רוי:אלכסנדר מוקדון - ווערסיע היסטאריע

צמא לדעת: החלפת טקסט – "אינדזל" ב־"אינזל"

2023-03-22T11:45:33Z

החלפת טקסט – "אינדזל" ב־"אינזל"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 11:45, 22 מערץ 2023
שורה 33:		שורה 33:
	== זיין טויט ==		== זיין טויט ==
	===דער מיסטעריעזער טויט===		===דער מיסטעריעזער טויט===
	אין יאר 323 פאר דער ציווילער רעכענונג, ווען ער האט נאך געפלאנט א פוסרייזע איינצונעמען [[קארטאג]] און דעם [[אראבישער ~~האלבאינדזל~~\|אראבישן ~~האלבאינדזל~~]], האט אלעקסאנדער געכאפט א מיסטעריעזע קראנקייט וואס האט געברענגט צו זיין טויט אין דעם פאלאץ פון [[נבוכדנצר דער צווייטער]], ווען ער איז געווען נאר 32 יאר אלט. שוין אין אוראלטע צייטן זענען געווען פארשפרייט קאנספיראציע טעאריעס וועגן זיין טויט. אריאנוס דערמאנט עטליכע פון זיי, אבער ער ווארפט זיי אפ אן אויטענטישקייט: אלעקסאנדער איז געווארן פארגיפטעט דורך [[אנטיפאטראס]], דער גיפט איז געווארן אריבערגעפירט דורך איולאוס, דער יונגערער זון פון אנטיפאטראס וואס אלעקסאנדער האט באליידיגט א שטיק צייט פריער.{{הערה\|אריאנוס, ספר 7 פרק 27}}		אין יאר 323 פאר דער ציווילער רעכענונג, ווען ער האט נאך געפלאנט א פוסרייזע איינצונעמען [[קארטאג]] און דעם [[אראבישער האלבאינזל\|אראבישן האלבאינזל]], האט אלעקסאנדער געכאפט א מיסטעריעזע קראנקייט וואס האט געברענגט צו זיין טויט אין דעם פאלאץ פון [[נבוכדנצר דער צווייטער]], ווען ער איז געווען נאר 32 יאר אלט. שוין אין אוראלטע צייטן זענען געווען פארשפרייט קאנספיראציע טעאריעס וועגן זיין טויט. אריאנוס דערמאנט עטליכע פון זיי, אבער ער ווארפט זיי אפ אן אויטענטישקייט: אלעקסאנדער איז געווארן פארגיפטעט דורך [[אנטיפאטראס]], דער גיפט איז געווארן אריבערגעפירט דורך איולאוס, דער יונגערער זון פון אנטיפאטראס וואס אלעקסאנדער האט באליידיגט א שטיק צייט פריער.{{הערה\|אריאנוס, ספר 7 פרק 27}}

	== צעטיילן זיין אימפעריע ==		== צעטיילן זיין אימפעריע ==

צמא לדעת: הסרת כותרות ריקות, קאטעגאריע, אינערליכע פארבינדונגען

2023-01-15T09:54:57Z

הסרת כותרות ריקות, קאטעגאריע, אינערליכע פארבינדונגען

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 09:54, 15 יאנואר 2023
שורה 5:		שורה 5:
	אין זיין יוגנט האט אלעקסאנדער געלערנט ביי [[אריסטו]], ביז ער איז געווען אלט 16. נאך ווען מען האט דערהרגעט זיין פאטער פיליפ אין יאר 336 פאר דער ציווילער רעכענונג, איז אלעקסאנדער געווארן זיין פאטער'ס ממלא מקום אויפן טראן, און ער האט גע'ירשנט א שטארק קעניגרייך און א געניטע ארמיי. אלעקסאנדער האט באקומען די גענעראלשאפט פון גריכנלאנד און האט געניצט דעם אמט צו לאזן אין גאנג זיין פאטער'ס גאנץ-העלענישן פראיעקט צו פירן די גריכן אין אייננעמען [[פערסיע]]. אין יאר 334 האט ער אינוואדירט די [[אכעמענידע אימפעריע]] (פערסישע אימפעריע) און האט אנגעהויבן א סעריע אקציעס וואס האט געדויערט צען יאר. נאכן איינעמען אנאטאליע, האט אלעקסאנדער צעבראכן די מאכט פון פערסיע אין עטליכע מכריע'דיקע קאמפן, ספעציעל מערקווירדיק די קאמפן פון [[קאמף פון איסוס\|איסוס]] און [[קאמף פון גאגאמעלע\|גאגאַמעלע]]. דערנאך האט ער אראפגעווארפן דעם פערסישן קעניג [[דאריוס דער דריטער]] און האט אינגאנצן איינגענומען די אכעמענידע אימפעריע. דעמאלסט האט זיין אימפעריע פארשפרייט פונעם [[אדריאטישער ים\|אדריאטישן ים]] ביז צום טייך [[אינדוס]].		אין זיין יוגנט האט אלעקסאנדער געלערנט ביי [[אריסטו]], ביז ער איז געווען אלט 16. נאך ווען מען האט דערהרגעט זיין פאטער פיליפ אין יאר 336 פאר דער ציווילער רעכענונג, איז אלעקסאנדער געווארן זיין פאטער'ס ממלא מקום אויפן טראן, און ער האט גע'ירשנט א שטארק קעניגרייך און א געניטע ארמיי. אלעקסאנדער האט באקומען די גענעראלשאפט פון גריכנלאנד און האט געניצט דעם אמט צו לאזן אין גאנג זיין פאטער'ס גאנץ-העלענישן פראיעקט צו פירן די גריכן אין אייננעמען [[פערסיע]]. אין יאר 334 האט ער אינוואדירט די [[אכעמענידע אימפעריע]] (פערסישע אימפעריע) און האט אנגעהויבן א סעריע אקציעס וואס האט געדויערט צען יאר. נאכן איינעמען אנאטאליע, האט אלעקסאנדער צעבראכן די מאכט פון פערסיע אין עטליכע מכריע'דיקע קאמפן, ספעציעל מערקווירדיק די קאמפן פון [[קאמף פון איסוס\|איסוס]] און [[קאמף פון גאגאמעלע\|גאגאַמעלע]]. דערנאך האט ער אראפגעווארפן דעם פערסישן קעניג [[דאריוס דער דריטער]] און האט אינגאנצן איינגענומען די אכעמענידע אימפעריע. דעמאלסט האט זיין אימפעריע פארשפרייט פונעם [[אדריאטישער ים\|אדריאטישן ים]] ביז צום טייך [[אינדוס]].

	אין יאר 326 פאר דער ציוולער רעכענונג האט ער אינוואדירט אינדיע., און האט געהאט א חשוב'ן ניצחון ביים קאמף פון די הידאספעס. אלעקסאנדער איז געשטארבן אין בבל אין יאר 323 פאר דער ציווילער רעכענונג, די שטאט וואס האט ער געוואלט מאכן די הויפטשטאט פון זיין אימפעריע. אין די יארן נאך זיין טויט האט א סעריע ברידער-קריגן צוריסן זיין אימפעריע. מיט דער גרינדונג פון עטליכע מדינות געהערשט דורך די דיאדאכן, די גענעראלן און יורשים וואס האבן איבערגעלעבט אלעקסאנדער.		אין יאר 326 פאר דער ציוולער רעכענונג האט ער אינוואדירט אינדיע., און האט געהאט א חשוב'ן ניצחון ביים קאמף פון די הידאספעס. אלעקסאנדער איז געשטארבן אין בבל אין יאר 323 פאר דער ציווילער רעכענונג, די שטאט וואס האט ער געוואלט מאכן די הויפטשטאט פון זיין אימפעריע. אין די יארן נאך זיין טויט האט א סעריע ברידער-קריגן צוריסן זיין אימפעריע. מיט דער גרינדונג פון עטליכע מדינות געהערשט דורך די דיאדאכן, די גענעראלן און יורשים וואס האבן איבערגעלעבט אלעקסאנדער.

	ער האט געגרינדעט עטליכע צוואנציג שטעט מיט זיין נאמען; די בעסט באקאנט פון זיי איז [[אלעקסאנדריע]] אין עגיפטן. מיט זיינע זידלונגען פון גריכישע קאלאניסטן און די פארשפרייטונג פון גריכישער קולטור איז פון דעם געווארן א נייע העלעניסטישע ציוויליזאציע, טיילן פון וואס מען האט נאך געקענט דערקענען אין דער [[ביזאנטישע אימפעריע\|ביזאנטישער אימפעריע]] אין דעם 15טן יארהונדערט און גריכיש רעדער אין צענטראל און מזרח אנאטאליע ביז די 1920ער יארן. זייט זיינע צייטן מעסטן זיך מיליטערישע פירער קעגן אים, און מיליטערישע אקאדעמיעס איבער דער גארער וועלט לערנען אויס זיין טאקטיק. ער וועט אפט גערעכנט צווישן די מערסט איינפלוסע מענטשן אין דער היסטאריע.		ער האט געגרינדעט עטליכע צוואנציג שטעט מיט זיין נאמען; די בעסט באקאנט פון זיי איז [[אלעקסאנדריע]] אין עגיפטן. מיט זיינע זידלונגען פון גריכישע קאלאניסטן און די פארשפרייטונג פון גריכישער קולטור איז פון דעם געווארן א נייע העלעניסטישע ציוויליזאציע, טיילן פון וואס מען האט נאך געקענט דערקענען אין דער [[ביזאנטישע אימפעריע\|ביזאנטישער אימפעריע]] אין דעם 15טן יארהונדערט און גריכיש רעדער אין צענטראל און מזרח אנאטאליע ביז די 1920ער יארן. זייט זיינע צייטן מעסטן זיך מיליטערישע פירער קעגן אים, און מיליטערישע אקאדעמיעס איבער דער גארער וועלט לערנען אויס זיין טאקטיק. ער וועט אפט גערעכנט צווישן די מערסט איינפלוסע מענטשן אין דער היסטאריע.

	== יונגע יארן ==		== יונגע יארן ==

	=== ייחוס און קינדהייט ===		=== ייחוס און קינדהייט ===
	[[טעקע:AlexanderTheGreat_Bust.jpg\|קליין\|סקולפטור פון א יונגן אלעקסאנדער דער גרויסער פון דער העלעניסטישער תקופה, [[בריטישער מוזעאום\|בריטישע מוזעאום]]]]		[[טעקע:AlexanderTheGreat_Bust.jpg\|קליין\|סקולפטור פון א יונגן אלעקסאנדער דער גרויסער פון דער העלעניסטישער תקופה, [[בריטישער מוזעאום\|בריטישע מוזעאום]]]]
	[[טעקע:Aristotle_tutoring_Alexander.jpg\|קליין\|''[[אריסטו]] Tutoring Alexander'', פון [[זשאן לעאן זשעראם פעריס]]]]		[[טעקע:Aristotle_tutoring_Alexander.jpg\|קליין\|''[[אריסטו]] Tutoring Alexander'', פון [[זשאן לעאן זשעראם פעריס]]]]
	אלעקסאנדער איז געבוירן געווארן דעם זעקסטן טאג פונעם אוראלטן גריכישטן מאנאט העקאטאמבאיאן (וואס טייל האלטן איז דער 20סטער{{שפייצן}}יולי 356 פאר דער ציווילער רעכענונג,<ref>{{cite web\|url=http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_t32.html#7\|title=The birth of Alexander the Great\|work=Livius\|quote=Alexander was born the sixth of [[Attic calendar\|Hekatombaion]].		אלעקסאנדער איז געבוירן געווארן דעם זעקסטן טאג פונעם אוראלטן גריכישטן מאנאט העקאטאמבאיאן (וואס טייל האלטן איז דער 20סטער{{שפייצן}}יולי 356 פאר דער ציווילער רעכענונג,<ref>{{cite web\|url=http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_t32.html#7\|title=The birth of Alexander the Great\|work=Livius\|quote=Alexander was born the sixth of [[Attic calendar\|Hekatombaion]].
	\|accessdate={{ר}}16טן דעצעמבער 2011}}</ref> אין פעלא, די הויפטשטאט פון דעם קענגיגרייך פון מאקעדאן.<ref>{{citation\|title=Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography\|series=Hellenistic culture and society\|first=Peter\|last=Green\|edition=illustrated, revised reprint\|publisher=University of California Press\|year=1970\|isbn=978-0-520-07165-0\|page=xxxiii\|url=https://books.google.com/books?id=g6Wl4AKGQkIC&pg=PA559&dq=alexander+the+great+356+OR+355#v=onepage&q=356&f=false\|quote=356 – Alexander born in Pella. די גענויע דאטע ווייסט מען נישט, מסתמא אדער דעם 20סטן אדער דעם 26סטן יולי.}}</ref> ער איז געווען דער זון פונעם קעניג פון מאקעדאן, [[פיליפ דער צווייטער פון מאקעדאן\|פיליפ דער צווייטער]], און זיין פערטער ווייב, אלימפיאס, טאכטער פון נעאפטאלעמוס דער ערשטער, קעניג פון עפירוס.<ref>{{harvnb\|McCarty\|2004\|p=10}}, {{harvnb\|Renault\|2001\|p=28}}, {{harvnb\|Durant\|1966\|p=538}}</ref> כאטש פיליפ האט געהאט א סך ווייבער, זיבן אדער אכט, איז אלימפיאס געווען א לענגערע צייט זיין הויפט וויי, גאנץ מעגלעך צוליב דעם וואס זי האט געהאט געבוירן אלעקסאנדער.{{sfn\|Roisman\|Worthington\|2010\|p=171}}		\|accessdate={{ר}}16טן דעצעמבער 2011}}</ref> אין פעלא, די הויפטשטאט פון דעם קענגיגרייך פון מאקעדאן.<ref>{{citation\|title=Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography\|series=Hellenistic culture and society\|first=Peter\|last=Green\|edition=illustrated, revised reprint\|publisher=University of California Press\|year=1970\|isbn=978-0-520-07165-0\|page=xxxiii\|url=https://books.google.com/books?id=g6Wl4AKGQkIC&pg=PA559&dq=alexander+the+great+356+OR+355#v=onepage&q=356&f=false\|quote=356 – Alexander born in Pella. די גענויע דאטע ווייסט מען נישט, מסתמא אדער דעם 20סטן אדער דעם 26סטן יולי.}}</ref> ער איז געווען דער זון פונעם קעניג פון מאקעדאן, [[פיליפ דער צווייטער פון מאקעדאן\|פיליפ דער צווייטער]], און זיין פערטער ווייב, אלימפיאס, טאכטער פון נעאפטאלעמוס דער ערשטער, קעניג פון עפירוס.<ref>{{harvnb\|McCarty\|2004\|p=10}}, {{harvnb\|Renault\|2001\|p=28}}, {{harvnb\|Durant\|1966\|p=538}}</ref> כאטש פיליפ האט געהאט א סך ווייבער, זיבן אדער אכט, איז אלימפיאס געווען א לענגערע צייט זיין הויפט וויי, גאנץ מעגלעך צוליב דעם וואס זי האט געהאט געבוירן אלעקסאנדער.{{sfn\|Roisman\|Worthington\|2010\|p=171}}

	[[טעקע:Θεσσαλονίκη_2014_(The_Statue_of_Alexander_the_Great)_-_panoramio.jpg\|קליין\|סטאטוע פון אלעקסאנדער דער גרויסער אין [[סאלאניקא]], [[גריכנלאנד]]]]		[[טעקע:Θεσσαλονίκη_2014_(The_Statue_of_Alexander_the_Great)_-_panoramio.jpg\|קליין\|סטאטוע פון אלעקסאנדער דער גרויסער אין [[סאלאניקא]], [[גריכנלאנד]]]]

	~~== באגרינדונג פון הערשאפט ==~~

	== די פוסרייזע איינצונעמען די פערסישע אימפעריע ==		== די פוסרייזע איינצונעמען די פערסישע אימפעריע ==

	=== קליין־אזיע ===		=== קליין־אזיע ===
	דער ים־פלאט האט געפירט אלעקסאנדער'ס מיליטער צו די בארטנס פון [[קליין אזיע]]. זיי האבן אראפגעשטיגן און דער שטארקער פערסישער פלאט האט זיי נישט געשטערט, פארוואס ווייסט מען נישט. ווען די פערסער זענען דערגאנגען וועגן דער אינוואזיע האבן זיי געהאלטן א מלחמה־ראט אין זעליי (Ζέλεια). ביי דער דעבאטע אין דעם ראט האט [[מעמנאן פון ראדאס\|מעמנאן]], דער גריכישער גענעראל וואס האט פארדינגען זיינע דינסטן צו די פערסער, פארגעשטעלט צו די סאטראפן נישט צו האלטן אן אפענע קאנפראנטאציע מיט אלעקסאנדער'ס מיליטער, נאר צו פירן אן אפגעסמאליעטע ערד סטראטעגיע כדי צו פארלענגערן דעם קאמף און צו פארשוואכן די מיליטער פון אלעקסאנדער, וואס איז געווען עקאנאמיש באדריקט. אויך האט ער פארגעשלאגן צו ניצן דעם שטארקן פערסישן פלאט אריבערצופירן דעם קאמף אריין אין גריכנלאנד אליין.{{הערה\| Peter Green Alexander of Macedon 356 - 323, university of california press, p 170}}		דער ים־פלאט האט געפירט אלעקסאנדער'ס מיליטער צו די בארטנס פון [[קליין אזיע]]. זיי האבן אראפגעשטיגן און דער שטארקער פערסישער פלאט האט זיי נישט געשטערט, פארוואס ווייסט מען נישט. ווען די פערסער זענען דערגאנגען וועגן דער אינוואזיע האבן זיי געהאלטן א מלחמה־ראט אין זעליי (Ζέλεια). ביי דער דעבאטע אין דעם ראט האט [[מעמנאן פון ראדאס\|מעמנאן]], דער גריכישער גענעראל וואס האט פארדינגען זיינע דינסטן צו די פערסער, פארגעשטעלט צו די סאטראפן נישט צו האלטן אן אפענע קאנפראנטאציע מיט אלעקסאנדער'ס מיליטער, נאר צו פירן אן אפגעסמאליעטע ערד סטראטעגיע כדי צו פארלענגערן דעם קאמף און צו פארשוואכן די מיליטער פון אלעקסאנדער, וואס איז געווען עקאנאמיש באדריקט. אויך האט ער פארגעשלאגן צו ניצן דעם שטארקן פערסישן פלאט אריבערצופירן דעם קאמף אריין אין גריכנלאנד אליין.{{הערה\| Peter Green Alexander of Macedon 356 - 323, university of california press, p 170}}
שורה 33:		שורה 29:

	נאכן באזיגן העליקראנסאס האט אלעקסאנדער ווייטער געצויגן קיין מזרח לענגאויס דעם דרום בארטן פון קליין־אזיע, דורך [[ליקיה\|ליקיע]] און [[פמפיליה\|פאמפיליע]]. מיט דעם האט ער דערגרייכט אין מאי 333 פאר דער ציווילער תקופה צו [[גורדיום\|גארדיום]], דארט האט ער געלייזט דעם רעטעניש פונעם [[גארדישער קנופ\|גארדישן קנופ]]. לויט דער לעגענדע, ווער עס וועט אויפבינדן דעם קנופ וועט באקומען די הערשאפט איבער גאנץ אזיע. אלעקסאנדער האט זיך נישט אריינגעלייגט אין דעם פלאנטער פון טרעפן די עקן פונעם קנופ, נאר ער האט אים געשניטן מיט זיין שווערד.		נאכן באזיגן העליקראנסאס האט אלעקסאנדער ווייטער געצויגן קיין מזרח לענגאויס דעם דרום בארטן פון קליין־אזיע, דורך [[ליקיה\|ליקיע]] און [[פמפיליה\|פאמפיליע]]. מיט דעם האט ער דערגרייכט אין מאי 333 פאר דער ציווילער תקופה צו [[גורדיום\|גארדיום]], דארט האט ער געלייזט דעם רעטעניש פונעם [[גארדישער קנופ\|גארדישן קנופ]]. לויט דער לעגענדע, ווער עס וועט אויפבינדן דעם קנופ וועט באקומען די הערשאפט איבער גאנץ אזיע. אלעקסאנדער האט זיך נישט אריינגעלייגט אין דעם פלאנטער פון טרעפן די עקן פונעם קנופ, נאר ער האט אים געשניטן מיט זיין שווערד.


	~~== מלחמה-רייזעס אין דעם מיטל מזרח ==~~

	== אינדיע און צוריק קיין בבל ==		== אינדיע און צוריק קיין בבל ==

	== זיין טויט ==		== זיין טויט ==
	===דער מיסטעריעזער טויט===		===דער מיסטעריעזער טויט===
	אין יאר 323 פאר דער ציווילער רעכענונג, ווען ער האט נאך געפלאנט א פוסרייזע איינצונעמען [[קארטאג]] און דעם [[אראבישער האלבאינדזל\|אראבישן האלבאינדזל]], האט אלעקסאנדער געכאפט א מיסטעריעזע קראנקייט וואס האט געברענגט צו זיין טויט אין דעם פאלאץ פון [[נבוכדנצר דער צווייטער]], ווען ער איז געווען נאר 32 יאר אלט. שוין אין אוראלטע צייטן זענען געווען פארשפרייט קאנספיראציע טעאריעס וועגן זיין טויט. אריאנוס דערמאנט עטליכע פון זיי, אבער ער ווארפט זיי אפ אן אויטענטישקייט: אלעקסאנדער איז געווארן פארגיפטעט דורך [[אנטיפאטראס]], דער גיפט איז געווארן אריבערגעפירט דורך איולאוס, דער יונגערער זון פון אנטיפאטראס וואס אלעקסאנדער האט באליידיגט א שטיק צייט פריער.{{הערה\|אריאנוס, ספר 7 פרק 27}}		אין יאר 323 פאר דער ציווילער רעכענונג, ווען ער האט נאך געפלאנט א פוסרייזע איינצונעמען [[קארטאג]] און דעם [[אראבישער האלבאינדזל\|אראבישן האלבאינדזל]], האט אלעקסאנדער געכאפט א מיסטעריעזע קראנקייט וואס האט געברענגט צו זיין טויט אין דעם פאלאץ פון [[נבוכדנצר דער צווייטער]], ווען ער איז געווען נאר 32 יאר אלט. שוין אין אוראלטע צייטן זענען געווען פארשפרייט קאנספיראציע טעאריעס וועגן זיין טויט. אריאנוס דערמאנט עטליכע פון זיי, אבער ער ווארפט זיי אפ אן אויטענטישקייט: אלעקסאנדער איז געווארן פארגיפטעט דורך [[אנטיפאטראס]], דער גיפט איז געווארן אריבערגעפירט דורך איולאוס, דער יונגערער זון פון אנטיפאטראס וואס אלעקסאנדער האט באליידיגט א שטיק צייט פריער.{{הערה\|אריאנוס, ספר 7 פרק 27}}

	~~== זיין פערזענליכקייט ==~~

	== צעטיילן זיין אימפעריע ==		== צעטיילן זיין אימפעריע ==
	די מעכטיגע אימפעריע וואס אלעקסאנדער האט איבערגעלאזט האט זיך נישט לאנג געהאלטן.		די מעכטיגע אימפעריע וואס אלעקסאנדער האט איבערגעלאזט האט זיך נישט לאנג געהאלטן.



	{{-}}		{{-}}
שורה 57:		שורה 45:
	[[קאַטעגאָריע:קיסרים]]		[[קאַטעגאָריע:קיסרים]]
	[[קאַטעגאָריע:היסטאריע]]		[[קאַטעגאָריע:היסטאריע]]
	[[קאַטעגאָריע:אויף יידיש]]		[[קאַטעגאָריע:עלעמענטארע ארטיקלען צו פארברייטערן]]
			[[קאַטעגאָריע:אויף יידיש]]
			[[HE:אלכסנדר הגדול]]
	{{קרד/ויקי/יידיש}}		{{קרד/ויקי/יידיש}}

תנא קמא: אוועקגענומען קאַטעגאָריע:אומבאקוקט דורך HotCat

2023-01-15T03:16:12Z

אוועקגענומען קאַטעגאָריע:אומבאקוקט דורך HotCat

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 03:16, 15 יאנואר 2023
שורה 57:		שורה 57:
	[[קאַטעגאָריע:קיסרים]]		[[קאַטעגאָריע:קיסרים]]
	[[קאַטעגאָריע:היסטאריע]]		[[קאַטעגאָריע:היסטאריע]]
	~~[[קאַטעגאָריע:אומבאקוקט]]~~
	[[קאַטעגאָריע:אויף יידיש]]		[[קאַטעגאָריע:אויף יידיש]]
	{{קרד/ויקי/יידיש}}		{{קרד/ויקי/יידיש}}

בוט העברות: בוט העברות האט באוועגט בלאט אלכסנדר מוקדון צו רוי:אלכסנדר מוקדון אן לאזן א ווייטערפירונג: סינון

2023-01-09T09:42:19Z

בוט העברות האט באוועגט בלאט אלכסנדר מוקדון צו רוי:אלכסנדר מוקדון אן לאזן א ווייטערפירונג: סינון

→ עלטערע ווערסיע	רעוויזיע פון 09:42, 9 יאנואר 2023
(קיין אונטערשייד)

צמא לדעת: החלפת טקסט – "דערלויב" ב־"ערלויב"

2023-01-06T01:43:41Z

החלפת טקסט – "דערלויב" ב־"ערלויב"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 01:43, 6 יאנואר 2023
שורה 30:		שורה 30:
	דער ניצחון ביי דער קאמף פון גראניקאס האט געהאלפן אלעקסאנדער פעסטצושטעלן זיין הערשאפט אין קליין־אזיע. קליין־אזיע איז נישט געווען אן איינצעלע פאליטישע וועזן, נאר איז געווען צוזאמענגעשטעלט פון עטליכע [[פראווינץ\|פראווינצן]], וואס אין טייל פון זיי איז געווען די [[העלעניזם\|גריכישע קולטור]] גוט איינגעווארצלט, ספעציעל אין [[איאניע]], אבער ווייניגער אין [[קאריע]], אין מערב קליין־אזיע.		דער ניצחון ביי דער קאמף פון גראניקאס האט געהאלפן אלעקסאנדער פעסטצושטעלן זיין הערשאפט אין קליין־אזיע. קליין־אזיע איז נישט געווען אן איינצעלע פאליטישע וועזן, נאר איז געווען צוזאמענגעשטעלט פון עטליכע [[פראווינץ\|פראווינצן]], וואס אין טייל פון זיי איז געווען די [[העלעניזם\|גריכישע קולטור]] גוט איינגעווארצלט, ספעציעל אין [[איאניע]], אבער ווייניגער אין [[קאריע]], אין מערב קליין־אזיע.

	רוב פון די גריכישע שטעט האבן געזען אלעקסאנדער ווי דער באפרייער פונעם פערסישן יאך, אבער מילטאס און [[הליקרנסוס\|העליקראנסאס]], וואס איז געווען גוט באפעסטיקט, האבן זיך דערקעגנט צו אים. ביז מען האט באזיגט העליקראנסאס האט געפאדערט א באלאגערונג וואס האט געדויערט ביז ווינטער. ווען העליקראנסאס איז געפאלן, האט דריווש ~~דערלויבט~~ מעמנאן אויספירן זיין פלאן.{{הערה\| Ilya Gershevitch (editor) The Cambridge history of Iran vol 2, p 427}} מעמנאן האט אינוואדירט מיט דעם פערסישן פלאט עטליכע אינזלען, אבער קורץ נאכהער איז ער געשטארבן. מיט זיין טויט האט דער פלאן פארלוירן זיין באוועגענדיגע מאכט, און די אינוואזיע איז דורכגעפאלן.		רוב פון די גריכישע שטעט האבן געזען אלעקסאנדער ווי דער באפרייער פונעם פערסישן יאך, אבער מילטאס און [[הליקרנסוס\|העליקראנסאס]], וואס איז געווען גוט באפעסטיקט, האבן זיך דערקעגנט צו אים. ביז מען האט באזיגט העליקראנסאס האט געפאדערט א באלאגערונג וואס האט געדויערט ביז ווינטער. ווען העליקראנסאס איז געפאלן, האט דריווש ערלויבט מעמנאן אויספירן זיין פלאן.{{הערה\| Ilya Gershevitch (editor) The Cambridge history of Iran vol 2, p 427}} מעמנאן האט אינוואדירט מיט דעם פערסישן פלאט עטליכע אינזלען, אבער קורץ נאכהער איז ער געשטארבן. מיט זיין טויט האט דער פלאן פארלוירן זיין באוועגענדיגע מאכט, און די אינוואזיע איז דורכגעפאלן.

	נאכן באזיגן העליקראנסאס האט אלעקסאנדער ווייטער געצויגן קיין מזרח לענגאויס דעם דרום בארטן פון קליין־אזיע, דורך [[ליקיה\|ליקיע]] און [[פמפיליה\|פאמפיליע]]. מיט דעם האט ער דערגרייכט אין מאי 333 פאר דער ציווילער תקופה צו [[גורדיום\|גארדיום]], דארט האט ער געלייזט דעם רעטעניש פונעם [[גארדישער קנופ\|גארדישן קנופ]]. לויט דער לעגענדע, ווער עס וועט אויפבינדן דעם קנופ וועט באקומען די הערשאפט איבער גאנץ אזיע. אלעקסאנדער האט זיך נישט אריינגעלייגט אין דעם פלאנטער פון טרעפן די עקן פונעם קנופ, נאר ער האט אים געשניטן מיט זיין שווערד.		נאכן באזיגן העליקראנסאס האט אלעקסאנדער ווייטער געצויגן קיין מזרח לענגאויס דעם דרום בארטן פון קליין־אזיע, דורך [[ליקיה\|ליקיע]] און [[פמפיליה\|פאמפיליע]]. מיט דעם האט ער דערגרייכט אין מאי 333 פאר דער ציווילער תקופה צו [[גורדיום\|גארדיום]], דארט האט ער געלייזט דעם רעטעניש פונעם [[גארדישער קנופ\|גארדישן קנופ]]. לויט דער לעגענדע, ווער עס וועט אויפבינדן דעם קנופ וועט באקומען די הערשאפט איבער גאנץ אזיע. אלעקסאנדער האט זיך נישט אריינגעלייגט אין דעם פלאנטער פון טרעפן די עקן פונעם קנופ, נאר ער האט אים געשניטן מיט זיין שווערד.

תנא קמא: תנא קמא האט באוועגט בלאט אלעקסאנדער מוקדון צו אלכסנדר מוקדון: ווי אין רעדן בלאט

2023-01-02T01:58:43Z

תנא קמא האט באוועגט בלאט אלעקסאנדער מוקדון צו אלכסנדר מוקדון: ווי אין רעדן בלאט

→ עלטערע ווערסיע

רעוויזיע פון 01:58, 2 יאנואר 2023

תנא קמא: תנא קמא האט באוועגט בלאט אלעקסאנדער דער גרויסער צו אלעקסאנדער מוקדון

2023-01-02T01:39:10Z

תנא קמא האט באוועגט בלאט אלעקסאנדער דער גרויסער צו אלעקסאנדער מוקדון

→ עלטערע ווערסיע	רעוויזיע פון 01:39, 2 יאנואר 2023
(קיין אונטערשייד)

צמא לדעת: החלפת טקסט – "לעכע" ב־"ליכע"

2023-01-02T01:10:41Z

החלפת טקסט – "לעכע" ב־"ליכע"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 01:10, 2 יאנואר 2023
שורה 3:		שורה 3:
	אלעקסאנדער האט איבערגענומען די מלוכה פון מאקעדאן נאכן טויט פון זיין פאטער [[פיליפ דער צווייטער פון מאקעדאן]]. פיליפ האט פאראייניגט<ref>Bowra, C. M., [1957](1994), ''The Greek Experience'', London:Phoenix, Orion Books Ltd, ISBN 1-85799-122-2, p 9</ref> רוב פון די שטאָט-שטאַטן פונעם [[אוראלט גריכנלאנד\|גריכישן קערנלאנד]] אונטער מאקעדאנישער העגעמאניע אין א פעדעראציע וואס האט געהייסן דעם קארינטישן בונד.<ref>Sacks, David, (1995), '' Encyclopedia of the Ancient Greek World'', London:Constable and Co. Ltd, ISBN 0-09-475270-2, p 16</ref> אלעקסאנדער האט באשטעטיגט די מאקעדאנישע הערשאפט ווען ער האט באהערשט אן אויפשטאנד פון דרומדיקע גריכישע שטאט-שטאַטן, און א קורצע אבער בלוטיגע אטאקע קעגן מאקעדאנ'ס צפונדיגע שכנים, אלעקסאנדער האט זיך ארויסגעלאזט צו מזרח קעגן דער אכעמענידער [[פערסישע אימפעריע\|פערסישער אימפעריע]], וואס ער האט באזיגט און אראפגעווארפן. זיינע נצחונות איבער [[אנאטאליע]], [[סיריע]], [[פעניקיע]], [[ארץ יהודה]], [[עזה]], [[מצרים]], [[באקטריע]], און [[מעסאפאטאמיע]], האבן פארשפרייט די גרעניצן פון זיין [[אימפעריע]] ביזן [[פונזשאב]], [[אינדיע]].		אלעקסאנדער האט איבערגענומען די מלוכה פון מאקעדאן נאכן טויט פון זיין פאטער [[פיליפ דער צווייטער פון מאקעדאן]]. פיליפ האט פאראייניגט<ref>Bowra, C. M., [1957](1994), ''The Greek Experience'', London:Phoenix, Orion Books Ltd, ISBN 1-85799-122-2, p 9</ref> רוב פון די שטאָט-שטאַטן פונעם [[אוראלט גריכנלאנד\|גריכישן קערנלאנד]] אונטער מאקעדאנישער העגעמאניע אין א פעדעראציע וואס האט געהייסן דעם קארינטישן בונד.<ref>Sacks, David, (1995), '' Encyclopedia of the Ancient Greek World'', London:Constable and Co. Ltd, ISBN 0-09-475270-2, p 16</ref> אלעקסאנדער האט באשטעטיגט די מאקעדאנישע הערשאפט ווען ער האט באהערשט אן אויפשטאנד פון דרומדיקע גריכישע שטאט-שטאַטן, און א קורצע אבער בלוטיגע אטאקע קעגן מאקעדאנ'ס צפונדיגע שכנים, אלעקסאנדער האט זיך ארויסגעלאזט צו מזרח קעגן דער אכעמענידער [[פערסישע אימפעריע\|פערסישער אימפעריע]], וואס ער האט באזיגט און אראפגעווארפן. זיינע נצחונות איבער [[אנאטאליע]], [[סיריע]], [[פעניקיע]], [[ארץ יהודה]], [[עזה]], [[מצרים]], [[באקטריע]], און [[מעסאפאטאמיע]], האבן פארשפרייט די גרעניצן פון זיין [[אימפעריע]] ביזן [[פונזשאב]], [[אינדיע]].

	אין זיין יוגנט האט אלעקסאנדער געלערנט ביי [[אריסטו]], ביז ער איז געווען אלט 16. נאך ווען מען האט דערהרגעט זיין פאטער פיליפ אין יאר 336 פאר דער ציווילער רעכענונג, איז אלעקסאנדער געווארן זיין פאטער'ס ממלא מקום אויפן טראן, און ער האט גע'ירשנט א שטארק קעניגרייך און א געניטע ארמיי. אלעקסאנדער האט באקומען די גענעראלשאפט פון גריכנלאנד און האט געניצט דעם אמט צו לאזן אין גאנג זיין פאטער'ס גאנץ-העלענישן פראיעקט צו פירן די גריכן אין אייננעמען [[פערסיע]]. אין יאר 334 האט ער אינוואדירט די [[אכעמענידע אימפעריע]] (פערסישע אימפעריע) און האט אנגעהויבן א סעריע אקציעס וואס האט געדויערט צען יאר. נאכן איינעמען אנאטאליע, האט אלעקסאנדער צעבראכן די מאכט פון פערסיע אין ~~עטלעכע~~ מכריע'דיקע קאמפן, ספעציעל מערקווירדיק די קאמפן פון [[קאמף פון איסוס\|איסוס]] און [[קאמף פון גאגאמעלע\|גאגאַמעלע]]. דערנאך האט ער אראפגעווארפן דעם פערסישן קעניג [[דאריוס דער דריטער]] און האט אינגאנצן איינגענומען די אכעמענידע אימפעריע. דעמאלסט האט זיין אימפעריע פארשפרייט פונעם [[אדריאטישער ים\|אדריאטישן ים]] ביז צום טייך [[אינדוס]].		אין זיין יוגנט האט אלעקסאנדער געלערנט ביי [[אריסטו]], ביז ער איז געווען אלט 16. נאך ווען מען האט דערהרגעט זיין פאטער פיליפ אין יאר 336 פאר דער ציווילער רעכענונג, איז אלעקסאנדער געווארן זיין פאטער'ס ממלא מקום אויפן טראן, און ער האט גע'ירשנט א שטארק קעניגרייך און א געניטע ארמיי. אלעקסאנדער האט באקומען די גענעראלשאפט פון גריכנלאנד און האט געניצט דעם אמט צו לאזן אין גאנג זיין פאטער'ס גאנץ-העלענישן פראיעקט צו פירן די גריכן אין אייננעמען [[פערסיע]]. אין יאר 334 האט ער אינוואדירט די [[אכעמענידע אימפעריע]] (פערסישע אימפעריע) און האט אנגעהויבן א סעריע אקציעס וואס האט געדויערט צען יאר. נאכן איינעמען אנאטאליע, האט אלעקסאנדער צעבראכן די מאכט פון פערסיע אין עטליכע מכריע'דיקע קאמפן, ספעציעל מערקווירדיק די קאמפן פון [[קאמף פון איסוס\|איסוס]] און [[קאמף פון גאגאמעלע\|גאגאַמעלע]]. דערנאך האט ער אראפגעווארפן דעם פערסישן קעניג [[דאריוס דער דריטער]] און האט אינגאנצן איינגענומען די אכעמענידע אימפעריע. דעמאלסט האט זיין אימפעריע פארשפרייט פונעם [[אדריאטישער ים\|אדריאטישן ים]] ביז צום טייך [[אינדוס]].

	אין יאר 326 פאר דער ציוולער רעכענונג האט ער אינוואדירט אינדיע., און האט געהאט א חשוב'ן ניצחון ביים קאמף פון די הידאספעס. אלעקסאנדער איז געשטארבן אין בבל אין יאר 323 פאר דער ציווילער רעכענונג, די שטאט וואס האט ער געוואלט מאכן די הויפטשטאט פון זיין אימפעריע. אין די יארן נאך זיין טויט האט א סעריע ברידער-קריגן צוריסן זיין אימפעריע. מיט דער גרינדונג פון ~~עטלעכע~~ מדינות געהערשט דורך די דיאדאכן, די גענעראלן און יורשים וואס האבן איבערגעלעבט אלעקסאנדער.		אין יאר 326 פאר דער ציוולער רעכענונג האט ער אינוואדירט אינדיע., און האט געהאט א חשוב'ן ניצחון ביים קאמף פון די הידאספעס. אלעקסאנדער איז געשטארבן אין בבל אין יאר 323 פאר דער ציווילער רעכענונג, די שטאט וואס האט ער געוואלט מאכן די הויפטשטאט פון זיין אימפעריע. אין די יארן נאך זיין טויט האט א סעריע ברידער-קריגן צוריסן זיין אימפעריע. מיט דער גרינדונג פון עטליכע מדינות געהערשט דורך די דיאדאכן, די גענעראלן און יורשים וואס האבן איבערגעלעבט אלעקסאנדער.

	ער האט געגרינדעט ~~עטלעכע~~ צוואנציג שטעט מיט זיין נאמען; די בעסט באקאנט פון זיי איז [[אלעקסאנדריע]] אין עגיפטן. מיט זיינע זידלונגען פון גריכישע קאלאניסטן און די פארשפרייטונג פון גריכישער קולטור איז פון דעם געווארן א נייע העלעניסטישע ציוויליזאציע, טיילן פון וואס מען האט נאך געקענט דערקענען אין דער [[ביזאנטישע אימפעריע\|ביזאנטישער אימפעריע]] אין דעם 15טן יארהונדערט און גריכיש רעדער אין צענטראל און מזרח אנאטאליע ביז די 1920ער יארן. זייט זיינע צייטן מעסטן זיך מיליטערישע פירער קעגן אים, און מיליטערישע אקאדעמיעס איבער דער גארער וועלט לערנען אויס זיין טאקטיק. ער וועט אפט גערעכנט צווישן די מערסט איינפלוסע מענטשן אין דער היסטאריע.		ער האט געגרינדעט עטליכע צוואנציג שטעט מיט זיין נאמען; די בעסט באקאנט פון זיי איז [[אלעקסאנדריע]] אין עגיפטן. מיט זיינע זידלונגען פון גריכישע קאלאניסטן און די פארשפרייטונג פון גריכישער קולטור איז פון דעם געווארן א נייע העלעניסטישע ציוויליזאציע, טיילן פון וואס מען האט נאך געקענט דערקענען אין דער [[ביזאנטישע אימפעריע\|ביזאנטישער אימפעריע]] אין דעם 15טן יארהונדערט און גריכיש רעדער אין צענטראל און מזרח אנאטאליע ביז די 1920ער יארן. זייט זיינע צייטן מעסטן זיך מיליטערישע פירער קעגן אים, און מיליטערישע אקאדעמיעס איבער דער גארער וועלט לערנען אויס זיין טאקטיק. ער וועט אפט גערעכנט צווישן די מערסט איינפלוסע מענטשן אין דער היסטאריע.

	== יונגע יארן ==		== יונגע יארן ==
שורה 28:		שורה 28:
	די פערסישע סאטראפן אין קליין־אזיע, ספעציעל ארסיטעס, אין וועמענס סאטראפיע שטח האט אלעקסאנדער'ס מיליטער אראפגעשטיגן, האבן זיך דערגעגנט צו דעם פלאן און האבן געפעדערט צו קאנפראנטירן אלעקסאנדער אין א דירעקטן קאמף. די קאנפראנטאציע האט פאסירט ביי דער [[קאמף פון גראניקאס]], וואס האט געענדיגט מיט א צעשטערישן פערסישן דורכפאל. די איבערגעבליבענע פערסישע קראפטן אונטער מעמנאן האבן זיך צוריקגעצויגן צו די שטעט [[מילטאס]] און [[העליקראנסאס]].		די פערסישע סאטראפן אין קליין־אזיע, ספעציעל ארסיטעס, אין וועמענס סאטראפיע שטח האט אלעקסאנדער'ס מיליטער אראפגעשטיגן, האבן זיך דערגעגנט צו דעם פלאן און האבן געפעדערט צו קאנפראנטירן אלעקסאנדער אין א דירעקטן קאמף. די קאנפראנטאציע האט פאסירט ביי דער [[קאמף פון גראניקאס]], וואס האט געענדיגט מיט א צעשטערישן פערסישן דורכפאל. די איבערגעבליבענע פערסישע קראפטן אונטער מעמנאן האבן זיך צוריקגעצויגן צו די שטעט [[מילטאס]] און [[העליקראנסאס]].

	דער ניצחון ביי דער קאמף פון גראניקאס האט געהאלפן אלעקסאנדער פעסטצושטעלן זיין הערשאפט אין קליין־אזיע. קליין־אזיע איז נישט געווען אן איינצעלע פאליטישע וועזן, נאר איז געווען צוזאמענגעשטעלט פון ~~עטלעכע~~ [[פראווינץ\|פראווינצן]], וואס אין טייל פון זיי איז געווען די [[העלעניזם\|גריכישע קולטור]] גוט איינגעווארצלט, ספעציעל אין [[איאניע]], אבער ווייניגער אין [[קאריע]], אין מערב קליין־אזיע.		דער ניצחון ביי דער קאמף פון גראניקאס האט געהאלפן אלעקסאנדער פעסטצושטעלן זיין הערשאפט אין קליין־אזיע. קליין־אזיע איז נישט געווען אן איינצעלע פאליטישע וועזן, נאר איז געווען צוזאמענגעשטעלט פון עטליכע [[פראווינץ\|פראווינצן]], וואס אין טייל פון זיי איז געווען די [[העלעניזם\|גריכישע קולטור]] גוט איינגעווארצלט, ספעציעל אין [[איאניע]], אבער ווייניגער אין [[קאריע]], אין מערב קליין־אזיע.

	רוב פון די גריכישע שטעט האבן געזען אלעקסאנדער ווי דער באפרייער פונעם פערסישן יאך, אבער מילטאס און [[הליקרנסוס\|העליקראנסאס]], וואס איז געווען גוט באפעסטיקט, האבן זיך דערקעגנט צו אים. ביז מען האט באזיגט העליקראנסאס האט געפאדערט א באלאגערונג וואס האט געדויערט ביז ווינטער. ווען העליקראנסאס איז געפאלן, האט דריווש דערלויבט מעמנאן אויספירן זיין פלאן.{{הערה\| Ilya Gershevitch (editor) The Cambridge history of Iran vol 2, p 427}} מעמנאן האט אינוואדירט מיט דעם פערסישן פלאט ~~עטלעכע~~ אינזלען, אבער קורץ נאכהער איז ער געשטארבן. מיט זיין טויט האט דער פלאן פארלוירן זיין באוועגענדיגע מאכט, און די אינוואזיע איז דורכגעפאלן.		רוב פון די גריכישע שטעט האבן געזען אלעקסאנדער ווי דער באפרייער פונעם פערסישן יאך, אבער מילטאס און [[הליקרנסוס\|העליקראנסאס]], וואס איז געווען גוט באפעסטיקט, האבן זיך דערקעגנט צו אים. ביז מען האט באזיגט העליקראנסאס האט געפאדערט א באלאגערונג וואס האט געדויערט ביז ווינטער. ווען העליקראנסאס איז געפאלן, האט דריווש דערלויבט מעמנאן אויספירן זיין פלאן.{{הערה\| Ilya Gershevitch (editor) The Cambridge history of Iran vol 2, p 427}} מעמנאן האט אינוואדירט מיט דעם פערסישן פלאט עטליכע אינזלען, אבער קורץ נאכהער איז ער געשטארבן. מיט זיין טויט האט דער פלאן פארלוירן זיין באוועגענדיגע מאכט, און די אינוואזיע איז דורכגעפאלן.

	נאכן באזיגן העליקראנסאס האט אלעקסאנדער ווייטער געצויגן קיין מזרח לענגאויס דעם דרום בארטן פון קליין־אזיע, דורך [[ליקיה\|ליקיע]] און [[פמפיליה\|פאמפיליע]]. מיט דעם האט ער דערגרייכט אין מאי 333 פאר דער ציווילער תקופה צו [[גורדיום\|גארדיום]], דארט האט ער געלייזט דעם רעטעניש פונעם [[גארדישער קנופ\|גארדישן קנופ]]. לויט דער לעגענדע, ווער עס וועט אויפבינדן דעם קנופ וועט באקומען די הערשאפט איבער גאנץ אזיע. אלעקסאנדער האט זיך נישט אריינגעלייגט אין דעם פלאנטער פון טרעפן די עקן פונעם קנופ, נאר ער האט אים געשניטן מיט זיין שווערד.		נאכן באזיגן העליקראנסאס האט אלעקסאנדער ווייטער געצויגן קיין מזרח לענגאויס דעם דרום בארטן פון קליין־אזיע, דורך [[ליקיה\|ליקיע]] און [[פמפיליה\|פאמפיליע]]. מיט דעם האט ער דערגרייכט אין מאי 333 פאר דער ציווילער תקופה צו [[גורדיום\|גארדיום]], דארט האט ער געלייזט דעם רעטעניש פונעם [[גארדישער קנופ\|גארדישן קנופ]]. לויט דער לעגענדע, ווער עס וועט אויפבינדן דעם קנופ וועט באקומען די הערשאפט איבער גאנץ אזיע. אלעקסאנדער האט זיך נישט אריינגעלייגט אין דעם פלאנטער פון טרעפן די עקן פונעם קנופ, נאר ער האט אים געשניטן מיט זיין שווערד.
שורה 41:		שורה 41:
	== זיין טויט ==		== זיין טויט ==
	===דער מיסטעריעזער טויט===		===דער מיסטעריעזער טויט===
	אין יאר 323 פאר דער ציווילער רעכענונג, ווען ער האט נאך געפלאנט א פוסרייזע איינצונעמען [[קארטאג]] און דעם [[אראבישער האלבאינדזל\|אראבישן האלבאינדזל]], האט אלעקסאנדער געכאפט א מיסטעריעזע קראנקייט וואס האט געברענגט צו זיין טויט אין דעם פאלאץ פון [[נבוכדנצר דער צווייטער]], ווען ער איז געווען נאר 32 יאר אלט. שוין אין אוראלטע צייטן זענען געווען פארשפרייט קאנספיראציע טעאריעס וועגן זיין טויט. אריאנוס דערמאנט ~~עטלעכע~~ פון זיי, אבער ער ווארפט זיי אפ אן אויטענטישקייט: אלעקסאנדער איז געווארן פארגיפטעט דורך [[אנטיפאטראס]], דער גיפט איז געווארן אריבערגעפירט דורך איולאוס, דער יונגערער זון פון אנטיפאטראס וואס אלעקסאנדער האט באליידיגט א שטיק צייט פריער.{{הערה\|אריאנוס, ספר 7 פרק 27}}		אין יאר 323 פאר דער ציווילער רעכענונג, ווען ער האט נאך געפלאנט א פוסרייזע איינצונעמען [[קארטאג]] און דעם [[אראבישער האלבאינדזל\|אראבישן האלבאינדזל]], האט אלעקסאנדער געכאפט א מיסטעריעזע קראנקייט וואס האט געברענגט צו זיין טויט אין דעם פאלאץ פון [[נבוכדנצר דער צווייטער]], ווען ער איז געווען נאר 32 יאר אלט. שוין אין אוראלטע צייטן זענען געווען פארשפרייט קאנספיראציע טעאריעס וועגן זיין טויט. אריאנוס דערמאנט עטליכע פון זיי, אבער ער ווארפט זיי אפ אן אויטענטישקייט: אלעקסאנדער איז געווארן פארגיפטעט דורך [[אנטיפאטראס]], דער גיפט איז געווארן אריבערגעפירט דורך איולאוס, דער יונגערער זון פון אנטיפאטראס וואס אלעקסאנדער האט באליידיגט א שטיק צייט פריער.{{הערה\|אריאנוס, ספר 7 פרק 27}}

	== זיין פערזענליכקייט ==		== זיין פערזענליכקייט ==

צמא לדעת: החלפת טקסט – "גרענעצ" ב־"גרעניצ"

2023-01-01T22:41:36Z

החלפת טקסט – "גרענעצ" ב־"גרעניצ"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 22:41, 1 יאנואר 2023
שורה 1:		שורה 1:
	'''אלעקסאנדער דער גרויסער''' אדער '''אלעקסאנדער מוקדון''' ([[גריכיש]]: Αλέξανδρος ο Μέγας אדער Μέγας Aλέξανδρος<ref>{{cite web\|accessdate=2008-05-20\|url=http://www.etymonline.com/index.php?search=Alexander&searchmode=none\|title=Alexander\|publisher=[[Online Etymology Dictionary]]}}</ref> ''מעגאס אלעקסאַנדראס''; [[20סטן יולי]] 356 - [[10טן יוני]] 323 פאר דער היינטיגער עפאכע),<ref name="death riddle">{{cite web\|accessdate=2008-05-20\|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/latest_news/110852.stm\|title=Alexander's death riddle is 'solved' \|publisher=[[BBC]]\|date=1998-06-11}}</ref><ref>{{cite web\|accessdate=2008-05-20\|url=http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_t32.html\|title=The birth of Alexander\|publisher=Livius}}</ref> איז געווען א פארצייטיקער גריך און<ref name=pomeroy1>{{cite book\|author=Pomeroy, S.\|coauthors=Burstein, S.; Dolan, W.; Roberts, J.\|date=1998\|title=Ancient Greece: A Political, Social, and Cultural History\|publisher=[[Oxford University Press]]\|isbn= 0-19-509742-4}}</ref><ref name=Hammond1>{{cite book\|author=Hammond, N. G. L.\|date=1989\|title=The Macedonian State: Origins, Institutions, and History\|pages=12–13\|publisher=[[Oxford University Press]]\|isbn= 0-19-814883-6}}</ref> מלך פון [[מאקעדאן]] (336–323 פאר דער היינטיגער עפאכע). ער איז געווען איינער פון די געראטנסטע מיליטערישע קאמענדאנטן אין היסטאריע, און קיינער האט אים נישט געזיגט אין א שלאכט. ביים טאג פון זיין טויט, האט ער שוין איינגענומען רוב פון דער וועלט וואס די [[אוראלט גריכנלאנד\|אוראלטע גריכן]] האבן געקענט.		'''אלעקסאנדער דער גרויסער''' אדער '''אלעקסאנדער מוקדון''' ([[גריכיש]]: Αλέξανδρος ο Μέγας אדער Μέγας Aλέξανδρος<ref>{{cite web\|accessdate=2008-05-20\|url=http://www.etymonline.com/index.php?search=Alexander&searchmode=none\|title=Alexander\|publisher=[[Online Etymology Dictionary]]}}</ref> ''מעגאס אלעקסאַנדראס''; [[20סטן יולי]] 356 - [[10טן יוני]] 323 פאר דער היינטיגער עפאכע),<ref name="death riddle">{{cite web\|accessdate=2008-05-20\|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/latest_news/110852.stm\|title=Alexander's death riddle is 'solved' \|publisher=[[BBC]]\|date=1998-06-11}}</ref><ref>{{cite web\|accessdate=2008-05-20\|url=http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_t32.html\|title=The birth of Alexander\|publisher=Livius}}</ref> איז געווען א פארצייטיקער גריך און<ref name=pomeroy1>{{cite book\|author=Pomeroy, S.\|coauthors=Burstein, S.; Dolan, W.; Roberts, J.\|date=1998\|title=Ancient Greece: A Political, Social, and Cultural History\|publisher=[[Oxford University Press]]\|isbn= 0-19-509742-4}}</ref><ref name=Hammond1>{{cite book\|author=Hammond, N. G. L.\|date=1989\|title=The Macedonian State: Origins, Institutions, and History\|pages=12–13\|publisher=[[Oxford University Press]]\|isbn= 0-19-814883-6}}</ref> מלך פון [[מאקעדאן]] (336–323 פאר דער היינטיגער עפאכע). ער איז געווען איינער פון די געראטנסטע מיליטערישע קאמענדאנטן אין היסטאריע, און קיינער האט אים נישט געזיגט אין א שלאכט. ביים טאג פון זיין טויט, האט ער שוין איינגענומען רוב פון דער וועלט וואס די [[אוראלט גריכנלאנד\|אוראלטע גריכן]] האבן געקענט.
	[[טעקע:MacedonEmpire.jpg\|קליין\|350px\|מאפע פון אלעקסאנדער'ס אימפעריע.]]		[[טעקע:MacedonEmpire.jpg\|קליין\|350px\|מאפע פון אלעקסאנדער'ס אימפעריע.]]
	אלעקסאנדער האט איבערגענומען די מלוכה פון מאקעדאן נאכן טויט פון זיין פאטער [[פיליפ דער צווייטער פון מאקעדאן]]. פיליפ האט פאראייניגט<ref>Bowra, C. M., [1957](1994), ''The Greek Experience'', London:Phoenix, Orion Books Ltd, ISBN 1-85799-122-2, p 9</ref> רוב פון די שטאָט-שטאַטן פונעם [[אוראלט גריכנלאנד\|גריכישן קערנלאנד]] אונטער מאקעדאנישער העגעמאניע אין א פעדעראציע וואס האט געהייסן דעם קארינטישן בונד.<ref>Sacks, David, (1995), '' Encyclopedia of the Ancient Greek World'', London:Constable and Co. Ltd, ISBN 0-09-475270-2, p 16</ref> אלעקסאנדער האט באשטעטיגט די מאקעדאנישע הערשאפט ווען ער האט באהערשט אן אויפשטאנד פון דרומדיקע גריכישע שטאט-שטאַטן, און א קורצע אבער בלוטיגע אטאקע קעגן מאקעדאנ'ס צפונדיגע שכנים, אלעקסאנדער האט זיך ארויסגעלאזט צו מזרח קעגן דער אכעמענידער [[פערסישע אימפעריע\|פערסישער אימפעריע]], וואס ער האט באזיגט און אראפגעווארפן. זיינע נצחונות איבער [[אנאטאליע]], [[סיריע]], [[פעניקיע]], [[ארץ יהודה]], [[עזה]], [[מצרים]], [[באקטריע]], און [[מעסאפאטאמיע]], האבן פארשפרייט די ~~גרענעצן~~ פון זיין [[אימפעריע]] ביזן [[פונזשאב]], [[אינדיע]].		אלעקסאנדער האט איבערגענומען די מלוכה פון מאקעדאן נאכן טויט פון זיין פאטער [[פיליפ דער צווייטער פון מאקעדאן]]. פיליפ האט פאראייניגט<ref>Bowra, C. M., [1957](1994), ''The Greek Experience'', London:Phoenix, Orion Books Ltd, ISBN 1-85799-122-2, p 9</ref> רוב פון די שטאָט-שטאַטן פונעם [[אוראלט גריכנלאנד\|גריכישן קערנלאנד]] אונטער מאקעדאנישער העגעמאניע אין א פעדעראציע וואס האט געהייסן דעם קארינטישן בונד.<ref>Sacks, David, (1995), '' Encyclopedia of the Ancient Greek World'', London:Constable and Co. Ltd, ISBN 0-09-475270-2, p 16</ref> אלעקסאנדער האט באשטעטיגט די מאקעדאנישע הערשאפט ווען ער האט באהערשט אן אויפשטאנד פון דרומדיקע גריכישע שטאט-שטאַטן, און א קורצע אבער בלוטיגע אטאקע קעגן מאקעדאנ'ס צפונדיגע שכנים, אלעקסאנדער האט זיך ארויסגעלאזט צו מזרח קעגן דער אכעמענידער [[פערסישע אימפעריע\|פערסישער אימפעריע]], וואס ער האט באזיגט און אראפגעווארפן. זיינע נצחונות איבער [[אנאטאליע]], [[סיריע]], [[פעניקיע]], [[ארץ יהודה]], [[עזה]], [[מצרים]], [[באקטריע]], און [[מעסאפאטאמיע]], האבן פארשפרייט די גרעניצן פון זיין [[אימפעריע]] ביזן [[פונזשאב]], [[אינדיע]].

	אין זיין יוגנט האט אלעקסאנדער געלערנט ביי [[אריסטו]], ביז ער איז געווען אלט 16. נאך ווען מען האט דערהרגעט זיין פאטער פיליפ אין יאר 336 פאר דער ציווילער רעכענונג, איז אלעקסאנדער געווארן זיין פאטער'ס ממלא מקום אויפן טראן, און ער האט גע'ירשנט א שטארק קעניגרייך און א געניטע ארמיי. אלעקסאנדער האט באקומען די גענעראלשאפט פון גריכנלאנד און האט געניצט דעם אמט צו לאזן אין גאנג זיין פאטער'ס גאנץ-העלענישן פראיעקט צו פירן די גריכן אין אייננעמען [[פערסיע]]. אין יאר 334 האט ער אינוואדירט די [[אכעמענידע אימפעריע]] (פערסישע אימפעריע) און האט אנגעהויבן א סעריע אקציעס וואס האט געדויערט צען יאר. נאכן איינעמען אנאטאליע, האט אלעקסאנדער צעבראכן די מאכט פון פערסיע אין עטלעכע מכריע'דיקע קאמפן, ספעציעל מערקווירדיק די קאמפן פון [[קאמף פון איסוס\|איסוס]] און [[קאמף פון גאגאמעלע\|גאגאַמעלע]]. דערנאך האט ער אראפגעווארפן דעם פערסישן קעניג [[דאריוס דער דריטער]] און האט אינגאנצן איינגענומען די אכעמענידע אימפעריע. דעמאלסט האט זיין אימפעריע פארשפרייט פונעם [[אדריאטישער ים\|אדריאטישן ים]] ביז צום טייך [[אינדוס]].		אין זיין יוגנט האט אלעקסאנדער געלערנט ביי [[אריסטו]], ביז ער איז געווען אלט 16. נאך ווען מען האט דערהרגעט זיין פאטער פיליפ אין יאר 336 פאר דער ציווילער רעכענונג, איז אלעקסאנדער געווארן זיין פאטער'ס ממלא מקום אויפן טראן, און ער האט גע'ירשנט א שטארק קעניגרייך און א געניטע ארמיי. אלעקסאנדער האט באקומען די גענעראלשאפט פון גריכנלאנד און האט געניצט דעם אמט צו לאזן אין גאנג זיין פאטער'ס גאנץ-העלענישן פראיעקט צו פירן די גריכן אין אייננעמען [[פערסיע]]. אין יאר 334 האט ער אינוואדירט די [[אכעמענידע אימפעריע]] (פערסישע אימפעריע) און האט אנגעהויבן א סעריע אקציעס וואס האט געדויערט צען יאר. נאכן איינעמען אנאטאליע, האט אלעקסאנדער צעבראכן די מאכט פון פערסיע אין עטלעכע מכריע'דיקע קאמפן, ספעציעל מערקווירדיק די קאמפן פון [[קאמף פון איסוס\|איסוס]] און [[קאמף פון גאגאמעלע\|גאגאַמעלע]]. דערנאך האט ער אראפגעווארפן דעם פערסישן קעניג [[דאריוס דער דריטער]] און האט אינגאנצן איינגענומען די אכעמענידע אימפעריע. דעמאלסט האט זיין אימפעריע פארשפרייט פונעם [[אדריאטישער ים\|אדריאטישן ים]] ביז צום טייך [[אינדוס]].

צמא לדעת: החלפת טקסט – "פערזענלעכ" ב־"פערזענליכ"

2023-01-01T21:10:26Z

החלפת טקסט – "פערזענלעכ" ב־"פערזענליכ"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 21:10, 1 יאנואר 2023
שורה 43:		שורה 43:
	אין יאר 323 פאר דער ציווילער רעכענונג, ווען ער האט נאך געפלאנט א פוסרייזע איינצונעמען [[קארטאג]] און דעם [[אראבישער האלבאינדזל\|אראבישן האלבאינדזל]], האט אלעקסאנדער געכאפט א מיסטעריעזע קראנקייט וואס האט געברענגט צו זיין טויט אין דעם פאלאץ פון [[נבוכדנצר דער צווייטער]], ווען ער איז געווען נאר 32 יאר אלט. שוין אין אוראלטע צייטן זענען געווען פארשפרייט קאנספיראציע טעאריעס וועגן זיין טויט. אריאנוס דערמאנט עטלעכע פון זיי, אבער ער ווארפט זיי אפ אן אויטענטישקייט: אלעקסאנדער איז געווארן פארגיפטעט דורך [[אנטיפאטראס]], דער גיפט איז געווארן אריבערגעפירט דורך איולאוס, דער יונגערער זון פון אנטיפאטראס וואס אלעקסאנדער האט באליידיגט א שטיק צייט פריער.{{הערה\|אריאנוס, ספר 7 פרק 27}}		אין יאר 323 פאר דער ציווילער רעכענונג, ווען ער האט נאך געפלאנט א פוסרייזע איינצונעמען [[קארטאג]] און דעם [[אראבישער האלבאינדזל\|אראבישן האלבאינדזל]], האט אלעקסאנדער געכאפט א מיסטעריעזע קראנקייט וואס האט געברענגט צו זיין טויט אין דעם פאלאץ פון [[נבוכדנצר דער צווייטער]], ווען ער איז געווען נאר 32 יאר אלט. שוין אין אוראלטע צייטן זענען געווען פארשפרייט קאנספיראציע טעאריעס וועגן זיין טויט. אריאנוס דערמאנט עטלעכע פון זיי, אבער ער ווארפט זיי אפ אן אויטענטישקייט: אלעקסאנדער איז געווארן פארגיפטעט דורך [[אנטיפאטראס]], דער גיפט איז געווארן אריבערגעפירט דורך איולאוס, דער יונגערער זון פון אנטיפאטראס וואס אלעקסאנדער האט באליידיגט א שטיק צייט פריער.{{הערה\|אריאנוס, ספר 7 פרק 27}}

	== זיין ~~פערזענלעכקייט~~ ==		== זיין פערזענליכקייט ==

	== צעטיילן זיין אימפעריע ==		== צעטיילן זיין אימפעריע ==

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 01:43, 6 יאנואר 2023
שורה 30:		שורה 30:
	דער ניצחון ביי דער קאמף פון גראניקאס האט געהאלפן אלעקסאנדער פעסטצושטעלן זיין הערשאפט אין קליין־אזיע. קליין־אזיע איז נישט געווען אן איינצעלע פאליטישע וועזן, נאר איז געווען צוזאמענגעשטעלט פון עטליכע [[פראווינץ\|פראווינצן]], וואס אין טייל פון זיי איז געווען די [[העלעניזם\|גריכישע קולטור]] גוט איינגעווארצלט, ספעציעל אין [[איאניע]], אבער ווייניגער אין [[קאריע]], אין מערב קליין־אזיע.		דער ניצחון ביי דער קאמף פון גראניקאס האט געהאלפן אלעקסאנדער פעסטצושטעלן זיין הערשאפט אין קליין־אזיע. קליין־אזיע איז נישט געווען אן איינצעלע פאליטישע וועזן, נאר איז געווען צוזאמענגעשטעלט פון עטליכע [[פראווינץ\|פראווינצן]], וואס אין טייל פון זיי איז געווען די [[העלעניזם\|גריכישע קולטור]] גוט איינגעווארצלט, ספעציעל אין [[איאניע]], אבער ווייניגער אין [[קאריע]], אין מערב קליין־אזיע.

	רוב פון די גריכישע שטעט האבן געזען אלעקסאנדער ווי דער באפרייער פונעם פערסישן יאך, אבער מילטאס און [[הליקרנסוס\|העליקראנסאס]], וואס איז געווען גוט באפעסטיקט, האבן זיך דערקעגנט צו אים. ביז מען האט באזיגט העליקראנסאס האט געפאדערט א באלאגערונג וואס האט געדויערט ביז ווינטער. ווען העליקראנסאס איז געפאלן, האט דריווש ~~דערלויבט~~ מעמנאן אויספירן זיין פלאן.{{הערה\| Ilya Gershevitch (editor) The Cambridge history of Iran vol 2, p 427}} מעמנאן האט אינוואדירט מיט דעם פערסישן פלאט עטליכע אינזלען, אבער קורץ נאכהער איז ער געשטארבן. מיט זיין טויט האט דער פלאן פארלוירן זיין באוועגענדיגע מאכט, און די אינוואזיע איז דורכגעפאלן.		רוב פון די גריכישע שטעט האבן געזען אלעקסאנדער ווי דער באפרייער פונעם פערסישן יאך, אבער מילטאס און [[הליקרנסוס\|העליקראנסאס]], וואס איז געווען גוט באפעסטיקט, האבן זיך דערקעגנט צו אים. ביז מען האט באזיגט העליקראנסאס האט געפאדערט א באלאגערונג וואס האט געדויערט ביז ווינטער. ווען העליקראנסאס איז געפאלן, האט דריווש ערלויבט מעמנאן אויספירן זיין פלאן.{{הערה\| Ilya Gershevitch (editor) The Cambridge history of Iran vol 2, p 427}} מעמנאן האט אינוואדירט מיט דעם פערסישן פלאט עטליכע אינזלען, אבער קורץ נאכהער איז ער געשטארבן. מיט זיין טויט האט דער פלאן פארלוירן זיין באוועגענדיגע מאכט, און די אינוואזיע איז דורכגעפאלן.

	נאכן באזיגן העליקראנסאס האט אלעקסאנדער ווייטער געצויגן קיין מזרח לענגאויס דעם דרום בארטן פון קליין־אזיע, דורך [[ליקיה\|ליקיע]] און [[פמפיליה\|פאמפיליע]]. מיט דעם האט ער דערגרייכט אין מאי 333 פאר דער ציווילער תקופה צו [[גורדיום\|גארדיום]], דארט האט ער געלייזט דעם רעטעניש פונעם [[גארדישער קנופ\|גארדישן קנופ]]. לויט דער לעגענדע, ווער עס וועט אויפבינדן דעם קנופ וועט באקומען די הערשאפט איבער גאנץ אזיע. אלעקסאנדער האט זיך נישט אריינגעלייגט אין דעם פלאנטער פון טרעפן די עקן פונעם קנופ, נאר ער האט אים געשניטן מיט זיין שווערד.		נאכן באזיגן העליקראנסאס האט אלעקסאנדער ווייטער געצויגן קיין מזרח לענגאויס דעם דרום בארטן פון קליין־אזיע, דורך [[ליקיה\|ליקיע]] און [[פמפיליה\|פאמפיליע]]. מיט דעם האט ער דערגרייכט אין מאי 333 פאר דער ציווילער תקופה צו [[גורדיום\|גארדיום]], דארט האט ער געלייזט דעם רעטעניש פונעם [[גארדישער קנופ\|גארדישן קנופ]]. לויט דער לעגענדע, ווער עס וועט אויפבינדן דעם קנופ וועט באקומען די הערשאפט איבער גאנץ אזיע. אלעקסאנדער האט זיך נישט אריינגעלייגט אין דעם פלאנטער פון טרעפן די עקן פונעם קנופ, נאר ער האט אים געשניטן מיט זיין שווערד.

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 22:41, 1 יאנואר 2023
שורה 1:		שורה 1:
	'''אלעקסאנדער דער גרויסער''' אדער '''אלעקסאנדער מוקדון''' ([[גריכיש]]: Αλέξανδρος ο Μέγας אדער Μέγας Aλέξανδρος<ref>{{cite web\|accessdate=2008-05-20\|url=http://www.etymonline.com/index.php?search=Alexander&searchmode=none\|title=Alexander\|publisher=[[Online Etymology Dictionary]]}}</ref> ''מעגאס אלעקסאַנדראס''; [[20סטן יולי]] 356 - [[10טן יוני]] 323 פאר דער היינטיגער עפאכע),<ref name="death riddle">{{cite web\|accessdate=2008-05-20\|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/latest_news/110852.stm\|title=Alexander's death riddle is 'solved' \|publisher=[[BBC]]\|date=1998-06-11}}</ref><ref>{{cite web\|accessdate=2008-05-20\|url=http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_t32.html\|title=The birth of Alexander\|publisher=Livius}}</ref> איז געווען א פארצייטיקער גריך און<ref name=pomeroy1>{{cite book\|author=Pomeroy, S.\|coauthors=Burstein, S.; Dolan, W.; Roberts, J.\|date=1998\|title=Ancient Greece: A Political, Social, and Cultural History\|publisher=[[Oxford University Press]]\|isbn= 0-19-509742-4}}</ref><ref name=Hammond1>{{cite book\|author=Hammond, N. G. L.\|date=1989\|title=The Macedonian State: Origins, Institutions, and History\|pages=12–13\|publisher=[[Oxford University Press]]\|isbn= 0-19-814883-6}}</ref> מלך פון [[מאקעדאן]] (336–323 פאר דער היינטיגער עפאכע). ער איז געווען איינער פון די געראטנסטע מיליטערישע קאמענדאנטן אין היסטאריע, און קיינער האט אים נישט געזיגט אין א שלאכט. ביים טאג פון זיין טויט, האט ער שוין איינגענומען רוב פון דער וועלט וואס די [[אוראלט גריכנלאנד\|אוראלטע גריכן]] האבן געקענט.		'''אלעקסאנדער דער גרויסער''' אדער '''אלעקסאנדער מוקדון''' ([[גריכיש]]: Αλέξανδρος ο Μέγας אדער Μέγας Aλέξανδρος<ref>{{cite web\|accessdate=2008-05-20\|url=http://www.etymonline.com/index.php?search=Alexander&searchmode=none\|title=Alexander\|publisher=[[Online Etymology Dictionary]]}}</ref> ''מעגאס אלעקסאַנדראס''; [[20סטן יולי]] 356 - [[10טן יוני]] 323 פאר דער היינטיגער עפאכע),<ref name="death riddle">{{cite web\|accessdate=2008-05-20\|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/latest_news/110852.stm\|title=Alexander's death riddle is 'solved' \|publisher=[[BBC]]\|date=1998-06-11}}</ref><ref>{{cite web\|accessdate=2008-05-20\|url=http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_t32.html\|title=The birth of Alexander\|publisher=Livius}}</ref> איז געווען א פארצייטיקער גריך און<ref name=pomeroy1>{{cite book\|author=Pomeroy, S.\|coauthors=Burstein, S.; Dolan, W.; Roberts, J.\|date=1998\|title=Ancient Greece: A Political, Social, and Cultural History\|publisher=[[Oxford University Press]]\|isbn= 0-19-509742-4}}</ref><ref name=Hammond1>{{cite book\|author=Hammond, N. G. L.\|date=1989\|title=The Macedonian State: Origins, Institutions, and History\|pages=12–13\|publisher=[[Oxford University Press]]\|isbn= 0-19-814883-6}}</ref> מלך פון [[מאקעדאן]] (336–323 פאר דער היינטיגער עפאכע). ער איז געווען איינער פון די געראטנסטע מיליטערישע קאמענדאנטן אין היסטאריע, און קיינער האט אים נישט געזיגט אין א שלאכט. ביים טאג פון זיין טויט, האט ער שוין איינגענומען רוב פון דער וועלט וואס די [[אוראלט גריכנלאנד\|אוראלטע גריכן]] האבן געקענט.
	[[טעקע:MacedonEmpire.jpg\|קליין\|350px\|מאפע פון אלעקסאנדער'ס אימפעריע.]]		[[טעקע:MacedonEmpire.jpg\|קליין\|350px\|מאפע פון אלעקסאנדער'ס אימפעריע.]]
	אלעקסאנדער האט איבערגענומען די מלוכה פון מאקעדאן נאכן טויט פון זיין פאטער [[פיליפ דער צווייטער פון מאקעדאן]]. פיליפ האט פאראייניגט<ref>Bowra, C. M., [1957](1994), ''The Greek Experience'', London:Phoenix, Orion Books Ltd, ISBN 1-85799-122-2, p 9</ref> רוב פון די שטאָט-שטאַטן פונעם [[אוראלט גריכנלאנד\|גריכישן קערנלאנד]] אונטער מאקעדאנישער העגעמאניע אין א פעדעראציע וואס האט געהייסן דעם קארינטישן בונד.<ref>Sacks, David, (1995), '' Encyclopedia of the Ancient Greek World'', London:Constable and Co. Ltd, ISBN 0-09-475270-2, p 16</ref> אלעקסאנדער האט באשטעטיגט די מאקעדאנישע הערשאפט ווען ער האט באהערשט אן אויפשטאנד פון דרומדיקע גריכישע שטאט-שטאַטן, און א קורצע אבער בלוטיגע אטאקע קעגן מאקעדאנ'ס צפונדיגע שכנים, אלעקסאנדער האט זיך ארויסגעלאזט צו מזרח קעגן דער אכעמענידער [[פערסישע אימפעריע\|פערסישער אימפעריע]], וואס ער האט באזיגט און אראפגעווארפן. זיינע נצחונות איבער [[אנאטאליע]], [[סיריע]], [[פעניקיע]], [[ארץ יהודה]], [[עזה]], [[מצרים]], [[באקטריע]], און [[מעסאפאטאמיע]], האבן פארשפרייט די ~~גרענעצן~~ פון זיין [[אימפעריע]] ביזן [[פונזשאב]], [[אינדיע]].		אלעקסאנדער האט איבערגענומען די מלוכה פון מאקעדאן נאכן טויט פון זיין פאטער [[פיליפ דער צווייטער פון מאקעדאן]]. פיליפ האט פאראייניגט<ref>Bowra, C. M., [1957](1994), ''The Greek Experience'', London:Phoenix, Orion Books Ltd, ISBN 1-85799-122-2, p 9</ref> רוב פון די שטאָט-שטאַטן פונעם [[אוראלט גריכנלאנד\|גריכישן קערנלאנד]] אונטער מאקעדאנישער העגעמאניע אין א פעדעראציע וואס האט געהייסן דעם קארינטישן בונד.<ref>Sacks, David, (1995), '' Encyclopedia of the Ancient Greek World'', London:Constable and Co. Ltd, ISBN 0-09-475270-2, p 16</ref> אלעקסאנדער האט באשטעטיגט די מאקעדאנישע הערשאפט ווען ער האט באהערשט אן אויפשטאנד פון דרומדיקע גריכישע שטאט-שטאַטן, און א קורצע אבער בלוטיגע אטאקע קעגן מאקעדאנ'ס צפונדיגע שכנים, אלעקסאנדער האט זיך ארויסגעלאזט צו מזרח קעגן דער אכעמענידער [[פערסישע אימפעריע\|פערסישער אימפעריע]], וואס ער האט באזיגט און אראפגעווארפן. זיינע נצחונות איבער [[אנאטאליע]], [[סיריע]], [[פעניקיע]], [[ארץ יהודה]], [[עזה]], [[מצרים]], [[באקטריע]], און [[מעסאפאטאמיע]], האבן פארשפרייט די גרעניצן פון זיין [[אימפעריע]] ביזן [[פונזשאב]], [[אינדיע]].

	אין זיין יוגנט האט אלעקסאנדער געלערנט ביי [[אריסטו]], ביז ער איז געווען אלט 16. נאך ווען מען האט דערהרגעט זיין פאטער פיליפ אין יאר 336 פאר דער ציווילער רעכענונג, איז אלעקסאנדער געווארן זיין פאטער'ס ממלא מקום אויפן טראן, און ער האט גע'ירשנט א שטארק קעניגרייך און א געניטע ארמיי. אלעקסאנדער האט באקומען די גענעראלשאפט פון גריכנלאנד און האט געניצט דעם אמט צו לאזן אין גאנג זיין פאטער'ס גאנץ-העלענישן פראיעקט צו פירן די גריכן אין אייננעמען [[פערסיע]]. אין יאר 334 האט ער אינוואדירט די [[אכעמענידע אימפעריע]] (פערסישע אימפעריע) און האט אנגעהויבן א סעריע אקציעס וואס האט געדויערט צען יאר. נאכן איינעמען אנאטאליע, האט אלעקסאנדער צעבראכן די מאכט פון פערסיע אין עטלעכע מכריע'דיקע קאמפן, ספעציעל מערקווירדיק די קאמפן פון [[קאמף פון איסוס\|איסוס]] און [[קאמף פון גאגאמעלע\|גאגאַמעלע]]. דערנאך האט ער אראפגעווארפן דעם פערסישן קעניג [[דאריוס דער דריטער]] און האט אינגאנצן איינגענומען די אכעמענידע אימפעריע. דעמאלסט האט זיין אימפעריע פארשפרייט פונעם [[אדריאטישער ים\|אדריאטישן ים]] ביז צום טייך [[אינדוס]].		אין זיין יוגנט האט אלעקסאנדער געלערנט ביי [[אריסטו]], ביז ער איז געווען אלט 16. נאך ווען מען האט דערהרגעט זיין פאטער פיליפ אין יאר 336 פאר דער ציווילער רעכענונג, איז אלעקסאנדער געווארן זיין פאטער'ס ממלא מקום אויפן טראן, און ער האט גע'ירשנט א שטארק קעניגרייך און א געניטע ארמיי. אלעקסאנדער האט באקומען די גענעראלשאפט פון גריכנלאנד און האט געניצט דעם אמט צו לאזן אין גאנג זיין פאטער'ס גאנץ-העלענישן פראיעקט צו פירן די גריכן אין אייננעמען [[פערסיע]]. אין יאר 334 האט ער אינוואדירט די [[אכעמענידע אימפעריע]] (פערסישע אימפעריע) און האט אנגעהויבן א סעריע אקציעס וואס האט געדויערט צען יאר. נאכן איינעמען אנאטאליע, האט אלעקסאנדער צעבראכן די מאכט פון פערסיע אין עטלעכע מכריע'דיקע קאמפן, ספעציעל מערקווירדיק די קאמפן פון [[קאמף פון איסוס\|איסוס]] און [[קאמף פון גאגאמעלע\|גאגאַמעלע]]. דערנאך האט ער אראפגעווארפן דעם פערסישן קעניג [[דאריוס דער דריטער]] און האט אינגאנצן איינגענומען די אכעמענידע אימפעריע. דעמאלסט האט זיין אימפעריע פארשפרייט פונעם [[אדריאטישער ים\|אדריאטישן ים]] ביז צום טייך [[אינדוס]].