קרובה - ווערסיע היסטאריע

רושם רשימות: /* ביבליאגראפיע */ הגהה

2025-08-17T21:25:14Z

ביבליאגראפיע: הגהה

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 21:25, 17 אויגוסט 2025
שורה 91:		שורה 91:
	*ערך "[https://benyehuda.org/dict/24412/55429 קְרוֹבָה]" אין מילון בן יהודה		*ערך "[https://benyehuda.org/dict/24412/55429 קְרוֹבָה]" אין מילון בן יהודה
	*דניאל א' אדר, [https://beinenu.com/sites/default/files/alonim/207_74_79.pdf#page=41 "דין פיוטים בקריאת שמע וברכותיה, קרובות, אזהרות ורשויות"], '''האוצר''' לב, אלול תשע"ט, עמ' לו–נו		*דניאל א' אדר, [https://beinenu.com/sites/default/files/alonim/207_74_79.pdf#page=41 "דין פיוטים בקריאת שמע וברכותיה, קרובות, אזהרות ורשויות"], '''האוצר''' לב, אלול תשע"ט, עמ' לו–נו
	*WOUTER JACQUES VAN BEKKUM, The Qedushta'ot of Yehudah according to Genizah Manuscripts		*{{אוצר החכמה\|WOUTER JACQUES VAN BEKKUM\|The Qedushta'ot of Yehudah according to Genizah Manuscripts\|178896}}

	==דרויסנדיגע לינקס==		==דרויסנדיגע לינקס==

רושם רשימות: /* ביבליאגראפיע */ פארברייטערט

2025-08-17T21:23:51Z

ביבליאגראפיע: פארברייטערט

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 21:23, 17 אויגוסט 2025
שורה 91:		שורה 91:
	*ערך "[https://benyehuda.org/dict/24412/55429 קְרוֹבָה]" אין מילון בן יהודה		*ערך "[https://benyehuda.org/dict/24412/55429 קְרוֹבָה]" אין מילון בן יהודה
	*דניאל א' אדר, [https://beinenu.com/sites/default/files/alonim/207_74_79.pdf#page=41 "דין פיוטים בקריאת שמע וברכותיה, קרובות, אזהרות ורשויות"], '''האוצר''' לב, אלול תשע"ט, עמ' לו–נו		*דניאל א' אדר, [https://beinenu.com/sites/default/files/alonim/207_74_79.pdf#page=41 "דין פיוטים בקריאת שמע וברכותיה, קרובות, אזהרות ורשויות"], '''האוצר''' לב, אלול תשע"ט, עמ' לו–נו
			*WOUTER JACQUES VAN BEKKUM, The Qedushta'ot of Yehudah according to Genizah Manuscripts

	==דרויסנדיגע לינקס==		==דרויסנדיגע לינקס==

תנא קמא: /* ספּעציעלע קרובות */

2025-03-25T19:52:17Z

ספּעציעלע קרובות

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 19:52, 25 מערץ 2025
שורה 55:		שורה 55:

	===ספּעציעלע קרובות===		===ספּעציעלע קרובות===
	א ספּעציעלע סארט קרובה, 'תפלת טל' און 'תפלת גשם', איז באשטימט פארן מוסף פון ערשטן טאג פסח און שמיני עצרת, ווען מען ~~ענדערט די נוסח התפילה, ווינטער דערמאנט איבער רעגן "מוריד הגשם" און זומער~~ טוישט ~~מען~~ דאס ~~אויף "~~מוריד הטל". ~~די סארט~~ קרובה הייבט זיך אן מיט א קורצע פיוט אויפ'ן ערשטן ברכה, און ביים אנהייב פון צווייטן ברכה ווערט עס פארלענגערט מיט פיוטים וואס פירן אריין צו די ווערטער "משיב הרוח ומוריד הגשם" אדער "הטל". עס זענען געווען עטליכע אזעלכע קאמפּאזיציעס, אבער אין די מחזורים און אין די מנהגים פון די קהילות טרעפט מען בלויז דעם קליר'ס. סיי דער טל און סיי דער גשם פונעם קליר זענען געבויט מיטן זעלבן סיסטעם, ~~דער "מגן" באשטייט פון א קורצער סטראָף~~ פון פינף שורות, ~~און דאס זעלבע מיט~~'~~ן "מחיה~~"; דערנאך ווערט נאכגעפאלגט פיר לענגערע פיוטים, דער ערשטער פון זיי איז א סארט רשות, דער צווייטער און דריטער, וואס זענען לויט די אקראסטיך פון א"ב און תשר"ק, שילדערן די נסים פון טוי און רעגן פון תנ"ך און מדרשים, ביידע פון זיי פירן אויס מיט א רייע פסוקים ("ככתוב"); דער פערטער איז א קונסטליכער פיוט וואס לויפט אריבער אלע 12 חדשים, עס באשטייט פון 22 סטראָפן פון פיר געדאפלטע-פערזן, יעדע צוויי סטראָפן זענען געווידמעט אויף די בקשה פון טוי און רעגן פאר אן אנדערן חודש, איינס איז פארבונדן מיט'ן נאמען פונעם חודש, און דער אנדערער צום מזל פון יענעם חודש און צו די צוועלף שבטים; דער פיוט ווערט פארענדיגט מיט א קורצע בקשה פאר טוי אדער רעגן, וואס פירט אריין צו די ווערטער "שאתה הוא ה' א' משיב הרוח וגו'"{{הערה\|עלבויגן, גאטעסדינסט, ז' 214}}.		א ספּעציעלע סארט קרובה, 'תפלת טל' און 'תפלת גשם', איז באשטימט פארן מוסף פון ערשטן טאג פסח און שמיני עצרת, ווען מען טוישט דאס דערמאנונג פון משיב הרוח ומוריד הגשם צו מוריד הטל (פסח) און פארקערט (שמיני עצרת). דער קרובה הייבט זיך אָן מיט א קורצע פיוט אויפ'ן ערשטן ברכה, און ביים אנהייב פון צווייטן ברכה ווערט עס פארלענגערט מיט פיוטים וואס פירן אריין צו די ווערטער "משיב הרוח ומוריד הגשם" אדער "הטל", ווען דאן קומט דער קרובה צו אַן אפּשטעל. עס זענען געווען עטליכע אזעלכע קאמפּאזיציעס, אבער אין די מחזורים און אין די מנהגים פון די קהילות טרעפט מען בלויז דעם קליר'ס. סיי דער טל און סיי דער גשם פונעם קליר זענען געבויט מיטן זעלבן סיסטעם, זיי אנטהאלטן ערשט צוויי סטראָפן פון פינף שורות, פון וועלכע איינס ווערט אריינגעלייגט פאר 'בא"ה מגן אברהם', דער צווייטער גלייך נאך 'רב להושיע'; דערנאך ווערט נאכגעפאלגט פיר לענגערע פיוטים, דער ערשטער פון זיי איז א סארט רשות, דער צווייטער און דריטער, וואס זענען לויט די אקראסטיך פון א"ב און תשר"ק, שילדערן די נסים פון טוי און רעגן פון תנ"ך און מדרשים, ביידע פון זיי פירן אויס מיט א רייע פסוקים ("ככתוב"); דער פערטער איז א קונסטליכער פיוט וואס לויפט אריבער אלע 12 חדשים, עס באשטייט פון 22 סטראָפן פון פיר געדאפלטע-פערזן, יעדע צוויי סטראָפן זענען געווידמעט אויף די בקשה פון טוי און רעגן פאר אן אנדערן חודש, איינס איז פארבונדן מיט'ן נאמען פונעם חודש, און דער אנדערער צום מזל פון יענעם חודש און צו די צוועלף שבטים; דער פיוט ווערט פארענדיגט מיט א קורצע בקשה פאר טוי אדער רעגן, וואס פירט אריין צו די ווערטער "שאתה הוא ה' א' משיב הרוח וגו'"{{הערה\|עלבויגן, גאטעסדינסט, ז' 214}}.

	אריגינעל זענען [[סליחות]] און [[קינות]] אויך געווען טייל פון די "קרובות" סעריע פאר די שמונה-עשרה. אין א פאסט-טאג פלעגט מען מאריך זיין מיט מערערע פיוטים ביי די ברכה פון "סלח לנו" - "סליחות", און ביי די קרובות פון תשעה באב פלעגט מען מאריך זיין ביי די ברכה פון "בונה ירושלים". אין די שפעטערע תקופות איז געווארן איינגעפירט דאס צו זאגן נאך שמונה עשרה. און אזוי פירט מען זיך היינט אין רוב פלעצער. די קרובות פאר ראש השנה און יום הכפורים האבן אויסגעשפרייט אויף באזונדערע טיילן פון די חזרת הש"ץ וואס זענען פארבינדן מיט'ן ספעציעלקייט פונעם טאג, ווי די 'תקיעות' און 'מלכיות זכרונות ושופרות' פיוטים פון ראש השנה, און די '[[עבודה (יום כיפור)\|עבודה]]' פון יום כיפור.		אריגינעל זענען [[סליחות]] און [[קינות]] אויך געווען טייל פון די "קרובות" סעריע פאר די שמונה-עשרה. אין א פאסט-טאג פלעגט מען מאריך זיין מיט מערערע פיוטים ביי די ברכה פון "סלח לנו" - "סליחות", און ביי די קרובות פון תשעה באב פלעגט מען מאריך זיין ביי די ברכה פון "בונה ירושלים". אין די שפעטערע תקופות איז געווארן איינגעפירט דאס צו זאגן נאך שמונה עשרה. און אזוי פירט מען זיך היינט אין רוב פלעצער. די קרובות פאר ראש השנה און יום הכפורים האבן אויסגעשפרייט אויף באזונדערע טיילן פון די חזרת הש"ץ וואס זענען פארבינדן מיט'ן ספעציעלקייט פונעם טאג, ווי די 'תקיעות' און 'מלכיות זכרונות ושופרות' פיוטים פון ראש השנה, און די '[[עבודה (יום כיפור)\|עבודה]]' פון יום כיפור.

תנא קמא אין 19:38, 25 מערץ 2025

2025-03-25T19:38:40Z

זעט די חילוקים

רושם רשימות: /* היסטאריע */ פארברייטערט

2025-03-24T23:08:54Z

היסטאריע: פארברייטערט

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 23:08, 24 מערץ 2025
שורה 10:		שורה 10:
	די אנטוויקלונג פון די קרובות סעריעס און די אומשטענדן וואס האבן צוגעברענגט דערצו גייען צוריק צום תקופה פון די ערשטע דור פייטנים. ס'איז פארהאן א דעה אז דאס האט זיך אנגעהויבן צוליב א גזירה וואס האט פארבאטן דאס לערנען [[תלמוד]], דעריבער האט דער שליח ציבור ביים דאווענען אריינגעריקט הלכות און מדרשים{{הערה\|[[פרקוי בן באבוי]] אין נאמען פון זיין רבי'ן [[רב יהודאי גאון]], גנזי שכטר ח"ב זייט 551-552; העתים קעב-קעג; מקור חיים סימן סח}}. אין ספר הפרדס שטייט אז צוליב וואס אין גלות, וואו די חכמה איז נתמעט געווארן, האט מען נישט איבעראל מקיים געווען די תקנה פון משה רבינו{{הערה\|{{בבלי\|מגילה\|לב\|א}}}} צו דרש'ענען אין יום טוב בעניינו של יום, "האבן די קדושי עליון ווי [[רבי אלעזר הקליר]] און [[רבי שלמה הבבלי]]… מייסד געווען די [[אזהרות]], קרובות און יוצרות"{{הערה\|שם=פרדס\|{{היברובוקס\|2=ספר הפרדס\|3=8962\|page=252\|מקום הוצאה=בודאפעסט\|שנת הוצאה=תרפ"ד\|עמ=רכג–רכט\|4=הלכות ר"ה}}; זעט פנחס רוט, [https://cris.biu.ac.il/ws/portalfiles/portal/57473278/Sefer_ha_Pardes_The_Genesis_of_a_Medieva.pdf#page=117 ספר הפרדס: לדרכי היווצרותו של ילקוט הלכתי בימי הביניים], תשס"ח, עמ' 117–121}}. די ערשטע קרובות וואס מען זאגט ביז היינט זענען די פון רבי אלעזר הקליר, אויף וועם טייל ראשונים שרייבן אז ער איז געווען פון די תנאים. אין די [[קאהירער גניזה\|גניזה פון קאהיר]] האט מען געטראפן פילע קרובה-סעריעס פון [[יניי]] און דער קליר וואס זענען נישט באקאנט געווען ביז דאן. [[רבינו גרשום מאור הגולה]] שרייבט אז יניי האט מחבר געווען קרובות אויף יעדן פון די סדרות פון קריאת התורה, לויט דעם דריי-יעריגן מחזור וואס איז געווען איינגעפירט אין ארץ ישראל, איבערבלייבענישן דערפון האט מען געפונען אין גניזה. קליר'ס קרובות זענען בעיקר אויף ספעציעלע שבתים און ימים טובים, אריינגערעכנט חנוכה, פורים, און פאר א חתן.		די אנטוויקלונג פון די קרובות סעריעס און די אומשטענדן וואס האבן צוגעברענגט דערצו גייען צוריק צום תקופה פון די ערשטע דור פייטנים. ס'איז פארהאן א דעה אז דאס האט זיך אנגעהויבן צוליב א גזירה וואס האט פארבאטן דאס לערנען [[תלמוד]], דעריבער האט דער שליח ציבור ביים דאווענען אריינגעריקט הלכות און מדרשים{{הערה\|[[פרקוי בן באבוי]] אין נאמען פון זיין רבי'ן [[רב יהודאי גאון]], גנזי שכטר ח"ב זייט 551-552; העתים קעב-קעג; מקור חיים סימן סח}}. אין ספר הפרדס שטייט אז צוליב וואס אין גלות, וואו די חכמה איז נתמעט געווארן, האט מען נישט איבעראל מקיים געווען די תקנה פון משה רבינו{{הערה\|{{בבלי\|מגילה\|לב\|א}}}} צו דרש'ענען אין יום טוב בעניינו של יום, "האבן די קדושי עליון ווי [[רבי אלעזר הקליר]] און [[רבי שלמה הבבלי]]… מייסד געווען די [[אזהרות]], קרובות און יוצרות"{{הערה\|שם=פרדס\|{{היברובוקס\|2=ספר הפרדס\|3=8962\|page=252\|מקום הוצאה=בודאפעסט\|שנת הוצאה=תרפ"ד\|עמ=רכג–רכט\|4=הלכות ר"ה}}; זעט פנחס רוט, [https://cris.biu.ac.il/ws/portalfiles/portal/57473278/Sefer_ha_Pardes_The_Genesis_of_a_Medieva.pdf#page=117 ספר הפרדס: לדרכי היווצרותו של ילקוט הלכתי בימי הביניים], תשס"ח, עמ' 117–121}}. די ערשטע קרובות וואס מען זאגט ביז היינט זענען די פון רבי אלעזר הקליר, אויף וועם טייל ראשונים שרייבן אז ער איז געווען פון די תנאים. אין די [[קאהירער גניזה\|גניזה פון קאהיר]] האט מען געטראפן פילע קרובה-סעריעס פון [[יניי]] און דער קליר וואס זענען נישט באקאנט געווען ביז דאן. [[רבינו גרשום מאור הגולה]] שרייבט אז יניי האט מחבר געווען קרובות אויף יעדן פון די סדרות פון קריאת התורה, לויט דעם דריי-יעריגן מחזור וואס איז געווען איינגעפירט אין ארץ ישראל, איבערבלייבענישן דערפון האט מען געפונען אין גניזה. קליר'ס קרובות זענען בעיקר אויף ספעציעלע שבתים און ימים טובים, אריינגערעכנט חנוכה, פורים, און פאר א חתן.

	דער נאמען קרובות שטאמט ווארשיינליך אויפ'ן נאמען פונעם [[שליח ציבור]], וואס מ'האט גערופן אין ארץ ישראל שפראך "'''קרוב'''"{{הערה\|{{ירושלמי\|ברכות\|א\|ה}}; {{רבה\|ויקרא\|יט}}; זעט אויך כל בו, סימן יא}}, ווייל ער איז ווי א כהן וואס האט מקריב געווען קרבנות{{הערה\|אבודרהם נאך 'אין כאלוקינו'; [https://shulchanarukh.alhatorah.org/Parshan/Peri_Megadim_Mishbetzot_Zahav/Orach_Chayyim/53.19 פרי מגדים, משבצות זהב נג, י]}}{{הערה\|זעט {{ירושלמי\|ברכות\|ד\|ד}}: "''זה שעובר לפני התיבה אין אומר לו בוא והתפלל, אלא '''בוא וקרב''', עשה קרבנינו, עשה צרכינו, עשה מלחמותינו, פייס בעדינו''"}}. אן אנדער טעם איז אז עס גייט ארויף אויף די פיוט, וויבאלד מען דערנענטערט זיך צו השי"ת דורך אים לויבן{{הערה\|[[רבי יום-טוב ליפמאן העלער]], [https://www.sefaria.org/Maadaney_Yom_Tov_on_Berakhot.827 מעדני יום טוב אויפ'ן רא"ש ברכות פרק ה, סי' כא]}}, אדער פון לשון "קרב" - אינעווייניג, ווייל דאס ווערט אריינגעשטעלט אינערהאלב דעם נוסח התפילה{{הערה\|אבודרהם; זעט אליה רבה נג, כג}}. די בעלי ה[[תוספות]]{{הערה\|תוספות {{בבלי\|חגיגה\|יג\|א}} ד"ה ורגלי; [https://www.sefaria.org/Rosh_on_Berakhot.5.21 רא"ש ברכות פ"ה סימן כא]}} און נאך זיי דער [[טור]]{{הערה\|שם=טורסח\|{{טור\|אורח חיים\|סח}}}} באצייכענען דאס אלס "'''קרובץ'''", און אזוי געפינט מען אויך אין די ספרים פון מנהגי אשכנז, וואס געבן אן דערויף אז דאס איז ראשי תיבות "'''ק'''ול '''ר'''נה '''ו'''ישועה '''ב'''אהלי '''צ'''דיקים" ({{תנ"ך\|תהלים\|קיח\|טו}}){{הערה\|ספר המנהגים קלויזנער, טו ח; {{טור\|אורח חיים\|סח\|מפרש=בית יוסף}}; [[רבי צבי הירש קאידינאווער]], [[שית:Kav_HaYashar.86\|קב הישר פרק פו]]}}. דער לינגוויסט [[רבי אליהו בחור]] (ה'ש"א) מאכט אוועק דעם ראשי תיבות, און זאגט אז דער נאמען שטאמט פון דעם וואס די דייטשע אידן האבן פארמישט די פראנצויזישער אקצענט פונעם ווארט 'קרוּבוֹת' (ר' אליהו פּינטלט דעם ערשטן ו' מיט א מלאפּום){{הערה\|רבי אליהו בחור, [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10988900?page=73 ספר התשבי, איזנא, ש"א], עמ' 215, ערך קרבץ. זעט פרי מגדים, משבצות זהב נג י; מעדני יום טוב; [[רבי יעקב עמדין]], [https://beta.hebrewbooks.org/reader/reader.aspx?sfid=7920#p=100 מור וקציעה, סי' קיב]}}.		דער נאמען קרובות שטאמט ווארשיינליך אויפ'ן נאמען פונעם [[שליח ציבור]], וואס מ'האט גערופן אין ארץ ישראל שפראך "'''קרוב'''"{{הערה\|{{ירושלמי\|ברכות\|א\|ה}}; {{רבה\|ויקרא\|יט}}; זעט אויך כל בו, סימן יא}}, ווייל ער איז ווי א כהן וואס האט מקריב געווען קרבנות{{הערה\|אבודרהם נאך 'אין כאלוקינו'; [https://shulchanarukh.alhatorah.org/Parshan/Peri_Megadim_Mishbetzot_Zahav/Orach_Chayyim/53.19 פרי מגדים, משבצות זהב נג, י]}}{{הערה\|זעט {{ירושלמי\|ברכות\|ד\|ד}}: "''זה שעובר לפני התיבה אין אומר לו בוא והתפלל, אלא '''בוא וקרב''', עשה קרבנינו, עשה צרכינו, עשה מלחמותינו, פייס בעדינו''"}}. אן אנדער טעם איז אז עס גייט ארויף אויף די פיוט, וויבאלד מען דערנענטערט זיך צו השי"ת דורך אים לויבן{{הערה\|[[רבי יום-טוב ליפמאן העלער]], [https://www.sefaria.org/Maadaney_Yom_Tov_on_Berakhot.827 מעדני יום טוב אויפ'ן רא"ש ברכות פרק ה, סי' כא]}}, אדער פון לשון "קרב" - אינעווייניג, ווייל דאס ווערט אריינגעשטעלט אינערהאלב דעם נוסח התפילה{{הערה\|אבודרהם; זעט אליה רבה נג, כג}}. די בעלי ה[[תוספות]]{{הערה\|תוספות {{בבלי\|חגיגה\|יג\|א}} ד"ה ורגלי; [https://www.sefaria.org/Rosh_on_Berakhot.5.21 רא"ש ברכות פ"ה סימן כא]}} און נאך זיי דער [[טור]]{{הערה\|שם=טורסח\|{{טור\|אורח חיים\|סח}}}} באצייכענען דאס אלס "'''קרובץ'''", און אזוי געפינט מען אויך אין די ספרים פון מנהגי אשכנז, וואס געבן אן דערויף אז דאס איז ראשי תיבות "'''ק'''ול '''ר'''נה '''ו'''ישועה '''ב'''אהלי '''צ'''דיקים" ({{תנ"ך\|תהלים\|קיח\|טו}}){{הערה\|ספר המנהגים קלויזנער, טו ח; {{טור\|אורח חיים\|סח\|מפרש=בית יוסף}}; [[רבי צבי הירש קאידינאווער]], [[שית:Kav_HaYashar.86\|קב הישר פרק פו]]}}. דער לינגוויסט [[רבי אליהו בחור]] (ה'ש"א) מאכט אוועק דעם ראשי תיבות, און זאגט אז דער נאמען שטאמט פון דעם וואס די דייטשע אידן האבן פארמישט די פראנצויזישער אקצענט פונעם ווארט 'קרוּבוֹת' (ר' אליהו פּינטלט דעם ערשטן ו' מיט א מלאפּום){{הערה\|רבי אליהו בחור, [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10988900?page=73 ספר התשבי, איזנא, ש"א], עמ' 215, ערך קרבץ. זעט פרי מגדים, משבצות זהב נג י; מעדני יום טוב; [[רבי יעקב עמדין]], [https://beta.hebrewbooks.org/reader/reader.aspx?sfid=7920#p=100 מור וקציעה, סי' קיב]}}. אין בבל האט מען עס גערופן מיט טיטל "מעמד", אויפ'ן נאמען פון די תפילת עמידה.

	די ערשטע קרובות סעריע זענען פארפאסט געווארן אין ארץ ישראל, ווי עס שטארט ארויס פון די נוסח התפילה און די מנהגים. און זענען געווען געאייגנט צו זאגן דורכ'ן בעל תפילה, אלס ערזאץ, און שפעטער אלס צוגאב, צום אלגעמיינעם נוסח פון די הויכע שמונה עשרה. דער בעל תפילה האט געהאט די געלעגנהייט צו אויסוועלן זיין אייגענעם נוסח התפילה. ווי עס איז משמע פון די ראשונים האט אין זייער צייט בלויז דער בעל תפילה געזאגט די פיוטים און דער ציבור האט צוגעהערט{{הערה\|ספר תחכמוני; זכר יהוסף אורח חיים יט}}, שפעטער מיטן פארשפרייטונג פון געדרוקטע מחזורים איז געווארן איינגעפירט אז דער ציבור זאגט דאס פאר זיך, און דער בעל תפילה לאזט עס אויס מיט א נוסח{{הערה\|מקור חיים; זעט אויך מהרי"ל}}.		די ערשטע קרובות סעריע זענען פארפאסט געווארן אין ארץ ישראל, ווי עס שטארט ארויס פון די נוסח התפילה און די מנהגים. און זענען געווען געאייגנט צו זאגן דורכ'ן בעל תפילה, אלס ערזאץ, און שפעטער אלס צוגאב, צום אלגעמיינעם נוסח פון די הויכע שמונה עשרה. דער בעל תפילה האט געהאט די געלעגנהייט צו אויסוועלן זיין אייגענעם נוסח התפילה. ווי עס איז משמע פון די ראשונים האט אין זייער צייט בלויז דער בעל תפילה געזאגט די פיוטים און דער ציבור האט צוגעהערט{{הערה\|ספר תחכמוני; זכר יהוסף אורח חיים יט}}, שפעטער מיטן פארשפרייטונג פון געדרוקטע מחזורים איז געווארן איינגעפירט אז דער ציבור זאגט דאס פאר זיך, און דער בעל תפילה לאזט עס אויס מיט א נוסח{{הערה\|מקור חיים; זעט אויך מהרי"ל}}.

רושם רשימות: /* הלכה'דיגער פּאלעמיק */ פארברייטערט, רעדאגירונג, אויסשטעל

2025-03-24T23:02:10Z

הלכה'דיגער פּאלעמיק: פארברייטערט, רעדאגירונג, אויסשטעל

זעט די חילוקים

תנא קמא אין 16:28, 24 מערץ 2025

2025-03-24T16:28:24Z

רושם רשימות: /* הלכה'דיגער פּאלעמיק */ רעדאגירונג

2025-03-24T03:59:20Z

הלכה'דיגער פּאלעמיק: רעדאגירונג

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 03:59, 24 מערץ 2025
שורה 60:		שורה 60:

	==הלכה'דיגער פּאלעמיק==		==הלכה'דיגער פּאלעמיק==
	אויסער די הויפּט פּאלעמיק איבער דאס זאגן [[פיוט]]ים בכלל, און בפרט ביי די ברכות יוצר, אלס ערזאץ אדער צוגאב צום אלגעמיינעם ליטורגיע, האבן זיך חילוקי דעות אויך געטראפן איבער די קרובות ביי חזרת הש"ץ, בעיקר איבער די זייטיגע הלכות און פרטית'דיגע בקשות וואס האבן נישט קיין שייכות מיטן קביעות'דיגן דאווענען.		אויסער די הויפּט פּאלעמיק איבער דאס זאגן [[פיוט]]ים בכלל, און בפרט ביי די ברכות יוצר, אלס ערזאץ אדער צוגאב צום אלגעמיינעם ליטורגיע, האבן זיך חילוקי דעות אויך געטראפן איבער די קרובות ביי חזרת הש"ץ, בעיקר איבער דאס מאריך זיין מיט זייטיגע הלכות און פרטית'דיגע בקשות וואס האבן נישט קיין שייכות מיטן קביעות'דיגן דאווענען.
	די פּאלעמיק, וועלכע האט זיך שוין אנגעהויבן אין תקופת הגאונים, איז באזירט אויף פארשידענע מימרות אין גמרא, ווי דאס וואס [[רב יהודה]] זאגט אז מען טאר נישט בעטן די אייגענע געברויכן דורכאויס די ערשטע דריי און לעצטע דריי ברכות{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|לד\|א}}}}; די אכצן ברכות זענען באשטימט געווארן דורך הונדערט און צוואנציג זקנים, צווישן זיי א צאל נביאים, און "מכאן ואילך אסור לספר בשבחו של הקב"ה…", און איינער וואס איז צופיל מְסַפר בשבחו ווערט "נעקר מן העולם"{{הערה\|{{בבלי\|מגילה\|יז\|ב}} – יח, א}}; און איינער וואס איז משנה פונעם "מטבע שטבעו חכמים בברכות" האט נישט יוצא געווען{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|מ\|ב}}}}; רבי חנינא האט פּראטעסטירט קעגן א בעל-תפילה וואס האט צוגעלייגט שבחים צום באשטימטן נוסח{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|לג\|ב}}; {{בבלי\|מגילה\|כה\|א}}}}.		די פּאלעמיק, וועלכע האט זיך שוין אנגעהויבן אין תקופת הגאונים, איז באזירט אויף פארשידענע מימרות אין גמרא, ווי דאס וואס [[רב יהודה]] זאגט אז מען טאר נישט בעטן די אייגענע געברויכן דורכאויס די ערשטע דריי און לעצטע דריי ברכות{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|לד\|א}}}}; די אכצן ברכות זענען באשטימט געווארן דורך הונדערט און צוואנציג זקנים, צווישן זיי א צאל נביאים, און "מכאן ואילך אסור לספר בשבחו של הקב"ה…", און איינער וואס איז צופיל מְסַפר בשבחו ווערט "נעקר מן העולם"{{הערה\|{{בבלי\|מגילה\|יז\|ב}} – יח, א}}; און איינער וואס איז משנה פונעם "מטבע שטבעו חכמים בברכות" האט נישט יוצא געווען{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|מ\|ב}}}}; רבי חנינא האט פּראטעסטירט קעגן א בעל-תפילה וואס האט צוגעלייגט שבחים צום באשטימטן נוסח{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|לג\|ב}}; {{בבלי\|מגילה\|כה\|א}}}}.

תנא קמא: (diffedit)

2025-03-23T22:58:00Z

(diffedit)

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 22:58, 23 מערץ 2025
שורה 63:		שורה 63:
	די פּאלעמיק, וועלכע האט זיך שוין אנגעהויבן אין תקופת הגאונים, איז באזירט אויף פארשידענע מימרות אין גמרא, ווי דאס וואס [[רב יהודה]] זאגט אז מען טאר נישט בעטן די אייגענע געברויכן דורכאויס די ערשטע דריי און לעצטע דריי ברכות{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|לד\|א}}}}; די אכצן ברכות זענען באשטימט געווארן דורך הונדערט און צוואנציג זקנים, צווישן זיי א צאל נביאים, און "מכאן ואילך אסור לספר בשבחו של הקב"ה…", און איינער וואס איז צופיל מְסַפר בשבחו ווערט "נעקר מן העולם"{{הערה\|{{בבלי\|מגילה\|יז\|ב}} – יח, א}}; און איינער וואס איז משנה פונעם "מטבע שטבעו חכמים בברכות" האט נישט יוצא געווען{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|מ\|ב}}}}; רבי חנינא האט פּראטעסטירט קעגן א בעל-תפילה וואס האט צוגעלייגט שבחים צום באשטימטן נוסח{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|לג\|ב}}; {{בבלי\|מגילה\|כה\|א}}}}.		די פּאלעמיק, וועלכע האט זיך שוין אנגעהויבן אין תקופת הגאונים, איז באזירט אויף פארשידענע מימרות אין גמרא, ווי דאס וואס [[רב יהודה]] זאגט אז מען טאר נישט בעטן די אייגענע געברויכן דורכאויס די ערשטע דריי און לעצטע דריי ברכות{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|לד\|א}}}}; די אכצן ברכות זענען באשטימט געווארן דורך הונדערט און צוואנציג זקנים, צווישן זיי א צאל נביאים, און "מכאן ואילך אסור לספר בשבחו של הקב"ה…", און איינער וואס איז צופיל מְסַפר בשבחו ווערט "נעקר מן העולם"{{הערה\|{{בבלי\|מגילה\|יז\|ב}} – יח, א}}; און איינער וואס איז משנה פונעם "מטבע שטבעו חכמים בברכות" האט נישט יוצא געווען{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|מ\|ב}}}}; רבי חנינא האט פּראטעסטירט קעגן א בעל-תפילה וואס האט צוגעלייגט שבחים צום באשטימטן נוסח{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|לג\|ב}}; {{בבלי\|מגילה\|כה\|א}}}}.

	גאונים פון בבל, ווי [[רב יהודאי גאון]]{{הערה\|[[פרקוי בן באבוי]], גנזי שכטר ח"ב זייט 554}} און [[רב עמרם גאון]], האבן זיך אין אלגעמיין קעגנגעשטעלט אז מען זאל איינפירן פיוטים אין די קביעות'דיגע תפילות, טענה'נדיג אז מען זאל זיך שטרענג האלטן צו דעם געגרינדעטן נוסח פון דאווענען וואס חז"ל האבן אוועקגעשטעלט. רב נחשון איז געגאנגען אזוי ווייט אזש ער האט געזאגט אז א בית כנסת וואו מען זאגט פיוטים ווייזט דאס אז אירע מיטגלידער זענען נישט תלמידי חכמים און האט זיך קעגגעשטעלט אויפצונעמען חזנים וואס קענען פיוטים. רב צמח האט גערעכנט אזא חזן אלס א "בר נידוי". ווידער עטליכע גאונים, ווי [[רב נטרונאי גאון]], זענען געווען גרייט אנצונעמען פיוטים אונטער געוויסע תנאים: אז זיי זענען דירעקט פארבינדן מיט דעם תוכן פון די ברכה און אז דער גרונד-סטראקטור פונעם דאווענען ווערט אנגעהאלטן{{הערה\|{{היברובוקס\|2=אוצר הגאונים\|3=38274\|page=79\|באנד=ברכות\|שנת הוצאה=תרפ"ח\|עמ=70–71\|לינק טעקסט=תשובות, סי' קעח–קפ}}}}. אזוי שרייבן אויך די גאונים אין א תשובה צולייגנדיג אז אזוי איז דער מנהג אין אלע ערטער, און אין ארץ ישראל, און אין די צוויי ישיבות אין בבל{{הערה\|{{אוצר החכמה\|2=תשובות הגאונים\|3=193468\|מקום הוצאה=ניו-יארק\|שנת הוצאה=תשנ"ה\|מו"ל=אלעזר הורביץ\|4=חלק ב' סימן פא, און סימן צט}}}}. אויך ~~אין~~ רב עמרם גאון שרייבט אין זיין סידור "אויב ער וויל זאגן קרובה, זאגט ער ביי מגן און מחיה און בעפאר קדושה"{{הערה\|סדר רב עמרם, סדר תפילת יום הכיפורים, מוסף}}.		גאונים פון בבל, ווי [[רב יהודאי גאון]]{{הערה\|[[פרקוי בן באבוי]], גנזי שכטר ח"ב זייט 554}} און [[רב עמרם גאון]], האבן זיך אין אלגעמיין קעגנגעשטעלט אז מען זאל איינפירן פיוטים אין די קביעות'דיגע תפילות, טענה'נדיג אז מען זאל זיך שטרענג האלטן צו דעם געגרינדעטן נוסח פון דאווענען וואס חז"ל האבן אוועקגעשטעלט. רב נחשון איז געגאנגען אזוי ווייט אזש ער האט געזאגט אז א בית כנסת וואו מען זאגט פיוטים ווייזט דאס אז אירע מיטגלידער זענען נישט תלמידי חכמים און האט זיך קעגגעשטעלט אויפצונעמען חזנים וואס קענען פיוטים. רב צמח האט גערעכנט אזא חזן אלס א "בר נידוי". ווידער עטליכע גאונים, ווי [[רב נטרונאי גאון]], זענען געווען גרייט אנצונעמען פיוטים אונטער געוויסע תנאים: אז זיי זענען דירעקט פארבינדן מיט דעם תוכן פון די ברכה און אז דער גרונד-סטראקטור פונעם דאווענען ווערט אנגעהאלטן{{הערה\|{{היברובוקס\|2=אוצר הגאונים\|3=38274\|page=79\|באנד=ברכות\|שנת הוצאה=תרפ"ח\|עמ=70–71\|לינק טעקסט=תשובות, סי' קעח–קפ}}}}. אזוי שרייבן אויך די גאונים אין א תשובה צולייגנדיג אז אזוי איז דער מנהג אין אלע ערטער, און אין ארץ ישראל, און אין די צוויי ישיבות אין בבל{{הערה\|{{אוצר החכמה\|2=תשובות הגאונים\|3=193468\|מקום הוצאה=ניו-יארק\|שנת הוצאה=תשנ"ה\|מו"ל=אלעזר הורביץ\|4=חלק ב' סימן פא, און סימן צט}}}}. אויך רב עמרם גאון שרייבט אין זיין סידור "אויב ער וויל זאגן קרובה, זאגט ער ביי מגן און מחיה און בעפאר קדושה"{{הערה\|סדר רב עמרם, סדר תפילת יום הכיפורים, מוסף}}.

	[[רבינו חננאל]] שרייבט אז די חזנים וואס לאזן איבער דעם נוסח הברכה און זאגן קרובות ביי די ערשטע דריי ברכות טוען נישט ריכטיג.		[[רבינו חננאל]] שרייבט אז די חזנים וואס לאזן איבער דעם נוסח הברכה און זאגן קרובות ביי די ערשטע דריי ברכות טוען נישט ריכטיג.

רושם רשימות: /* הלכה'דיגער פּאלעמיק */ פארברייטערט

2025-03-23T21:27:37Z

הלכה'דיגער פּאלעמיק: פארברייטערט

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 21:27, 23 מערץ 2025
שורה 63:		שורה 63:
	די פּאלעמיק, וועלכע האט זיך שוין אנגעהויבן אין תקופת הגאונים, איז באזירט אויף פארשידענע מימרות אין גמרא, ווי דאס וואס [[רב יהודה]] זאגט אז מען טאר נישט בעטן די אייגענע געברויכן דורכאויס די ערשטע דריי און לעצטע דריי ברכות{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|לד\|א}}}}; די אכצן ברכות זענען באשטימט געווארן דורך הונדערט און צוואנציג זקנים, צווישן זיי א צאל נביאים, און "מכאן ואילך אסור לספר בשבחו של הקב"ה…", און איינער וואס איז צופיל מְסַפר בשבחו ווערט "נעקר מן העולם"{{הערה\|{{בבלי\|מגילה\|יז\|ב}} – יח, א}}; און איינער וואס איז משנה פונעם "מטבע שטבעו חכמים בברכות" האט נישט יוצא געווען{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|מ\|ב}}}}; רבי חנינא האט פּראטעסטירט קעגן א בעל-תפילה וואס האט צוגעלייגט שבחים צום באשטימטן נוסח{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|לג\|ב}}; {{בבלי\|מגילה\|כה\|א}}}}.		די פּאלעמיק, וועלכע האט זיך שוין אנגעהויבן אין תקופת הגאונים, איז באזירט אויף פארשידענע מימרות אין גמרא, ווי דאס וואס [[רב יהודה]] זאגט אז מען טאר נישט בעטן די אייגענע געברויכן דורכאויס די ערשטע דריי און לעצטע דריי ברכות{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|לד\|א}}}}; די אכצן ברכות זענען באשטימט געווארן דורך הונדערט און צוואנציג זקנים, צווישן זיי א צאל נביאים, און "מכאן ואילך אסור לספר בשבחו של הקב"ה…", און איינער וואס איז צופיל מְסַפר בשבחו ווערט "נעקר מן העולם"{{הערה\|{{בבלי\|מגילה\|יז\|ב}} – יח, א}}; און איינער וואס איז משנה פונעם "מטבע שטבעו חכמים בברכות" האט נישט יוצא געווען{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|מ\|ב}}}}; רבי חנינא האט פּראטעסטירט קעגן א בעל-תפילה וואס האט צוגעלייגט שבחים צום באשטימטן נוסח{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|לג\|ב}}; {{בבלי\|מגילה\|כה\|א}}}}.

	גאונים פון בבל, ווי [[רב יהודאי גאון]]{{הערה\|[[פרקוי בן באבוי]], גנזי שכטר ח"ב זייט 554}} און [[רב עמרם גאון]], האבן זיך אין אלגעמיין קעגנגעשטעלט אז מען זאל איינפירן פיוטים אין די קביעות'דיגע תפילות, טענה'נדיג אז מען זאל זיך שטרענג האלטן צו דעם געגרינדעטן נוסח פון דאווענען וואס חז"ל האבן אוועקגעשטעלט. רב נחשון איז געגאנגען אזוי ווייט אזש ער האט געזאגט אז א בית כנסת וואו מען זאגט פיוטים ווייזט דאס אז אירע מיטגלידער זענען נישט תלמידי חכמים און האט זיך קעגגעשטעלט אויפצונעמען חזנים וואס קענען פיוטים. רב צמח האט גערעכנט אזא חזן אלס א "בר נידוי". ווידער עטליכע גאונים, ווי [[רב נטרונאי גאון]], זענען געווען גרייט אנצונעמען פיוטים אונטער געוויסע תנאים: אז זיי זענען דירעקט פארבינדן מיט דעם תוכן פון די ברכה און אז דער גרונד-סטראקטור פונעם דאווענען ווערט אנגעהאלטן{{הערה\|{{היברובוקס\|2=אוצר הגאונים\|3=38274\|page=79\|באנד=ברכות\|שנת הוצאה=תרפ"ח\|עמ=70–71\|לינק טעקסט=תשובות, סי' קעח–קפ}}}}. אזוי שרייבן אויך די גאונים אין א תשובה צולייגנדיג אז אזוי איז דער מנהג אין אלע ערטער, און אין ארץ ישראל, און אין די צוויי ישיבות אין בבל{{הערה\|{{אוצר החכמה\|2=תשובות הגאונים\|3=193468\|מקום הוצאה=ניו-יארק\|שנת הוצאה=תשנ"ה\|מו"ל=אלעזר הורביץ\|4=חלק ב' סימן פא, און סימן צט}}}}.		גאונים פון בבל, ווי [[רב יהודאי גאון]]{{הערה\|[[פרקוי בן באבוי]], גנזי שכטר ח"ב זייט 554}} און [[רב עמרם גאון]], האבן זיך אין אלגעמיין קעגנגעשטעלט אז מען זאל איינפירן פיוטים אין די קביעות'דיגע תפילות, טענה'נדיג אז מען זאל זיך שטרענג האלטן צו דעם געגרינדעטן נוסח פון דאווענען וואס חז"ל האבן אוועקגעשטעלט. רב נחשון איז געגאנגען אזוי ווייט אזש ער האט געזאגט אז א בית כנסת וואו מען זאגט פיוטים ווייזט דאס אז אירע מיטגלידער זענען נישט תלמידי חכמים און האט זיך קעגגעשטעלט אויפצונעמען חזנים וואס קענען פיוטים. רב צמח האט גערעכנט אזא חזן אלס א "בר נידוי". ווידער עטליכע גאונים, ווי [[רב נטרונאי גאון]], זענען געווען גרייט אנצונעמען פיוטים אונטער געוויסע תנאים: אז זיי זענען דירעקט פארבינדן מיט דעם תוכן פון די ברכה און אז דער גרונד-סטראקטור פונעם דאווענען ווערט אנגעהאלטן{{הערה\|{{היברובוקס\|2=אוצר הגאונים\|3=38274\|page=79\|באנד=ברכות\|שנת הוצאה=תרפ"ח\|עמ=70–71\|לינק טעקסט=תשובות, סי' קעח–קפ}}}}. אזוי שרייבן אויך די גאונים אין א תשובה צולייגנדיג אז אזוי איז דער מנהג אין אלע ערטער, און אין ארץ ישראל, און אין די צוויי ישיבות אין בבל{{הערה\|{{אוצר החכמה\|2=תשובות הגאונים\|3=193468\|מקום הוצאה=ניו-יארק\|שנת הוצאה=תשנ"ה\|מו"ל=אלעזר הורביץ\|4=חלק ב' סימן פא, און סימן צט}}}}. אויך אין רב עמרם גאון שרייבט אין זיין סידור "אויב ער וויל זאגן קרובה, זאגט ער ביי מגן און מחיה און בעפאר קדושה"{{הערה\|סדר רב עמרם, סדר תפילת יום הכיפורים, מוסף}}.

	[[רבינו חננאל]] שרייבט אז די חזנים וואס לאזן איבער דעם נוסח הברכה און זאגן קרובות ביי די ערשטע דריי ברכות טוען נישט ריכטיג.		[[רבינו חננאל]] שרייבט אז די חזנים וואס לאזן איבער דעם נוסח הברכה און זאגן קרובות ביי די ערשטע דריי ברכות טוען נישט ריכטיג.

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 23:08, 24 מערץ 2025
שורה 10:		שורה 10:
	די אנטוויקלונג פון די קרובות סעריעס און די אומשטענדן וואס האבן צוגעברענגט דערצו גייען צוריק צום תקופה פון די ערשטע דור פייטנים. ס'איז פארהאן א דעה אז דאס האט זיך אנגעהויבן צוליב א גזירה וואס האט פארבאטן דאס לערנען [[תלמוד]], דעריבער האט דער שליח ציבור ביים דאווענען אריינגעריקט הלכות און מדרשים{{הערה\|[[פרקוי בן באבוי]] אין נאמען פון זיין רבי'ן [[רב יהודאי גאון]], גנזי שכטר ח"ב זייט 551-552; העתים קעב-קעג; מקור חיים סימן סח}}. אין ספר הפרדס שטייט אז צוליב וואס אין גלות, וואו די חכמה איז נתמעט געווארן, האט מען נישט איבעראל מקיים געווען די תקנה פון משה רבינו{{הערה\|{{בבלי\|מגילה\|לב\|א}}}} צו דרש'ענען אין יום טוב בעניינו של יום, "האבן די קדושי עליון ווי [[רבי אלעזר הקליר]] און [[רבי שלמה הבבלי]]… מייסד געווען די [[אזהרות]], קרובות און יוצרות"{{הערה\|שם=פרדס\|{{היברובוקס\|2=ספר הפרדס\|3=8962\|page=252\|מקום הוצאה=בודאפעסט\|שנת הוצאה=תרפ"ד\|עמ=רכג–רכט\|4=הלכות ר"ה}}; זעט פנחס רוט, [https://cris.biu.ac.il/ws/portalfiles/portal/57473278/Sefer_ha_Pardes_The_Genesis_of_a_Medieva.pdf#page=117 ספר הפרדס: לדרכי היווצרותו של ילקוט הלכתי בימי הביניים], תשס"ח, עמ' 117–121}}. די ערשטע קרובות וואס מען זאגט ביז היינט זענען די פון רבי אלעזר הקליר, אויף וועם טייל ראשונים שרייבן אז ער איז געווען פון די תנאים. אין די [[קאהירער גניזה\|גניזה פון קאהיר]] האט מען געטראפן פילע קרובה-סעריעס פון [[יניי]] און דער קליר וואס זענען נישט באקאנט געווען ביז דאן. [[רבינו גרשום מאור הגולה]] שרייבט אז יניי האט מחבר געווען קרובות אויף יעדן פון די סדרות פון קריאת התורה, לויט דעם דריי-יעריגן מחזור וואס איז געווען איינגעפירט אין ארץ ישראל, איבערבלייבענישן דערפון האט מען געפונען אין גניזה. קליר'ס קרובות זענען בעיקר אויף ספעציעלע שבתים און ימים טובים, אריינגערעכנט חנוכה, פורים, און פאר א חתן.		די אנטוויקלונג פון די קרובות סעריעס און די אומשטענדן וואס האבן צוגעברענגט דערצו גייען צוריק צום תקופה פון די ערשטע דור פייטנים. ס'איז פארהאן א דעה אז דאס האט זיך אנגעהויבן צוליב א גזירה וואס האט פארבאטן דאס לערנען [[תלמוד]], דעריבער האט דער שליח ציבור ביים דאווענען אריינגעריקט הלכות און מדרשים{{הערה\|[[פרקוי בן באבוי]] אין נאמען פון זיין רבי'ן [[רב יהודאי גאון]], גנזי שכטר ח"ב זייט 551-552; העתים קעב-קעג; מקור חיים סימן סח}}. אין ספר הפרדס שטייט אז צוליב וואס אין גלות, וואו די חכמה איז נתמעט געווארן, האט מען נישט איבעראל מקיים געווען די תקנה פון משה רבינו{{הערה\|{{בבלי\|מגילה\|לב\|א}}}} צו דרש'ענען אין יום טוב בעניינו של יום, "האבן די קדושי עליון ווי [[רבי אלעזר הקליר]] און [[רבי שלמה הבבלי]]… מייסד געווען די [[אזהרות]], קרובות און יוצרות"{{הערה\|שם=פרדס\|{{היברובוקס\|2=ספר הפרדס\|3=8962\|page=252\|מקום הוצאה=בודאפעסט\|שנת הוצאה=תרפ"ד\|עמ=רכג–רכט\|4=הלכות ר"ה}}; זעט פנחס רוט, [https://cris.biu.ac.il/ws/portalfiles/portal/57473278/Sefer_ha_Pardes_The_Genesis_of_a_Medieva.pdf#page=117 ספר הפרדס: לדרכי היווצרותו של ילקוט הלכתי בימי הביניים], תשס"ח, עמ' 117–121}}. די ערשטע קרובות וואס מען זאגט ביז היינט זענען די פון רבי אלעזר הקליר, אויף וועם טייל ראשונים שרייבן אז ער איז געווען פון די תנאים. אין די [[קאהירער גניזה\|גניזה פון קאהיר]] האט מען געטראפן פילע קרובה-סעריעס פון [[יניי]] און דער קליר וואס זענען נישט באקאנט געווען ביז דאן. [[רבינו גרשום מאור הגולה]] שרייבט אז יניי האט מחבר געווען קרובות אויף יעדן פון די סדרות פון קריאת התורה, לויט דעם דריי-יעריגן מחזור וואס איז געווען איינגעפירט אין ארץ ישראל, איבערבלייבענישן דערפון האט מען געפונען אין גניזה. קליר'ס קרובות זענען בעיקר אויף ספעציעלע שבתים און ימים טובים, אריינגערעכנט חנוכה, פורים, און פאר א חתן.

	דער נאמען קרובות שטאמט ווארשיינליך אויפ'ן נאמען פונעם [[שליח ציבור]], וואס מ'האט גערופן אין ארץ ישראל שפראך "'''קרוב'''"{{הערה\|{{ירושלמי\|ברכות\|א\|ה}}; {{רבה\|ויקרא\|יט}}; זעט אויך כל בו, סימן יא}}, ווייל ער איז ווי א כהן וואס האט מקריב געווען קרבנות{{הערה\|אבודרהם נאך 'אין כאלוקינו'; [https://shulchanarukh.alhatorah.org/Parshan/Peri_Megadim_Mishbetzot_Zahav/Orach_Chayyim/53.19 פרי מגדים, משבצות זהב נג, י]}}{{הערה\|זעט {{ירושלמי\|ברכות\|ד\|ד}}: "''זה שעובר לפני התיבה אין אומר לו בוא והתפלל, אלא '''בוא וקרב''', עשה קרבנינו, עשה צרכינו, עשה מלחמותינו, פייס בעדינו''"}}. אן אנדער טעם איז אז עס גייט ארויף אויף די פיוט, וויבאלד מען דערנענטערט זיך צו השי"ת דורך אים לויבן{{הערה\|[[רבי יום-טוב ליפמאן העלער]], [https://www.sefaria.org/Maadaney_Yom_Tov_on_Berakhot.827 מעדני יום טוב אויפ'ן רא"ש ברכות פרק ה, סי' כא]}}, אדער פון לשון "קרב" - אינעווייניג, ווייל דאס ווערט אריינגעשטעלט אינערהאלב דעם נוסח התפילה{{הערה\|אבודרהם; זעט אליה רבה נג, כג}}. די בעלי ה[[תוספות]]{{הערה\|תוספות {{בבלי\|חגיגה\|יג\|א}} ד"ה ורגלי; [https://www.sefaria.org/Rosh_on_Berakhot.5.21 רא"ש ברכות פ"ה סימן כא]}} און נאך זיי דער [[טור]]{{הערה\|שם=טורסח\|{{טור\|אורח חיים\|סח}}}} באצייכענען דאס אלס "'''קרובץ'''", און אזוי געפינט מען אויך אין די ספרים פון מנהגי אשכנז, וואס געבן אן דערויף אז דאס איז ראשי תיבות "'''ק'''ול '''ר'''נה '''ו'''ישועה '''ב'''אהלי '''צ'''דיקים" ({{תנ"ך\|תהלים\|קיח\|טו}}){{הערה\|ספר המנהגים קלויזנער, טו ח; {{טור\|אורח חיים\|סח\|מפרש=בית יוסף}}; [[רבי צבי הירש קאידינאווער]], [[שית:Kav_HaYashar.86\|קב הישר פרק פו]]}}. דער לינגוויסט [[רבי אליהו בחור]] (ה'ש"א) מאכט אוועק דעם ראשי תיבות, און זאגט אז דער נאמען שטאמט פון דעם וואס די דייטשע אידן האבן פארמישט די פראנצויזישער אקצענט פונעם ווארט 'קרוּבוֹת' (ר' אליהו פּינטלט דעם ערשטן ו' מיט א מלאפּום){{הערה\|רבי אליהו בחור, [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10988900?page=73 ספר התשבי, איזנא, ש"א], עמ' 215, ערך קרבץ. זעט פרי מגדים, משבצות זהב נג י; מעדני יום טוב; [[רבי יעקב עמדין]], [https://beta.hebrewbooks.org/reader/reader.aspx?sfid=7920#p=100 מור וקציעה, סי' קיב]}}.		דער נאמען קרובות שטאמט ווארשיינליך אויפ'ן נאמען פונעם [[שליח ציבור]], וואס מ'האט גערופן אין ארץ ישראל שפראך "'''קרוב'''"{{הערה\|{{ירושלמי\|ברכות\|א\|ה}}; {{רבה\|ויקרא\|יט}}; זעט אויך כל בו, סימן יא}}, ווייל ער איז ווי א כהן וואס האט מקריב געווען קרבנות{{הערה\|אבודרהם נאך 'אין כאלוקינו'; [https://shulchanarukh.alhatorah.org/Parshan/Peri_Megadim_Mishbetzot_Zahav/Orach_Chayyim/53.19 פרי מגדים, משבצות זהב נג, י]}}{{הערה\|זעט {{ירושלמי\|ברכות\|ד\|ד}}: "''זה שעובר לפני התיבה אין אומר לו בוא והתפלל, אלא '''בוא וקרב''', עשה קרבנינו, עשה צרכינו, עשה מלחמותינו, פייס בעדינו''"}}. אן אנדער טעם איז אז עס גייט ארויף אויף די פיוט, וויבאלד מען דערנענטערט זיך צו השי"ת דורך אים לויבן{{הערה\|[[רבי יום-טוב ליפמאן העלער]], [https://www.sefaria.org/Maadaney_Yom_Tov_on_Berakhot.827 מעדני יום טוב אויפ'ן רא"ש ברכות פרק ה, סי' כא]}}, אדער פון לשון "קרב" - אינעווייניג, ווייל דאס ווערט אריינגעשטעלט אינערהאלב דעם נוסח התפילה{{הערה\|אבודרהם; זעט אליה רבה נג, כג}}. די בעלי ה[[תוספות]]{{הערה\|תוספות {{בבלי\|חגיגה\|יג\|א}} ד"ה ורגלי; [https://www.sefaria.org/Rosh_on_Berakhot.5.21 רא"ש ברכות פ"ה סימן כא]}} און נאך זיי דער [[טור]]{{הערה\|שם=טורסח\|{{טור\|אורח חיים\|סח}}}} באצייכענען דאס אלס "'''קרובץ'''", און אזוי געפינט מען אויך אין די ספרים פון מנהגי אשכנז, וואס געבן אן דערויף אז דאס איז ראשי תיבות "'''ק'''ול '''ר'''נה '''ו'''ישועה '''ב'''אהלי '''צ'''דיקים" ({{תנ"ך\|תהלים\|קיח\|טו}}){{הערה\|ספר המנהגים קלויזנער, טו ח; {{טור\|אורח חיים\|סח\|מפרש=בית יוסף}}; [[רבי צבי הירש קאידינאווער]], [[שית:Kav_HaYashar.86\|קב הישר פרק פו]]}}. דער לינגוויסט [[רבי אליהו בחור]] (ה'ש"א) מאכט אוועק דעם ראשי תיבות, און זאגט אז דער נאמען שטאמט פון דעם וואס די דייטשע אידן האבן פארמישט די פראנצויזישער אקצענט פונעם ווארט 'קרוּבוֹת' (ר' אליהו פּינטלט דעם ערשטן ו' מיט א מלאפּום){{הערה\|רבי אליהו בחור, [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10988900?page=73 ספר התשבי, איזנא, ש"א], עמ' 215, ערך קרבץ. זעט פרי מגדים, משבצות זהב נג י; מעדני יום טוב; [[רבי יעקב עמדין]], [https://beta.hebrewbooks.org/reader/reader.aspx?sfid=7920#p=100 מור וקציעה, סי' קיב]}}. אין בבל האט מען עס גערופן מיט טיטל "מעמד", אויפ'ן נאמען פון די תפילת עמידה.

	די ערשטע קרובות סעריע זענען פארפאסט געווארן אין ארץ ישראל, ווי עס שטארט ארויס פון די נוסח התפילה און די מנהגים. און זענען געווען געאייגנט צו זאגן דורכ'ן בעל תפילה, אלס ערזאץ, און שפעטער אלס צוגאב, צום אלגעמיינעם נוסח פון די הויכע שמונה עשרה. דער בעל תפילה האט געהאט די געלעגנהייט צו אויסוועלן זיין אייגענעם נוסח התפילה. ווי עס איז משמע פון די ראשונים האט אין זייער צייט בלויז דער בעל תפילה געזאגט די פיוטים און דער ציבור האט צוגעהערט{{הערה\|ספר תחכמוני; זכר יהוסף אורח חיים יט}}, שפעטער מיטן פארשפרייטונג פון געדרוקטע מחזורים איז געווארן איינגעפירט אז דער ציבור זאגט דאס פאר זיך, און דער בעל תפילה לאזט עס אויס מיט א נוסח{{הערה\|מקור חיים; זעט אויך מהרי"ל}}.		די ערשטע קרובות סעריע זענען פארפאסט געווארן אין ארץ ישראל, ווי עס שטארט ארויס פון די נוסח התפילה און די מנהגים. און זענען געווען געאייגנט צו זאגן דורכ'ן בעל תפילה, אלס ערזאץ, און שפעטער אלס צוגאב, צום אלגעמיינעם נוסח פון די הויכע שמונה עשרה. דער בעל תפילה האט געהאט די געלעגנהייט צו אויסוועלן זיין אייגענעם נוסח התפילה. ווי עס איז משמע פון די ראשונים האט אין זייער צייט בלויז דער בעל תפילה געזאגט די פיוטים און דער ציבור האט צוגעהערט{{הערה\|ספר תחכמוני; זכר יהוסף אורח חיים יט}}, שפעטער מיטן פארשפרייטונג פון געדרוקטע מחזורים איז געווארן איינגעפירט אז דער ציבור זאגט דאס פאר זיך, און דער בעל תפילה לאזט עס אויס מיט א נוסח{{הערה\|מקור חיים; זעט אויך מהרי"ל}}.