רוי:אלבערט איינשטיין - ווערסיע היסטאריע

צמא לדעת: החלפת טקסט – "דרויסנדע" ב־"דרויסנדיגע"

2024-07-08T09:01:55Z

החלפת טקסט – "דרויסנדע" ב־"דרויסנדיגע"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 09:01, 8 יולי 2024
שורה 69:		שורה 69:
	* דער צענטראלער סקווער אין דער [[ישראלישע אקאדעמיע פון וויסנשאפטן\|ישראלישער אקאדעמיע פון וויסנשאפטן]].		* דער צענטראלער סקווער אין דער [[ישראלישע אקאדעמיע פון וויסנשאפטן\|ישראלישער אקאדעמיע פון וויסנשאפטן]].

	==~~דרויסנדע~~ לינקס==		==דרויסנדיגע לינקס==
	{{קאמאנסקאט\|Albert Einstein}}		{{קאמאנסקאט\|Albert Einstein}}
	* [http://www.westegg.com/einstein/ אלבערט איינשטיין אנליין]		* [http://www.westegg.com/einstein/ אלבערט איינשטיין אנליין]

צמא לדעת: החלפת טקסט – " זשערסי" ב־" דזשערסי"

2024-02-17T23:35:27Z

החלפת טקסט – " זשערסי" ב־" דזשערסי"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 23:35, 17 פעברואר 2024
שורה 39:		שורה 39:

	=== קיין אמעריקע ===		=== קיין אמעריקע ===
	אין 1932 איז איינשטיין געפארן אין אמעריקע. ווען [[אדאלף היטלער\|היטלער]] האט איבערגענומען די דייטשע רעגירונג אין 1933 איז איינשטיין דעמאלסט געווען אינעם [[פאראייניגטע קעניגרייך\|פאראייניגטן קעניגרייך]] אויף א לעקציע רייזע. א יאר נאכהער האבן די נאציס צוגענומען זיינע פארמעגן, אוועקגענומען זיין שטעלע, און אנולירט זיין בירגערשאפט. עטליכע לענדער האבן פארגעשטעלט פאר אים א שוצארט. איינשטיין האט באשלאסן צו אימיגרירן אין די פאראייניגטע שטאטן און איז אויפגענומען געווארן אין [[פרינצטאן אוניווערסיטעט]], [[ניו ~~זשערסי~~\|ניו דזשערסי]], וואו ער האט זיך ווייטער באשעפטיגט אין זיינע פארשונגען. ער האט קיינמאל נישט צוריק געפארן אין דייטשלאנד.		אין 1932 איז איינשטיין געפארן אין אמעריקע. ווען [[אדאלף היטלער\|היטלער]] האט איבערגענומען די דייטשע רעגירונג אין 1933 איז איינשטיין דעמאלסט געווען אינעם [[פאראייניגטע קעניגרייך\|פאראייניגטן קעניגרייך]] אויף א לעקציע רייזע. א יאר נאכהער האבן די נאציס צוגענומען זיינע פארמעגן, אוועקגענומען זיין שטעלע, און אנולירט זיין בירגערשאפט. עטליכע לענדער האבן פארגעשטעלט פאר אים א שוצארט. איינשטיין האט באשלאסן צו אימיגרירן אין די פאראייניגטע שטאטן און איז אויפגענומען געווארן אין [[פרינצטאן אוניווערסיטעט]], [[ניו דזשערסי\|ניו דזשערסי]], וואו ער האט זיך ווייטער באשעפטיגט אין זיינע פארשונגען. ער האט קיינמאל נישט צוריק געפארן אין דייטשלאנד.

	== אמעריקע, דער אטאם, און פאליטישע און רעליגיעזע מיינונגען ==		== אמעריקע, דער אטאם, און פאליטישע און רעליגיעזע מיינונגען ==

בוט צמא לדעת: דעסקריפציע: יידישער פיזיקער

2023-10-20T02:28:13Z

דעסקריפציע: יידישער פיזיקער

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 02:28, 20 אקטאבער 2023
שורה 1:		שורה 1:
			{{דעסקריפציע\|יידישער פיזיקער}}
	{{וויסנשאפטלער		{{וויסנשאפטלער
	\|פעלדער=[[פיזיק]]		\|פעלדער=[[פיזיק]]
שורה 85:		שורה 86:
	{{קרד/ויקי/יידיש}}		{{קרד/ויקי/יידיש}}
	[[he:אלברט איינשטיין]]		[[he:אלברט איינשטיין]]
			[[קאַטעגאָריע:וויקידאטא דעסקריפציע]]

צמא לדעת: החלפת טקסט – "==\s?וועבלינקען\s?==" ב־"==דרויסנדע לינקס=="

2023-04-21T09:27:13Z

החלפת טקסט – "==\s?וועבלינקען\s?==" ב־"==דרויסנדע לינקס=="

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 09:27, 21 אפריל 2023
שורה 68:		שורה 68:
	* דער צענטראלער סקווער אין דער [[ישראלישע אקאדעמיע פון וויסנשאפטן\|ישראלישער אקאדעמיע פון וויסנשאפטן]].		* דער צענטראלער סקווער אין דער [[ישראלישע אקאדעמיע פון וויסנשאפטן\|ישראלישער אקאדעמיע פון וויסנשאפטן]].

	== ~~וועבלינקען~~ ==		==דרויסנדע לינקס==
	{{קאמאנסקאט\|Albert Einstein}}		{{קאמאנסקאט\|Albert Einstein}}
	* [http://www.westegg.com/einstein/ אלבערט איינשטיין אנליין]		* [http://www.westegg.com/einstein/ אלבערט איינשטיין אנליין]

בוט צמא לדעת: הוספת קישור בינוויקי he:אלברט איינשטיין

2023-04-20T14:04:11Z

הוספת קישור בינוויקי he:אלברט איינשטיין

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 14:04, 20 אפריל 2023
שורה 84:		שורה 84:
	[[קאטעגאריע:אויף יידיש]]		[[קאטעגאריע:אויף יידיש]]
	{{קרד/ויקי/יידיש}}		{{קרד/ויקי/יידיש}}
			[[he:אלברט איינשטיין]]

צמא לדעת: החלפת טקסט – " יידן" ב־" אידן"

2023-03-17T13:01:05Z

החלפת טקסט – " יידן" ב־" אידן"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 13:01, 17 מערץ 2023
שורה 80:		שורה 80:
	[[קאַטעגאָריע:פיזיקער]]		[[קאַטעגאָריע:פיזיקער]]
	[[קאַטעגאָריע:נאבעל פריז]]		[[קאַטעגאָריע:נאבעל פריז]]
	[[קאַטעגאָריע:דייטשע ~~יידן~~]]		[[קאַטעגאָריע:דייטשע אידן]]
	[[קאַטעגאָריע:אמעריקאנער ~~יידן~~]]		[[קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אידן]]
	[[קאטעגאריע:אויף יידיש]]		[[קאטעגאריע:אויף יידיש]]
	{{קרד/ויקי/יידיש}}		{{קרד/ויקי/יידיש}}

בוט העברות: בוט העברות האט באוועגט בלאט אלבערט איינשטיין צו רוי:אלבערט איינשטיין אן לאזן א ווייטערפירונג: סינון

2023-01-08T15:16:28Z

בוט העברות האט באוועגט בלאט אלבערט איינשטיין צו רוי:אלבערט איינשטיין אן לאזן א ווייטערפירונג: סינון

→ עלטערע ווערסיע

רעוויזיע פון 15:16, 8 יאנואר 2023

צמא לדעת: החלפת טקסט – "לעכן" ב־"ליכן"

2023-01-06T01:11:36Z

החלפת טקסט – "לעכן" ב־"ליכן"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 01:11, 6 יאנואר 2023
שורה 11:		שורה 11:

	איינשטיין איז געווען אין די פאראייניגטע שטאטן אויף א באזוך ווען היטלער האט איבערגענומען די מאכט אין דייטשלאנד אין 1933, און ער איז דערפאר נישט צוריקגעפארן קיין דייטשלאנד וואו ער איז געווען א פראפעסאר אין דער [[בערלינער אקאדעמיע פון וויסנשאפטן]]. אין 1940 איז ער געווארן אן אמעריקאנער בירגער.		איינשטיין איז געווען אין די פאראייניגטע שטאטן אויף א באזוך ווען היטלער האט איבערגענומען די מאכט אין דייטשלאנד אין 1933, און ער איז דערפאר נישט צוריקגעפארן קיין דייטשלאנד וואו ער איז געווען א פראפעסאר אין דער [[בערלינער אקאדעמיע פון וויסנשאפטן]]. אין 1940 איז ער געווארן אן אמעריקאנער בירגער.
	דעם [[2טן אויגוסט]] 1939 האט [[אלבערט איינשטיין]] געוואנדן אין א בריוו צו [[פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט\|רוזעוועלט]] אין וואס ער האט שטארק געווארענט וועגן דער מעגליכקייט פון נאצי דייטשלאנד צו אנטוויקלען זייער קראפטיקע [[נוקלעארע וואפן]], און ער האט רעקאמענדירט אז אמעריקע זאל אנהייבן פארשונג אין [[קערנפיזיק]]. דעם [[7טן מערץ]] 1940 האט איינשטיין געשיקט רוזעוועלטן נאך א בריוו, כדי צו פרואוון מאכן גיכער ~~פארוויקלעכן~~ די אידעע.{{הערה\|1={{cite web\|last=איינשטיין \|first=אלבערט \|title=Albert Einstein's Letters to President Franklin D. Roosevelt \|url=http://hypertextbook.com/eworld/einstein.shtml\|format=html \|work=hypertextbook.com \|publisher=Glenn Elert		דעם [[2טן אויגוסט]] 1939 האט [[אלבערט איינשטיין]] געוואנדן אין א בריוו צו [[פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט\|רוזעוועלט]] אין וואס ער האט שטארק געווארענט וועגן דער מעגליכקייט פון נאצי דייטשלאנד צו אנטוויקלען זייער קראפטיקע [[נוקלעארע וואפן]], און ער האט רעקאמענדירט אז אמעריקע זאל אנהייבן פארשונג אין [[קערנפיזיק]]. דעם [[7טן מערץ]] 1940 האט איינשטיין געשיקט רוזעוועלטן נאך א בריוו, כדי צו פרואוון מאכן גיכער פארוויקליכן די אידעע.{{הערה\|1={{cite web\|last=איינשטיין \|first=אלבערט \|title=Albert Einstein's Letters to President Franklin D. Roosevelt \|url=http://hypertextbook.com/eworld/einstein.shtml\|format=html \|work=hypertextbook.com \|publisher=Glenn Elert
	\|date={{ר}}20סטן פעברואר 1997}}}} רוזעוועלט האט אויפגעשטעלט א קאמיטעט וואס האט פינאנצירט די ערשטע פראבע פון [[יאדער-שפאלטונג]] אין [[קאלומביע אוניווערסיטעט]] אין [[ניו יארק]]. אין מאי 1942 האט מען אויפגעשטעלט דעם [[מאנהעטן פראיעקט]] וואס האט געארבעט אנטוויקלען נוקלעארע וואפן וואס זאל ברענגען א סוף צו דער מלחמה.		\|date={{ר}}20סטן פעברואר 1997}}}} רוזעוועלט האט אויפגעשטעלט א קאמיטעט וואס האט פינאנצירט די ערשטע פראבע פון [[יאדער-שפאלטונג]] אין [[קאלומביע אוניווערסיטעט]] אין [[ניו יארק]]. אין מאי 1942 האט מען אויפגעשטעלט דעם [[מאנהעטן פראיעקט]] וואס האט געארבעט אנטוויקלען נוקלעארע וואפן וואס זאל ברענגען א סוף צו דער מלחמה.

צמא לדעת: החלפת טקסט – "לעכקייט" ב־"ליכקייט"

2023-01-06T01:08:05Z

החלפת טקסט – "לעכקייט" ב־"ליכקייט"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 01:08, 6 יאנואר 2023
שורה 11:		שורה 11:

	איינשטיין איז געווען אין די פאראייניגטע שטאטן אויף א באזוך ווען היטלער האט איבערגענומען די מאכט אין דייטשלאנד אין 1933, און ער איז דערפאר נישט צוריקגעפארן קיין דייטשלאנד וואו ער איז געווען א פראפעסאר אין דער [[בערלינער אקאדעמיע פון וויסנשאפטן]]. אין 1940 איז ער געווארן אן אמעריקאנער בירגער.		איינשטיין איז געווען אין די פאראייניגטע שטאטן אויף א באזוך ווען היטלער האט איבערגענומען די מאכט אין דייטשלאנד אין 1933, און ער איז דערפאר נישט צוריקגעפארן קיין דייטשלאנד וואו ער איז געווען א פראפעסאר אין דער [[בערלינער אקאדעמיע פון וויסנשאפטן]]. אין 1940 איז ער געווארן אן אמעריקאנער בירגער.
	דעם [[2טן אויגוסט]] 1939 האט [[אלבערט איינשטיין]] געוואנדן אין א בריוו צו [[פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט\|רוזעוועלט]] אין וואס ער האט שטארק געווארענט וועגן דער ~~מעגלעכקייט~~ פון נאצי דייטשלאנד צו אנטוויקלען זייער קראפטיקע [[נוקלעארע וואפן]], און ער האט רעקאמענדירט אז אמעריקע זאל אנהייבן פארשונג אין [[קערנפיזיק]]. דעם [[7טן מערץ]] 1940 האט איינשטיין געשיקט רוזעוועלטן נאך א בריוו, כדי צו פרואוון מאכן גיכער פארוויקלעכן די אידעע.{{הערה\|1={{cite web\|last=איינשטיין \|first=אלבערט \|title=Albert Einstein's Letters to President Franklin D. Roosevelt \|url=http://hypertextbook.com/eworld/einstein.shtml\|format=html \|work=hypertextbook.com \|publisher=Glenn Elert		דעם [[2טן אויגוסט]] 1939 האט [[אלבערט איינשטיין]] געוואנדן אין א בריוו צו [[פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט\|רוזעוועלט]] אין וואס ער האט שטארק געווארענט וועגן דער מעגליכקייט פון נאצי דייטשלאנד צו אנטוויקלען זייער קראפטיקע [[נוקלעארע וואפן]], און ער האט רעקאמענדירט אז אמעריקע זאל אנהייבן פארשונג אין [[קערנפיזיק]]. דעם [[7טן מערץ]] 1940 האט איינשטיין געשיקט רוזעוועלטן נאך א בריוו, כדי צו פרואוון מאכן גיכער פארוויקלעכן די אידעע.{{הערה\|1={{cite web\|last=איינשטיין \|first=אלבערט \|title=Albert Einstein's Letters to President Franklin D. Roosevelt \|url=http://hypertextbook.com/eworld/einstein.shtml\|format=html \|work=hypertextbook.com \|publisher=Glenn Elert
	\|date={{ר}}20סטן פעברואר 1997}}}} רוזעוועלט האט אויפגעשטעלט א קאמיטעט וואס האט פינאנצירט די ערשטע פראבע פון [[יאדער-שפאלטונג]] אין [[קאלומביע אוניווערסיטעט]] אין [[ניו יארק]]. אין מאי 1942 האט מען אויפגעשטעלט דעם [[מאנהעטן פראיעקט]] וואס האט געארבעט אנטוויקלען נוקלעארע וואפן וואס זאל ברענגען א סוף צו דער מלחמה.		\|date={{ר}}20סטן פעברואר 1997}}}} רוזעוועלט האט אויפגעשטעלט א קאמיטעט וואס האט פינאנצירט די ערשטע פראבע פון [[יאדער-שפאלטונג]] אין [[קאלומביע אוניווערסיטעט]] אין [[ניו יארק]]. אין מאי 1942 האט מען אויפגעשטעלט דעם [[מאנהעטן פראיעקט]] וואס האט געארבעט אנטוויקלען נוקלעארע וואפן וואס זאל ברענגען א סוף צו דער מלחמה.

שורה 51:		שורה 51:
	איינשטיין האט באקומען א סעקולערע דערציאונג פון זיינע עלטערן (ער האט אפילו שטודירט צייטווייליג אין א קאטוילישער שולע). אבער לויט זיין אייגענער באשטעטיגונג האט ער געהאט שטארקע רעליגיעז-אידישע געפילן אין זיין יוגנט. שפעטער האט ער אבער געהאלטן אז דאס גלויבן אין א גאט אין דעם אור-אלטן פארשטאנד האט נישט קיין זין נאך די היינטיגע דערגרייכונגען אין פארשטיין די וועלט און אין [[קאסמאלאגיע]]. אנשטאט א גאט אין דעם אמאליגן זין האט ער געהאלטן אז די וויסנשאפליכע באקאנטמאכונג פון דער וועלט -- וויאזוי עס פירט זיך און אירע מיליאנען פארבארגענישן -- ווייזט אויף א געוויסער געטליכקייט וואס דארף ברענגען דעם מענטש צו א טיפן באשיידנקייט דערקענענדיג זיין אנבעדויטנדער ווערט.		איינשטיין האט באקומען א סעקולערע דערציאונג פון זיינע עלטערן (ער האט אפילו שטודירט צייטווייליג אין א קאטוילישער שולע). אבער לויט זיין אייגענער באשטעטיגונג האט ער געהאט שטארקע רעליגיעז-אידישע געפילן אין זיין יוגנט. שפעטער האט ער אבער געהאלטן אז דאס גלויבן אין א גאט אין דעם אור-אלטן פארשטאנד האט נישט קיין זין נאך די היינטיגע דערגרייכונגען אין פארשטיין די וועלט און אין [[קאסמאלאגיע]]. אנשטאט א גאט אין דעם אמאליגן זין האט ער געהאלטן אז די וויסנשאפליכע באקאנטמאכונג פון דער וועלט -- וויאזוי עס פירט זיך און אירע מיליאנען פארבארגענישן -- ווייזט אויף א געוויסער געטליכקייט וואס דארף ברענגען דעם מענטש צו א טיפן באשיידנקייט דערקענענדיג זיין אנבעדויטנדער ווערט.

	איינשטיין האט נישט געהאלטן פון א צענטראלן באגריף אין קוואנטן־מעכאניק, לויט וואס מען קען נישט וויסן גענוי וואס וועט פאסירן, נאר א [[משמעותדיקייט]] פאר יעדער ~~מעגלעכקייט~~. איינשטיין האט שטארק געהאלטן אז מיט גענוג אינפארמאציע דארף מען קענען אלץ פאראויסזאגן.		איינשטיין האט נישט געהאלטן פון א צענטראלן באגריף אין קוואנטן־מעכאניק, לויט וואס מען קען נישט וויסן גענוי וואס וועט פאסירן, נאר א [[משמעותדיקייט]] פאר יעדער מעגליכקייט. איינשטיין האט שטארק געהאלטן אז מיט גענוג אינפארמאציע דארף מען קענען אלץ פאראויסזאגן.

	[[טעקע:AlbertEinsteinStatue-InIsraelAcademyOfSciencesAndHumanities-ByRobertBerks.JPG\|קליין\|סקולפטור פון אלבערט איינשטיין אין דעם צענטראלן סקווער פון דער [[ישראלישע אקאדעמיע פון וויסנשאפטן]]]]		[[טעקע:AlbertEinsteinStatue-InIsraelAcademyOfSciencesAndHumanities-ByRobertBerks.JPG\|קליין\|סקולפטור פון אלבערט איינשטיין אין דעם צענטראלן סקווער פון דער [[ישראלישע אקאדעמיע פון וויסנשאפטן]]]]

צמא לדעת: החלפת טקסט – "לעכע" ב־"ליכע"

2023-01-02T01:06:58Z

החלפת טקסט – "לעכע" ב־"ליכע"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 01:06, 2 יאנואר 2023
שורה 14:		שורה 14:
	\|date={{ר}}20סטן פעברואר 1997}}}} רוזעוועלט האט אויפגעשטעלט א קאמיטעט וואס האט פינאנצירט די ערשטע פראבע פון [[יאדער-שפאלטונג]] אין [[קאלומביע אוניווערסיטעט]] אין [[ניו יארק]]. אין מאי 1942 האט מען אויפגעשטעלט דעם [[מאנהעטן פראיעקט]] וואס האט געארבעט אנטוויקלען נוקלעארע וואפן וואס זאל ברענגען א סוף צו דער מלחמה.		\|date={{ר}}20סטן פעברואר 1997}}}} רוזעוועלט האט אויפגעשטעלט א קאמיטעט וואס האט פינאנצירט די ערשטע פראבע פון [[יאדער-שפאלטונג]] אין [[קאלומביע אוניווערסיטעט]] אין [[ניו יארק]]. אין מאי 1942 האט מען אויפגעשטעלט דעם [[מאנהעטן פראיעקט]] וואס האט געארבעט אנטוויקלען נוקלעארע וואפן וואס זאל ברענגען א סוף צו דער מלחמה.

	איינשטיין האט ארויסגעגעבן מער ווי 300 ~~וויסנשאפטלעכע~~ רעפעראטן. ער האט געשריבן וועגן אנדערע טעמעס, ווי [[סאציאליזם]] און [[אינטערנאציאנאלע באציאונגען]].		איינשטיין האט ארויסגעגעבן מער ווי 300 וויסנשאפטליכע רעפעראטן. ער האט געשריבן וועגן אנדערע טעמעס, ווי [[סאציאליזם]] און [[אינטערנאציאנאלע באציאונגען]].

	== ביאגראפישע נאטיצן ==		== ביאגראפישע נאטיצן ==
שורה 29:		שורה 29:
	נישט האבנדיק קיין אנדער פרנסה האט ער געגעבן לעקציעס אין מאטעמאטיק און פיזיק.		נישט האבנדיק קיין אנדער פרנסה האט ער געגעבן לעקציעס אין מאטעמאטיק און פיזיק.

	אין 1901 האט איינשטיין באקומען שווייצער בירגערשאפט, און אין 1902 האט ער באקומען א פשוט'ן [[סעקרעטאר]] פאסטן אין דעם [[שווייץ\|שווייצער]] [[פאטענט]] ביורא אין [[בערן]], וואו ער האט געארבעט ביז 1908. דארט האט ער אויסגעארבעט זיינע ~~וויסנשאפטלעכע~~ געדאנקען אין זיין פרייער צייט. אין 1905 האט ער געענדיגט זיין דאקטאראט דיסערטאציע, "א נייע באַשטימונג פון מאלעקול־דימענסיאנען" (''Eine neue Bestimmung der Moleküldimensionen''), און אום 15טן יאנואר 1906 באקומען דעם דאקטאר פון פיזיק דיפלאם פונעם [[ציריכער אוניווערסיטעט]]. אין דעם זעלבן יאר האט ער געלאזט דריקן דריי "פאפירן", איינס וועגן "קוואנטום מעכאניק", דאס צווייטע וועגן דער "טעאריע פון רעלאטיוויטעט", און דאס דריטע וועגן "סטאטיסטישע מעכאניק". אלע דריי זענען שפעטער פאררעכנט געווארן אלס אומגעהויער חשוב אין די נושאים פון [[פיזיק]] און [[מאטעמאטיק]]. צווישן די רעזולטאטן דערמאנט אין די פאפירן איז וואס די וועלט קענט ווי די גלייכונג [[E=mc²]].		אין 1901 האט איינשטיין באקומען שווייצער בירגערשאפט, און אין 1902 האט ער באקומען א פשוט'ן [[סעקרעטאר]] פאסטן אין דעם [[שווייץ\|שווייצער]] [[פאטענט]] ביורא אין [[בערן]], וואו ער האט געארבעט ביז 1908. דארט האט ער אויסגעארבעט זיינע וויסנשאפטליכע געדאנקען אין זיין פרייער צייט. אין 1905 האט ער געענדיגט זיין דאקטאראט דיסערטאציע, "א נייע באַשטימונג פון מאלעקול־דימענסיאנען" (''Eine neue Bestimmung der Moleküldimensionen''), און אום 15טן יאנואר 1906 באקומען דעם דאקטאר פון פיזיק דיפלאם פונעם [[ציריכער אוניווערסיטעט]]. אין דעם זעלבן יאר האט ער געלאזט דריקן דריי "פאפירן", איינס וועגן "קוואנטום מעכאניק", דאס צווייטע וועגן דער "טעאריע פון רעלאטיוויטעט", און דאס דריטע וועגן "סטאטיסטישע מעכאניק". אלע דריי זענען שפעטער פאררעכנט געווארן אלס אומגעהויער חשוב אין די נושאים פון [[פיזיק]] און [[מאטעמאטיק]]. צווישן די רעזולטאטן דערמאנט אין די פאפירן איז וואס די וועלט קענט ווי די גלייכונג [[E=mc²]].
	לויט דער ספעציעלער טעאריע פון רעלאטיוויטעט האט איינשטיין געוויזן ווען אן אביעקט האט א גיך נאנט צו דער [[גיך פון ליכט]], סיי זיין מאסע און סיי צייט ענדערן זיך.		לויט דער ספעציעלער טעאריע פון רעלאטיוויטעט האט איינשטיין געוויזן ווען אן אביעקט האט א גיך נאנט צו דער [[גיך פון ליכט]], סיי זיין מאסע און סיי צייט ענדערן זיך.

שורה 38:		שורה 38:

	=== קיין אמעריקע ===		=== קיין אמעריקע ===
	אין 1932 איז איינשטיין געפארן אין אמעריקע. ווען [[אדאלף היטלער\|היטלער]] האט איבערגענומען די דייטשע רעגירונג אין 1933 איז איינשטיין דעמאלסט געווען אינעם [[פאראייניגטע קעניגרייך\|פאראייניגטן קעניגרייך]] אויף א לעקציע רייזע. א יאר נאכהער האבן די נאציס צוגענומען זיינע פארמעגן, אוועקגענומען זיין שטעלע, און אנולירט זיין בירגערשאפט. ~~עטלעכע~~ לענדער האבן פארגעשטעלט פאר אים א שוצארט. איינשטיין האט באשלאסן צו אימיגרירן אין די פאראייניגטע שטאטן און איז אויפגענומען געווארן אין [[פרינצטאן אוניווערסיטעט]], [[ניו זשערסי\|ניו דזשערסי]], וואו ער האט זיך ווייטער באשעפטיגט אין זיינע פארשונגען. ער האט קיינמאל נישט צוריק געפארן אין דייטשלאנד.		אין 1932 איז איינשטיין געפארן אין אמעריקע. ווען [[אדאלף היטלער\|היטלער]] האט איבערגענומען די דייטשע רעגירונג אין 1933 איז איינשטיין דעמאלסט געווען אינעם [[פאראייניגטע קעניגרייך\|פאראייניגטן קעניגרייך]] אויף א לעקציע רייזע. א יאר נאכהער האבן די נאציס צוגענומען זיינע פארמעגן, אוועקגענומען זיין שטעלע, און אנולירט זיין בירגערשאפט. עטליכע לענדער האבן פארגעשטעלט פאר אים א שוצארט. איינשטיין האט באשלאסן צו אימיגרירן אין די פאראייניגטע שטאטן און איז אויפגענומען געווארן אין [[פרינצטאן אוניווערסיטעט]], [[ניו זשערסי\|ניו דזשערסי]], וואו ער האט זיך ווייטער באשעפטיגט אין זיינע פארשונגען. ער האט קיינמאל נישט צוריק געפארן אין דייטשלאנד.

	== אמעריקע, דער אטאם, און פאליטישע און רעליגיעזע מיינונגען ==		== אמעריקע, דער אטאם, און פאליטישע און רעליגיעזע מיינונגען ==
שורה 49:		שורה 49:

	=== רעליגיע ===		=== רעליגיע ===
	איינשטיין האט באקומען א סעקולערע דערציאונג פון זיינע עלטערן (ער האט אפילו שטודירט צייטווייליג אין א קאטוילישער שולע). אבער לויט זיין אייגענער באשטעטיגונג האט ער געהאט שטארקע רעליגיעז-אידישע געפילן אין זיין יוגנט. שפעטער האט ער אבער געהאלטן אז דאס גלויבן אין א גאט אין דעם אור-אלטן פארשטאנד האט נישט קיין זין נאך די היינטיגע דערגרייכונגען אין פארשטיין די וועלט און אין [[קאסמאלאגיע]]. אנשטאט א גאט אין דעם אמאליגן זין האט ער געהאלטן אז די ~~וויסנשאפלעכע~~ באקאנטמאכונג פון דער וועלט -- וויאזוי עס פירט זיך און אירע מיליאנען פארבארגענישן -- ווייזט אויף א געוויסער געטליכקייט וואס דארף ברענגען דעם מענטש צו א טיפן באשיידנקייט דערקענענדיג זיין אנבעדויטנדער ווערט.		איינשטיין האט באקומען א סעקולערע דערציאונג פון זיינע עלטערן (ער האט אפילו שטודירט צייטווייליג אין א קאטוילישער שולע). אבער לויט זיין אייגענער באשטעטיגונג האט ער געהאט שטארקע רעליגיעז-אידישע געפילן אין זיין יוגנט. שפעטער האט ער אבער געהאלטן אז דאס גלויבן אין א גאט אין דעם אור-אלטן פארשטאנד האט נישט קיין זין נאך די היינטיגע דערגרייכונגען אין פארשטיין די וועלט און אין [[קאסמאלאגיע]]. אנשטאט א גאט אין דעם אמאליגן זין האט ער געהאלטן אז די וויסנשאפליכע באקאנטמאכונג פון דער וועלט -- וויאזוי עס פירט זיך און אירע מיליאנען פארבארגענישן -- ווייזט אויף א געוויסער געטליכקייט וואס דארף ברענגען דעם מענטש צו א טיפן באשיידנקייט דערקענענדיג זיין אנבעדויטנדער ווערט.

	איינשטיין האט נישט געהאלטן פון א צענטראלן באגריף אין קוואנטן־מעכאניק, לויט וואס מען קען נישט וויסן גענוי וואס וועט פאסירן, נאר א [[משמעותדיקייט]] פאר יעדער מעגלעכקייט. איינשטיין האט שטארק געהאלטן אז מיט גענוג אינפארמאציע דארף מען קענען אלץ פאראויסזאגן.		איינשטיין האט נישט געהאלטן פון א צענטראלן באגריף אין קוואנטן־מעכאניק, לויט וואס מען קען נישט וויסן גענוי וואס וועט פאסירן, נאר א [[משמעותדיקייט]] פאר יעדער מעגלעכקייט. איינשטיין האט שטארק געהאלטן אז מיט גענוג אינפארמאציע דארף מען קענען אלץ פאראויסזאגן.