערטער אומאיבערגעזעצט, וואס סוגערירט אז זיי זענען פּערזענליכע נעמען. רד"ק פאַרשטייט קלאר אז ''ארגוב'' און ''אריה'' זענען די פּערזענליכע נעמען פון צוויי קריגערס וואס האבן געהאָלפן פקח'ס אויפשטאנד{{הערה\|1=קליין, 98-99.}}. אַ פּראָבלעם מיט דעם איז אַז פּינקטלעכע נעמען טראָגן נישט דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה" אין העברעיִש, און "'''הָ'''אַרְיֵה" האָט דאָס.

			עס איז מעגלעך אַז "האַרְיֵה" איז געווען אַ טיטל אָדער עפּיטעט פון אַ מענטש, ענלעך צו "פּרעה" אָדער "תרתן". געוויסע זעען עס אלס אַ רעפערענץ צו יאיר (מנשה'דיגער קריגער וואָס האָט איינגענומען אַרגב), וואָס סוגערירט אַז פקח איז געווען פאַראַנטוואָרטליך פאַר דער אַרגב געגנט{{הערה\|1=קליין, 102}}.

			רש"י האָט דאָ אויך איבערגעזעצט "אַרְגּוֹב" ווי "פּאַלאַץ", מיינענדיג אַז די אַטאַקע איז געווען אין פּאַלאַץ ביי אַ קאָפּע-לאַגער{{הערה\|1=רש"י מלכים ב טו:כח}}. געלערנטע האָבן פֿאָרגעשלאָגן אַז "אַרְגּוֹב" קען דאָ באַדײַטן אַ וואַפֿן-הײַפֿן, אָדער אַ "מיל-שטיין", און "הַאַרְיֵה" אַ לײב-סטאַטוע.

	ר' שת בן יפת פון חאלעב לייגט פאָר א טייטש פון "אַרְיֵה" (לייב) און "גוב" (גרוב), וואס מיינט א "לייבן גרוב" פאר עוג'ס אומדרינגלעכן געביט.		ר' שת בן יפת פון חאלעב לייגט פאָר א טייטש פון "אַרְיֵה" (לייב) און "גוב" (גרוב), וואס מיינט א "לייבן גרוב" פאר עוג'ס אומדרינגלעכן געביט.

תנא קמא אין 21:41, 25 יולי 2025

2025-07-25T21:41:53Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 21:41, 25 יולי 2025
שורה 13:		שורה 13:
	אין די אראמישע איבערזעצונגען (צו {{תנ"ך\|דברים\|ג\|ד}}; ג, יג–יד; תרגום אונקלוס: "טְרָכוֹנָא", [[תרגום נאופיטי]] און תרגום יונתן: "טַרְגוֹנָא") ווערט אַרְגּׁב אידענטיפיצירט מיט דעם ראיאן וואס [[יוסף בן מתתיהו]] און דער [[נייער טעסטאמענט]] רופן טראַכאָן אדער [[טראכאניטיס\|טראַכאָניטיס]], וואָס מיינט "די רויע געגנט". דאס איז דער באַזאַלטישער הויכלאנד מדבר וואס איז היינט באקאנט אלס אל-לעזשאַ (اللجاة), א וואלקאנישע געגנט אין סיריע וואס געפינט זיך בערך 20 מייל דרום פון דמשק און 30 מייל מזרח פון ים-הגליל. זי איז בערך דרײעקדיג אין פאָרעם, מיט אַן עק צום צפון, און איז בערך 25 מייל לאנג מיט א באזע פון 20 מייל. די לאנדשאפט פון אל-לעזשאַ באשטייט הויפּטזעכליך פון גרויע, וואלקאנישע שטיינער מיט צעשפּרייטע פּלאצן פון באארבעטנדיקער ערד. טראַכאָניטיס איז געווען אַן אדמיניסטראטיווער דיסטריקט אונטער דער פּטאָלעמעאישער מלוכה, און איז שפּעטער געגעבן געווארן דורך קייסער אויגוסטוס צו הורדוס דער גרויסער אין ערשטן יארהונדערט פאר דער קריסטליכער צייט.		אין די אראמישע איבערזעצונגען (צו {{תנ"ך\|דברים\|ג\|ד}}; ג, יג–יד; תרגום אונקלוס: "טְרָכוֹנָא", [[תרגום נאופיטי]] און תרגום יונתן: "טַרְגוֹנָא") ווערט אַרְגּׁב אידענטיפיצירט מיט דעם ראיאן וואס [[יוסף בן מתתיהו]] און דער [[נייער טעסטאמענט]] רופן טראַכאָן אדער [[טראכאניטיס\|טראַכאָניטיס]], וואָס מיינט "די רויע געגנט". דאס איז דער באַזאַלטישער הויכלאנד מדבר וואס איז היינט באקאנט אלס אל-לעזשאַ (اللجاة), א וואלקאנישע געגנט אין סיריע וואס געפינט זיך בערך 20 מייל דרום פון דמשק און 30 מייל מזרח פון ים-הגליל. זי איז בערך דרײעקדיג אין פאָרעם, מיט אַן עק צום צפון, און איז בערך 25 מייל לאנג מיט א באזע פון 20 מייל. די לאנדשאפט פון אל-לעזשאַ באשטייט הויפּטזעכליך פון גרויע, וואלקאנישע שטיינער מיט צעשפּרייטע פּלאצן פון באארבעטנדיקער ערד. טראַכאָניטיס איז געווען אַן אדמיניסטראטיווער דיסטריקט אונטער דער פּטאָלעמעאישער מלוכה, און איז שפּעטער געגעבן געווארן דורך קייסער אויגוסטוס צו הורדוס דער גרויסער אין ערשטן יארהונדערט פאר דער קריסטליכער צייט.

	עטליכע געלערנטע ~~האָבן~~ געקלערט ~~אַז~~ די אידענטיפיקאַציע פון טראַכאָן/טראַכאָניטיס מיט ~~אַרגוב~~ איז ~~אַ שפּעטערדיקע~~ טייטשונג און שטימט נישט מיט די פריערדיקע היסטאָרישע מקורות{{הבהרה}}{{הערה\|ענציקלאפעדיע יודאיקע, אנציקלופדיה מקראית.}}.		עטליכע געלערנטע האבן געקלערט אז די אידענטיפיקאַציע פון טראַכאָן/טראַכאָניטיס מיט ארגוב איז א שפּעטערדיגע טייטשונג און שטימט נישט מיט די פריערדיקע היסטאָרישע מקורות{{הבהרה}}{{הערה\|ענציקלאפעדיע יודאיקע, אנציקלופדיה מקראית.}}.

	עס איז מעגליך אז עס האט זיך געפינען צווישן נהר על-רוקאד און נהר על-אַלאן. עס ווערט באשריבן אלס א "שטיינערדיגער הויפן," אדער א "אינזל" פון פעלדזן, בערך 30 מייל ביי 20 מייל, וואס העכערט זיך 20 אדער 30 פיס העכער די טאבעל-לאנד פון בשן. דער געגנט איז ווילד און גראָב, מיט פעלדזן און שפאלטן{{הערה\|1=“[https://bible-history.com/naves/a/argob/dictionaries Argob Summary and Overview].” ''Bible Dictionaries at a Glance''. Naves Topical Bible Dictionary.}}.		עס איז מעגליך אז עס האט זיך געפינען צווישן נהר על-רוקאד און נהר על-אַלאן. עס ווערט באשריבן אלס א "שטיינערדיגער הויפן," אדער א "אינזל" פון פעלדזן, בערך 30 מייל ביי 20 מייל, וואס העכערט זיך 20 אדער 30 פיס העכער די טאבעל-לאנד פון בשן. דער געגנט איז ווילד און גראָב, מיט פעלדזן און שפאלטן{{הערה\|1=“[https://bible-history.com/naves/a/argob/dictionaries Argob Summary and Overview].” ''Bible Dictionaries at a Glance''. Naves Topical Bible Dictionary.}}.
שורה 40:		שורה 40:
	פריע קריסטליכע געלערנטע, ווי עווסעביוס און ירומים, ציטירן דעם צווייטן יאָרהונדערט איבערזעצער סימאַכוס, וואָס האָט איבערגעזעצט דאָס העברעאישע וואָרט ארגוב אין גריכיש ווי "אומוואַרג/מאַס". דאָס ווייזט אַז ער האָט עס אויך פאַרשטאַנען ווי אַ געוויינטלעכן סובסטאַנטיוו, נישט אַ פּערזענלעכן נאָמען{{הערה\|1=קליין, 95}}.		פריע קריסטליכע געלערנטע, ווי עווסעביוס און ירומים, ציטירן דעם צווייטן יאָרהונדערט איבערזעצער סימאַכוס, וואָס האָט איבערגעזעצט דאָס העברעאישע וואָרט ארגוב אין גריכיש ווי "אומוואַרג/מאַס". דאָס ווייזט אַז ער האָט עס אויך פאַרשטאַנען ווי אַ געוויינטלעכן סובסטאַנטיוו, נישט אַ פּערזענלעכן נאָמען{{הערה\|1=קליין, 95}}.

	===~~צוזאמענגעשטעלט וואָרט ("לייבן גרוב")===~~		===פּערזענליכער נאָמען===
	*ר' ש"ט בן יפת פון חאלעב לייגט פאר א טייטש פון "אַרְיֵה" (לייב) און "גוב" (גרוב), וואס מיינט א "לייבן גרוב" פאר עוג'ס אומדרינגלעכן געביט.
	*ר' בנציון אריה לייב זיסלינג לייגט אומאָפּהענגיק פאר א ענליכע טעאָריע, אז די תושבים פון בשן האבן אויפגעצויגן לייבן פאר מלחמה, און דערפאר איז דער געגנט גערופן געווארן "אַרְגּׁב" – א לייבן גרוב.

	~~===פּערזענלעכער~~ נאָמען===
	עטליכע מפרשים פאַרשטייען אַרגוב ווי אַ פּערזענליכן נאָמען, אַזוי ווי אַ גובערנאַטאָר אָדער אַ לאַנד-באַזיצער. עס זענען דא עטליכע באווייזן פון א פּערזענליכן נאָמען Argb אין אוגאַריטיש{{הערה\|1=קליין, 95-96}}.		עטליכע מפרשים פאַרשטייען אַרגוב ווי אַ פּערזענליכן נאָמען, אַזוי ווי אַ גובערנאַטאָר אָדער אַ לאַנד-באַזיצער. עס זענען דא עטליכע באווייזן פון א פּערזענליכן נאָמען Argb אין אוגאַריטיש{{הערה\|1=קליין, 95-96}}.

שורה 52:		שורה 48:
	דאס בייזיין פון דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה" אין דברים 3:13 ("הָאַרְגּׁב") שטיצט די עוואָלוציע פון א געווענליכן נאָמען צו אן אייגענעם נאָמען{{הערה\|1=קליין, 98.}}.		דאס בייזיין פון דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה" אין דברים 3:13 ("הָאַרְגּׁב") שטיצט די עוואָלוציע פון א געווענליכן נאָמען צו אן אייגענעם נאָמען{{הערה\|1=קליין, 98.}}.

	==די ~~טייטשונג~~ אין מלכים ב' טו:כה==		==רמז==
	אין מלכים ב' טו':כה, ביי דעם ~~אַטענטאַט~~ פון קעניג [[פקחיהו]] דורך פקח, ווערט ''ארגוב'' דערמאנט ~~צוזאמען~~ מיט ~~"האריה~~". די ~~תּרגומים~~ לאָזן ביידע ווערטער אומאיבערגעזעצט, ~~וואָס~~ סוגערירט ~~אַז~~ זיי זענען פּערזענליכע נעמען. רד"ק פאַרשטייט ~~קלאָר אַז~~ ''ארגוב'' און ''אריה'' זענען די פּערזענליכע נעמען פון צוויי קריגערס ~~וואָס האָבן~~ געהאָלפן פקח'ס ~~אויפשטאַנד~~{{הערה\|1=קליין, 98-99.}}. אַנדערע מאָדערנע ביבל-געלערנטע זען ''האריה'' ווי אַ רעפערענץ צו יאיר (מנשה'דיקער קריגער וואָס האָט איינגענומען אַרגב), וואָס סוגערירט אַז פקח איז געווען פאַראַנטוואָרטלעך פאַר דער אַרגב געגנט{{הערה\|1=קליין, 102}}. דאָס וואָרט ארגב קען אויך זיין ~~אַן אַקראָנים פאַר~~ "~~אנשים רשעים גדולים בחכמה~~" ("שלעכטע מענער גרויס אין חכמה"), ~~וואָס באַציט~~ זיך צו פקחיה'ס לייבוועכטער, און האריה צו "~~שטאַרקע~~ מענער ~~וואָס~~ זענען געווען ~~מוטיק~~ ווי 'לייבן'"{{הערה\|1=~~קליין~~, ~~105~~}}.		[[רבי משה דוד וואלי\|רבי משה דוד וואַלי]] (אַן איטאליענער מקובל, נפ' תקל"ז) זעט "אַרְגֹּב" ווי א צוזאמענשטעל פון די ווערטער "אריג" ("וועבן") און "גבו" ("זיי האבן געזאמלט"), און דערקלערט אז די ישראלים האבן "געזאמלט" דאס שטיק לאנד צוליב עוג'ס רשעות{{הערה\|רבי משה דוד וואלי, [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=51278&st=&pgnum=32 '''ביאור משנה תורה''', ארויסגעגעבן דורך יוסף משה ספינער] (מכון פתחי מגדים, תשמ"ט), 24.}}.

			==אין מלכים ב' טו:כה==
			אין {{תנ"ך\|מלכים ב\|טו\|כה}}, ביי דעם אטענטאט פון קעניג [[פקחיהו]] דורך פקח, ווערט ''ארגוב'' דערמאנט נישט אלס א ראיאָן, נאָר אלס א מענטש. "און פּקח בן רמליהו, זײן אָפיציר, האָט געקאָנשפּירט קעגן אים [פּקחיהו], און האט אים דערהרגעט אין שומרון, אין דעם בורג פונעם קעניג'ס פּאַלאַץ, מיט אַרְגֹּב און הָאַרְיֵה, און מיט פופציג מענטשן פון די גלעדיטערס; און ער האט אים דערהרגעט און געקעניגט אין זײן שטאָט".
			די תרגומים לאָזן ביידע ווערטער אומאיבערגעזעצט, וואס סוגערירט אז זיי זענען פּערזענליכע נעמען. רד"ק פאַרשטייט קלאר אז ''ארגוב'' און ''אריה'' זענען די פּערזענליכע נעמען פון צוויי קריגערס וואס האבן געהאָלפן פקח'ס אויפשטאנד{{הערה\|1=קליין, 98-99.}}.
			אַנדערע מאָדערנע ביבל-געלערנטע זען ''האריה'' ווי אַ רעפערענץ צו יאיר (מנשה'דיקער קריגער וואָס האָט איינגענומען אַרגב), וואָס סוגערירט אַז פקח איז געווען פאַראַנטוואָרטלעך פאַר דער אַרגב געגנט{{הערה\|1=קליין, 102}}.

			ר' שת בן יפת פון חאלעב לייגט פאָר א טייטש פון "אַרְיֵה" (לייב) און "גוב" (גרוב), וואס מיינט א "לייבן גרוב" פאר עוג'ס אומדרינגלעכן געביט.
			ר' בנציון אריה לייב זיסלינג לייגט אומאָפּהענגיק פאר א ענליכע טעאָריע, אז די תושבים פון בשן האבן אויפגעצויגן לייבן פאר מלחמה, און דערפאר איז דער געגנט גערופן געווארן "אַרְגּׁב" – א לייבן גרוב.

			דאָס וואָרט ארגב קען אויך זיין א [[נוטריקון]] פאר "'''א'''נשים '''ר'''שעים '''ג'''דולים '''ב'''חכמה" ("שלעכטע מענער גרויס אין חכמה"), וואס באציט זיך צו פקחיה'ס לייבוועכטער, און האריה צו "שטארקע מענער וואס זענען געווען מוטיג ווי 'לייבן'"{{הערה\|{{היברובוקס\|רבי משה דוד וואלי\|כסא נכון\|51273\|page=266\|שנת הוצאה=תשנ"ח\|מו"ל=יוסף משה ספינר (רעד.), מכון פתחי מגדים\|עמ=271}}.}}.

	==דער ה"א הידיעה ("ה-")==		==דער ה"א הידיעה ("ה-")==

תנא קמא אין 21:06, 25 יולי 2025

2025-07-25T21:06:28Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 21:06, 25 יולי 2025
שורה 1:		שורה 1:
	{{דרעפט\|דברים}}		{{דרעפט\|דברים}}
	'''אַרְגּׁב''' איז א ~~געגנט~~ אין צפון ~~טראנס-ירדן~~, וואס איז געווען א טייל פון [[בשן]]. די פונקטליכע לאקאציע פון ארגוב איז אומבאקאנט~~, אבער עס איז מעגליך אז עס האט זיך געפינען צווישן נהר על-רוקאד און נהר על-אַלאן~~. עס ווערט ~~באשריבן~~ אלס א ~~"שטיינערדיגער הויפן~~,~~" אדער~~ א ~~"אינזל" פון פעלדזן, בערך 30 מייל ביי 20 מייל~~, וואס ~~העכערט זיך 20 אדער 30 פיס העכער~~ די טאבעל-לאנד פון בשן. דער געגנט איז ווילד און גראָב, מיט פעלדזן און שפאלטן{{הערה\|1=“[https://bible-history.com/naves/a/argob/dictionaries Argob Summary and Overview].” ''Bible Dictionaries at a Glance''. Naves Topical Bible Dictionary.}}.		'''אַרְגּׁב''' איז א ראיאן דערמאנט אין דער תורה און נביאים, וואס געפינט זיך אין דער צפון געגנט פון עבר הירדן, וואס איז געווען א טייל פון דער קעניגרייך [[בשן]]. די פונקטליכע לאקאציע פון ארגוב איז אומבאקאנט. דער טערמין "אַרְגּוֹב" ווערט דערמאנט פיר מאל אין תנ"ך אלס א לאנד געגנט, אבער איין מאל (אין מלכים ב' טו:כה) באציט ער זיך צו א פּערזאן אָדער אַן עפּיטעט, וואס שאַפט אַן עמביגיוטי פאר די שורש פונעם ווארט.

	==~~היסטאָרישער איבערבליק~~==		==היסטאריע און געאגראפיע==
	אין דער תורה (דברים ג, ד–ה) שטייט אז אין ~~דער צייט~~ פון ~~דער ישראל'דיגער עראָבערונג~~, ~~האט ארגוב אַנטהאַלטן~~ "~~זעכציג שטעט…~~ אלע די זענען געווען באפעסטיגטע שטעט מיט הויכע ווענט, טויערן און ריגלען; אויסער די אומבאפעסטיגטע שטעטלעך, א גרויסע צאל." ~~די דאָזיגע שטעט זענען געווען אונטער דער הערשאַפט פון עוג, מלך פון בשן.~~		אַרְגֹּב איז געווען א טייל פון דער קעניגרייך פון [[עוג מלך הבשן\|עוג]] אין בשן, וואס איז אײנגענומען געווארן דורך די בני-ישראל. אין דער תורה (דברים ג, ד–ה; מלכים א' ד:יג) שטייט: "און מיר האבן אײנגענומען אלע זײנע [עוג'ס] שטעט אין יענער צײט, קײן שטאט איז נישט געבליבן װאס מיר האבן נישט גענומען פון זײ, זעכציג שטעט — די גאנצע חֶבֶל אַרְגּוֹב — די קעניגרייך פון עוג אין בשן". די אלע שטעט זענען זענען געווען "באפעסטיגטע שטעט מיט הויכע ווענט, טויערן און ריגלען; אויסער די אומבאפעסטיגטע שטעטלעך, א גרויסע צאל."
	אין דער שפּעטער בראָנזע צייט איז די געגנט געווען שטאַרק באַפעלקערט, לויט דער געאָגראַפישער ליסטע פון תותמז {{רנ\|3}} און די על-עמאַרנאַ בריוו.

	די געגנט ~~איז איינגענומען געווארן דורך~~ די ~~ישראלים (דברים ג:ד; מלכים א' ד:יג) און~~ איז צוגעטיילט געווארן דורך משה רבנו צו דעם האלבן שבט מנשה. יאיר בן מנשה האט באַזעצט די געגנט. לויט דברים ג':יג–יד, ~~האָט~~ יאיר בן מנשה "גענומען די ~~גאַנצע~~ שטרייף פון דער ארגוב ~~(הארגוב)~~ ביז צו דער גשורישער און מעכתישער גרעניץ, און ער האָט זיי גערופן – די בשן שטעט – נאך זיין נאמען 'חַות יָאִיר'".		אין דער שפּעטער [[בראנדז עפאכע\|בראנדז עפּאכע]] איז טאקע די געגנט געווען שטארק באפעלקערט, לויט דער געאגראפישער ליסטע פון {{רנ\|תותמז\|3}} און די על-עמאַרנאַ בריוו.

			דער ארגב ראיאן איז צוגעטיילט געווארן דורך משה רבנו צו דעם האלבן שבט מנשה, און יאיר בן מנשה האט באַזעצט די געגנט. לויט דברים ג':יג–יד, האט יאיר בן מנשה "גענומען די גאנצע שטרייף פון דער ארגוב ביז צו דער גשורישער און מעכתישער גרעניץ, און ער האָט זיי גערופן – די בשן שטעט – נאך זיין נאמען 'חַות יָאִיר'".

	אין שלמה המלך'ס צייט איז דער ראיאן אריינגערעכנט געווארן אין זיין זעקסטן אדמיניסטראטיוון דיסטריקט, און איר גובערנאַטאָר (דער זון פון גבר) האט געוואוינט אין רמות-גלעד (מלכים א' ד:יג).		אין שלמה המלך'ס צייט איז דער ראיאן אריינגערעכנט געווארן אין זיין זעקסטן אדמיניסטראטיוון דיסטריקט, און איר גובערנאַטאָר (דער זון פון גבר) האט געוואוינט אין רמות-גלעד (מלכים א' ד:יג).

	~~פּאָרטער'ס~~ "די ~~ריזיגע שטעט פון בשן~~" (~~1865~~) ~~באשרייבט אז "זעכציג באפעסטיגטע שטעט קענען נאך געפינען ווערן~~ אין ~~א שטח~~ פון ~~308 קוואדראט~~ מייל. ~~די אַרכיטעקטור~~ איז ~~שווער~~ און ~~מאַסיוו~~. ~~סאָלידע ווענט 4 פיס דיק, און שטיינער איינס אויף אַנדערן אָן צעמענט;~~ די ~~דעכער זענען ריזיגע פּלאַטן~~ פון ~~באַזאַלטישן פעלז, ווי אייזן; די טירן און טויערן זענען~~ פון ~~שטיין 18 אינטשעס דיק~~, ~~פארזיכערט~~ מיט ~~שווערע ריגלען"~~. ער דערמאנט אַז מען קען נאָך אַריינגיין אין א פאַרלאָזענער שטאָט און פאַרברענגען די נאַכט אין אַ באַקוועם הויז, ווייל פיל הייזער זענען נאָך "פערפעקט, ווי נאר נעכטן געענדיגט. די ווענט זענען פעסט, די דעכער אומגעריסן, און ~~אפילו די פענסטער-רעדלען~~ אין ~~זייער פלאץ," וואס שטעלט~~ פאר ~~די אלטע ביישפילן פון היימישע ארכיטעקטור אין~~ דער ~~וועלט{{הערה\|שם=פארטער\|Porter, J. L. ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101066129931 The Giant Cities of Bashan and Syria’s Holy Places]''. London: Nelson, 1865.}}~~.		אין די אראמישע איבערזעצונגען (צו {{תנ"ך\|דברים\|ג\|ד}}; ג, יג–יד; תרגום אונקלוס: "טְרָכוֹנָא", [[תרגום נאופיטי]] און תרגום יונתן: "טַרְגוֹנָא") ווערט אַרְגּׁב אידענטיפיצירט מיט דעם ראיאן וואס [[יוסף בן מתתיהו]] און דער [[נייער טעסטאמענט]] רופן טראַכאָן אדער [[טראכאניטיס\|טראַכאָניטיס]], וואָס מיינט "די רויע געגנט". דאס איז דער באַזאַלטישער הויכלאנד מדבר וואס איז היינט באקאנט אלס אל-לעזשאַ (اللجاة), א וואלקאנישע געגנט אין סיריע וואס געפינט זיך בערך 20 מייל דרום פון דמשק און 30 מייל מזרח פון ים-הגליל. זי איז בערך דרײעקדיג אין פאָרעם, מיט אַן עק צום צפון, און איז בערך 25 מייל לאנג מיט א באזע פון 20 מייל. די לאנדשאפט פון אל-לעזשאַ באשטייט הויפּטזעכליך פון גרויע, וואלקאנישע שטיינער מיט צעשפּרייטע פּלאצן פון באארבעטנדיקער ערד. טראַכאָניטיס איז געווען אַן אדמיניסטראטיווער דיסטריקט אונטער דער פּטאָלעמעאישער מלוכה, און איז שפּעטער געגעבן געווארן דורך קייסער אויגוסטוס צו הורדוס דער גרויסער אין ערשטן יארהונדערט פאר דער קריסטליכער צייט.

	~~==געאָגראַפישע לאַגע==~~		עטליכע געלערנטע האָבן געקלערט אַז די אידענטיפיקאַציע פון טראַכאָן/טראַכאָניטיס מיט אַרגוב איז אַ שפּעטערדיקע טייטשונג און שטימט נישט מיט די פריערדיקע היסטאָרישע מקורות{{הבהרה}}{{הערה\|ענציקלאפעדיע יודאיקע, אנציקלופדיה מקראית.}}.
	~~אין~~ די ~~אראמישע איבערזעצונגען (צו~~ {{~~תנ"ך\|דברים\|ג\|ד~~}}; ג, יג–יד; תרגום אונקלוס: "טְרָכוֹנָא", [[תרגום נאופיטי]] און תרגום יונתן: "טַרְגוֹנָא") ווערט אַרְגּׁב אידענטיפיצירט מיט דעם ראיאן וואס [[יוסף בן מתתיהו]] און דער [[נייער טעסטאמענט]] רופן טראַכאָן אדער [[טראכאניטיס\|טראַכאָניטיס]]. דאָס איז דער באַזאַלטישער הויכלאַנד מדבר וואָס איז היינט באַקאַנט אלס אל-לידזשאַ (اللجاة) אין סיריע. די לאַנדשאַפט פון אל-לידזשאַ באַשטייט הויפּטזעכליך פון גרויע, ~~וואַלקאַנישע שטיינער מיט צעשפּרייטע פּלאַצן פון באַארבעטנדיקער ערד~~. טראַכאָניטיס איז געווען אַן אַדמיניסטראַטיווער דיסטריקט אונטער דער פּטאָלעמעאישער מלוכה, און איז שפּעטער געגעבן געוואָרן דורך קייסער אויגוסטוס צו הורדוס דער גרויסער אין ערשטן יאָרהונדערט פאר דער קריסטליכער צייט.

	~~עטליכע געלערנטע האָבן געקלערט אַז~~ די ~~אידענטיפיקאַציע~~ פון ~~טראַכאָן~~/~~טראַכאָניטיס מיט אַרגוב~~ איז ~~אַ שפּעטערדיקע טייטשונג~~ און ~~שטימט נישט~~ מיט די ~~פריערדיקע היסטאָרישע מקורות~~{{~~הבהרה~~}}{{הערה\|~~ענציקלאפעדיע יודאיקע, אנציקלופדיה מקראית~~.}}.		עס איז מעגליך אז עס האט זיך געפינען צווישן נהר על-רוקאד און נהר על-אַלאן. עס ווערט באשריבן אלס א "שטיינערדיגער הויפן," אדער א "אינזל" פון פעלדזן, בערך 30 מייל ביי 20 מייל, וואס העכערט זיך 20 אדער 30 פיס העכער די טאבעל-לאנד פון בשן. דער געגנט איז ווילד און גראָב, מיט פעלדזן און שפאלטן{{הערה\|1=“[https://bible-history.com/naves/a/argob/dictionaries Argob Summary and Overview].” ''Bible Dictionaries at a Glance''. Naves Topical Bible Dictionary.}}.

			פּאָרטער'ס "די ריזיגע שטעט פון בשן" (1865) באשרייבט אז "זעכציג באפעסטיגטע שטעט קענען נאך געפינען ווערן אין א שטח פון 308 קוואדראט מייל. די אַרכיטעקטור איז שווער און מאַסיוו. סאָלידע ווענט 4 פיס דיק, און שטיינער איינס אויף אַנדערן אָן צעמענט; די דעכער זענען ריזיגע פּלאַטן פון באַזאַלטישן פעלז, ווי אייזן; די טירן און טויערן זענען פון שטיין 18 אינטשעס דיק, פארזיכערט מיט שווערע ריגלען". ער דערמאנט אַז מען קען נאָך אַריינגיין אין א פאַרלאָזענער שטאָט און פאַרברענגען די נאכט אין א באקוועם הויז, ווייל פיל הייזער זענען נאָך "פערפעקט, ווי נאר נעכטן געענדיגט. די ווענט זענען פעסט, די דעכער אומגעריסן, און אפילו די פענסטער-רעדלען אין זייער פלאץ," וואס שטעלט פאר די אלטע ביישפילן פון היימישע ארכיטעקטור אין דער וועלט{{הערה\|שם=פארטער\|Porter, J. L. ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101066129931 The Giant Cities of Bashan and Syria’s Holy Places]''. London: Nelson, 1865.}}.

			דאָס וואָרט "'''חֶבֶל'''", איבערגעזעצט אלס "געגנט" אָדער "סטריפּ", מיינט ערשטנס א ליניע אדער שטריק, דערנאך א מעסטן-ליניע, און שפּעטער דער טייל וואס איז געמאסטן געווארן. דאס ווארט באגלייט "אַרְגּוֹב" אין יעדן פאל וואו עס ווערט דערמאנט אזוי (אין די פיר פאלן וואס באציען זיך צו דער געגנט), וואס האט געפירט פיל צו טראכטן אז עס האנדלט זיך וועגן א דיסטריקט מיט זייער קלארע גרעניצן{{הערה\|[https://www.biblestudytools.com/dictionary/argob/ Argob Meaning - Bible Definition and References]}}.

	==עטימאָלאָגיע און באדייטונג פונעם נאָמען==		==עטימאָלאָגיע און באדייטונג פונעם נאָמען==

תנא קמא אין 00:43, 25 יולי 2025

2025-07-25T00:43:52Z

זעט די חילוקים

תנא קמא אין 00:32, 25 יולי 2025

2025-07-25T00:32:56Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 00:32, 25 יולי 2025
שורה 40:		שורה 40:

	===פּערזענלעכער נאָמען===		===פּערזענלעכער נאָמען===
	עטלעכע מפרשים פאַרשטייען אַרגוב ווי אַ פּערזענליכן נאָמען, אַזוי ווי אַ גובערנאַטאָר אָדער אַ לאַנד-באַזיצער. עס זענען דא עטליכע באווייזן פון א פּערזענליכן נאָמען Argb אין אוגאַריטיש.		עטלעכע מפרשים פאַרשטייען אַרגוב ווי אַ פּערזענליכן נאָמען, אַזוי ווי אַ גובערנאַטאָר אָדער אַ לאַנד-באַזיצער. עס זענען דא עטליכע באווייזן פון א פּערזענליכן נאָמען Argb אין אוגאַריטיש{{הערה\|1=קליין, 95-96}}.

	~~===אייגנער נאָמען~~ (~~אָרט-נאָמען~~)~~===~~		ר' דוד קמחי (רד"ק) און אַנדערע פריע העברעאישע לעקסיקאָגראַפן לאָזן ארגב אויס פון זייערע לעקסיקאָנען, וואס סוגערירט אַז זיי האָבן דאָס וואָרט פאַרשטאַנען ווי אַ אומאיבערזעצליכן פּערזענליכן נאָמען.
	*לעקסיקאָגראַפן, די סעפּטואַגינטע און די וולגאַטע לאָזן דאָס וואָרט אומאיבערזעצט, וואס ווייזט אָן אז זיי האבן עס געזען אלס אן אייגנער נאָמען.		די סעפּטואַגינטע און די וולגאַטע לאָזן דאָס וואָרט אומאיבערזעצט, וואס ווייזט אויך אָן אז זיי האבן עס געזען אלס אן אייגנער נאָמען.
	*דאס קען פאראייניגט ווערן מיט דער באדייטונג פון א געווענליכן נאָמען, ווייל געוויינליכע נאָמען קענען ווערן אייגענע נאָמען (פּראָפּריפיקאַציע).		דאס קען פאראייניגט ווערן מיט דער באדייטונג פון א געווענליכן נאָמען, ווייל געוויינליכע נאָמען קענען ווערן אייגענע נאָמען (פּראָפּריפיקאַציע){{הערה\|1=קליין, 96-97}}.
	*דאס בייזיין פון דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה" אין דברים 3:13 ("הָאַרְגּׁב") שטיצט די עוואָלוציע פון א געווענליכן נאָמען צו אן אייגענעם נאָמען.		דאס בייזיין פון דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה" אין דברים 3:13 ("הָאַרְגּׁב") שטיצט די עוואָלוציע פון א געווענליכן נאָמען צו אן אייגענעם נאָמען{{הערה\|1=קליין, 98.}}.
	ר' ~~דוד קמחי (~~רד"ק) און אַנדערע ~~פֿריע העברעאישע לעקסיקאָגראַפֿן לאָזן אַרגאָב אויס פֿון זייערע לעקסיקאָנען~~, וואָס סוגערירט אַז ~~זיי האָבן~~ דאָס וואָרט ~~פֿאַרשטאַנען~~ ווי אַ ~~אומאיבערזעצלעכן~~ פּערזענלעכן נאָמען.
	*דער אָנשטאלט פון קמחי זאָגט בפירוש אז אַרגאָב און אַרְיֵה אין ~~מלכים ב~~' 15:~~25 זענען פּערזענליכע~~ נעמען פון ~~קריגערס וואס האבן געהאלפן פּקח'ס אויפשטאנד~~.		==די טײַטשונג אין מלכים ב' טו':כה==
			אין מלכים ב' טו':25, ווערט ''ארגוב'' דערמאנט צוזאמען מיט "האריה". די תּרגומים לאָזן בײדע ווערטער אומאיבערגעזעצט, וואָס סוגערירט אַז זיי זענען פּערזענלעכע נעמען. רד"ק פאַרשטייט קלאָר אַז ''ארגוב'' און ''אריה'' זענען די פּערזענלעכע נעמען פון צוויי קריגערס וואָס האָבן געהאָלפן פקח'ס אויפשטאַנד{{הערה\|1=קליין, 98-99.}}. אַנדערע מאָדערנע ביבל-געלערנטע זען ''האריה'' ווי אַ רעפערענץ צו יאיר (מנשה'דיקער קריגער וואָס האָט איינגענומען אַרגב), וואָס סוגערירט אַז פקח איז געווען פֿאַראַנטוואָרטלעך פאַר דער אַרגב געגנט{{הערה\|1=קליין, 102}}. דאָס וואָרט ארגב קען אויך זײן אַן אַקראָנים פאַר "אנשים רשעים גדולים בחכמה" ("שלעכטע מענער גרויס אין חכמה"), וואָס באַציט זיך צו פקחיה'ס לייבוועכטער, און האריה צו "שטאַרקע מענער וואָס זענען געווען מוטיק ווי 'לײבן'"{{הערה\|1=קליין, 105}}.

			==דער ה"א הידיעה ("ה-")==
			לויט קאָנווענציאָנעלער העברעאישער גראַמאַטיק, קען דער ה' הידיעה (ה-) נאָר אָנגעווענדט ווערן אויף אַ געוויינטלעכן סובסטאַנטיוו (כּדי צו ספּעציפיצירן אַ מענטש, אָרט, זאַך, אָדער געדאַנק), אָבער נישט אויף אַ פּערזענלעכן נאָמען. אין דברים ג':13, ווערט ארגוב דערמאָנט מיט דעם באַשטימטן אַרטיקל: '''ה'''ארגוב. אויב ארגוב ווערט פאַרשטאַנען ווי אַ געוויינטלעכן סובסטאַנטיוו, דעמאָלט שטימט דער באַשטימטער אַרטיקל מיט די גראַמאַטישע כללים. אויב עס איז אַ פּערזענלעכן נאָמען, ווערט עס פּראָבלעמאַטיש. אָבער, עס איז דאָ פּרעצעדענטן אין ראַבינישע קוועלן, אַז דער באַשטימטער אַרטיקל קען יאָ אָנגעווענדט ווערן אויף פּערזענלעכע נעמען. עס איז מעגלעך אַז אַרגאָב איז עריִגינעל געווען אַ געוויינטלעכן סובסטאַנטיוו מיט אַ סעמאַנטישער באַדײַטונג (צ.ב. "שטיינערדיקער" אָדער "פּאַלאַץ"), וואָס האָט שפּעטער פאַרגאָסן אין אַ פּערזענלעכן נאָמען, וואָס איז אָנגעצייכנט דורך דעם נוצן פון דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה-"{{הערה\|1=קליין, 105 א"וו}}.

	==ביבליאָגראַפיע==		==ביבליאָגראַפיע==

תנא קמא אין 00:07, 25 יולי 2025

2025-07-25T00:07:48Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 00:07, 25 יולי 2025
שורה 17:		שורה 17:

	==עטימאָלאָגיע און באדײטונג פונעם נאָמען==		==עטימאָלאָגיע און באדײטונג פונעם נאָמען==
	דער גענויער טייטש און ~~וואָרצל~~ פון דעם העברעאישן וואָרט "אַרְגּׁב" בלייבן אומקלאָר און זענען א טעמע פון אסאך דיסקוסיע צווישן געלערנטע, און עס איז נישטאָ קיין קאָנסענזוס צווישן געלערנטע. דאָס וואָרט ארגוב איז אַ ספּעציעל וואָרט אין תנ"ך, וואס איז פיר מאָל דערמאנט אין ספר דברים און מלכים א', און איינמאל אין מלכים ב'{{הערה\|1=Klein, Reuven Chaim. “[https://works.hcommons.org/records/7qw28-qkz54 Who or What Is Argov? A Philological Survey of a Difficult Lexeme].” ''Ḥakirah'' 36 (2025): 87–111.}}.		דער גענויער טייטש און שורש פון דעם העברעאישן וואָרט "אַרְגּׁב" בלייבן אומקלאָר און זענען א טעמע פון אסאך דיסקוסיע צווישן געלערנטע, און עס איז נישטאָ קיין קאָנסענזוס צווישן געלערנטע. דאָס וואָרט ארגוב איז אַ ספּעציעל וואָרט אין תנ"ך, וואס איז פיר מאָל דערמאנט אין ספר דברים און מלכים א', און איינמאל אין מלכים ב'{{הערה\|1=Klein, Reuven Chaim. “[https://works.hcommons.org/records/7qw28-qkz54 Who or What Is Argov? A Philological Survey of a Difficult Lexeme].” ''Ḥakirah'' 36 (2025): 87–111.}}.

	===~~געווענליכער נאָמען~~ ("שטיינערדיג" אָדער "רוקעדיג")===		===פארבונדונג מיט "רגב"===
	*ר' נתן מאַרקוס אַדלער טרעפט די ~~וואָרצל פון~~ "טְרָכוֹנָא" אין דעם גריכישן טערמין "טראַכיטע" (א סאָרט שטיין), און פארבינדט עס מיט "אַרְגּׁב" (פון דעם ~~וואָרצל~~ רגב).		עטלעכע מפרשים אידענטיפיצירן דעם ערשטן אלף אין ארגוב ווי א "פּראָסטעטישן אַלף", וואס פארבינדט דאָס וואָרט מיט דעם טריליטעראַלן שורש √רגב{{הערה\|אבן עזרא, דברים ג, ד.}}. רגב באדײט "א קלומפּ/קלאָץ" ערד אדער "שטיין". די דאָזיגע פאַרשטאַנד ווערט אָנגענומען דורך געזעניוס {{העב\|וילהלם גזניוס}} און אַנדערע געלערנטע, וואָס באַדײטן אַז ארגוב באַציט זיך צו אַ "שטיינערדיקער" אָדער "גראָבער" געגנט. די שוואַכקייט פֿון דער טענה איז, אַז דאָס וואָרט ארגוב ווערט נישט קלאָר גענוצט אין ביבלישן העברעאיש אלס א אלגעמיינער סובסטאַנטיוו.
	*[[רבי דוד צבי האפמאן\|רד"צ האָפמאַן]] ~~טענהט~~ אז די תרגומים האבן עס פארבונדן מיט טראַכאָניטיס צוליב דער ענליכער גריכישער באדייטונג פון דעם פלאץ נאָמען.
			===אלגעמיינער סובסטאַנטיוו ("שטיינערדיג" אָדער "רוקעדיג")===
			ר' נתן מאַרקוס אַדלער טרעפט די שורש פונעם תרגומישן "טְרָכוֹנָא" אין דעם גריכישן טערמין "טראַכיטע" (א סאָרט שטיין), און פארבינדט עס מיט "אַרְגּׁב" (פון דעם שורש רגב).
			[[רבי דוד צבי האפמאן\|רד"צ האָפמאַן]] טענה'ט ענליך אז די תרגומים האבן עס פארבונדן מיט טראַכאָניטיס צוליב דער ענליכער גריכישער באדייטונג פון דעם פלאץ נאָמען.
	*דאָס וואָרט קען זיך פארבינדן מיט "ערד-קלומען" אדער "שטיין," וואס מיינט א "שטיינערדיגן" אדער "רוקעדיגן" אָרט.		*דאָס וואָרט קען זיך פארבינדן מיט "ערד-קלומען" אדער "שטיין," וואס מיינט א "שטיינערדיגן" אדער "רוקעדיגן" אָרט.
	*דאס ווערט געשטיצט דורך געזעניוס און אנדערע געלערנטע.		*דאס ווערט געשטיצט דורך געזעניוס און אנדערע געלערנטע.
שורה 27:		שורה 30:
	*שפעטערדיקע יידישע און קריסטליכע געלערנטע האָבן אויך פארשטאנען דאס וואָרט אלס א געווענליכן נאָמען מיט א סעמאַנטישער באדייטונג.		*שפעטערדיקע יידישע און קריסטליכע געלערנטע האָבן אויך פארשטאנען דאס וואָרט אלס א געווענליכן נאָמען מיט א סעמאַנטישער באדייטונג.

	===~~געווענליכער נאָמען~~ ("פאלאץ")===		===אלגעמיינער סובסטאַנטיוו ("פאלאץ")===
	*רש"י ~~פארשטייט אז~~ די תרגומים ~~באציען~~ זיך צו "דעם ~~קעניג~~'ס ~~פאלאץ~~" און ~~דערמיט צום גאנצן קעניגרייך~~.		רש"י (צו דברים ג':ד, מלכים ב' טו':כה) פאַרשטייט אַז די תרגומים ערקלערן אַז ארגוב באַציט זיך הויפּטזעכלעך צו "דעם מלך'ס פּאַלאַץ", און דורך אַ מאַטאָנימישן זינען, צו דער גאַנצער מלוכה אָדער געגנט. דער דאזיגער בליק ווערט געשטיצט דורך ר' טוביה בן אליעזר, ר' אלעזר רוקח, און ר' בחיי אבן חלבה. עס איז מעגליך אז די דאָזיקע פאַרשטאַנד איז באַזירט אויף דער ענלעכקייט פון ארגוב צום העברעאישן ווארט ארמון, וואָס באדײט "פּאַלאַץ"{{הערה\|קליין, 93-94}}.
	*דער ~~דאָזיקער~~ בליק ווערט געשטיצט דורך ר' טוביה בן אליעזר, ר' אלעזר רוקח, און ר' ~~בחייא~~ אבן חלבה.
	*עס איז מעגליך אז עס איז ~~דא א פארבינדונג צו~~ דעם ~~העברעאישן~~ וואָרט "~~ארמון~~" ~~(פאלאץ) צוליב ענליכקייט אין אותיות~~.		פריע קריסטלעכע געלערנטע, ווי עווסעביוס און ירומים, ציטירן דעם צווייטן יאָרהונדערט איבערזעצער סימאַכוס, וואָס האָט איבערגעזעצט דאָס העברעאישע וואָרט ארגוב אין גריכיש ווי "אומוואַרג/מאַס". דאָס ווײַזט אַז ער האָט עס אויך פֿאַרשטאַנען ווי אַ געוויינטלעכן סובסטאַנטיוו, נישט אַ פּערזענלעכן נאָמען{{הערה\|1=קליין, 95}}.

	===צוזאמענגעשטעלט וואָרט ("לייבן גרוב")===		===צוזאמענגעשטעלט וואָרט ("לייבן גרוב")===
	*ר' ש"ט בן יפת פון חאלעב לייגט פאר א טייטש פון "אַרְיֵה" (לייב) און "גוב" (גרוב), וואס מיינט א "לייבן גרוב" פאר עוג'ס אומדרינגלעכן געביט.		*ר' ש"ט בן יפת פון חאלעב לייגט פאר א טייטש פון "אַרְיֵה" (לייב) און "גוב" (גרוב), וואס מיינט א "לייבן גרוב" פאר עוג'ס אומדרינגלעכן געביט.
	*ר' בנציון אריה לייב זיסלינג לייגט אומאָפּהענגיק פאר א ענליכע טעאָריע, אז די תושבים פון בשן האבן אויפגעצויגן לייבן פאר מלחמה, און דערפאר איז דער געגנט גערופן געווארן "אַרְגּׁב" – א לייבן גרוב.		*ר' בנציון אריה לייב זיסלינג לייגט אומאָפּהענגיק פאר א ענליכע טעאָריע, אז די תושבים פון בשן האבן אויפגעצויגן לייבן פאר מלחמה, און דערפאר איז דער געגנט גערופן געווארן "אַרְגּׁב" – א לייבן גרוב.

			===פּערזענלעכער נאָמען===
			עטלעכע מפרשים פאַרשטייען אַרגוב ווי אַ פּערזענליכן נאָמען, אַזוי ווי אַ גובערנאַטאָר אָדער אַ לאַנד-באַזיצער. עס זענען דא עטליכע באווייזן פון א פּערזענליכן נאָמען Argb אין אוגאַריטיש.

	===אייגנער נאָמען (אָרט-נאָמען)===		===אייגנער נאָמען (אָרט-נאָמען)===
שורה 40:		שורה 46:
	*דאס קען פאראייניגט ווערן מיט דער באדייטונג פון א געווענליכן נאָמען, ווייל געוויינליכע נאָמען קענען ווערן אייגענע נאָמען (פּראָפּריפיקאַציע).		*דאס קען פאראייניגט ווערן מיט דער באדייטונג פון א געווענליכן נאָמען, ווייל געוויינליכע נאָמען קענען ווערן אייגענע נאָמען (פּראָפּריפיקאַציע).
	*דאס בייזיין פון דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה" אין דברים 3:13 ("הָאַרְגּׁב") שטיצט די עוואָלוציע פון א געווענליכן נאָמען צו אן אייגענעם נאָמען.		*דאס בייזיין פון דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה" אין דברים 3:13 ("הָאַרְגּׁב") שטיצט די עוואָלוציע פון א געווענליכן נאָמען צו אן אייגענעם נאָמען.
			ר' דוד קמחי (רד"ק) און אַנדערע פֿריע העברעאישע לעקסיקאָגראַפֿן לאָזן אַרגאָב אויס פֿון זייערע לעקסיקאָנען, וואָס סוגערירט אַז זיי האָבן דאָס וואָרט פֿאַרשטאַנען ווי אַ אומאיבערזעצלעכן פּערזענלעכן נאָמען.
	~~===אייגנער נאָמען~~ (~~פּערזאָן נאָמען~~)~~===~~
	*טייל קאָמענטאַטאָרן האָבן ~~עס פארשטאנען אלס א פּערזענלעכן נאָמען,~~ ווי ~~א פארמעלער באאמטער אָדער א לאַנדבאַזיצער.~~
	*עס זענען דא באווייזן פון דעם פּערזענלעכן נאָמען ~~"אַרְגּב" אין אוגאריטיש~~.
	*דער אָנשטאלט פון קמחי זאָגט בפירוש אז אַרגאָב און אַרְיֵה אין מלכים ב' 15:25 זענען פּערזענליכע נעמען פון קריגערס וואס האבן געהאלפן פּקח'ס אויפשטאנד.		*דער אָנשטאלט פון קמחי זאָגט בפירוש אז אַרגאָב און אַרְיֵה אין מלכים ב' 15:25 זענען פּערזענליכע נעמען פון קריגערס וואס האבן געהאלפן פּקח'ס אויפשטאנד.

תנא קמא אין 22:20, 24 יולי 2025

2025-07-24T22:20:25Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 22:20, 24 יולי 2025
שורה 2:		שורה 2:
	'''אַרְגּׁב''' איז א געגנט אין צפון טראנס-ירדן, וואס איז געווען א טייל פון [[בשן]]. די פונקטליכע לאקאציע פון ארגוב איז אומבאקאנט, אבער עס איז מעגליך אז עס האט זיך געפינען צווישן נהר על-רוקאד און נהר על-אַלאן. עס ווערט באשריבן אלס א "שטיינערדיגער הויפן," אדער א "אינזל" פון פעלדזן, בערך 30 מייל ביי 20 מייל, וואס העכערט זיך 20 אדער 30 פיס העכער די טאבעל-לאנד פון בשן. דער געגנט איז ווילד און גראָב, מיט פעלדזן און שפאלטן{{הערה\|1=“[https://bible-history.com/naves/a/argob/dictionaries Argob Summary and Overview].” ''Bible Dictionaries at a Glance''. Naves Topical Bible Dictionary.}}.		'''אַרְגּׁב''' איז א געגנט אין צפון טראנס-ירדן, וואס איז געווען א טייל פון [[בשן]]. די פונקטליכע לאקאציע פון ארגוב איז אומבאקאנט, אבער עס איז מעגליך אז עס האט זיך געפינען צווישן נהר על-רוקאד און נהר על-אַלאן. עס ווערט באשריבן אלס א "שטיינערדיגער הויפן," אדער א "אינזל" פון פעלדזן, בערך 30 מייל ביי 20 מייל, וואס העכערט זיך 20 אדער 30 פיס העכער די טאבעל-לאנד פון בשן. דער געגנט איז ווילד און גראָב, מיט פעלדזן און שפאלטן{{הערה\|1=“[https://bible-history.com/naves/a/argob/dictionaries Argob Summary and Overview].” ''Bible Dictionaries at a Glance''. Naves Topical Bible Dictionary.}}.

	~~==היסטאָרישער איבערבליק==~~
	אין דער תורה (דברים ג, ד–ה) שטייט אז אין דער צייט פון דער ישראל'דיגער עראָבערונג, האט ארגוב אַנטהאַלטן "זעכציג שטעט… אלע די זענען געווען באפעסטיגטע שטעט מיט הויכע ווענט, טויערן און ריגלען; אויסער די אומבאפעסטיגטע שטעטלעך, א גרויסע צאל." די דאָזיגע שטעט זענען געווען אונטער דער הערשאַפט פון עוג, מלך פון בשן.		אין דער תורה (דברים ג, ד–ה) שטייט אז אין דער צייט פון דער ישראל'דיגער עראָבערונג, האט ארגוב אַנטהאַלטן "זעכציג שטעט… אלע די זענען געווען באפעסטיגטע שטעט מיט הויכע ווענט, טויערן און ריגלען; אויסער די אומבאפעסטיגטע שטעטלעך, א גרויסע צאל." די דאָזיגע שטעט זענען געווען אונטער דער הערשאַפט פון עוג, מלך פון בשן.
	אין דער שפּעטער בראָנזע צײט איז די געגנט געווען שטאַרק באַפעלקערט, לויט דער געאָגראַפישער ליסטע פון תותמז {{רנ\|3}} און די על-עמאַרנאַ בריוו.		אין דער שפּעטער בראָנזע צײט איז די געגנט געווען שטאַרק באַפעלקערט, לויט דער געאָגראַפישער ליסטע פון תותמז {{רנ\|3}} און די על-עמאַרנאַ בריוו.
שורה 13:		שורה 12:

	==געאָגראַפישע לאַגע==		==געאָגראַפישע לאַגע==
	אין אראמישע איבערזעצונגען~~, תרגום אונקלוס, [[תרגום נאופיטי]], און תרגום יונתן~~ (צו {{תנ"ך\|דברים\|ג\|ד}}; ג, יג–יד~~) ווערט אַרְגּׁב איבערגעזעצט אלס~~ "טְרָכוֹנָא" ~~אדער~~ "טַרְגוֹנָא", דעם ראיאן וואס יוסף בן מתתיהו און ~~די נייע~~ טעסטאמענט רופן טראַכאָן אדער [[טראכאניטיס\|טראַכאָניטיס]]. דאָס איז דער באַזאַלטישער הויכלאַנד מדבר וואָס איז היינט באַקאַנט אלס אל-לידזשאַ (اللجاة) אין סיריע. די לאַנדשאַפט פון אל-לידזשאַ באַשטייט הויפּטזעכליך פון גרויע, וואַלקאַנישע שטיינער מיט צעשפּרייטע פּלאַצן פון באַארבעטנדיקער ערד. ~~דאָס~~ איז ~~אָבער א שפעטערדיגע טראַדיציע~~ און איז ~~נישט איינשטימיג מיט די פריערדיגע מקורים{{הערה\|JE, א"מ.}}~~.		אין די אראמישע איבערזעצונגען (צו {{תנ"ך\|דברים\|ג\|ד}}; ג, יג–יד; תרגום אונקלוס: "טְרָכוֹנָא", [[תרגום נאופיטי]] און תרגום יונתן: "טַרְגוֹנָא") ווערט אַרְגּׁב אידענטיפיצירט מיט דעם ראיאן וואס [[יוסף בן מתתיהו]] און דער [[נייער טעסטאמענט]] רופן טראַכאָן אדער [[טראכאניטיס\|טראַכאָניטיס]]. דאָס איז דער באַזאַלטישער הויכלאַנד מדבר וואָס איז היינט באַקאַנט אלס אל-לידזשאַ (اللجاة) אין סיריע. די לאַנדשאַפט פון אל-לידזשאַ באַשטייט הויפּטזעכליך פון גרויע, וואַלקאַנישע שטיינער מיט צעשפּרייטע פּלאַצן פון באַארבעטנדיקער ערד. טראַכאָניטיס איז געווען אַן אַדמיניסטראַטיווער דיסטריקט אונטער דער פּטאָלעמעאישער מלוכה, און איז שפּעטער געגעבן געוואָרן דורך קייסער אויגוסטוס צו הורדוס דער גרויסער אין ערשטן יאָרהונדערט פאר דער קריסטליכער צײט.

	==~~פילאָלאָגישע דעבאַטע איבערן וואָרט "ארגוב"~~==		עטלעכע געלערנטע האָבן געקלערט אַז די אידענטיפיקאַציע פון טראַכאָן/טראַכאָניטיס מיט אַרגוב איז אַ שפּעטערדיקע טײטשונג און שטימט נישט מיט די פֿריערדיקע היסטאָרישע מקורות{{הבהרה}}{{הערה\|ענציקלאפעדיע יודאיקע, אנציקלופדיה מקראית.}}.
	דער גענויער טייטש און וואָרצל פון דעם העברעאישן וואָרט "אַרְגּׁב" בלייבן אומקלאָר און זענען א טעמע פון אסאך דיסקוסיע צווישן געלערנטע. ~~עס ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די אומזיכערע אדער אומקלאָרע ווערטער~~ אין ~~דער תורה~~{{הערה\|1=Klein, Reuven Chaim. “[https://works.hcommons.org/records/7qw28-qkz54 Who or What Is Argov? A Philological Survey of a Difficult Lexeme].” ''Ḥakirah'' 36 (2025): 87–111.}}.
			==עטימאָלאָגיע און באדײטונג פונעם נאָמען==
			דער גענויער טייטש און וואָרצל פון דעם העברעאישן וואָרט "אַרְגּׁב" בלייבן אומקלאָר און זענען א טעמע פון אסאך דיסקוסיע צווישן געלערנטע, און עס איז נישטאָ קיין קאָנסענזוס צווישן געלערנטע. דאָס וואָרט ארגוב איז אַ ספּעציעל וואָרט אין תנ"ך, וואס איז פיר מאָל דערמאנט אין ספר דברים און מלכים א', און איינמאל אין מלכים ב'{{הערה\|1=Klein, Reuven Chaim. “[https://works.hcommons.org/records/7qw28-qkz54 Who or What Is Argov? A Philological Survey of a Difficult Lexeme].” ''Ḥakirah'' 36 (2025): 87–111.}}.

	===געווענליכער נאָמען ("שטיינערדיג" אָדער "רוקעדיג")===		===געווענליכער נאָמען ("שטיינערדיג" אָדער "רוקעדיג")===
	*ר' נתן מאַרקוס אַדלער טרעפט די וואָרצל פון "טְרָכוֹנָא" אין דעם גריכישן טערמין "טראַכיטע" (א סאָרט שטיין), און פארבינדט עס מיט "אַרְגּׁב" (פון דעם וואָרצל רגב).		*ר' נתן מאַרקוס אַדלער טרעפט די וואָרצל פון "טְרָכוֹנָא" אין דעם גריכישן טערמין "טראַכיטע" (א סאָרט שטיין), און פארבינדט עס מיט "אַרְגּׁב" (פון דעם וואָרצל רגב).
	*[[רבי דוד צבי האפמאן\|האָפמאַן]] טענהט אז די תרגומים האבן עס פארבונדן מיט טראַכאָניטיס צוליב דער ענליכער גריכישער באדייטונג פון דעם פלאץ נאָמען.		*[[רבי דוד צבי האפמאן\|רד"צ האָפמאַן]] טענהט אז די תרגומים האבן עס פארבונדן מיט טראַכאָניטיס צוליב דער ענליכער גריכישער באדייטונג פון דעם פלאץ נאָמען.
	*דאָס וואָרט קען זיך פארבינדן מיט "ערד-קלומען" אדער "שטיין," וואס מיינט א "שטיינערדיגן" אדער "רוקעדיגן" אָרט.		*דאָס וואָרט קען זיך פארבינדן מיט "ערד-קלומען" אדער "שטיין," וואס מיינט א "שטיינערדיגן" אדער "רוקעדיגן" אָרט.
	*דאס ווערט געשטיצט דורך געזעניוס און אנדערע געלערנטע.		*דאס ווערט געשטיצט דורך געזעניוס און אנדערע געלערנטע.

תנא קמא אין 21:45, 24 יולי 2025

2025-07-24T21:45:30Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 21:45, 24 יולי 2025
שורה 1:		שורה 1:
	{{דרעפט\|דברים}}		{{דרעפט\|דברים}}
	'''אַרְגּׁב''' איז א געגנט אין צפון טראנס-ירדן, וואס איז געווען א טייל פון [[בשן]]. די פונקטליכע לאקאציע פון ארגוב איז אומבאקאנט, אבער עס איז מעגליך אז עס האט זיך געפינען צווישן נהר על-רוקאד און נהר על-אַלאן. עס ווערט באשריבן אלס א "שטיינערדיגער הויפן," אדער א "אינזל" פון פעלדזן, בערך 30 מייל ביי 20 מייל, וואס העכערט זיך 20 אדער 30 פיס העכער די טאבעל-לאנד פון בשן. דער געגנט איז ווילד און גראָב, מיט פעלדזן און שפאלטן{{הערה\|1=“[https://bible-history.com/naves/a/argob/dictionaries Argob Summary and Overview].” ''Bible Dictionaries at a Glance''. Naves Topical Bible Dictionary.}}.		'''אַרְגּׁב''' איז א געגנט אין צפון טראנס-ירדן, וואס איז געווען א טייל פון [[בשן]]. די פונקטליכע לאקאציע פון ארגוב איז אומבאקאנט, אבער עס איז מעגליך אז עס האט זיך געפינען צווישן נהר על-רוקאד און נהר על-אַלאן. עס ווערט באשריבן אלס א "שטיינערדיגער הויפן," אדער א "אינזל" פון פעלדזן, בערך 30 מייל ביי 20 מייל, וואס העכערט זיך 20 אדער 30 פיס העכער די טאבעל-לאנד פון בשן. דער געגנט איז ווילד און גראָב, מיט פעלדזן און שפאלטן{{הערה\|1=“[https://bible-history.com/naves/a/argob/dictionaries Argob Summary and Overview].” ''Bible Dictionaries at a Glance''. Naves Topical Bible Dictionary.}}.

			==היסטאָרישער איבערבליק==
			אין דער תורה (דברים ג, ד–ה) שטייט אז אין דער צייט פון דער ישראל'דיגער עראָבערונג, האט ארגוב אַנטהאַלטן "זעכציג שטעט… אלע די זענען געווען באפעסטיגטע שטעט מיט הויכע ווענט, טויערן און ריגלען; אויסער די אומבאפעסטיגטע שטעטלעך, א גרויסע צאל." די דאָזיגע שטעט זענען געווען אונטער דער הערשאַפט פון עוג, מלך פון בשן.
			אין דער שפּעטער בראָנזע צײט איז די געגנט געווען שטאַרק באַפעלקערט, לויט דער געאָגראַפישער ליסטע פון תותמז {{רנ\|3}} און די על-עמאַרנאַ בריוו.

			די געגנט איז איינגענומען געווארן דורך די ישראלים (דברים ג:ד; מלכים א' ד:יג) און איז צוגעטיילט געווארן דורך משה רבנו צו דעם האלבן שבט מנשה. יאיר בן מנשה האט באַזעצט די געגנט. לויט דברים ג':יג–יד, האָט יאיר בן מנשה "גענומען די גאַנצע שטרייף פון דער ארגוב (הארגוב) ביז צו דער גשורישער און מעכתישער גרעניץ, און ער האָט זיי גערופן – די בשן שטעט – נאך זײן נאמען 'חַוּת יָאִיר'". (זע מלכים א' ד:יג).

			אין שלמה המלך'ס צייט איז דער ראיאן אריינגערעכנט געווארן אין זיין זעקסטן אדמיניסטראטיוון דיסטריקט, און איר גובערנאַטאָר (דער זון פון גבר) האט געוואוינט אין רמות-גלעד (מלכים א' ד:יג).

			פּאָרטער'ס "די ריזיגע שטעט פון בשן" (1865) באשרײבט אז "זעכציג באפעסטיגטע שטעט קענען נאך געפינען ווערן אין א שטח פון 308 קוואדראט מייל. די אַרכיטעקטור איז שווער און מאַסיוו. סאָלידע ווענט 4 פיס דיק, און שטיינער איינס אויף אַנדערן אָן צעמענט; די דעכער זענען ריזיגע פּלאַטן פון באַזאַלטישן פעלז, ווי אײזן; די טירן און טויערן זענען פון שטיין 18 אינטשעס דיק, פארזיכערט מיט שווערע ריגלען". ער דערמאנט אַז מען קען נאָך אַרײנגיין אין א פאַרלאָזענער שטאָט און פאַרברענגען די נאַכט אין אַ באַקוועם הויז, ווײל פיל הייזער זענען נאָך "פערפעקט, ווי נאר נעכטן געענדיגט. די ווענט זענען פעסט, די דעכער אומגעריסן, און אפילו די פענסטער-רעדלען אין זייער פלאץ," וואס שטעלט פאר די אלטע ביישפילן פון היימישע ארכיטעקטור אין דער וועלט{{הערה\|שם=פארטער\|Porter, J. L. ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101066129931 The Giant Cities of Bashan and Syria’s Holy Places]''. London: Nelson, 1865.}}.

			==געאָגראַפישע לאַגע==
			אין אראמישע איבערזעצונגען, תרגום אונקלוס, [[תרגום נאופיטי]], און תרגום יונתן (צו {{תנ"ך\|דברים\|ג\|ד}}; ג, יג–יד) ווערט אַרְגּׁב איבערגעזעצט אלס "טְרָכוֹנָא" אדער "טַרְגוֹנָא", דעם ראיאן וואס יוסף בן מתתיהו און די נייע טעסטאמענט רופן טראַכאָן אדער [[טראכאניטיס\|טראַכאָניטיס]]. דאָס איז דער באַזאַלטישער הויכלאַנד מדבר וואָס איז היינט באַקאַנט אלס אל-לידזשאַ (اللجاة) אין סיריע. די לאַנדשאַפט פון אל-לידזשאַ באַשטייט הויפּטזעכליך פון גרויע, וואַלקאַנישע שטיינער מיט צעשפּרייטע פּלאַצן פון באַארבעטנדיקער ערד. דאָס איז אָבער א שפעטערדיגע טראַדיציע און איז נישט איינשטימיג מיט די פריערדיגע מקורים{{הערה\|JE, א"מ.}}.

	==פילאָלאָגישע דעבאַטע איבערן וואָרט "ארגוב"==		==פילאָלאָגישע דעבאַטע איבערן וואָרט "ארגוב"==
	דער גענויער טייטש און וואָרצל פון דעם העברעאישן וואָרט "אַרְגּׁב" בלייבן אומקלאָר און זענען א טעמע פון אסאך דיסקוסיע צווישן געלערנטע. עס ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די אומזיכערע אדער אומקלאָרע ווערטער אין דער תורה{{הערה\|1=Klein, Reuven Chaim. “[https://works.hcommons.org/records/7qw28-qkz54 Who or What Is Argov? A Philological Survey of a Difficult Lexeme].” ''Ḥakirah'' 36 (2025): 87–111.}}.		דער גענויער טייטש און וואָרצל פון דעם העברעאישן וואָרט "אַרְגּׁב" בלייבן אומקלאָר און זענען א טעמע פון אסאך דיסקוסיע צווישן געלערנטע. עס ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די אומזיכערע אדער אומקלאָרע ווערטער אין דער תורה{{הערה\|1=Klein, Reuven Chaim. “[https://works.hcommons.org/records/7qw28-qkz54 Who or What Is Argov? A Philological Survey of a Difficult Lexeme].” ''Ḥakirah'' 36 (2025): 87–111.}}.

	===~~געוויינלעכער~~ נאָמען ("שטיינערדיג" אָדער "רוקעדיג")===		===געווענליכער נאָמען ("שטיינערדיג" אָדער "רוקעדיג")===
	*תרגום אונקלוס, [[תרגום נאופיטי]], און תרגום יונתן (צו {{תנ"ך\|דברים\|ג\|ד}}; ג, יג–יד) זעצן איבער "אַרְגּׁב" אלס "טְרָכוֹנָא" אדער "טַרְגוֹנָא ".		*ר' נתן מאַרקוס אַדלער טרעפט די וואָרצל פון "טְרָכוֹנָא" אין דעם גריכישן טערמין "טראַכיטע" (א סאָרט שטיין), און פארבינדט עס מיט "אַרְגּׁב" (פון דעם וואָרצל רגב).
	*ר' נתן מאַרקוס אַדלער טרעפט די וואָרצל פון "~~טראַכאָנאַ~~" אין דעם גריכישן טערמין "טראַכיטע" (א סאָרט שטיין), און פארבינדט עס מיט "אַרְגּׁב" (פון דעם וואָרצל רגב).
	*[[רבי דוד צבי האפמאן\|האָפמאַן]] טענהט אז די תרגומים האבן עס פארבונדן מיט טראַכאָניטיס צוליב דער ענליכער גריכישער באדייטונג פון דעם פלאץ נאָמען.		*[[רבי דוד צבי האפמאן\|האָפמאַן]] טענהט אז די תרגומים האבן עס פארבונדן מיט טראַכאָניטיס צוליב דער ענליכער גריכישער באדייטונג פון דעם פלאץ נאָמען.
	*דאָס וואָרט קען זיך פארבינדן מיט "ערד-קלומען" אדער "שטיין," וואס מיינט א "שטיינערדיגן" אדער "רוקעדיגן" אָרט.		*דאָס וואָרט קען זיך פארבינדן מיט "ערד-קלומען" אדער "שטיין," וואס מיינט א "שטיינערדיגן" אדער "רוקעדיגן" אָרט.
	*דאס ווערט געשטיצט דורך געזעניוס און אנדערע געלערנטע.		*דאס ווערט געשטיצט דורך געזעניוס און אנדערע געלערנטע.
	*די שומרונישער ביבל פארגלייכט דברים ג:ד, ג:יג-יד און זעצט עס איבער אלס "ריגאָוואַ" (מיט'ן אומווארפן דעם ערשטן א'). אויך יוסף בן מתתיהו דערמאנט א פעסטונג "ראַגאַבאַ" אין טראַנס-יארדן.		*די שומרונישער ביבל פארגלייכט דברים ג:ד, ג:יג-יד און זעצט עס איבער אלס "ריגאָוואַ" (מיט'ן אומווארפן דעם ערשטן א'). אויך יוסף בן מתתיהו דערמאנט א פעסטונג "ראַגאַבאַ" אין טראַנס-יארדן.
	*שפעטערדיקע יידישע און ~~קריסטלעכע~~ געלערנטע האָבן אויך פארשטאנען דאס וואָרט אלס א ~~געוויינלעכן~~ נאָמען מיט א סעמאַנטישער באדייטונג.		*שפעטערדיקע יידישע און קריסטליכע געלערנטע האָבן אויך פארשטאנען דאס וואָרט אלס א געווענליכן נאָמען מיט א סעמאַנטישער באדייטונג.

	===~~געוויינלעכער~~ נאָמען ("פאלאץ")===		===געווענליכער נאָמען ("פאלאץ")===
	*רש"י פארשטייט אז די תרגומים באציען זיך צו "דעם קעניג'ס פאלאץ" און דערמיט צום גאנצן קעניגרייך.		*רש"י פארשטייט אז די תרגומים באציען זיך צו "דעם קעניג'ס פאלאץ" און דערמיט צום גאנצן קעניגרייך.
	*דער דאָזיקער בליק ווערט געשטיצט דורך ר' טוביה בן אליעזר, ר' אלעזר רוקח, און ר' בחייא אבן חלבה.		*דער דאָזיקער בליק ווערט געשטיצט דורך ר' טוביה בן אליעזר, ר' אלעזר רוקח, און ר' בחייא אבן חלבה.
שורה 25:		שורה 37:
	===אייגנער נאָמען (אָרט-נאָמען)===		===אייגנער נאָמען (אָרט-נאָמען)===
	*לעקסיקאָגראַפן, די סעפּטואַגינטע און די וולגאַטע לאָזן דאָס וואָרט אומאיבערזעצט, וואס ווייזט אָן אז זיי האבן עס געזען אלס אן אייגנער נאָמען.		*לעקסיקאָגראַפן, די סעפּטואַגינטע און די וולגאַטע לאָזן דאָס וואָרט אומאיבערזעצט, וואס ווייזט אָן אז זיי האבן עס געזען אלס אן אייגנער נאָמען.
	*דאס קען פאראייניגט ווערן מיט דער באדייטונג פון א ~~געוויינלעכן~~ נאָמען, ווייל ~~געוויינלעכע~~ נאָמען קענען ווערן אייגענע נאָמען (פּראָפּריפיקאַציע).		*דאס קען פאראייניגט ווערן מיט דער באדייטונג פון א געווענליכן נאָמען, ווייל געוויינליכע נאָמען קענען ווערן אייגענע נאָמען (פּראָפּריפיקאַציע).
	*דאס בייזיין פון דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה" אין דברים 3:13 ("הָאַרְגּׁב") שטיצט די עוואָלוציע פון א ~~געוויינלעכן~~ נאָמען צו אן אייגענעם נאָמען.		*דאס בייזיין פון דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה" אין דברים 3:13 ("הָאַרְגּׁב") שטיצט די עוואָלוציע פון א געווענליכן נאָמען צו אן אייגענעם נאָמען.

	===אייגנער נאָמען (פּערזאָן נאָמען)===		===אייגנער נאָמען (פּערזאָן נאָמען)===
	*טייל קאָמענטאַטאָרן האָבן עס פארשטאנען אלס א פּערזענלעכן נאָמען, ווי א ~~פארמאלער~~ באאמטער אָדער א לאַנדבאַזיצער.		*טייל קאָמענטאַטאָרן האָבן עס פארשטאנען אלס א פּערזענלעכן נאָמען, ווי א פארמעלער באאמטער אָדער א לאַנדבאַזיצער.
	*עס זענען דא באווייזן פון דעם פּערזענלעכן נאָמען "אַרְגּב" אין אוגאריטיש.		*עס זענען דא באווייזן פון דעם פּערזענלעכן נאָמען "אַרְגּב" אין אוגאריטיש.
	*דער אָנשטאלט פון קמחי זאָגט בפירוש אז אַרגאָב און אַרְיֵה אין מלכים ב' 15:25 זענען ~~פּערזענלעכע~~ נעמען פון קריגערס וואס האבן געהאלפן פּקח'ס אויפשטאנד.		*דער אָנשטאלט פון קמחי זאָגט בפירוש אז אַרגאָב און אַרְיֵה אין מלכים ב' 15:25 זענען פּערזענליכע נעמען פון קריגערס וואס האבן געהאלפן פּקח'ס אויפשטאנד.

	~~==ביבלישע רעפערענצן און היסטאָרישע באַדייטונג==~~
	*אין דער תורה (דברים 3:4–5) שטייט אז אין דער צייט פון דער ישראלדיקער אייראָבע, האָט אַרגוב באַמערקט "זעכציק שטעט... אלע די זענען געווען באפעסטיקטע שטעט מיט הויכע ווענט, טויערן און ריגלען; אויסער די אומבאפעסטיקטע שטעטלעך, א גרויסע צאל."
	*זעכציק באפעסטיקטע שטעט קענען נאך געפינען ווערן אין א שטח פון 308 קוואדראט מייל, מיט שווערע און מאסיווע ארכיטעקטור.
	*די דאזיקע שטעט זענען געהערשט געווארן דורך עוג, דער ריז.
	*זיי זענען איינגענומען געווארן דורך די ישראלים (דברים 3:4; מלכים א' 4:13).
	*עס איז צוגעטיילט געווארן דורך משה רבנו צו דער האלב-שבט מנשה.
	*מעגליך אז עס איז באזעצט געווארן דורך יאיר (דברים 3:13–14, אבער זע מלכים א' 4:13).
	*אין שלמה המלך'ס צייט איז דער ראיאן אריינגערעכנט געווארן אין זיין זעקסטן אדמיניסטראטיוון דיסטריקט, און זיין גענעראל (דער זוהן פון גבר) האט געוואוינט אין רמות-גלעד (מלכים א' 4:13).
	*דער געגנט איז נאך אלץ גערופן געווארן "דאס לאַנד פון ריזן" אונטער עוג.
	*עס איז פארצייכנט געווארן, אז די אלטע שטעט אין בשן זענען געווען "פערפעקט, ווי נאר נעכטן געענדיקט. די ווענט זענען פעסט, די דעכער אומגעריסן, און אפילו די פענסטער-רעדלען אין זייער פלאץ," וואס פארשטעלט די אלטע ביישפילן פון היימישע ארכיטעקטור אין דער וועלט.

	~~==פארבינדונג צו טראַכאָניטיס (Trachonitis)==~~
	אין אראמישע איבערזעצונגען ווערט ארגוב אידענטיפיצירט מיט דעם ראיאן וואס יוסף בן מתתיהו און די נייע טעסטאמענט רופן טראַכאָן אדער טראַכאָניטיס (ת"א: טראַכאָנא; ת"י: טראַגאָנא). דאָס איז דער באַזאַלטישער הויכלאַנד מדבר וואָס איז היינט באַקאַנט אלס אל-לידזשאַ. דאָס איז אָבער א שפעטערדיקע טראַדיציע און איז נישט איינשטימיק מיט די פריערדיקע מקורים.

	אַרכעאָלאָגישע און הידראָלאָגישע קאָנטעקסטן א נייע מעטאָדאָלאָגיע, באַזירט אויף דער הידראָלאָגיע פונעם דרום לעוואַנט (וואַסערשיידן פֿאַר מדבריות, טייך-בעטן פֿאַר נאַציאָנאַלע געביטן), קען העלפן צו באַשטימען פריער אומבאַקאַנטע ראיאנען ווי אַרגאָב. די מעטאָדאָלאָגיע צילט צו פאראייניגן די געאָגראַפישע דאַטן פון די יציאת מצרים און וואַנדערונגען דערציילונגען.

	==ביבליאָגראַפיע==		==ביבליאָגראַפיע==

תנא קמא: בס"ד

2025-07-24T20:45:20Z

בס"ד

נייער בלאַט

{{דרעפט|דברים}}
'''אַרְגּׁב''' איז א געגנט אין צפון טראנס-ירדן, וואס איז געווען א טייל פון [[בשן]]. די פונקטליכע לאקאציע פון ארגוב איז אומבאקאנט, אבער עס איז מעגליך אז עס האט זיך געפינען צווישן נהר על-רוקאד און נהר על-אַלאן. עס ווערט באשריבן אלס א "שטיינערדיגער הויפן," אדער א "אינזל" פון פעלדזן, בערך 30 מייל ביי 20 מייל, וואס העכערט זיך 20 אדער 30 פיס העכער די טאבעל-לאנד פון בשן. דער געגנט איז ווילד און גראָב, מיט פעלדזן און שפאלטן{{הערה|1=“[https://bible-history.com/naves/a/argob/dictionaries Argob Summary and Overview].” ''Bible Dictionaries at a Glance''. Naves Topical Bible Dictionary.}}.

==פילאָלאָגישע דעבאַטע איבערן וואָרט "ארגוב"==
דער גענויער טייטש און וואָרצל פון דעם העברעאישן וואָרט "אַרְגּׁב" בלייבן אומקלאָר און זענען א טעמע פון אסאך דיסקוסיע צווישן געלערנטע. עס ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די אומזיכערע אדער אומקלאָרע ווערטער אין דער תורה{{הערה|1=Klein, Reuven Chaim. “[https://works.hcommons.org/records/7qw28-qkz54 Who or What Is Argov? A Philological Survey of a Difficult Lexeme].” ''Ḥakirah'' 36 (2025): 87–111.}}.

===געוויינלעכער נאָמען ("שטיינערדיג" אָדער "רוקעדיג")===
*תרגום אונקלוס, [[תרגום נאופיטי]], און תרגום יונתן (צו {{תנ"ך|דברים|ג|ד}}; ג, יג–יד) זעצן איבער "אַרְגּׁב" אלס "טְרָכוֹנָא" אדער "טַרְגוֹנָא ".
*ר' נתן מאַרקוס אַדלער טרעפט די וואָרצל פון "טראַכאָנאַ" אין דעם גריכישן טערמין "טראַכיטע" (א סאָרט שטיין), און פארבינדט עס מיט "אַרְגּׁב" (פון דעם וואָרצל רגב).
*[[רבי דוד צבי האפמאן|האָפמאַן]] טענהט אז די תרגומים האבן עס פארבונדן מיט טראַכאָניטיס צוליב דער ענליכער גריכישער באדייטונג פון דעם פלאץ נאָמען.
*דאָס וואָרט קען זיך פארבינדן מיט "ערד-קלומען" אדער "שטיין," וואס מיינט א "שטיינערדיגן" אדער "רוקעדיגן" אָרט.
*דאס ווערט געשטיצט דורך געזעניוס און אנדערע געלערנטע.
*די שומרונישער ביבל פארגלייכט דברים ג:ד, ג:יג-יד און זעצט עס איבער אלס "ריגאָוואַ" (מיט'ן אומווארפן דעם ערשטן א'). אויך יוסף בן מתתיהו דערמאנט א פעסטונג "ראַגאַבאַ" אין טראַנס-יארדן.
*שפעטערדיקע יידישע און קריסטלעכע געלערנטע האָבן אויך פארשטאנען דאס וואָרט אלס א געוויינלעכן נאָמען מיט א סעמאַנטישער באדייטונג.

===געוויינלעכער נאָמען ("פאלאץ")===
*רש"י פארשטייט אז די תרגומים באציען זיך צו "דעם קעניג'ס פאלאץ" און דערמיט צום גאנצן קעניגרייך.
*דער דאָזיקער בליק ווערט געשטיצט דורך ר' טוביה בן אליעזר, ר' אלעזר רוקח, און ר' בחייא אבן חלבה.
*עס איז מעגליך אז עס איז דא א פארבינדונג צו דעם העברעאישן וואָרט "ארמון" (פאלאץ) צוליב ענליכקייט אין אותיות.

===צוזאמענגעשטעלט וואָרט ("לייבן גרוב")===
*ר' ש"ט בן יפת פון חאלעב לייגט פאר א טייטש פון "אַרְיֵה" (לייב) און "גוב" (גרוב), וואס מיינט א "לייבן גרוב" פאר עוג'ס אומדרינגלעכן געביט.
*ר' בנציון אריה לייב זיסלינג לייגט אומאָפּהענגיק פאר א ענליכע טעאָריע, אז די תושבים פון בשן האבן אויפגעצויגן לייבן פאר מלחמה, און דערפאר איז דער געגנט גערופן געווארן "אַרְגּׁב" – א לייבן גרוב.

===אייגנער נאָמען (אָרט-נאָמען)===
*לעקסיקאָגראַפן, די סעפּטואַגינטע און די וולגאַטע לאָזן דאָס וואָרט אומאיבערזעצט, וואס ווייזט אָן אז זיי האבן עס געזען אלס אן אייגנער נאָמען.
*דאס קען פאראייניגט ווערן מיט דער באדייטונג פון א געוויינלעכן נאָמען, ווייל געוויינלעכע נאָמען קענען ווערן אייגענע נאָמען (פּראָפּריפיקאַציע).
*דאס בייזיין פון דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה" אין דברים 3:13 ("הָאַרְגּׁב") שטיצט די עוואָלוציע פון א געוויינלעכן נאָמען צו אן אייגענעם נאָמען.

===אייגנער נאָמען (פּערזאָן נאָמען)===
*טייל קאָמענטאַטאָרן האָבן עס פארשטאנען אלס א פּערזענלעכן נאָמען, ווי א פארמאלער באאמטער אָדער א לאַנדבאַזיצער.
*עס זענען דא באווייזן פון דעם פּערזענלעכן נאָמען "אַרְגּב" אין אוגאריטיש.
*דער אָנשטאלט פון קמחי זאָגט בפירוש אז אַרגאָב און אַרְיֵה אין מלכים ב' 15:25 זענען פּערזענלעכע נעמען פון קריגערס וואס האבן געהאלפן פּקח'ס אויפשטאנד.

==ביבלישע רעפערענצן און היסטאָרישע באַדייטונג==
*אין דער תורה (דברים 3:4–5) שטייט אז אין דער צייט פון דער ישראלדיקער אייראָבע, האָט אַרגוב באַמערקט "זעכציק שטעט... אלע די זענען געווען באפעסטיקטע שטעט מיט הויכע ווענט, טויערן און ריגלען; אויסער די אומבאפעסטיקטע שטעטלעך, א גרויסע צאל."
*זעכציק באפעסטיקטע שטעט קענען נאך געפינען ווערן אין א שטח פון 308 קוואדראט מייל, מיט שווערע און מאסיווע ארכיטעקטור.
*די דאזיקע שטעט זענען געהערשט געווארן דורך עוג, דער ריז.
*זיי זענען איינגענומען געווארן דורך די ישראלים (דברים 3:4; מלכים א' 4:13).
*עס איז צוגעטיילט געווארן דורך משה רבנו צו דער האלב-שבט מנשה.
*מעגליך אז עס איז באזעצט געווארן דורך יאיר (דברים 3:13–14, אבער זע מלכים א' 4:13).
*אין שלמה המלך'ס צייט איז דער ראיאן אריינגערעכנט געווארן אין זיין זעקסטן אדמיניסטראטיוון דיסטריקט, און זיין גענעראל (דער זוהן פון גבר) האט געוואוינט אין רמות-גלעד (מלכים א' 4:13).
*דער געגנט איז נאך אלץ גערופן געווארן "דאס לאַנד פון ריזן" אונטער עוג.
*עס איז פארצייכנט געווארן, אז די אלטע שטעט אין בשן זענען געווען "פערפעקט, ווי נאר נעכטן געענדיקט. די ווענט זענען פעסט, די דעכער אומגעריסן, און אפילו די פענסטער-רעדלען אין זייער פלאץ," וואס פארשטעלט די אלטע ביישפילן פון היימישע ארכיטעקטור אין דער וועלט.

==פארבינדונג צו טראַכאָניטיס (Trachonitis)==
אין אראמישע איבערזעצונגען ווערט ארגוב אידענטיפיצירט מיט דעם ראיאן וואס יוסף בן מתתיהו און די נייע טעסטאמענט רופן טראַכאָן אדער טראַכאָניטיס (ת"א: טראַכאָנא; ת"י: טראַגאָנא). דאָס איז דער באַזאַלטישער הויכלאַנד מדבר וואָס איז היינט באַקאַנט אלס אל-לידזשאַ. דאָס איז אָבער א שפעטערדיקע טראַדיציע און איז נישט איינשטימיק מיט די פריערדיקע מקורים.

אַרכעאָלאָגישע און הידראָלאָגישע קאָנטעקסטן א נייע מעטאָדאָלאָגיע, באַזירט אויף דער הידראָלאָגיע פונעם דרום לעוואַנט (וואַסערשיידן פֿאַר מדבריות, טייך-בעטן פֿאַר נאַציאָנאַלע געביטן), קען העלפן צו באַשטימען פריער אומבאַקאַנטע ראיאנען ווי אַרגאָב. די מעטאָדאָלאָגיע צילט צו פאראייניגן די געאָגראַפישע דאַטן פון די יציאת מצרים און וואַנדערונגען דערציילונגען.

==ביבליאָגראַפיע==
*שמואל אפרים לונשטאם, '''אנציקלופדיה מקראית''' א, עמ' 528–529.
<div class="mw-content-ltr">
*Porter, J. L. ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101066129931 The Giant Cities of Bashan and Syria’s Holy Places]''. London: Nelson, 1865.
*{{אנצ יהודית|1755-argob|Argob|Morris Jastrow, Jr., Gerson B. Levi}}
*Gaines, Jason M. H. “[https://drjasongaines.com/wp-content/uploads/2015/10/argob-of-bashan.pdf Argob of Bashan],” ed. John D. Barry et al., ''The Lexham Bible Dictionary''. Bellingham, WA: Lexham Press, 2014.
*Michael Avi-Yonah, “[https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/argob Argob].” ''Encyclopaedia Judaica''.
* Hurn, Deborah. “[https://www.academia.edu/video/Y1wdrl Biblical Regions of the Exodus and Wanderings Era: A New Methodology].” Presented at the ASOR 2020 Annual Meeting.
* MacDonald, Burton. ''[https://www.bu.edu/asor/pubs/books-monographs/macdonald.pdf East of The Jordan: Territories and Sites of the Hebrew Scriptures]''. ASOR books, v. 6. Boston: American Schools of Oriental Research, 2000.
* “[https://bible-history.com/naves/a/argob/dictionaries Argob Summary and Overview].” ''Bible Dictionaries at a Glance''. Naves Topical Bible Dictionary.
* [https://biblehub.com/topical/a/argob.htm “Argob.”] ''Topical Bible''. Strong's Hebrew. Retrieved July 19, 2025.
* Klein, Reuven Chaim. “[https://works.hcommons.org/records/7qw28-qkz54 Who or What Is Argov? A Philological Survey of a Difficult Lexeme].” ''Ḥakirah'' 36 (2025): 87–111.</div>

[[he:ארגוב (אתר מקראי)]]

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 20:24, 3 סעפטעמבער 2025
שורה 3:		שורה 3:

	==היסטאריע און געאגראפיע==		==היסטאריע און געאגראפיע==
	אַרְגֹּב איז געווען א טייל פון דער קעניגרייך פון [[עוג מלך הבשן\|עוג]] אין בשן, וואס איז ~~אײנגענומען~~ געווארן דורך די בני-ישראל. אין דער תורה (דברים ג, ד–ה; מלכים א' ד:יג) שטייט: "און מיר האבן ~~אײנגענומען~~ אלע ~~זײנע~~ [עוג'ס] שטעט אין יענער ~~צײט~~, ~~קײן~~ שטאט איז נישט געבליבן ~~װאס~~ מיר האבן נישט גענומען פון זײ, זעכציג שטעט — די גאנצע חֶבֶל אַרְגּוֹב — די קעניגרייך פון עוג אין בשן". די אלע שטעט זענען זענען געווען "באפעסטיגטע שטעט מיט הויכע ווענט, טויערן און ריגלען; אויסער די אומבאפעסטיגטע שטעטלעך, א גרויסע צאל."		אַרְגֹּב איז געווען א טייל פון דער קעניגרייך פון [[עוג מלך הבשן\|עוג]] אין בשן, וואס איז איינגענומען געווארן דורך די בני-ישראל. אין דער תורה (דברים ג, ד–ה; מלכים א' ד:יג) שטייט: "און מיר האבן איינגענומען אלע זיינע [עוג'ס] שטעט אין יענער צייט, קיין שטאט איז נישט געבליבן וואס מיר האבן נישט גענומען פון זיי, זעכציג שטעט — די גאנצע חֶבֶל אַרְגּוֹב — די קעניגרייך פון עוג אין בשן". די אלע שטעט זענען זענען געווען "באפעסטיגטע שטעט מיט הויכע ווענט, טויערן און ריגלען; אויסער די אומבאפעסטיגטע שטעטלעך, א גרויסע צאל."

	אין דער שפּעטער [[בראנדז עפאכע\|בראנדז עפּאכע]] איז טאקע די געגנט געווען שטארק באפעלקערט, לויט דער געאגראפישער ליסטע פון {{רנ\|תותמז\|3}} און די על-עמאַרנאַ בריוו.		אין דער שפּעטער [[בראנדז עפאכע\|בראנדז עפּאכע]] איז טאקע די געגנט געווען שטארק באפעלקערט, לויט דער געאגראפישער ליסטע פון {{רנ\|תותמז\|3}} און די על-עמאַרנאַ בריוו.

	דער ארגב ראיאן איז צוגעטיילט געווארן דורך משה רבנו צו דעם האלבן שבט מנשה, און יאיר בן מנשה ~~האט באַזעצט די געגנט~~. לויט דברים ג':יג–יד, האט יאיר בן מנשה "גענומען די גאנצע שטרייף פון דער ארגוב ביז צו דער גשורישער און מעכתישער גרעניץ, און ער האָט זיי גערופן – די בשן שטעט – נאך זיין נאמען 'חַות יָאִיר'".		דער ארגב ראיאן איז צוגעטיילט געווארן דורך משה רבנו צו דעם האלבן שבט מנשה, און איז באזעצט געווארן דורך יאיר בן מנשה. לויט דברים ג':יג–יד, האט יאיר בן מנשה "גענומען די גאנצע שטרייף פון דער ארגוב ביז צו דער גשורישער און מעכתישער גרעניץ, און ער האָט זיי גערופן – די בשן שטעט – נאך זיין נאמען 'חַות יָאִיר'".

	אין שלמה המלך'ס צייט איז דער ראיאן אריינגערעכנט געווארן אין זיין זעקסטן אדמיניסטראטיוון דיסטריקט, און איר גובערנאַטאָר (דער זון פון גבר) האט געוואוינט אין רמות-גלעד (מלכים א' ד:יג).		אין שלמה המלך'ס צייט איז דער ראיאן אריינגערעכנט געווארן אין זיין זעקסטן אדמיניסטראטיוון דיסטריקט, און איר גובערנאַטאָר (דער זון פון גבר) האט געוואוינט אין רמות-גלעד (מלכים א' ד:יג).

	אין די אראמישע איבערזעצונגען (צו {{תנ"ך\|דברים\|ג\|ד}}; ג, יג–יד; תרגום אונקלוס: "טְרָכוֹנָא", [[תרגום נאופיטי]] און תרגום יונתן: "טַרְגוֹנָא") ווערט אַרְגּׁב אידענטיפיצירט מיט דעם ראיאן וואס [[יוסף בן מתתיהו]] און דער [[נייער טעסטאמענט]] רופן טראַכאָן אדער [[טראכאניטיס\|טראַכאָניטיס]], וואָס מיינט "די רויע געגנט". דאס איז דער באַזאַלטישער הויכלאנד מדבר וואס איז היינט באקאנט אלס אל-לעזשאַ (اللجاة), א וואלקאנישע געגנט אין סיריע וואס געפינט זיך בערך 20 מייל דרום פון דמשק און 30 מייל מזרח פון ים-הגליל. זי איז בערך ~~דרײעקדיג~~ אין פאָרעם, מיט אַן עק צום צפון, און איז בערך 25 מייל לאנג מיט א באזע פון 20 מייל. די לאנדשאפט פון אל-לעזשאַ באשטייט הויפּטזעכליך פון גרויע, וואלקאנישע שטיינער מיט צעשפּרייטע פּלאצן פון באארבעטנדיקער ערד. טראַכאָניטיס איז געווען אַן אדמיניסטראטיווער דיסטריקט אונטער דער פּטאָלעמעאישער מלוכה, און איז שפּעטער געגעבן געווארן דורך קייסער אויגוסטוס צו הורדוס דער גרויסער אין ערשטן יארהונדערט פאר דער קריסטליכער צייט.		אין די אראמישע איבערזעצונגען (צו {{תנ"ך\|דברים\|ג\|ד}}; ג, יג–יד; תרגום אונקלוס: "טְרָכוֹנָא", [[תרגום נאופיטי]] און תרגום יונתן: "טַרְגוֹנָא") ווערט אַרְגּׁב אידענטיפיצירט מיט דעם ראיאן וואס [[יוסף בן מתתיהו]] און דער [[נייער טעסטאמענט]] רופן טראַכאָן אדער [[טראכאניטיס\|טראַכאָניטיס]], וואָס מיינט "די רויע געגנט". דאס איז דער באַזאַלטישער הויכלאנד מדבר וואס איז היינט באקאנט אלס אל-לעזשאַ (اللجاة), א וואלקאנישע געגנט אין סיריע וואס געפינט זיך בערך 20 מייל דרום פון דמשק און 30 מייל מזרח פון ים-הגליל. זי איז בערך דרייעקדיג אין פאָרעם, מיט אַן עק צום צפון, און איז בערך 25 מייל לאנג מיט א באזע פון 20 מייל. די לאנדשאפט פון אל-לעזשאַ באשטייט הויפּטזעכליך פון גרויע, וואלקאנישע שטיינער מיט צעשפּרייטע פּלאצן פון באארבעטנדיקער ערד. טראַכאָניטיס איז געווען אַן אדמיניסטראטיווער דיסטריקט אונטער דער פּטאָלעמעאישער מלוכה, און איז שפּעטער געגעבן געווארן דורך קייסער אויגוסטוס צו הורדוס דער גרויסער אין ערשטן יארהונדערט פאר דער קריסטליכער צייט.

	עטליכע געלערנטע האבן געקלערט אז די אידענטיפיקאַציע פון טראַכאָן/טראַכאָניטיס מיט ארגוב איז א שפּעטערדיגע טייטשונג און שטימט נישט מיט די פריערדיקע היסטאָרישע מקורות{{הבהרה}}{{הערה\|ענציקלאפעדיע יודאיקע, אנציקלופדיה מקראית.}}.		עטליכע געלערנטע האבן געקלערט אז די אידענטיפיקאַציע פון טראַכאָן/טראַכאָניטיס מיט ארגוב איז א שפּעטערדיגע טייטשונג און שטימט נישט מיט די פריערדיקע היסטאָרישע מקורות{{הבהרה}}{{הערה\|ענציקלאפעדיע יודאיקע, אנציקלופדיה מקראית.}}.

	~~עס איז מעגליך אז עס~~ האט זיך געפינען צווישן נהר על-רוקאד און נהר על-אַלאן. עס ווערט באשריבן אלס א "שטיינערדיגער הויפן," אדער א "אינזל" פון פעלדזן, בערך 30 מייל ביי 20 מייל, וואס העכערט זיך 20 אדער 30 פיס העכער די טאבעל-לאנד פון בשן. דער געגנט איז ווילד און גראָב, מיט פעלדזן און שפאלטן{{הערה\|1=“[https://bible-history.com/naves/a/argob/dictionaries Argob Summary and Overview].” ''Bible Dictionaries at a Glance''. Naves Topical Bible Dictionary.}}.		ארגב האט זיך ווארשיינליך געפינען צווישן נהר על-רוקאד און נהר על-אַלאן{{הערה\|{{יודאיקה\|Michael Avi-Yonah\|Argob\|לינק=https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/argob}}}}. עס ווערט באשריבן אלס א "שטיינערדיגער הויפן," אדער א "אינזל" פון פעלדזן, בערך 30 מייל ביי 20 מייל, וואס העכערט זיך 20 אדער 30 פיס העכער די טאבעל-לאנד פון בשן. דער געגנט איז ווילד און גראָב, מיט פעלדזן און שפאלטן{{הערה\|1=“[https://bible-history.com/naves/a/argob/dictionaries Argob Summary and Overview].” ''Bible Dictionaries at a Glance''. Naves Topical Bible Dictionary.}}.

	פּאָרטער'ס "די ריזיגע שטעט פון בשן" (1865) באשרייבט אז "זעכציג באפעסטיגטע שטעט קענען נאך געפינען ווערן אין א שטח פון 308 קוואדראט מייל. די אַרכיטעקטור איז שווער און מאַסיוו. סאָלידע ווענט 4 פיס דיק, און שטיינער איינס אויף אַנדערן אָן צעמענט; די דעכער זענען ריזיגע פּלאַטן פון באַזאַלטישן פעלז, ווי אייזן; די טירן און טויערן זענען פון שטיין 18 אינטשעס דיק, פארזיכערט מיט שווערע ריגלען". ער דערמאנט אַז מען קען נאָך אַריינגיין אין א פאַרלאָזענער שטאָט און פאַרברענגען די נאכט אין א באקוועם הויז, ווייל פיל הייזער זענען נאָך "פערפעקט, ווי נאר נעכטן געענדיגט. די ווענט זענען פעסט, די דעכער אומגעריסן, און אפילו די פענסטער-רעדלען אין זייער פלאץ," וואס שטעלט פאר די אלטע ביישפילן פון היימישע ארכיטעקטור אין דער וועלט{{הערה\|שם=פארטער\|Porter, J. L. ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101066129931 The Giant Cities of Bashan and Syria’s Holy Places]''. London: Nelson, 1865.}}.		פּאָרטער'ס "די ריזיגע שטעט פון בשן" (1865) באשרייבט אז "זעכציג באפעסטיגטע שטעט קענען נאך געפינען ווערן אין א שטח פון 308 קוואדראט מייל. די אַרכיטעקטור איז שווער און מאַסיוו. סאָלידע ווענט 4 פיס דיק, און שטיינער איינס אויף אַנדערן אָן צעמענט; די דעכער זענען ריזיגע פּלאַטן פון באַזאַלטישן פעלז, ווי אייזן; די טירן און טויערן זענען פון שטיין 18 אינטשעס דיק, פארזיכערט מיט שווערע ריגלען". ער דערמאנט אַז מען קען נאָך אַריינגיין אין א פאַרלאָזענער שטאָט און פאַרברענגען די נאכט אין א באקוועם הויז, ווייל פיל הייזער זענען נאָך "פערפעקט, ווי נאר נעכטן געענדיגט. די ווענט זענען פעסט, די דעכער אומגעריסן, און אפילו די פענסטער-רעדלען אין זייער פלאץ," וואס שטעלט פאר די אלטע ביישפילן פון היימישע ארכיטעקטור אין דער וועלט{{הערה\|שם=פארטער\|Porter, J. L. ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101066129931 The Giant Cities of Bashan and Syria’s Holy Places]''. London: Nelson, 1865.}}.
שורה 43:		שורה 43:
	עטליכע מפרשים פאַרשטייען אַרגוב ווי אַ פּערזענליכן נאָמען, אַזוי ווי אַ גובערנאַטאָר אָדער אַ לאַנד-באַזיצער. עס זענען דא עטליכע באווייזן פון א פּערזענליכן נאָמען Argb אין אוגאַריטיש{{הערה\|1=קליין, 95-96}}.		עטליכע מפרשים פאַרשטייען אַרגוב ווי אַ פּערזענליכן נאָמען, אַזוי ווי אַ גובערנאַטאָר אָדער אַ לאַנד-באַזיצער. עס זענען דא עטליכע באווייזן פון א פּערזענליכן נאָמען Argb אין אוגאַריטיש{{הערה\|1=קליין, 95-96}}.

	ר' דוד קמחי (רד"ק) און אַנדערע פריע העברעאישע לעקסיקאָגראַפן לאָזן ארגב אויס פון זייערע לעקסיקאָנען, וואס סוגערירט אַז זיי האָבן דאָס וואָרט פאַרשטאַנען ווי אַ אומאיבערזעצליכן פּערזענליכן נאָמען.		ר' [[רד"ק\|דוד קמחי (רד"ק)]] און אַנדערע פריע העברעאישע לעקסיקאָגראַפן לאָזן ארגב אויס פון זייערע לעקסיקאָנען, וואס סוגערירט אַז זיי האָבן דאָס וואָרט פאַרשטאַנען ווי אַ אומאיבערזעצליכן פּערזענליכן נאָמען.
	די סעפּטואַגינטע ~~און די וולגאַטע לאָזן~~ דאָס וואָרט ~~אומאיבערזעצט~~, ~~וואס~~ ווייזט ~~אויך אָן אז זיי האבן~~ עס ~~געזען אלס אן אייגנער~~ נאָמען.
			אין דער גריכישער סעפּטואַגינטע (דריטן-צווייטן יאָרהונדערט פאַר דער געווענליכער צייט) ווערט דאָס וואָרט אַרגאָב פשוט טראַנסליטערירט (Αργοβ), וואָס ווייזט אַז די איבערזעצער האָבן עס פאַרשטאַנען ווי אַ געאָגראַפישן אָרט-נאָמען. דאָס זעלבע איז אמת פאַר דער לאַטיינישער וולגאַטע (פערטן יאָרהונדערט געוויינליכע צייט) "Argob" און דער סירישער פּשיטאַ. די באַנוץ פון דעם באַשטימטן אַרטיקל, "'''הָ'''אַרְגֹּב" (דברים ג:יג), שטעלט אבער אַ גראַמאַטישע אַרויספאָדערונג, ווייל באַשטימטע אַרטיקלען מאָדיפיצירן געוויינטלעך אַלגעמיינע סובסטאַנטיוון, נישט פּינקטליכע נעמען{{הערה\|1=קליין}}.

	דאס קען פאראייניגט ווערן מיט דער באדייטונג פון א געווענליכן נאָמען, ווייל געוויינליכע נאָמען קענען ווערן אייגענע נאָמען (פּראָפּריפיקאַציע){{הערה\|1=קליין, 96-97}}.		דאס קען פאראייניגט ווערן מיט דער באדייטונג פון א געווענליכן נאָמען, ווייל געוויינליכע נאָמען קענען ווערן אייגענע נאָמען (פּראָפּריפיקאַציע){{הערה\|1=קליין, 96-97}}.
	דאס בייזיין פון דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה" אין דברים 3:13 ("הָאַרְגּׁב") שטיצט די עוואָלוציע פון א געווענליכן נאָמען צו אן אייגענעם נאָמען{{הערה\|1=קליין, 98.}}.		דאס בייזיין פון דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה" אין דברים 3:13 ("הָאַרְגּׁב") שטיצט די עוואָלוציע פון א געווענליכן נאָמען צו אן אייגענעם נאָמען{{הערה\|1=קליין, 98.}}.
שורה 52:		שורה 54:

	==אין מלכים ב' טו:כה==		==אין מלכים ב' טו:כה==
	אין {{תנ"ך\|מלכים ב\|טו\|כה}}, ביי דעם אטענטאט פון קעניג [[פקחיהו]] דורך פקח, ווערט ''ארגוב'' דערמאנט נישט אלס א ראיאָן, נאָר אלס א מענטש. "און פּקח בן רמליהו, ~~זײן~~ אָפיציר, האָט געקאָנשפּירט קעגן אים [פּקחיהו], און האט אים דערהרגעט אין שומרון, אין דעם בורג פונעם קעניג'ס פּאַלאַץ, מיט אַרְגֹּב און הָאַרְיֵה, און מיט פופציג מענטשן פון די ~~גלעדיטערס~~; און ער האט אים דערהרגעט און געקעניגט אין ~~זײן~~ שטאָט".		אין {{תנ"ך\|מלכים ב\|טו\|כה}}, ביי דעם אטענטאט פון קעניג [[פקחיהו]] דורך פקח, ווערט ''ארגוב'' דערמאנט נישט אלס א ראיאָן, נאָר אלס א מענטש: "וַיִּקְשֹׁר עָלָיו פֶּקַח בֶּן רְמַלְיָהוּ שָׁלִישׁוֹ וַיַּכֵּהוּ בְשֹׁמְרוֹן בְּאַרְמוֹן בֵּית הַמֶּלֶךְ אֶת אַרְגֹּב וְאֶת הָאַרְיֵה וְעִמּוֹ חֲמִשִּׁים אִישׁ מִבְּנֵי גִלְעָדִים וַיְמִתֵהוּ וַיִּמְלֹךְ תַּחְתָּיו" ("און פּקח בן רמליהו, זיין אָפיציר, האָט געקאָנשפּירט קעגן אים [פּקחיהו], און האט אים דערהרגעט אין שומרון, אין דעם בורג פונעם קעניג'ס פּאַלאַץ, מיט אַרְגֹּב און הָאַרְיֵה, און מיט פופציג מענטשן פון די גלעד'יטערס; און ער האט אים דערהרגעט און געקעניגט אין זיין שטאָט"). דער אויסדרוק "עם-אַרְגּוֹב וְאֶת-הָאַרְיֵה" איז אַ מקור פון שווערקייט פאַר תּורה-פאָרשער.
	די תרגומים לאָזן ביידע ווערטער אומאיבערגעזעצט, וואס סוגערירט אז זיי זענען פּערזענליכע נעמען. רד"ק פאַרשטייט קלאר אז ''ארגוב'' און ''אריה'' זענען די פּערזענליכע נעמען פון צוויי קריגערס וואס האבן געהאָלפן פקח'ס אויפשטאנד{{הערה\|1=קליין, 98-99.}}.
	~~אַנדערע מאָדערנע ביבל-געלערנטע זען~~ ''~~האריה~~'' ~~ווי~~ אַ רעפערענץ צו יאיר (מנשה'~~דיקער~~ קריגער וואָס האָט איינגענומען אַרגב), וואָס סוגערירט אַז פקח איז געווען ~~פאַראַנטוואָרטלעך~~ פאַר דער אַרגב געגנט{{הערה\|1=קליין, 102}}.		די תרגומים לאָזן ביידע ווערטער אומאיבערגעזעצט, וואס סוגערירט אז זיי זענען פּערזענליכע נעמען. רד"ק פאַרשטייט קלאר אז ''ארגוב'' און ''אריה'' זענען די פּערזענליכע נעמען פון צוויי קריגערס וואס האבן געהאָלפן פקח'ס אויפשטאנד{{הערה\|1=קליין, 98-99.}}. אַ פּראָבלעם מיט דעם איז אַז פּינקטלעכע נעמען טראָגן נישט דעם באַשטימטן אַרטיקל "ה" אין העברעיִש, און "'''הָ'''אַרְיֵה" האָט דאָס.

			עס איז מעגלעך אַז "האַרְיֵה" איז געווען אַ טיטל אָדער עפּיטעט פון אַ מענטש, ענלעך צו "פּרעה" אָדער "תרתן". געוויסע זעען עס אלס אַ רעפערענץ צו יאיר (מנשה'דיגער קריגער וואָס האָט איינגענומען אַרגב), וואָס סוגערירט אַז פקח איז געווען פאַראַנטוואָרטליך פאַר דער אַרגב געגנט{{הערה\|1=קליין, 102}}.

			רש"י האָט דאָ אויך איבערגעזעצט "אַרְגּוֹב" ווי "פּאַלאַץ", מיינענדיג אַז די אַטאַקע איז געווען אין פּאַלאַץ ביי אַ קאָפּע-לאַגער{{הערה\|1=רש"י מלכים ב טו:כח}}. געלערנטע האָבן פֿאָרגעשלאָגן אַז "אַרְגּוֹב" קען דאָ באַדײַטן אַ וואַפֿן-הײַפֿן, אָדער אַ "מיל-שטיין", און "הַאַרְיֵה" אַ לײב-סטאַטוע.

	ר' שת בן יפת פון חאלעב לייגט פאָר א טייטש פון "אַרְיֵה" (לייב) און "גוב" (גרוב), וואס מיינט א "לייבן גרוב" פאר עוג'ס אומדרינגלעכן געביט.		ר' שת בן יפת פון חאלעב לייגט פאָר א טייטש פון "אַרְיֵה" (לייב) און "גוב" (גרוב), וואס מיינט א "לייבן גרוב" פאר עוג'ס אומדרינגלעכן געביט.