רוי:אסטראנאמיע - ווערסיע היסטאריע

צמא לדעת: החלפת טקסט – "{{דעסקריפציע||ענגליש=" ב־"{{דעסקריפציע||ענגליש = "

2023-10-26T11:40:06Z

החלפת טקסט – "{{דעסקריפציע||ענגליש=" ב־"{{דעסקריפציע||ענגליש = "

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 11:40, 26 אקטאבער 2023
שורה 1:		שורה 1:
	{{דעסקריפציע\|\|ענגליש=scientific study of celestial objects and phenomena\|העב=חקר היקום וגופים שמיימיים\|דייטש=Wissenschaft zur Untersuchung von Himmelskörpern\|}}		{{דעסקריפציע\|\|ענגליש = scientific study of celestial objects and phenomena\|העב=חקר היקום וגופים שמיימיים\|דייטש=Wissenschaft zur Untersuchung von Himmelskörpern\|}}
	[[טעקע:Moon_Dedal_crater.jpg\|קליין\|180px\|דאָס געזיכט פון דער [[לבנה]]. אַ בילד פונעם [[קאָסמאָסשיף]] "אַפּאָלאָ", 1969]]		[[טעקע:Moon_Dedal_crater.jpg\|קליין\|180px\|דאָס געזיכט פון דער [[לבנה]]. אַ בילד פונעם [[קאָסמאָסשיף]] "אַפּאָלאָ", 1969]]

צמא לדעת: החלפת טקסט – "קאַטעגאָריע:וויקידאטא שפראכן דעסקריפציע" ב־""

2023-10-24T05:58:03Z

החלפת טקסט – "קאַטעגאָריע:וויקידאטא שפראכן דעסקריפציע" ב־""

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 05:58, 24 אקטאבער 2023
שורה 48:		שורה 48:

	{{קרד/ויקי/יידיש}}		{{קרד/ויקי/יידיש}}
	~~[[קאַטעגאָריע:וויקידאטא שפראכן דעסקריפציע]]~~

בוט צמא לדעת: דעסקריפציע

2023-10-23T21:25:03Z

דעסקריפציע

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 21:25, 23 אקטאבער 2023
שורה 1:		שורה 1:
			{{דעסקריפציע\|\|ענגליש=scientific study of celestial objects and phenomena\|העב=חקר היקום וגופים שמיימיים\|דייטש=Wissenschaft zur Untersuchung von Himmelskörpern\|}}
	[[טעקע:Moon_Dedal_crater.jpg\|קליין\|180px\|דאָס געזיכט פון דער [[לבנה]]. אַ בילד פונעם [[קאָסמאָסשיף]] "אַפּאָלאָ", 1969]]		[[טעקע:Moon_Dedal_crater.jpg\|קליין\|180px\|דאָס געזיכט פון דער [[לבנה]]. אַ בילד פונעם [[קאָסמאָסשיף]] "אַפּאָלאָ", 1969]]

שורה 47:		שורה 48:

	{{קרד/ויקי/יידיש}}		{{קרד/ויקי/יידיש}}
			[[קאַטעגאָריע:וויקידאטא שפראכן דעסקריפציע]]

צמא לדעת: החלפת טקסט – "אבסערוו" ב־"אבזערוו"

2023-03-28T15:31:11Z

החלפת טקסט – "אבסערוו" ב־"אבזערוו"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 15:31, 28 מערץ 2023
שורה 19:		שורה 19:

	=== וויסנשאפטליכע רעוואלוציע ===		=== וויסנשאפטליכע רעוואלוציע ===
	[[טעקע:Galileo_moon_phases.jpg\|קליין\|[[גאלילעא גאלילעי\|גאלילעא'ס סקיצעס]] און ~~אבסערוואציעס~~ פון דער [[לבנה]] האבן אנטפלעקט אז דער אייבערפלאך איז בערגיק.]]		[[טעקע:Galileo_moon_phases.jpg\|קליין\|[[גאלילעא גאלילעי\|גאלילעא'ס סקיצעס]] און אבזערוואציעס פון דער [[לבנה]] האבן אנטפלעקט אז דער אייבערפלאך איז בערגיק.]]
	[[טעקע:Medieval_Astronomy_(f.4v).jpg\|קליין\|אן אסטראנאמישע קארטע פון א פריערדיגן וויסנשאפטליכן כתב־יד, בערך 1000\|טעקסט=]]		[[טעקע:Medieval_Astronomy_(f.4v).jpg\|קליין\|אן אסטראנאמישע קארטע פון א פריערדיגן וויסנשאפטליכן כתב־יד, בערך 1000\|טעקסט=]]
	במשך דעם [[רענעסאנס]] האט [[ניקאליי קאפערניק]] פארגעשטעלט א העליאצענטרישן מאדעל פון דער זונסיסטעם. זיין ווערק איז געווארן פארטיידיקט דורך [[גאלילעא גאלילעי]] און פארברייטערט דורך [[יאהאנעס קעפלער]]. קעפלער איז געווען דער ערשטער וואס האט אויסגעקלערט א סיסטעם וואס האט געהעריג באשריבן די פרטים פון דער באוועגונג פון די פלאנעטן ארום דער זון. However, קעפלער האט אבער נישט מצליח געווען צו פארמולירן א טעאריע וואס לינג אונטער די געזעצן וואס ער האט אנגעשריבן.<ref>Forbes, 1909, pp. 49–58</ref> ענדלעך האט [[אייזיק ניוטאן]], מיט זיין ערפינדונג פון הימלישער דינאמיק און זיין [[גראוויטאציע\|געזעץ פון גראוויטאציע]], אויפגעקלערט די באוועגונגען פון די פלאנעטן. אויך האט ניוטאן אנטוויקלט דעם [[שפיגל-טעלעסקאפ]].<ref name="f58-64">Forbes, 1909, pp. 58–64</ref>		במשך דעם [[רענעסאנס]] האט [[ניקאליי קאפערניק]] פארגעשטעלט א העליאצענטרישן מאדעל פון דער זונסיסטעם. זיין ווערק איז געווארן פארטיידיקט דורך [[גאלילעא גאלילעי]] און פארברייטערט דורך [[יאהאנעס קעפלער]]. קעפלער איז געווען דער ערשטער וואס האט אויסגעקלערט א סיסטעם וואס האט געהעריג באשריבן די פרטים פון דער באוועגונג פון די פלאנעטן ארום דער זון. However, קעפלער האט אבער נישט מצליח געווען צו פארמולירן א טעאריע וואס לינג אונטער די געזעצן וואס ער האט אנגעשריבן.<ref>Forbes, 1909, pp. 49–58</ref> ענדלעך האט [[אייזיק ניוטאן]], מיט זיין ערפינדונג פון הימלישער דינאמיק און זיין [[גראוויטאציע\|געזעץ פון גראוויטאציע]], אויפגעקלערט די באוועגונגען פון די פלאנעטן. אויך האט ניוטאן אנטוויקלט דעם [[שפיגל-טעלעסקאפ]].<ref name="f58-64">Forbes, 1909, pp. 58–64</ref>
שורה 27:		שורה 27:
	דער עקזיסטענץ פון דער ערד'ס גאלאקסיע, דער [[מילכיגער וועג]], ווי אן אייגענע גרופע פון שטערן האט מען נאר באוויזן אין דעם 20סטן יארהונדערט, צוזאמען מיטן עקזיסטענץ פון "דרויסנדיקע" גאלאקסיעס. אז מען האט אבזערווירט ווי יענע גאלאקסיעס ציען זיך צוריק האט דאס געברענגט צו אנטפלעקן די פארברייטערונג פונעם [[אוניווערס]].<ref name="Belkora2003">{{cite book\|author=Belkora, Leila\|title=Minding the heavens: the story of our discovery of the Milky Way\|isbn=978-0-7503-0730-7\|url=https://books.google.com/?id=qBM-wez94WwC&printsec=frontcover\|publisher=[[CRC Press]]\|date=2003\|pages=1–14}}</ref> טעארעטישע אסטראנאמיע האט געברענגט צו ספעקולאציעס וועגן דעם עקזיסטענס פון אזעלכע אביעקטן ווי [[שווארצע לאך\|שווארצע ליכער]] און [[נייטראנען שטערן]], וואס אסטראנאמער ניצן אויפצוקלערן געוויסע אבזערווירטע פענאמענען ווי [[קוואסאר]]ן, [[פולסאר]]ן, [[בלאזאר]]ן און [[ראדיא גאלאקסיעס]]. אין דעם 20סטן יארהונדערט האט מען פארמולירט די [[אורקנאל]] {{ענ\|Big Bang}} טעאריע, און א ראיה דערצו די קאסמישע מיקראכוואליע אונטערשלאק שטראלונג און האבל'ס געזעץ. אין פעברואר 2016 האט מען אנטפלעקט אז דעם סעפטעמבער פריער האט מען אפגעשפירט גראוויטאציע־כוואליעס.<ref name="Discovery 2016">{{cite journal\|title=Einstein's gravitational waves found at last\|journal=Nature News\|url=http://www.nature.com/news/einstein-s-gravitational-waves-found-at-last-1.19361\|date=11 February 2016\|last=Castelvecchi\|first=Davide\|last2=Witze\|first2=Witze\|doi=10.1038/nature.2016.19361\|accessdate=11 February 2016}}</ref><ref name="Abbot">{{cite journal\|title=Observation of Gravitational Waves from a Binary Black Hole Merger\|authors=B.P. Abbott (LIGO Scientific Collaboration and Virgo Collaboration)\|journal=Physical Review Letters\|year=2016\|volume=116\|issue=6\|pages=061102\|doi=10.1103/PhysRevLett.116.061102\|pmid=26918975\|bibcode=2016PhRvL.116f1102A\|arxiv=1602.03837\|display-authors=etal}}</ref>		דער עקזיסטענץ פון דער ערד'ס גאלאקסיע, דער [[מילכיגער וועג]], ווי אן אייגענע גרופע פון שטערן האט מען נאר באוויזן אין דעם 20סטן יארהונדערט, צוזאמען מיטן עקזיסטענץ פון "דרויסנדיקע" גאלאקסיעס. אז מען האט אבזערווירט ווי יענע גאלאקסיעס ציען זיך צוריק האט דאס געברענגט צו אנטפלעקן די פארברייטערונג פונעם [[אוניווערס]].<ref name="Belkora2003">{{cite book\|author=Belkora, Leila\|title=Minding the heavens: the story of our discovery of the Milky Way\|isbn=978-0-7503-0730-7\|url=https://books.google.com/?id=qBM-wez94WwC&printsec=frontcover\|publisher=[[CRC Press]]\|date=2003\|pages=1–14}}</ref> טעארעטישע אסטראנאמיע האט געברענגט צו ספעקולאציעס וועגן דעם עקזיסטענס פון אזעלכע אביעקטן ווי [[שווארצע לאך\|שווארצע ליכער]] און [[נייטראנען שטערן]], וואס אסטראנאמער ניצן אויפצוקלערן געוויסע אבזערווירטע פענאמענען ווי [[קוואסאר]]ן, [[פולסאר]]ן, [[בלאזאר]]ן און [[ראדיא גאלאקסיעס]]. אין דעם 20סטן יארהונדערט האט מען פארמולירט די [[אורקנאל]] {{ענ\|Big Bang}} טעאריע, און א ראיה דערצו די קאסמישע מיקראכוואליע אונטערשלאק שטראלונג און האבל'ס געזעץ. אין פעברואר 2016 האט מען אנטפלעקט אז דעם סעפטעמבער פריער האט מען אפגעשפירט גראוויטאציע־כוואליעס.<ref name="Discovery 2016">{{cite journal\|title=Einstein's gravitational waves found at last\|journal=Nature News\|url=http://www.nature.com/news/einstein-s-gravitational-waves-found-at-last-1.19361\|date=11 February 2016\|last=Castelvecchi\|first=Davide\|last2=Witze\|first2=Witze\|doi=10.1038/nature.2016.19361\|accessdate=11 February 2016}}</ref><ref name="Abbot">{{cite journal\|title=Observation of Gravitational Waves from a Binary Black Hole Merger\|authors=B.P. Abbott (LIGO Scientific Collaboration and Virgo Collaboration)\|journal=Physical Review Letters\|year=2016\|volume=116\|issue=6\|pages=061102\|doi=10.1103/PhysRevLett.116.061102\|pmid=26918975\|bibcode=2016PhRvL.116f1102A\|arxiv=1602.03837\|display-authors=etal}}</ref>

	== ~~אבסערוואציע~~-אסטראנאמיע ==		== אבזערוואציע-אסטראנאמיע ==
	דער הויפט מקור פון אינפארמאציע וועגן [[הימלישער קערפער\|הימלישע קערפערס]] און אנדערע אביעקטן איז [[ליכט\|זעבארע ליכט]] אדער מער אין אלגעמיין [[עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג]].<ref>{{cite web\|url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/science/know_l1/emspectrum.html\|title=Electromagnetic Spectrum\|last=\|first=\|date=\|website=\|publisher=NASA\|accessdate=17טן נאוועמבער 2016\|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060905131651/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/science/know_l1/emspectrum.html\|archivedate=5טן סעפטעמבער 2006\|deadurl=yes}}</ref> ~~אבסערוואציע־אסטראנאמיע~~ קען מען קאטעגאריזירן לויט דעם טייל פונעם [[עלעקטראמאגנעטישער ספעקטער\|עלעקטראמאגנעטישן ספעקטער]] וואו מען האט געמאכט די ~~אבסערוואציעס~~. טיילן פון דעם ספעקטער קען מען ~~אבסערווירן~~ פון דער ערד'ס אייבערפלאך, אבער אנדערע טיילן קען מען ~~אבסערווירן~~ נאר פון גרויסע הייכן אדער אינדרויסן פון דער ערד'ס אטמאספער.		דער הויפט מקור פון אינפארמאציע וועגן [[הימלישער קערפער\|הימלישע קערפערס]] און אנדערע אביעקטן איז [[ליכט\|זעבארע ליכט]] אדער מער אין אלגעמיין [[עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג]].<ref>{{cite web\|url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/science/know_l1/emspectrum.html\|title=Electromagnetic Spectrum\|last=\|first=\|date=\|website=\|publisher=NASA\|accessdate=17טן נאוועמבער 2016\|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060905131651/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/science/know_l1/emspectrum.html\|archivedate=5טן סעפטעמבער 2006\|deadurl=yes}}</ref> אבזערוואציע־אסטראנאמיע קען מען קאטעגאריזירן לויט דעם טייל פונעם [[עלעקטראמאגנעטישער ספעקטער\|עלעקטראמאגנעטישן ספעקטער]] וואו מען האט געמאכט די אבזערוואציעס. טיילן פון דעם ספעקטער קען מען אבזערווירן פון דער ערד'ס אייבערפלאך, אבער אנדערע טיילן קען מען אבזערווירן נאר פון גרויסע הייכן אדער אינדרויסן פון דער ערד'ס אטמאספער.

	=== ראדיא-אסטראנאמיע ===		=== ראדיא-אסטראנאמיע ===
	[[טעקע:USA.NM.VeryLargeArray.02.jpg\|קליין\|א [[ראדיא-טעלעסקאפ]] אין [[ניו מעקסיקא]]]]		[[טעקע:USA.NM.VeryLargeArray.02.jpg\|קליין\|א [[ראדיא-טעלעסקאפ]] אין [[ניו מעקסיקא]]]]
	ראדיא-אסטראנאמיע באניצט שטראלונג מיט כוואליעלענג גרעסער פון בערך איין מילימעטער, אינדרויסן פון זעבאר.<ref name="cox2000">{{cite book\|editor=Cox, A.N.\|title=Allen's Astrophysical Quantities\|date=2000\|url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA124\|publisher=Springer-Verlag\|page=124\|location=New York\|isbn=978-0-387-98746-0}}</ref> ראדיא-אסטראנאמיע איז אנדערש פון כמעט אלע אנדערע סארטן ~~אבסערוואציע~~-אסטראנאמיע ווייל די אבזערווירטע [[ראדיא-כוואליע]]ס טוט מען באהאנדלען טאקע ווי [[כוואליע]]ס ענדערשט ווי דיסקרעטע [[פאטאן\|פאטאנען]]. דערפאר איז איז עס פארהעלטעניש גרינגער צו מעסטן סיי די [[אמפליטוד]] און סיי די [[פאזע]], וואס מען קען נישט אויספירן אזוי גרינג ביי קערצערע כוואליע-לענג.<ref name="cox2000" />		ראדיא-אסטראנאמיע באניצט שטראלונג מיט כוואליעלענג גרעסער פון בערך איין מילימעטער, אינדרויסן פון זעבאר.<ref name="cox2000">{{cite book\|editor=Cox, A.N.\|title=Allen's Astrophysical Quantities\|date=2000\|url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA124\|publisher=Springer-Verlag\|page=124\|location=New York\|isbn=978-0-387-98746-0}}</ref> ראדיא-אסטראנאמיע איז אנדערש פון כמעט אלע אנדערע סארטן אבזערוואציע-אסטראנאמיע ווייל די אבזערווירטע [[ראדיא-כוואליע]]ס טוט מען באהאנדלען טאקע ווי [[כוואליע]]ס ענדערשט ווי דיסקרעטע [[פאטאן\|פאטאנען]]. דערפאר איז איז עס פארהעלטעניש גרינגער צו מעסטן סיי די [[אמפליטוד]] און סיי די [[פאזע]], וואס מען קען נישט אויספירן אזוי גרינג ביי קערצערע כוואליע-לענג.<ref name="cox2000" />

	== זעט אויך ==		== זעט אויך ==

צמא לדעת: החלפת טקסט – "אסטראנאמען" ב־"אסטראנאמער"

2023-03-18T23:11:52Z

החלפת טקסט – "אסטראנאמען" ב־"אסטראנאמער"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 23:11, 18 מערץ 2023
שורה 10:		שורה 10:

	== היסטאריע ==		== היסטאריע ==
	די ערשטע ~~אסטראנאמען~~ האבן געזען די שטערן נאר מיט זייערע אויגן. זיי האבן געמאכט [[מאפע]]ס פון די שטערן און מיט זיי אויסגערעכנט וועלכע צייט אין יאר איז עס.<ref>{{citeweb\|url=http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=17322&pageno=5\|title=An online book - Gutenberg history of Astronomy}}</ref> די פריערדיגע [[ציוויליזאציע]]ס, ווי די [[מאיא]] און די [[אוראלט עגיפטן\|אוראלטע עגיפטישע]] האבן געבויט [[אבזערוואטאריע]]ס צו קוקן אויף די שטערן און מאכן שטערן מאפעס. זיי האבן אויך אויסגעטראכט וואו די [[ערד-פלאנעט\|ערד]] געפינט זיך אינעם [[אוניווערס]].		די ערשטע אסטראנאמער האבן געזען די שטערן נאר מיט זייערע אויגן. זיי האבן געמאכט [[מאפע]]ס פון די שטערן און מיט זיי אויסגערעכנט וועלכע צייט אין יאר איז עס.<ref>{{citeweb\|url=http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=17322&pageno=5\|title=An online book - Gutenberg history of Astronomy}}</ref> די פריערדיגע [[ציוויליזאציע]]ס, ווי די [[מאיא]] און די [[אוראלט עגיפטן\|אוראלטע עגיפטישע]] האבן געבויט [[אבזערוואטאריע]]ס צו קוקן אויף די שטערן און מאכן שטערן מאפעס. זיי האבן אויך אויסגעטראכט וואו די [[ערד-פלאנעט\|ערד]] געפינט זיך אינעם [[אוניווערס]].

	זיי האבן געהאלטן אז די ערד איז דער צענטער פונעם אוניווערס און די זון, די לבנה און די שטערן דרייען זיך ארום דער ערד. דאס ווערט גערופן דער געאצענטרישער מאדעל פונעם אוניווערס, אדער די פטאלעמי־סיסטעם.<ref>{{cite book\|last=DeWitt\|first=Richard\|title=Worldviews: An Introduction to the History and Philosophy of Science\|date=2010\|publisher=Wiley\|location=Chichester, England\|isbn=978-1-4051-9563-8\|page=113\|chapter=The Ptolemaic System}}</ref>		זיי האבן געהאלטן אז די ערד איז דער צענטער פונעם אוניווערס און די זון, די לבנה און די שטערן דרייען זיך ארום דער ערד. דאס ווערט גערופן דער געאצענטרישער מאדעל פונעם אוניווערס, אדער די פטאלעמי־סיסטעם.<ref>{{cite book\|last=DeWitt\|first=Richard\|title=Worldviews: An Introduction to the History and Philosophy of Science\|date=2010\|publisher=Wiley\|location=Chichester, England\|isbn=978-1-4051-9563-8\|page=113\|chapter=The Ptolemaic System}}</ref>
שורה 25:		שורה 25:
	פארבעסערונגען אין די גרייס און קוואליטעט פונעם טעלעסקאפ האבן געברענגט נייע אויפדעקונגען. דער ענגלישער אסטראנאם דזשאן פלאמסטיד האט קאטאלאגירט מער ווי 3000 שטערן,<ref>Chambers, Robert (1864) ''[[Chambers Book of Days]]''</ref> דער אסטראנאם [[וויליאם הערשל]] האט געמאכט א פרטימדיקן קאטאלאג פון נעפלקייט און גרופקעס און אין 1781 האט ער אנטפלעקט דעם פלאנעט [[אוראנוס]] דעם ערשטן נייעם פלאנעט וואס מ'האט געפונען.<ref>Forbes, 1909, pp. 79–81</ref> דער דיסטאנץ צו א שטערן האט מען אנאנסירט אין 1838 ווען [[פרידריך בעסל]] האט געמאסטן דעם [[פאראלאקס]] פון [[61 Cygni]].<ref>Forbes, 1909, pp. 147–50</ref>		פארבעסערונגען אין די גרייס און קוואליטעט פונעם טעלעסקאפ האבן געברענגט נייע אויפדעקונגען. דער ענגלישער אסטראנאם דזשאן פלאמסטיד האט קאטאלאגירט מער ווי 3000 שטערן,<ref>Chambers, Robert (1864) ''[[Chambers Book of Days]]''</ref> דער אסטראנאם [[וויליאם הערשל]] האט געמאכט א פרטימדיקן קאטאלאג פון נעפלקייט און גרופקעס און אין 1781 האט ער אנטפלעקט דעם פלאנעט [[אוראנוס]] דעם ערשטן נייעם פלאנעט וואס מ'האט געפונען.<ref>Forbes, 1909, pp. 79–81</ref> דער דיסטאנץ צו א שטערן האט מען אנאנסירט אין 1838 ווען [[פרידריך בעסל]] האט געמאסטן דעם [[פאראלאקס]] פון [[61 Cygni]].<ref>Forbes, 1909, pp. 147–50</ref>

	דער עקזיסטענץ פון דער ערד'ס גאלאקסיע, דער [[מילכיגער וועג]], ווי אן אייגענע גרופע פון שטערן האט מען נאר באוויזן אין דעם 20סטן יארהונדערט, צוזאמען מיטן עקזיסטענץ פון "דרויסנדיקע" גאלאקסיעס. אז מען האט אבזערווירט ווי יענע גאלאקסיעס ציען זיך צוריק האט דאס געברענגט צו אנטפלעקן די פארברייטערונג פונעם [[אוניווערס]].<ref name="Belkora2003">{{cite book\|author=Belkora, Leila\|title=Minding the heavens: the story of our discovery of the Milky Way\|isbn=978-0-7503-0730-7\|url=https://books.google.com/?id=qBM-wez94WwC&printsec=frontcover\|publisher=[[CRC Press]]\|date=2003\|pages=1–14}}</ref> טעארעטישע אסטראנאמיע האט געברענגט צו ספעקולאציעס וועגן דעם עקזיסטענס פון אזעלכע אביעקטן ווי [[שווארצע לאך\|שווארצע ליכער]] און [[נייטראנען שטערן]], וואס ~~אסטראנאמען~~ ניצן אויפצוקלערן געוויסע אבזערווירטע פענאמענען ווי [[קוואסאר]]ן, [[פולסאר]]ן, [[בלאזאר]]ן און [[ראדיא גאלאקסיעס]]. אין דעם 20סטן יארהונדערט האט מען פארמולירט די [[אורקנאל]] {{ענ\|Big Bang}} טעאריע, און א ראיה דערצו די קאסמישע מיקראכוואליע אונטערשלאק שטראלונג און האבל'ס געזעץ. אין פעברואר 2016 האט מען אנטפלעקט אז דעם סעפטעמבער פריער האט מען אפגעשפירט גראוויטאציע־כוואליעס.<ref name="Discovery 2016">{{cite journal\|title=Einstein's gravitational waves found at last\|journal=Nature News\|url=http://www.nature.com/news/einstein-s-gravitational-waves-found-at-last-1.19361\|date=11 February 2016\|last=Castelvecchi\|first=Davide\|last2=Witze\|first2=Witze\|doi=10.1038/nature.2016.19361\|accessdate=11 February 2016}}</ref><ref name="Abbot">{{cite journal\|title=Observation of Gravitational Waves from a Binary Black Hole Merger\|authors=B.P. Abbott (LIGO Scientific Collaboration and Virgo Collaboration)\|journal=Physical Review Letters\|year=2016\|volume=116\|issue=6\|pages=061102\|doi=10.1103/PhysRevLett.116.061102\|pmid=26918975\|bibcode=2016PhRvL.116f1102A\|arxiv=1602.03837\|display-authors=etal}}</ref>		דער עקזיסטענץ פון דער ערד'ס גאלאקסיע, דער [[מילכיגער וועג]], ווי אן אייגענע גרופע פון שטערן האט מען נאר באוויזן אין דעם 20סטן יארהונדערט, צוזאמען מיטן עקזיסטענץ פון "דרויסנדיקע" גאלאקסיעס. אז מען האט אבזערווירט ווי יענע גאלאקסיעס ציען זיך צוריק האט דאס געברענגט צו אנטפלעקן די פארברייטערונג פונעם [[אוניווערס]].<ref name="Belkora2003">{{cite book\|author=Belkora, Leila\|title=Minding the heavens: the story of our discovery of the Milky Way\|isbn=978-0-7503-0730-7\|url=https://books.google.com/?id=qBM-wez94WwC&printsec=frontcover\|publisher=[[CRC Press]]\|date=2003\|pages=1–14}}</ref> טעארעטישע אסטראנאמיע האט געברענגט צו ספעקולאציעס וועגן דעם עקזיסטענס פון אזעלכע אביעקטן ווי [[שווארצע לאך\|שווארצע ליכער]] און [[נייטראנען שטערן]], וואס אסטראנאמער ניצן אויפצוקלערן געוויסע אבזערווירטע פענאמענען ווי [[קוואסאר]]ן, [[פולסאר]]ן, [[בלאזאר]]ן און [[ראדיא גאלאקסיעס]]. אין דעם 20סטן יארהונדערט האט מען פארמולירט די [[אורקנאל]] {{ענ\|Big Bang}} טעאריע, און א ראיה דערצו די קאסמישע מיקראכוואליע אונטערשלאק שטראלונג און האבל'ס געזעץ. אין פעברואר 2016 האט מען אנטפלעקט אז דעם סעפטעמבער פריער האט מען אפגעשפירט גראוויטאציע־כוואליעס.<ref name="Discovery 2016">{{cite journal\|title=Einstein's gravitational waves found at last\|journal=Nature News\|url=http://www.nature.com/news/einstein-s-gravitational-waves-found-at-last-1.19361\|date=11 February 2016\|last=Castelvecchi\|first=Davide\|last2=Witze\|first2=Witze\|doi=10.1038/nature.2016.19361\|accessdate=11 February 2016}}</ref><ref name="Abbot">{{cite journal\|title=Observation of Gravitational Waves from a Binary Black Hole Merger\|authors=B.P. Abbott (LIGO Scientific Collaboration and Virgo Collaboration)\|journal=Physical Review Letters\|year=2016\|volume=116\|issue=6\|pages=061102\|doi=10.1103/PhysRevLett.116.061102\|pmid=26918975\|bibcode=2016PhRvL.116f1102A\|arxiv=1602.03837\|display-authors=etal}}</ref>

	== אבסערוואציע-אסטראנאמיע ==		== אבסערוואציע-אסטראנאמיע ==

בוט צמא לדעת: /* רעפערענצן */פֿעלער צו פעלער

2023-01-18T10:36:00Z

רעפערענצן: פֿעלער צו פעלער

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 10:36, 18 יאנואר 2023
שורה 45:		שורה 45:
	[[קאַטעגאָריע:אויף יידיש]]		[[קאַטעגאָריע:אויף יידיש]]
	[[HE:אסטרונומיה]]		[[HE:אסטרונומיה]]

	{{קרד/ויקי/יידיש}}		{{קרד/ויקי/יידיש}}

צמא לדעת: הסרת תווים בלתי נראים, קאטעגאריע, אינערליכע פארבינדונגען

2023-01-16T09:38:18Z

הסרת תווים בלתי נראים, קאטעגאריע, אינערליכע פארבינדונגען

זעט די חילוקים

תנא קמא: אוועקגענומען קאַטעגאָריע:אומבאקוקט דורך HotCat

2023-01-16T01:51:19Z

אוועקגענומען קאַטעגאָריע:אומבאקוקט דורך HotCat

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 01:51, 16 יאנואר 2023
שורה 43:		שורה 43:

	[[קאַטעגאָריע:אסטראנאמיע\|*]]		[[קאַטעגאָריע:אסטראנאמיע\|*]]
	~~[[קאַטעגאָריע:אומבאקוקט]]~~
	[[קאַטעגאָריע:אויף יידיש]]		[[קאַטעגאָריע:אויף יידיש]]
	{{קרד/ויקי/יידיש}}		{{קרד/ויקי/יידיש}}

בוט העברות: בוט העברות האט באוועגט בלאט אסטראנאמיע צו רוי:אסטראנאמיע אן לאזן א ווייטערפירונג: סינון

2023-01-08T15:29:29Z

בוט העברות האט באוועגט בלאט אסטראנאמיע צו רוי:אסטראנאמיע אן לאזן א ווייטערפירונג: סינון

→ עלטערע ווערסיע

רעוויזיע פון 15:29, 8 יאנואר 2023

צמא לדעת: החלפת טקסט – "נייטיק" ב־"נויטיג"

2023-01-06T01:40:03Z

החלפת טקסט – "נייטיק" ב־"נויטיג"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 01:40, 6 יאנואר 2023
שורה 5:		שורה 5:
	אַסטראָנאָמיע ווערט גערעכענט אַלס זייער אַן אַלטע וויסנשאַפט, וואָס עס איז דערקענט שוין צום וויינעגסטן ארום 6000 יאָר. סי טוט אנווענדן [[מאטעמאטיק]], [[פיזיק]] און [[כעמיע]] בכדי אויפצוקלערן די היסטאריע פון די הימלישע אביעקטן, כולל [[פלאנעט\|פלאנעטן]], [[נאטירליכער סאטעליט\|לבנות]], [[שטערן]], [[נעפל (אסטראנאמיע)\|נעפלען]], [[גאלאקסיע\|גאלאקסיעס]] און [[קאמעט\|קאמעטן]]; די פענאמענען שליסן איין סופערנאווע אויפרייסן, קוואסארן, בלאזארן, פולסארן און קאסמישע מיקראכוואליע הינטערגרונט שטראלונג. אין אלגעמיין געהערן אלע פענאמענען וואס שטאמען פון אינדרויסן דער [[ערד'ס אטמאספער]] צו אסטראנאמיע. א צווייג פון אסטראנאמיע גערופן [[קאסמאלאגיע]] איז די שטודיע פונעם [[אוניווערס]] אינגאנצן.<ref>{{cite book\|last1=Unsöld\|first1=Albrecht\|last2=Baschek\|first2=Bodo\|title=Classical Astronomy and the Solar System – Introduction\|date=2001\|pages=1}}</ref>		אַסטראָנאָמיע ווערט גערעכענט אַלס זייער אַן אַלטע וויסנשאַפט, וואָס עס איז דערקענט שוין צום וויינעגסטן ארום 6000 יאָר. סי טוט אנווענדן [[מאטעמאטיק]], [[פיזיק]] און [[כעמיע]] בכדי אויפצוקלערן די היסטאריע פון די הימלישע אביעקטן, כולל [[פלאנעט\|פלאנעטן]], [[נאטירליכער סאטעליט\|לבנות]], [[שטערן]], [[נעפל (אסטראנאמיע)\|נעפלען]], [[גאלאקסיע\|גאלאקסיעס]] און [[קאמעט\|קאמעטן]]; די פענאמענען שליסן איין סופערנאווע אויפרייסן, קוואסארן, בלאזארן, פולסארן און קאסמישע מיקראכוואליע הינטערגרונט שטראלונג. אין אלגעמיין געהערן אלע פענאמענען וואס שטאמען פון אינדרויסן דער [[ערד'ס אטמאספער]] צו אסטראנאמיע. א צווייג פון אסטראנאמיע גערופן [[קאסמאלאגיע]] איז די שטודיע פונעם [[אוניווערס]] אינגאנצן.<ref>{{cite book\|last1=Unsöld\|first1=Albrecht\|last2=Baschek\|first2=Bodo\|title=Classical Astronomy and the Solar System – Introduction\|date=2001\|pages=1}}</ref>

	אַסטראָנאָמיע העלפט אונז מיט אונזער צייט און נוצן זיך מיט דעם ~~נייטיקן~~ [[קאַלענדאַר]] וואָס פירט אונזערע טעג, וואָכן, חדשים, און יאָרן אין זייער שטייגער, לויט די [[זון]] אָדער ([[לבנה]]). ‬		אַסטראָנאָמיע העלפט אונז מיט אונזער צייט און נוצן זיך מיט דעם נויטיגן [[קאַלענדאַר]] וואָס פירט אונזערע טעג, וואָכן, חדשים, און יאָרן אין זייער שטייגער, לויט די [[זון]] אָדער ([[לבנה]]). ‬

	אין די אמאליגע צייטן איז אסטראנאמיע געווען די אבזערוואציעס און פאראויסזאגען פון די באוועגונגען פון די הימלישע קערפער וואס מען קען זען מיט די אויגן. היינט ווערט אסטראנאמיע אפט גערעכנט כמעט די זעלבע ווי [[אסטראפיזיק]].<ref>{{cite book\|last1=Unsöld\|first1=Albrecht\|last2=Baschek\|first2=Bodo\|title=Classical Astronomy and the Solar System\|date=2001\|pages=6–9}}</ref>		אין די אמאליגע צייטן איז אסטראנאמיע געווען די אבזערוואציעס און פאראויסזאגען פון די באוועגונגען פון די הימלישע קערפער וואס מען קען זען מיט די אויגן. היינט ווערט אסטראנאמיע אפט גערעכנט כמעט די זעלבע ווי [[אסטראפיזיק]].<ref>{{cite book\|last1=Unsöld\|first1=Albrecht\|last2=Baschek\|first2=Bodo\|title=Classical Astronomy and the Solar System\|date=2001\|pages=6–9}}</ref>