ניסן - ווערסיע היסטאריע

תנא קמא אין 18:46, 20 דעצעמבער 2024

2024-12-20T18:46:56Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 18:46, 20 דעצעמבער 2024
שורה 40:		שורה 40:
	די פאלאשן רופן דעם חודש 'ליסן'.		די פאלאשן רופן דעם חודש 'ליסן'.

	אין דער {{קישור שפה\|עברית\|לוח גזר\|גזר קאלענדאר}} ווערט דער חודש אנגערופן "יֶרַח עֲצַד פִּשְׁתָ", דער חודש פון ~~אויסרייסן~~ די [[פלאקס]]{{הערה\|~~{{קישור כללי\|אדרעס=~~https://~~lib~~.~~cet~~.ac.il/~~PAGES/item.asp?item=4291\|קעפל=~~גזר ~~קאלענדאר}}~~}}.		אין דער {{קישור שפה\|עברית\|לוח גזר\|גזר קאלענדאר}} ווערט דער חודש אנגערופן "יֶרַח עֲצַד פִּשְׁתָ", דער חודש פון אפרייסן די [[פלאקס]]{{הערה\|[https://www.toraland.org.il/61886 לוח גזר], מכון התורה והארץ - למעשה}}.

	ניסן איז אויך דער נאמען פאר דער מאנאט אפריל אין פילע לענדער אין [[מיטל מזרח]].		ניסן איז אויך דער נאמען פאר דער מאנאט אפריל אין פילע לענדער אין [[מיטל מזרח]].

צמא לדעת: אראפגענומען דירעקטע זעלבסט לינק, אראפגענומען דירעקטע רוי לינקס

2024-05-23T22:25:39Z

אראפגענומען דירעקטע זעלבסט לינק, אראפגענומען דירעקטע רוי לינקס

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 22:25, 23 מאי 2024
שורה 1:		שורה 1:
	{{דעסקריפציע\|זיבעטער חודש ציילנדיג פון תשרי, ערשטער ציילנדיג פון ניסן}}		{{דעסקריפציע\|זיבעטער חודש ציילנדיג פון תשרי, ערשטער ציילנדיג פון ניסן}}
	{{לוח חודשי עברי בחמש שנים\|7}}		{{לוח חודשי עברי בחמש שנים\|7}}
	'''ניסן''' איז דער [[7 (נומער)\|זיבעטער]] [[חודש]] אין דער [[אידישער לוח\|אידישער יאר]], ציילנדיג פון [[תשרי]], און דער [[1 (נומער)\|ערשטער]] חודש ציילנדיג פון [[ניסן]].		'''ניסן''' איז דער [[7 (נומער)\|זיבעטער]] [[חודש]] אין דער [[אידישער לוח\|אידישער יאר]], ציילנדיג פון [[תשרי]], און דער [[1 (נומער)\|ערשטער]] חודש ציילנדיג פון ניסן.

	חודש ניסן פאלט געווענליך אויס בערך אין פאראלעל מיט דער מאנאט [[אפריל]] אין [[גרעגאריאנישער קאלענדאר\|גרעגאריאנישן קאלענדאר]], ביי די אנהייב פון סעזאן פון [[פרילינג]] אין דעם [[צפון האלבקיילעך]] און פון [[הערבסט]] אין דעם [[דרום האלבקיילעך]] (וואו עס איז גלייך צו חודש [[תשרי]] אין צפון האלבקיילעך).		חודש ניסן פאלט געווענליך אויס בערך אין פאראלעל מיט דער מאנאט [[אפריל]] אין [[גרעגאריאנישער קאלענדאר\|גרעגאריאנישן קאלענדאר]], ביי די אנהייב פון סעזאן פון [[פרילינג]] אין דעם [[צפון האלבקיילעך]] און פון [[הערבסט]] אין דעם [[דרום האלבקיילעך]] (וואו עס איז גלייך צו חודש [[תשרי]] אין צפון האלבקיילעך).
שורה 10:		שורה 10:
	אין דער באשטימטער [[אידישער לוח]] איז ניסן אלעמאל א "חודש מלא" פון דרייסיג טעג{{הערה\|שם=קידהח\|{{רמב"ם\|קידוש החודש\|ח\|ד\|ה}}}}. דער פאריגער חודש, [[אדר]] אדער [[אדר ב']] (אין פאל פון [[עיבור יאר]]), איז אלעמאל א "חודש חסר" פון 29 טעג, און [[ראש חודש]] ניסן באשטייט דעריבער פון איין טאג, [[א' ניסן]]{{הערה\|שם=קידהח}}. חודש ניסן קען זיך אנהייבן אין א [[זונטאג]], [[דינסטאג]], [[דאנערשטאג]] אדער [[שבת]]{{הערה\|{{שלחן ערוך\|אורח חיים\|תכח\|ב}}}}.		אין דער באשטימטער [[אידישער לוח]] איז ניסן אלעמאל א "חודש מלא" פון דרייסיג טעג{{הערה\|שם=קידהח\|{{רמב"ם\|קידוש החודש\|ח\|ד\|ה}}}}. דער פאריגער חודש, [[אדר]] אדער [[אדר ב']] (אין פאל פון [[עיבור יאר]]), איז אלעמאל א "חודש חסר" פון 29 טעג, און [[ראש חודש]] ניסן באשטייט דעריבער פון איין טאג, [[א' ניסן]]{{הערה\|שם=קידהח}}. חודש ניסן קען זיך אנהייבן אין א [[זונטאג]], [[דינסטאג]], [[דאנערשטאג]] אדער [[שבת]]{{הערה\|{{שלחן ערוך\|אורח חיים\|תכח\|ב}}}}.

	אין די צייטן וואס מען האט [[קידוש החודש\|באשטימט די חדשים]] על פי הראייה, פלעגן די שליחים פון [[~~רוי:~~בית דין\|בית דין]] ארויספארן צו די ווייטע פלעצער מודיע צו זיין ווען מען האט באשטימט ראש חודש ניסן, מען זאל וויסן ווען עס פאלט אויס [[פסח]]{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|יח\|א}}}}. פון נאך דעם חורבן בית המקדש האט [[רבן יוחנן בן זכאי]] איינגעפירט, אז די עדים וועלכע האבן געזען די נייע לבנה זאלן מעגן מחלל שבת זיין נאר צוליב דער קידוש החודש פון ניסן און פון תשרי, און נישט פון אנדערע חדשים{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|כא\|ב}}}}.		אין די צייטן וואס מען האט [[קידוש החודש\|באשטימט די חדשים]] על פי הראייה, פלעגן די שליחים פון [[בית דין\|בית דין]] ארויספארן צו די ווייטע פלעצער מודיע צו זיין ווען מען האט באשטימט ראש חודש ניסן, מען זאל וויסן ווען עס פאלט אויס [[פסח]]{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|יח\|א}}}}. פון נאך דעם חורבן בית המקדש האט [[רבן יוחנן בן זכאי]] איינגעפירט, אז די עדים וועלכע האבן געזען די נייע לבנה זאלן מעגן מחלל שבת זיין נאר צוליב דער קידוש החודש פון ניסן און פון תשרי, און נישט פון אנדערע חדשים{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|כא\|ב}}}}.

	===אלס ערשטער חודש===		===אלס ערשטער חודש===

רושם רשימות: /* אין דער לוח */

2024-05-23T22:20:27Z

אין דער לוח

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 22:20, 23 מאי 2024
שורה 7:		שורה 7:
	אין רוב יארן, פאלט אויס [[פיר תקופות\|תקופת ניסן]] אין דעם חודש.		אין רוב יארן, פאלט אויס [[פיר תקופות\|תקופת ניסן]] אין דעם חודש.

	== אין דער לוח ==		==אין דער לוח==
	אין דער באשטימטער [[אידישער לוח]] איז ניסן אלעמאל א "חודש מלא" פון דרייסיג טעג{{הערה\|שם=קידהח\|{{רמב"ם\|קידוש החודש\|ח\|ד\|ה}}}}. דער פאריגער חודש, [[אדר]] אדער [[אדר ב']] (אין פאל פון [[עיבור יאר]]), איז אלעמאל א "חודש חסר" פון 29 טעג, און [[ראש חודש]] ניסן באשטייט דעריבער פון איין טאג, [[א' ניסן]]{{הערה\|שם=קידהח}}. חודש ניסן קען זיך אנהייבן אין א [[זונטאג]], [[דינסטאג]], [[דאנערשטאג]] אדער [[שבת]]{{הערה\|{{שלחן ערוך\|אורח חיים\|תכח\|ב}}}}.		אין דער באשטימטער [[אידישער לוח]] איז ניסן אלעמאל א "חודש מלא" פון דרייסיג טעג{{הערה\|שם=קידהח\|{{רמב"ם\|קידוש החודש\|ח\|ד\|ה}}}}. דער פאריגער חודש, [[אדר]] אדער [[אדר ב']] (אין פאל פון [[עיבור יאר]]), איז אלעמאל א "חודש חסר" פון 29 טעג, און [[ראש חודש]] ניסן באשטייט דעריבער פון איין טאג, [[א' ניסן]]{{הערה\|שם=קידהח}}. חודש ניסן קען זיך אנהייבן אין א [[זונטאג]], [[דינסטאג]], [[דאנערשטאג]] אדער [[שבת]]{{הערה\|{{שלחן ערוך\|אורח חיים\|תכח\|ב}}}}.

	אין די צייטן וואס מען האט [[קידוש החודש\|באשטימט די חדשים]] על פי הראייה, פלעגן די שליחים פון בית דין ארויספארן צו די ווייטע פלעצער מודיע צו זיין ווען מען האט באשטימט ראש חודש ניסן, מען זאל וויסן ווען עס פאלט אויס [[פסח]]{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|יח\|א}}}}. פון נאך דעם חורבן בית המקדש האט [[רבן יוחנן בן זכאי]] איינגעפירט, אז די עדים וועלכע האבן געזען די נייע לבנה זאלן מעגן מחלל שבת זיין נאר צוליב דער קידוש החודש פון ניסן און פון תשרי, און נישט פון אנדערע חדשים{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|כא\|ב}}}}.		אין די צייטן וואס מען האט [[קידוש החודש\|באשטימט די חדשים]] על פי הראייה, פלעגן די שליחים פון [[רוי:בית דין\|בית דין]] ארויספארן צו די ווייטע פלעצער מודיע צו זיין ווען מען האט באשטימט ראש חודש ניסן, מען זאל וויסן ווען עס פאלט אויס [[פסח]]{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|יח\|א}}}}. פון נאך דעם חורבן בית המקדש האט [[רבן יוחנן בן זכאי]] איינגעפירט, אז די עדים וועלכע האבן געזען די נייע לבנה זאלן מעגן מחלל שבת זיין נאר צוליב דער קידוש החודש פון ניסן און פון תשרי, און נישט פון אנדערע חדשים{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|כא\|ב}}}}.

	=== אלס ערשטער חודש ===		===אלס ערשטער חודש===
	דער חודש ווערט באצייכנט אין פסוק אלס דער אנהייב פון אלע חדשים:		דער חודש ווערט באצייכנט אין פסוק אלס דער אנהייב פון אלע חדשים:
	{{ציטוט		{{ציטוט
שורה 30:		שורה 30:
	ביי די אידן פון [[טוניסיע]] און [[ליביע]] איז איינגעפירט צו פראווען א "בסיסא" צערעמאניע אין די נאכט צו ראש חודש ניסן, וואס רעכנט אריין וואונטשן פאר א גוטע געבענטשטע יאר, צו באצייכענען דער יאר וואס הייבט זיך אן אין ניסן{{הערה\|{{אוצר החכמה\|רפאל סרוסי\|מנהגי לוב טראבלס\|617941\|\|page=94}}}}.		ביי די אידן פון [[טוניסיע]] און [[ליביע]] איז איינגעפירט צו פראווען א "בסיסא" צערעמאניע אין די נאכט צו ראש חודש ניסן, וואס רעכנט אריין וואונטשן פאר א גוטע געבענטשטע יאר, צו באצייכענען דער יאר וואס הייבט זיך אן אין ניסן{{הערה\|{{אוצר החכמה\|רפאל סרוסי\|מנהגי לוב טראבלס\|617941\|\|page=94}}}}.

	== נאמען ==		==נאמען==
	[[טעקע:Camino entre el bosque de cerezos en flor.jpg\|קליין\|לינקס\|{{ציטוטון\|איזהו חודש שהארץ מלאה דשאים ואילן מלא פירות - הוי אומר זה ניסן\|{{בבלי\|ראש השנה\|יא\|א}}}}]]		[[טעקע:Camino entre el bosque de cerezos en flor.jpg\|קליין\|לינקס\|{{ציטוטון\|איזהו חודש שהארץ מלאה דשאים ואילן מלא פירות - הוי אומר זה ניסן\|{{בבלי\|ראש השנה\|יא\|א}}}}]]
	אין אנהייב זענען די חדשים אין אידישן קאלענדאר גערופן געווארן לויט זייער צאל, אנגעהויבן פון ניסן; דער חודש האט אלזא געהייסן "החודש הראשון"{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יב\|ב}}; {{תנ"ך\|אסתר\|ג\|ז}}.}}. די תורה דערמאנט עס אויך מיט'ן נאמען "חודש האביב"{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|לד\|יח}}; {{תנ"ך\|דברים\|טז\|א}}.}}, וויבאלד עס דארף געפאלן אין דער סעזאן פון פרילינג ווען די תבואה הייבט אן ווערן געצייטיגט{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|כא\|א}}, און רש"י.}}. דער נאמען ווערט אויך אויסגעטייטשט אלס [[רמז]]: אב י"ב, זייענדיג דער שפיץ פון אלע צוועלף חדשים{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יג\|ד\|מפרש=רבינו בחיי}}}}.		אין אנהייב זענען די חדשים אין אידישן קאלענדאר גערופן געווארן לויט זייער צאל, אנגעהויבן פון ניסן; דער חודש האט אלזא געהייסן "החודש הראשון"{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יב\|ב}}; {{תנ"ך\|אסתר\|ג\|ז}}.}}. די תורה דערמאנט עס אויך מיט'ן נאמען "חודש האביב"{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|לד\|יח}}; {{תנ"ך\|דברים\|טז\|א}}.}}, וויבאלד עס דארף געפאלן אין דער סעזאן פון פרילינג ווען די תבואה הייבט אן ווערן געצייטיגט{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|כא\|א}}, און רש"י.}}. דער נאמען ווערט אויך אויסגעטייטשט אלס [[רמז]]: אב י"ב, זייענדיג דער שפיץ פון אלע צוועלף חדשים{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יג\|ד\|מפרש=רבינו בחיי}}}}.
שורה 44:		שורה 44:
	ניסן איז אויך דער נאמען פאר דער מאנאט אפריל אין פילע לענדער אין [[מיטל מזרח]].		ניסן איז אויך דער נאמען פאר דער מאנאט אפריל אין פילע לענדער אין [[מיטל מזרח]].

	== סימבאלן און אייגנשאפטן ==		==סימבאלן און אייגנשאפטן==
	דער [[גלגל המזלות\|מזל]] פון דעם חודש איז [[מזל טלה]]{{הערה\|1=[[ספר יצירה]] [https://shitufta.org.il/Otzar_Midrashim,_Sefer_Yetzirah/5?selectedunittext=7 פרק ה' משנה ז']\|שם=יצירה}}, צוליב א שטערן גרופע וואס האט אמאל געדינט אלס הינטערגרונט צו די [[זון]] אין דעם חודש{{ביאור\|די נעמען פון די מזלות וואס ווערן דא דערמאנט, זענען געבארגטע טערמינען פאר פאזיציעס פון דער זון איבערן {{קישור שפה\|עברית\|מישור המילקה\|עקליפטיק}}, אבער די עצם שטערן גרופעס נאך וועמען זיי הייסן זענען שוין פון לאנג אפגערוקט{{הערה\|{{רמב"ם\|יסודי התורה\|ג\|ז}}}}.}}. אין די [[ים המלח מגילות]] פון דער כת פון קומראן איז [[מזל שור]] דער מזל פון חודש ניסן{{הערה\|[https://www.deadseascrolls.org.il/explore-the-archive/image/B-513184 בילד].}}.		דער [[גלגל המזלות\|מזל]] פון דעם חודש איז [[מזל טלה]]{{הערה\|1=[[ספר יצירה]] [https://shitufta.org.il/Otzar_Midrashim,_Sefer_Yetzirah/5?selectedunittext=7 פרק ה' משנה ז']\|שם=יצירה}}, צוליב א שטערן גרופע וואס האט אמאל געדינט אלס הינטערגרונט צו די [[זון]] אין דעם חודש{{ביאור\|די נעמען פון די מזלות וואס ווערן דא דערמאנט, זענען געבארגטע טערמינען פאר פאזיציעס פון דער זון איבערן {{קישור שפה\|עברית\|מישור המילקה\|עקליפטיק}}, אבער די עצם שטערן גרופעס נאך וועמען זיי הייסן זענען שוין פון לאנג אפגערוקט{{הערה\|{{רמב"ם\|יסודי התורה\|ג\|ז}}}}.}}. אין די [[ים המלח מגילות]] פון דער כת פון קומראן איז [[מזל שור]] דער מזל פון חודש ניסן{{הערה\|[https://www.deadseascrolls.org.il/explore-the-archive/image/B-513184 בילד].}}.

שורה 59:		שורה 59:
	דער ערשטער האלב חודש ענדיגט די צייט פון "קור", און דער צווייטער האלב חודש הייבט אן די צייט פון "קציר", וועלכע ווערן דערמאנט אין פסוק{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|ח\|כב}}}} {{ציטוטון\|זֶרַע וְקָצִיר וְקֹר וָחֹם וְקַיִץ וָחֹרֶף וְיוֹם וָלַיְלָה לֹא יִשְׁבֹּתוּ}}{{הערה\|{{בבלי\|בבא מציעא\|קו\|ב}}}}. אין חז"ל ווערט דערמאנט אלס אן עקסטערער חסד דער מילדער וועטער פון די צייט ווען אידן זענען ארויס פון מצרים{{הערה\|{{מדרש רבה\|במדבר\|ג}}}}.		דער ערשטער האלב חודש ענדיגט די צייט פון "קור", און דער צווייטער האלב חודש הייבט אן די צייט פון "קציר", וועלכע ווערן דערמאנט אין פסוק{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|ח\|כב}}}} {{ציטוטון\|זֶרַע וְקָצִיר וְקֹר וָחֹם וְקַיִץ וָחֹרֶף וְיוֹם וָלַיְלָה לֹא יִשְׁבֹּתוּ}}{{הערה\|{{בבלי\|בבא מציעא\|קו\|ב}}}}. אין חז"ל ווערט דערמאנט אלס אן עקסטערער חסד דער מילדער וועטער פון די צייט ווען אידן זענען ארויס פון מצרים{{הערה\|{{מדרש רבה\|במדבר\|ג}}}}.

	== דינים און מנהגים ==		==דינים און מנהגים==
	רוב טעג פון חודש ניסן ווערן פאררעכנט [[ימים טובים]], אנגעהויבן פון די טעג ווען די [[נשיא]]ים האבן געברענגט זייערע [[קרבנות הנשיאים\|קרבנות]]{{הערה\|{{מסכת קטנה\|סופרים\|כא}}}}, און דערנאך די טעג פון ערב פסח און [[פסח]]. מען זאגט דעריבער נישט קיין [[תחנון]] און מען טוט נישט [[תענית\|פאסטן]] און מען רעכט נישט אפ [[הספד]]ים אינעם גאנצן חודש{{הערה\|{{שלחן ערוך\|אורח חיים\|תכט\|ב}}}}. טייל האבן יא געזאגט תחנון און ערלויבט הספדים אין די לעצטע טעג פון חודש, פון נאך אסרו חג{{הערה\|{{טור\|אורח חיים\|תכט}}\|שם=טור}}, און לויט זיי מעג מען אויך פאסטן אין די טעג{{הערה\|דארט=טור\|בית יוסף, דארט, בדעת הטור.}}.		רוב טעג פון חודש ניסן ווערן פאררעכנט [[ימים טובים]], אנגעהויבן פון די טעג ווען די [[נשיא]]ים האבן געברענגט זייערע [[קרבנות הנשיאים\|קרבנות]]{{הערה\|{{מסכת קטנה\|סופרים\|כא}}}}, און דערנאך די טעג פון ערב פסח און [[פסח]]. מען זאגט דעריבער נישט קיין [[תחנון]] און מען טוט נישט [[תענית\|פאסטן]] און מען רעכט נישט אפ [[הספד]]ים אינעם גאנצן חודש{{הערה\|{{שלחן ערוך\|אורח חיים\|תכט\|ב}}}}. טייל האבן יא געזאגט תחנון און ערלויבט הספדים אין די לעצטע טעג פון חודש, פון נאך אסרו חג{{הערה\|{{טור\|אורח חיים\|תכט}}\|שם=טור}}, און לויט זיי מעג מען אויך פאסטן אין די טעג{{הערה\|דארט=טור\|בית יוסף, דארט, בדעת הטור.}}.

שורה 72:		שורה 72:
	אן אנדערע ברכה, [[ברכת החמה]], ווערט געזאגט איינמאל אין 28 יאר ווען דער [[זון]] קומט אן צום זעלבן ארט אין אן ענליכן צייט ווי ביים באשאף{{הערה\|זעט: {{בבלי\|ברכות\|נט\|ב}}}}. דאס קומט כמעט אלעמאל אויס אין חודש ניסן{{הערה\|32 מאל אין ניסן דורכאויס גאנץ אלף הששי, און פיר מאל אין אדר.}}.		אן אנדערע ברכה, [[ברכת החמה]], ווערט געזאגט איינמאל אין 28 יאר ווען דער [[זון]] קומט אן צום זעלבן ארט אין אן ענליכן צייט ווי ביים באשאף{{הערה\|זעט: {{בבלי\|ברכות\|נט\|ב}}}}. דאס קומט כמעט אלעמאל אויס אין חודש ניסן{{הערה\|32 מאל אין ניסן דורכאויס גאנץ אלף הששי, און פיר מאל אין אדר.}}.

	== מועדים וזמנים ==		==מועדים וזמנים==
	[[טעקע:Pessach Pesach Pascha Judentum Ungesaeuert Seder datafox.jpg\|קליין\|לינקס\|דער [[סדר נאכט\|סדר טיש]] ווערט אפגעראכטן אין די צענטראלע נאכט פון חודש ניסן.]]		[[טעקע:Pessach Pesach Pascha Judentum Ungesaeuert Seder datafox.jpg\|קליין\|לינקס\|דער [[סדר נאכט\|סדר טיש]] ווערט אפגעראכטן אין די צענטראלע נאכט פון חודש ניסן.]]
	* '''[[שבת החודש]]''' – געפאלט אויס אין טייל יארן אין שבת ראש חודש ניסן{{ביאור\|אין [[הכז יאר\|הכז]], [[בשז יאר\|בשז]], און [[גכז יאר]]ן, ארום 28.03% פון אלע יארן.}}		*'''[[שבת החודש]]''' – געפאלט אויס אין טייל יארן אין שבת ראש חודש ניסן{{ביאור\|אין [[הכז יאר\|הכז]], [[בשז יאר\|בשז]], און [[גכז יאר]]ן, ארום 28.03% פון אלע יארן.}}
	* [[א' ניסן\|א']]-[[י"ב ניסן]] – טעג פון די '''[[קרבנות הנשיאים]]'''		*[[א' ניסן\|א']]-[[י"ב ניסן]] – טעג פון די '''[[קרבנות הנשיאים]]'''
	* '''[[שבת הגדול]]''' – דער שבת בעפאר פסח		*'''[[שבת הגדול]]''' – דער שבת בעפאר פסח
	* [[י"ד ניסן]] – '''[[ערב פסח]]''', מיט פארשידענע הלכות און מנהגים מער ווי א געווענליכער ערב יום טוב		*[[י"ד ניסן]] – '''[[ערב פסח]]''', מיט פארשידענע הלכות און מנהגים מער ווי א געווענליכער ערב יום טוב
	* [[ט"ו ניסן\|ט"ו]]-[[כ"א ניסן]] – '''[[פסח]]''', דער יום טוב וואס באצייכנט [[יציאת מצרים]]		*[[ט"ו ניסן\|ט"ו]]-[[כ"א ניסן]] – '''[[פסח]]''', דער יום טוב וואס באצייכנט [[יציאת מצרים]]
	** כ"א ניסן – '''[[שביעי של פסח]]''', ווען עס ווערט עקסטער באצייכנט דער [[קריעת ים סוף]]		**כ"א ניסן – '''[[שביעי של פסח]]''', ווען עס ווערט עקסטער באצייכנט דער [[קריעת ים סוף]]
	** [[כ"ב ניסן]] – '''[[אחרון של פסח]]''', דער לעצטער טאג פסח אין [[חוץ לארץ]], ווען עס איז איינגעפירט נאכצולאזן פון געוויסע חומרות פון גאנץ פסח		**[[כ"ב ניסן]] – '''[[אחרון של פסח]]''', דער לעצטער טאג פסח אין [[חוץ לארץ]], ווען עס איז איינגעפירט נאכצולאזן פון געוויסע חומרות פון גאנץ פסח
	* '''[[מימונא]]''' – א פייערונג פון [[מאראקא]]נער אידן אין [[אסרו חג]] פסח (כ"ב ניסן אין ארץ ישראל, [[כ"ג ניסן]] אין חוץ לארץ)		*'''[[מימונא]]''' – א פייערונג פון [[מאראקא]]נער אידן אין [[אסרו חג]] פסח (כ"ב ניסן אין ארץ ישראל, [[כ"ג ניסן]] אין חוץ לארץ)
	* '''[[ספירת העומר]]''' – אנגעהויבן פון [[ט"ז ניסן]], די ערשטע פון די 49 טעג וועלכע מען ציילט ביז [[שבועות]]		*'''[[ספירת העומר]]''' – אנגעהויבן פון [[ט"ז ניסן]], די ערשטע פון די 49 טעג וועלכע מען ציילט ביז [[שבועות]]

	==נאטיצן==		==נאטיצן==

י'הושע: /* נאמען */ פון ענגלישן וויקיפעדיע (אכד'יש ווערט נישט געשריבן מיט לאטיינישע בוכשטאבן)

2024-04-10T18:28:00Z

נאמען: פון ענגלישן וויקיפעדיע (אכד'יש ווערט נישט געשריבן מיט לאטיינישע בוכשטאבן)

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 18:28, 10 אפריל 2024
שורה 34:		שורה 34:
	אין אנהייב זענען די חדשים אין אידישן קאלענדאר גערופן געווארן לויט זייער צאל, אנגעהויבן פון ניסן; דער חודש האט אלזא געהייסן "החודש הראשון"{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יב\|ב}}; {{תנ"ך\|אסתר\|ג\|ז}}.}}. די תורה דערמאנט עס אויך מיט'ן נאמען "חודש האביב"{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|לד\|יח}}; {{תנ"ך\|דברים\|טז\|א}}.}}, וויבאלד עס דארף געפאלן אין דער סעזאן פון פרילינג ווען די תבואה הייבט אן ווערן געצייטיגט{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|כא\|א}}, און רש"י.}}. דער נאמען ווערט אויך אויסגעטייטשט אלס [[רמז]]: אב י"ב, זייענדיג דער שפיץ פון אלע צוועלף חדשים{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יג\|ד\|מפרש=רבינו בחיי}}}}.		אין אנהייב זענען די חדשים אין אידישן קאלענדאר גערופן געווארן לויט זייער צאל, אנגעהויבן פון ניסן; דער חודש האט אלזא געהייסן "החודש הראשון"{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יב\|ב}}; {{תנ"ך\|אסתר\|ג\|ז}}.}}. די תורה דערמאנט עס אויך מיט'ן נאמען "חודש האביב"{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|לד\|יח}}; {{תנ"ך\|דברים\|טז\|א}}.}}, וויבאלד עס דארף געפאלן אין דער סעזאן פון פרילינג ווען די תבואה הייבט אן ווערן געצייטיגט{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|כא\|א}}, און רש"י.}}. דער נאמען ווערט אויך אויסגעטייטשט אלס [[רמז]]: אב י"ב, זייענדיג דער שפיץ פון אלע צוועלף חדשים{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יג\|ד\|מפרש=רבינו בחיי}}}}.

	דער רעלעוואנטער מאנאט איז גערופן געווארן "ניסן" אין [[בבל]] און אין [[מעסאפאטאמיע]] בכלל, פון אכד'יש ~~Nisanu~~, וואס ווערט פארגעשלאגן צו באדייטן "שפראצונג" (ווי ניצן אין לשון קודש) אדער "אנהייב"{{הערה\|{{צ-מאמר\|מחבר=W. Muss-Arnolt\|שם=The Names of the Assyro-Babylonian Months and Their Regents\|כתב עת=Journal of Biblical Literature\|כרך=11\|עמ=72–94\|שנת הוצאה=1892\|קישור=https://hdl.handle.net/2027/mdp.39015030576584\|JSTOR=3259081}}\|כיוון=שמאל}}. אין די תקופה פון [[גלות בבל]] און [[שיבת ציון]] איז דער נאמען אריינגעקומען אויך אין אידישע באנוץ, ווי די נעמען פון אלע חדשים{{הערה\|{{ירושלמי\|ראש השנה\|א\|ב}}}}, און עס ווערט דערמאנט אין תנ"ך: {{ציטוטון\|בַּחֹדֶשׁ הָרִאשׁוֹן הוּא חֹדֶשׁ נִיסָן\|{{תנ"ך\|אסתר\|ג\|ז}}}}.		דער רעלעוואנטער מאנאט איז גערופן געווארן "ניסן" אין [[בבל]] און אין [[מעסאפאטאמיע]] בכלל, פון [[אכד'יש]]: 𒌗𒁈 ("ניסאנו"), וואס ווערט פארגעשלאגן צו באדייטן "שפראצונג" (ווי "ניצן" אין לשון קודש) אדער "אנהייב"{{הערה\|{{צ-מאמר\|מחבר=W. Muss-Arnolt\|שם=The Names of the Assyro-Babylonian Months and Their Regents\|כתב עת=Journal of Biblical Literature\|כרך=11\|עמ=72–94\|שנת הוצאה=1892\|קישור=https://hdl.handle.net/2027/mdp.39015030576584\|JSTOR=3259081}}\|כיוון=שמאל}}. אין די תקופה פון [[גלות בבל]] און [[שיבת ציון]] איז דער נאמען אריינגעקומען אויך אין אידישע באנוץ, ווי די נעמען פון אלע חדשים{{הערה\|{{ירושלמי\|ראש השנה\|א\|ב}}}}, און עס ווערט דערמאנט אין תנ"ך: {{ציטוטון\|בַּחֹדֶשׁ הָרִאשׁוֹן הוּא חֹדֶשׁ נִיסָן\|{{תנ"ך\|אסתר\|ג\|ז}}}}.

	דער נאמען איז אויך געווארן אויסגעטייטשט פון לשון "[[נס]]", ווייל אין דעם חודש האט השי"ת באוויזן זיינע ניסים פאר די אידן{{הערה\|זעט: [[יעקב ישראל סטאל]], "[https://www.machonso.org/hamaayan/?gilayon=25&id=922 שמו של חודש ניסן על-שֵׁם הניסים]", '''[[המעין]]''' נב [ג] (ניסן תשע"ב), עמ' 15–23.}}.		דער נאמען איז אויך געווארן אויסגעטייטשט פון לשון "[[נס]]", ווייל אין דעם חודש האט השי"ת באוויזן זיינע ניסים פאר די אידן{{הערה\|זעט: [[יעקב ישראל סטאל]], "[https://www.machonso.org/hamaayan/?gilayon=25&id=922 שמו של חודש ניסן על-שֵׁם הניסים]", '''[[המעין]]''' נב [ג] (ניסן תשע"ב), עמ' 15–23.}}.

צמא לדעת: הגהה

2024-04-08T21:36:47Z

הגהה

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 21:36, 8 אפריל 2024
שורה 91:		שורה 91:

	{{חדשים}}		{{חדשים}}
	[[:קאַטעגאָריע:ניסן\|*]]		[[קאַטעגאָריע:ניסן\|*]]
	[[:קאַטעגאָריע:המכלול ארטיקלען]]		[[קאַטעגאָריע:המכלול ארטיקלען]]
	[[:קאַטעגאָריע:חדשים]]		[[קאַטעגאָריע:חדשים]]
	[[HE:ניסן]]		[[HE:ניסן]]

צמא לדעת: צמא לדעת האט אריבערגעפירט בלאט דרעפט:ניסן צו ניסן אן לאזן א ווייטערפירונג

2024-04-08T21:36:23Z

צמא לדעת האט אריבערגעפירט בלאט דרעפט:ניסן צו ניסן אן לאזן א ווייטערפירונג

→ עלטערע ווערסיע

רעוויזיע פון 21:36, 8 אפריל 2024

צמא לדעת: שיריים

2024-04-08T21:34:14Z

שיריים

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 21:34, 8 אפריל 2024
שורה 26:		שורה 26:
	ניסן דינט אלס דער אנהייב פון יאר לגבי פארשידענע דינים: פאר [[מלך\|מלכים]]{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|ב\|א}}}}, אידישע קעניגן, וואס זייערע יארן האבן זיך גערעכנט אנגעהויבן פון א' ניסן{{ביאור\|לויט איין דעה רעכענען זיך אויך די יארן פון די גוי'אישע קעניגן פון ניסן{{הערה\|רבי אלעזר בשם רבי חנינא אין {{ירושלמי\|ראש השנה\|א\|א}}}}, אבער לויט די אנגענומענע דעה רעכענען זיי זיך פון תשרי{{הערה\|חיפה, ירושלמי דארט; {{בבלי\|ראש השנה\|ג\|א}}.}}.}}, און פאר [[תרומת הלשכה]]{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|ז\|א}}\|שם=רהזא}}, צוליב וואס די [[קרבן\|קרבנות]] פון א' ניסן און ווייטער האבן געדארפט זיין געקויפט פון די פרישע [[מחצית השקל\|שקלים]]. לויט טייל מקורות איז עס אויך דער אנהייב יאר פאר שכירות בתים, אז אויב האט מען פארדינגען א הויז אין א' אדר פאר "שנה זו" קען מען ענדיגן דעם אפמאך אין א' ניסן, און פאר עיבורין, וויבאלד א יאר קען שוין נישט ווערן באשטימט אלס עיבור יאר פון ניסן און ווייטער{{הערה\|שם=רהזא}}.		ניסן דינט אלס דער אנהייב פון יאר לגבי פארשידענע דינים: פאר [[מלך\|מלכים]]{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|ב\|א}}}}, אידישע קעניגן, וואס זייערע יארן האבן זיך גערעכנט אנגעהויבן פון א' ניסן{{ביאור\|לויט איין דעה רעכענען זיך אויך די יארן פון די גוי'אישע קעניגן פון ניסן{{הערה\|רבי אלעזר בשם רבי חנינא אין {{ירושלמי\|ראש השנה\|א\|א}}}}, אבער לויט די אנגענומענע דעה רעכענען זיי זיך פון תשרי{{הערה\|חיפה, ירושלמי דארט; {{בבלי\|ראש השנה\|ג\|א}}.}}.}}, און פאר [[תרומת הלשכה]]{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|ז\|א}}\|שם=רהזא}}, צוליב וואס די [[קרבן\|קרבנות]] פון א' ניסן און ווייטער האבן געדארפט זיין געקויפט פון די פרישע [[מחצית השקל\|שקלים]]. לויט טייל מקורות איז עס אויך דער אנהייב יאר פאר שכירות בתים, אז אויב האט מען פארדינגען א הויז אין א' אדר פאר "שנה זו" קען מען ענדיגן דעם אפמאך אין א' ניסן, און פאר עיבורין, וויבאלד א יאר קען שוין נישט ווערן באשטימט אלס עיבור יאר פון ניסן און ווייטער{{הערה\|שם=רהזא}}.

	לויט [[רבי יהושע בן חנניה]] איז [[בריאת העולם\|דער וועלט באשאפן געווארן]] אין ניסן, א צייט ווען עס האבן זיך אויך אויסגעשפילט פארשידענע צענטראלע געשעענישן אין אידישע היסטאריע{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|יא\|א}}}}. דאס איז אין קעגנזאץ צו די מיינונג פון רבי אליעזר, לויט וועמען בריאת העולם און רוב פון די געשעענישן זענען פארגעקומען אין תשרי.		לויט [[רבי יהושע בן חנניה]] איז [[בריאת העולם\|דער וועלט באשאפן געווארן]] אין ניסן, א צייט ווען עס האבן זיך אויך אויסגעשפילט פארשידענע צענטראלע געשעענישן אין אידישע היסטאריע{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|יא\|א}}\|שם=רהיא}}. דאס איז אין קעגנזאץ צו די מיינונג פון רבי אליעזר, לויט וועמען בריאת העולם און רוב פון די געשעענישן זענען פארגעקומען אין תשרי.

	ביי די אידן פון [[טוניסיע]] און [[ליביע]] איז איינגעפירט צו פראווען א "בסיסא" צערעמאניע אין די נאכט צו ראש חודש ניסן, וואס רעכנט אריין וואונטשן פאר א גוטע געבענטשטע יאר, צו באצייכענען דער יאר וואס הייבט זיך אן אין ניסן{{הערה\|{{אוצר החכמה\|רפאל סרוסי\|מנהגי לוב טראבלס\|617941\|\|page=94}}}}.		ביי די אידן פון [[טוניסיע]] און [[ליביע]] איז איינגעפירט צו פראווען א "בסיסא" צערעמאניע אין די נאכט צו ראש חודש ניסן, וואס רעכנט אריין וואונטשן פאר א גוטע געבענטשטע יאר, צו באצייכענען דער יאר וואס הייבט זיך אן אין ניסן{{הערה\|{{אוצר החכמה\|רפאל סרוסי\|מנהגי לוב טראבלס\|617941\|\|page=94}}}}.
שורה 54:		שורה 54:

	דער מלאך [[מיכאל]] הערשט איבער דעם חודש{{הערה\|{{זוהר\|יתרו}}}}.		דער מלאך [[מיכאל]] הערשט איבער דעם חודש{{הערה\|{{זוהר\|יתרו}}}}.

			חודש ניסן ווערט אנגעגעבן אין חז"ל אלס א צייט וואס איז מסוגל פאר ישועות פאר אידן, אריינגערעכנט די צוקונפטיגע [[גאולה]]{{הערה\|שם=רהיא}}, און ווערט באצייכנט דורך [[רבי אלעזר הקליר]] אלס "החודש אשר ישועות בו מקיפות"{{הערה\|מוסף לשבת החודש}}. אין מדרש ווערט אויסגעדריקט אז קיין שום חודש איז נישט אזוי גרויס ווי ניסן{{הערה\|{{מדרש רבה\|שמות\|טו\|א}}}}. ביי [[חסידות\|חסידים]] האט מען געזאגט, אז די ערשטע צוועלף טעג פון ניסן פארמאגן אין זיך דעם כח פון די צוועלף חדשים פון יאר{{הערה\|אגרא דכלה, פרשת פקודי}}, און אז דער חודש רעכנט אריין אין זיך די מעלות פון אלע אנדערע חדשים און צייטן{{הערה\|מי השילוח, פרשת כי תשא}}.

	דער ערשטער האלב חודש ענדיגט די צייט פון "קור", און דער צווייטער האלב חודש הייבט אן די צייט פון "קציר", וועלכע ווערן דערמאנט אין פסוק{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|ח\|כב}}}} {{ציטוטון\|זֶרַע וְקָצִיר וְקֹר וָחֹם וְקַיִץ וָחֹרֶף וְיוֹם וָלַיְלָה לֹא יִשְׁבֹּתוּ}}{{הערה\|{{בבלי\|בבא מציעא\|קו\|ב}}}}. אין חז"ל ווערט דערמאנט אלס אן עקסטערער חסד דער מילדער וועטער פון די צייט ווען אידן זענען ארויס פון מצרים{{הערה\|{{מדרש רבה\|במדבר\|ג}}}}.		דער ערשטער האלב חודש ענדיגט די צייט פון "קור", און דער צווייטער האלב חודש הייבט אן די צייט פון "קציר", וועלכע ווערן דערמאנט אין פסוק{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|ח\|כב}}}} {{ציטוטון\|זֶרַע וְקָצִיר וְקֹר וָחֹם וְקַיִץ וָחֹרֶף וְיוֹם וָלַיְלָה לֹא יִשְׁבֹּתוּ}}{{הערה\|{{בבלי\|בבא מציעא\|קו\|ב}}}}. אין חז"ל ווערט דערמאנט אלס אן עקסטערער חסד דער מילדער וועטער פון די צייט ווען אידן זענען ארויס פון מצרים{{הערה\|{{מדרש רבה\|במדבר\|ג}}}}.
שורה 59:		שורה 61:
	== דינים און מנהגים ==		== דינים און מנהגים ==
	רוב טעג פון חודש ניסן ווערן פאררעכנט [[ימים טובים]], אנגעהויבן פון די טעג ווען די [[נשיא]]ים האבן געברענגט זייערע [[קרבנות הנשיאים\|קרבנות]]{{הערה\|{{מסכת קטנה\|סופרים\|כא}}}}, און דערנאך די טעג פון ערב פסח און [[פסח]]. מען זאגט דעריבער נישט קיין [[תחנון]] און מען טוט נישט [[תענית\|פאסטן]] און מען רעכט נישט אפ [[הספד]]ים אינעם גאנצן חודש{{הערה\|{{שלחן ערוך\|אורח חיים\|תכט\|ב}}}}. טייל האבן יא געזאגט תחנון און ערלויבט הספדים אין די לעצטע טעג פון חודש, פון נאך אסרו חג{{הערה\|{{טור\|אורח חיים\|תכט}}\|שם=טור}}, און לויט זיי מעג מען אויך פאסטן אין די טעג{{הערה\|דארט=טור\|בית יוסף, דארט, בדעת הטור.}}.		רוב טעג פון חודש ניסן ווערן פאררעכנט [[ימים טובים]], אנגעהויבן פון די טעג ווען די [[נשיא]]ים האבן געברענגט זייערע [[קרבנות הנשיאים\|קרבנות]]{{הערה\|{{מסכת קטנה\|סופרים\|כא}}}}, און דערנאך די טעג פון ערב פסח און [[פסח]]. מען זאגט דעריבער נישט קיין [[תחנון]] און מען טוט נישט [[תענית\|פאסטן]] און מען רעכט נישט אפ [[הספד]]ים אינעם גאנצן חודש{{הערה\|{{שלחן ערוך\|אורח חיים\|תכט\|ב}}}}. טייל האבן יא געזאגט תחנון און ערלויבט הספדים אין די לעצטע טעג פון חודש, פון נאך אסרו חג{{הערה\|{{טור\|אורח חיים\|תכט}}\|שם=טור}}, און לויט זיי מעג מען אויך פאסטן אין די טעג{{הערה\|דארט=טור\|בית יוסף, דארט, בדעת הטור.}}.

			טייל קהילות פירן זיך אז אן [[אבילות\|אבל]] דאוונט נישט פאר'ן עמוד דורכאויס חודש ניסן{{הערה\|מקור חיים, סימן קל"ב}}.

	[[בית דין]] טוט נישט רופן צו [[דין תורה]] אין חודש ניסן, וויבאלד דער בעל דין איז פארנומען מיט די ימים טובים פון חודש{{הערה\|{{שלחן ערוך\|חושן משפט\|ה\|ב}}}}.		[[בית דין]] טוט נישט רופן צו [[דין תורה]] אין חודש ניסן, וויבאלד דער בעל דין איז פארנומען מיט די ימים טובים פון חודש{{הערה\|{{שלחן ערוך\|חושן משפט\|ה\|ב}}}}.

			לויט א מקור, דארף מען פארמערן מיט [[פרייד]] אין חודש ניסן ווי אין חודש אדר{{הערה\|אליה רבה סימן תרפ"ח ס"ק ח', באזירט אויף {{בבלי\|תענית\|כט\|א\|מפרש=רש"י\|ד"ה=משנכנס}}.}}. לויט א מקור זאל מען פרובירן צו באשטימען א [[חתונה]] אין חודש ניסן{{הערה\|מנהגי נישואין-קאפיטשניץ (ירושלים תשס"ה), עמ' קי"ד}}.

	אין גמרא ווערט דערמאנט [[ברכת האילנות\|א ברכה]] וואס ווערט געזאגט אין די טעג פון ניסן, ווען מען זעט די [[בוים\|ביימער]] שפראצן{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|מג\|ב}}}}. אין די פוסקים שטייט אז די ברכה קען געזאגט ווערן אויך אין אנדערע חדשים{{הערה\|{{משנה ברורה\|רכו\|א}}}}, אבער על פי קבלה זאל מען אויפפאסן אז עס זאל זיין דווקא אין ניסן{{הערה\|ברכי יוסף, סימן רכ"ו}}.		אין גמרא ווערט דערמאנט [[ברכת האילנות\|א ברכה]] וואס ווערט געזאגט אין די טעג פון ניסן, ווען מען זעט די [[בוים\|ביימער]] שפראצן{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|מג\|ב}}}}. אין די פוסקים שטייט אז די ברכה קען געזאגט ווערן אויך אין אנדערע חדשים{{הערה\|{{משנה ברורה\|רכו\|א}}}}, אבער על פי קבלה זאל מען אויפפאסן אז עס זאל זיין דווקא אין ניסן{{הערה\|ברכי יוסף, סימן רכ"ו}}.

צמא לדעת: /* נאמען */ בילד

2024-04-08T20:52:13Z

נאמען: בילד

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 20:52, 8 אפריל 2024
שורה 31:		שורה 31:

	== נאמען ==		== נאמען ==
			[[טעקע:Camino entre el bosque de cerezos en flor.jpg\|קליין\|לינקס\|{{ציטוטון\|איזהו חודש שהארץ מלאה דשאים ואילן מלא פירות - הוי אומר זה ניסן\|{{בבלי\|ראש השנה\|יא\|א}}}}]]
	אין אנהייב זענען די חדשים אין אידישן קאלענדאר גערופן געווארן לויט זייער צאל, אנגעהויבן פון ניסן; דער חודש האט אלזא געהייסן "החודש הראשון"{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יב\|ב}}; {{תנ"ך\|אסתר\|ג\|ז}}.}}. די תורה דערמאנט עס אויך מיט'ן נאמען "חודש האביב"{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|לד\|יח}}; {{תנ"ך\|דברים\|טז\|א}}.}}, וויבאלד עס דארף געפאלן אין דער סעזאן פון פרילינג ווען די תבואה הייבט אן ווערן געצייטיגט{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|כא\|א}}, און רש"י.}}. דער נאמען ווערט אויך אויסגעטייטשט אלס [[רמז]]: אב י"ב, זייענדיג דער שפיץ פון אלע צוועלף חדשים{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יג\|ד\|מפרש=רבינו בחיי}}}}.		אין אנהייב זענען די חדשים אין אידישן קאלענדאר גערופן געווארן לויט זייער צאל, אנגעהויבן פון ניסן; דער חודש האט אלזא געהייסן "החודש הראשון"{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יב\|ב}}; {{תנ"ך\|אסתר\|ג\|ז}}.}}. די תורה דערמאנט עס אויך מיט'ן נאמען "חודש האביב"{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|לד\|יח}}; {{תנ"ך\|דברים\|טז\|א}}.}}, וויבאלד עס דארף געפאלן אין דער סעזאן פון פרילינג ווען די תבואה הייבט אן ווערן געצייטיגט{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|כא\|א}}, און רש"י.}}. דער נאמען ווערט אויך אויסגעטייטשט אלס [[רמז]]: אב י"ב, זייענדיג דער שפיץ פון אלע צוועלף חדשים{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יג\|ד\|מפרש=רבינו בחיי}}}}.

צמא לדעת: /* סימבאלן און אייגנשאפטן */ טעות הדפוס אויף שיתופתא...

2024-04-08T20:43:18Z

סימבאלן און אייגנשאפטן: טעות הדפוס אויף שיתופתא...

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 20:43, 8 אפריל 2024
שורה 48:		שורה 48:
	לויט דער [[זוהר]], איז חודש ניסן קעגן [[שבט ראובן]]{{הערה\|{{זוהר\|א\|קעג\|א}}. אזוי שטייט אויך אין [https://maagarim.hebrew-academy.org.il/Pages/PMain.aspx?mishibbur=939001&mm15=000001000000 קידוש ירחים לחודש ניסן] פון רבי פינחס ברבי יעקב הכהן; מגלה עמוקות, פרשת בא דרוש ד'; סידור בית יעקב להיעב"ץ, שער המפקד; ויקח משה, נאך פרשת ויחי.}}. לויט אנדערע, איז עס קעגן [[שבט יהודה]]{{הערה\|{{ילקוט שמעוני\|שמות\|תיח}}; {{היברובוקס\|רבי אברהם בן עזריאל\|ערוגת הבושם\|20833\|חלק א' עמוד 289\|page=308}}; {{היברובוקס\|רבי יוסף ג’יקטיליה\|שערי אורה\|20243\|סוף שער ה'\|page=135}}; מאמר כליל תכלת להאר"י, סוף ספר יצירה; פירוש הגר"א, סוף ספר יצירה; פרי צדיק, מאמרי ראש חודש אייר, און צדקת הצדיק פסקא רנ"ז.}}, אדער קעגן [[שבט יוסף]]{{הערה\|יערות דבש חלק א', סוף דרוש ב'}}, אדער קעגן [[שבט לוי]]{{הערה\|רסיסי לילה אות ל"ט}}.		לויט דער [[זוהר]], איז חודש ניסן קעגן [[שבט ראובן]]{{הערה\|{{זוהר\|א\|קעג\|א}}. אזוי שטייט אויך אין [https://maagarim.hebrew-academy.org.il/Pages/PMain.aspx?mishibbur=939001&mm15=000001000000 קידוש ירחים לחודש ניסן] פון רבי פינחס ברבי יעקב הכהן; מגלה עמוקות, פרשת בא דרוש ד'; סידור בית יעקב להיעב"ץ, שער המפקד; ויקח משה, נאך פרשת ויחי.}}. לויט אנדערע, איז עס קעגן [[שבט יהודה]]{{הערה\|{{ילקוט שמעוני\|שמות\|תיח}}; {{היברובוקס\|רבי אברהם בן עזריאל\|ערוגת הבושם\|20833\|חלק א' עמוד 289\|page=308}}; {{היברובוקס\|רבי יוסף ג’יקטיליה\|שערי אורה\|20243\|סוף שער ה'\|page=135}}; מאמר כליל תכלת להאר"י, סוף ספר יצירה; פירוש הגר"א, סוף ספר יצירה; פרי צדיק, מאמרי ראש חודש אייר, און צדקת הצדיק פסקא רנ"ז.}}, אדער קעגן [[שבט יוסף]]{{הערה\|יערות דבש חלק א', סוף דרוש ב'}}, אדער קעגן [[שבט לוי]]{{הערה\|רסיסי לילה אות ל"ט}}.

	חודש ניסן איז קעגן דעם אות [[ת]]{{הערה\|שם=יצירה}}.		חודש ניסן איז קעגן דעם אות [[ה]]{{הערה\|שם=יצירה}}.

	דער צירוף פון [[שם הוי"ה]] אין דעם חודש איז יהו"ה{{הערה\|[[אר"י]], פרי עץ חיים, שער י"ט פרק ג'}}, וואס גייט ארויס פון פסוק {{ציטוטון\|'''יִ'''שְׂמְחוּ '''הַ'''שָּׁמַיִם '''וְ'''תָגֵל '''הָ'''אָרֶץ}}{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|מט\|יא}}ִ}}.		דער צירוף פון [[שם הוי"ה]] אין דעם חודש איז יהו"ה{{הערה\|[[אר"י]], פרי עץ חיים, שער י"ט פרק ג'}}, וואס גייט ארויס פון פסוק {{ציטוטון\|'''יִ'''שְׂמְחוּ '''הַ'''שָּׁמַיִם '''וְ'''תָגֵל '''הָ'''אָרֶץ}}{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|מט\|יא}}ִ}}.

צמא לדעת: שיריים, בילד

2024-04-08T20:36:33Z

שיריים, בילד

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 20:36, 8 אפריל 2024
שורה 40:		שורה 40:

	אין דער {{קישור שפה\|עברית\|לוח גזר\|גזר קאלענדאר}} ווערט דער חודש אנגערופן "יֶרַח עֲצַד פִּשְׁתָ", דער חודש פון אויסרייסן די [[פלאקס]]{{הערה\|{{קישור כללי\|אדרעס=https://lib.cet.ac.il/PAGES/item.asp?item=4291\|קעפל=גזר קאלענדאר}}}}.		אין דער {{קישור שפה\|עברית\|לוח גזר\|גזר קאלענדאר}} ווערט דער חודש אנגערופן "יֶרַח עֲצַד פִּשְׁתָ", דער חודש פון אויסרייסן די [[פלאקס]]{{הערה\|{{קישור כללי\|אדרעס=https://lib.cet.ac.il/PAGES/item.asp?item=4291\|קעפל=גזר קאלענדאר}}}}.

			ניסן איז אויך דער נאמען פאר דער מאנאט אפריל אין פילע לענדער אין [[מיטל מזרח]].

	== סימבאלן און אייגנשאפטן ==		== סימבאלן און אייגנשאפטן ==
שורה 52:		שורה 54:
	דער מלאך [[מיכאל]] הערשט איבער דעם חודש{{הערה\|{{זוהר\|יתרו}}}}.		דער מלאך [[מיכאל]] הערשט איבער דעם חודש{{הערה\|{{זוהר\|יתרו}}}}.

	דער ערשטער האלב חודש ענדיגט די צייט פון "קור", און דער צווייטער האלב חודש הייבט אן די צייט פון "קציר", וועלכע ווערן דערמאנט אין פסוק{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|ח\|כב}}}} {{ציטוטון\|זֶרַע וְקָצִיר וְקֹר וָחֹם וְקַיִץ וָחֹרֶף וְיוֹם וָלַיְלָה לֹא יִשְׁבֹּתוּ}}{{הערה\|{{בבלי\|בבא מציעא\|קו\|ב}}}}.		דער ערשטער האלב חודש ענדיגט די צייט פון "קור", און דער צווייטער האלב חודש הייבט אן די צייט פון "קציר", וועלכע ווערן דערמאנט אין פסוק{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|ח\|כב}}}} {{ציטוטון\|זֶרַע וְקָצִיר וְקֹר וָחֹם וְקַיִץ וָחֹרֶף וְיוֹם וָלַיְלָה לֹא יִשְׁבֹּתוּ}}{{הערה\|{{בבלי\|בבא מציעא\|קו\|ב}}}}. אין חז"ל ווערט דערמאנט אלס אן עקסטערער חסד דער מילדער וועטער פון די צייט ווען אידן זענען ארויס פון מצרים{{הערה\|{{מדרש רבה\|במדבר\|ג}}}}.

	== דינים און מנהגים ==		== דינים און מנהגים ==
שורה 61:		שורה 63:
	אין גמרא ווערט דערמאנט [[ברכת האילנות\|א ברכה]] וואס ווערט געזאגט אין די טעג פון ניסן, ווען מען זעט די [[בוים\|ביימער]] שפראצן{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|מג\|ב}}}}. אין די פוסקים שטייט אז די ברכה קען געזאגט ווערן אויך אין אנדערע חדשים{{הערה\|{{משנה ברורה\|רכו\|א}}}}, אבער על פי קבלה זאל מען אויפפאסן אז עס זאל זיין דווקא אין ניסן{{הערה\|ברכי יוסף, סימן רכ"ו}}.		אין גמרא ווערט דערמאנט [[ברכת האילנות\|א ברכה]] וואס ווערט געזאגט אין די טעג פון ניסן, ווען מען זעט די [[בוים\|ביימער]] שפראצן{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|מג\|ב}}}}. אין די פוסקים שטייט אז די ברכה קען געזאגט ווערן אויך אין אנדערע חדשים{{הערה\|{{משנה ברורה\|רכו\|א}}}}, אבער על פי קבלה זאל מען אויפפאסן אז עס זאל זיין דווקא אין ניסן{{הערה\|ברכי יוסף, סימן רכ"ו}}.

	אן אנדערע ברכה, [[ברכת החמה]], ווערט געזאגט איינמאל אין 28 יאר ווען דער [[זון]] קומט אן צום זעלבן ארט אין אן ענליכן צייט ווי ביים באשאף{{הערה\|זעט: {{בבלי\|ברכות\|נט\|ב}}}}. דאס קומט כמעט אלעמאל אויס אין חודש ניסן.		אן אנדערע ברכה, [[ברכת החמה]], ווערט געזאגט איינמאל אין 28 יאר ווען דער [[זון]] קומט אן צום זעלבן ארט אין אן ענליכן צייט ווי ביים באשאף{{הערה\|זעט: {{בבלי\|ברכות\|נט\|ב}}}}. דאס קומט כמעט אלעמאל אויס אין חודש ניסן{{הערה\|32 מאל אין ניסן דורכאויס גאנץ אלף הששי, און פיר מאל אין אדר.}}.

	== מועדים וזמנים ==		== מועדים וזמנים ==
			[[טעקע:Pessach Pesach Pascha Judentum Ungesaeuert Seder datafox.jpg\|קליין\|לינקס\|דער [[סדר נאכט\|סדר טיש]] ווערט אפגעראכטן אין די צענטראלע נאכט פון חודש ניסן.]]
	* '''[[שבת החודש]]''' – געפאלט אויס אין טייל יארן אין שבת ראש חודש ניסן{{ביאור\|אין [[הכז יאר\|הכז]], [[בשז יאר\|בשז]], און [[גכז יאר]]ן, ארום 28.03% פון אלע יארן.}}		* '''[[שבת החודש]]''' – געפאלט אויס אין טייל יארן אין שבת ראש חודש ניסן{{ביאור\|אין [[הכז יאר\|הכז]], [[בשז יאר\|בשז]], און [[גכז יאר]]ן, ארום 28.03% פון אלע יארן.}}
	* [[א' ניסן\|א']]-[[י"ב ניסן]] – טעג פון די '''[[קרבנות הנשיאים]]'''		* [[א' ניסן\|א']]-[[י"ב ניסן]] – טעג פון די '''[[קרבנות הנשיאים]]'''
			* '''[[שבת הגדול]]''' – דער שבת בעפאר פסח
	* [[י"ד ניסן]] – '''[[ערב פסח]]''', מיט פארשידענע הלכות און מנהגים מער ווי א געווענליכער ערב יום טוב		* [[י"ד ניסן]] – '''[[ערב פסח]]''', מיט פארשידענע הלכות און מנהגים מער ווי א געווענליכער ערב יום טוב
	* [[ט"ו ניסן\|ט"ו]]-[[כ"א ניסן]] – '''[[פסח]]''', דער יום טוב וואס באצייכנט [[יציאת מצרים]]		* [[ט"ו ניסן\|ט"ו]]-[[כ"א ניסן]] – '''[[פסח]]''', דער יום טוב וואס באצייכנט [[יציאת מצרים]]

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 22:25, 23 מאי 2024
שורה 1:		שורה 1:
	{{דעסקריפציע\|זיבעטער חודש ציילנדיג פון תשרי, ערשטער ציילנדיג פון ניסן}}		{{דעסקריפציע\|זיבעטער חודש ציילנדיג פון תשרי, ערשטער ציילנדיג פון ניסן}}
	{{לוח חודשי עברי בחמש שנים\|7}}		{{לוח חודשי עברי בחמש שנים\|7}}
	'''ניסן''' איז דער [[7 (נומער)\|זיבעטער]] [[חודש]] אין דער [[אידישער לוח\|אידישער יאר]], ציילנדיג פון [[תשרי]], און דער [[1 (נומער)\|ערשטער]] חודש ציילנדיג פון [[ניסן]].		'''ניסן''' איז דער [[7 (נומער)\|זיבעטער]] [[חודש]] אין דער [[אידישער לוח\|אידישער יאר]], ציילנדיג פון [[תשרי]], און דער [[1 (נומער)\|ערשטער]] חודש ציילנדיג פון ניסן.

	חודש ניסן פאלט געווענליך אויס בערך אין פאראלעל מיט דער מאנאט [[אפריל]] אין [[גרעגאריאנישער קאלענדאר\|גרעגאריאנישן קאלענדאר]], ביי די אנהייב פון סעזאן פון [[פרילינג]] אין דעם [[צפון האלבקיילעך]] און פון [[הערבסט]] אין דעם [[דרום האלבקיילעך]] (וואו עס איז גלייך צו חודש [[תשרי]] אין צפון האלבקיילעך).		חודש ניסן פאלט געווענליך אויס בערך אין פאראלעל מיט דער מאנאט [[אפריל]] אין [[גרעגאריאנישער קאלענדאר\|גרעגאריאנישן קאלענדאר]], ביי די אנהייב פון סעזאן פון [[פרילינג]] אין דעם [[צפון האלבקיילעך]] און פון [[הערבסט]] אין דעם [[דרום האלבקיילעך]] (וואו עס איז גלייך צו חודש [[תשרי]] אין צפון האלבקיילעך).
שורה 10:		שורה 10:
	אין דער באשטימטער [[אידישער לוח]] איז ניסן אלעמאל א "חודש מלא" פון דרייסיג טעג{{הערה\|שם=קידהח\|{{רמב"ם\|קידוש החודש\|ח\|ד\|ה}}}}. דער פאריגער חודש, [[אדר]] אדער [[אדר ב']] (אין פאל פון [[עיבור יאר]]), איז אלעמאל א "חודש חסר" פון 29 טעג, און [[ראש חודש]] ניסן באשטייט דעריבער פון איין טאג, [[א' ניסן]]{{הערה\|שם=קידהח}}. חודש ניסן קען זיך אנהייבן אין א [[זונטאג]], [[דינסטאג]], [[דאנערשטאג]] אדער [[שבת]]{{הערה\|{{שלחן ערוך\|אורח חיים\|תכח\|ב}}}}.		אין דער באשטימטער [[אידישער לוח]] איז ניסן אלעמאל א "חודש מלא" פון דרייסיג טעג{{הערה\|שם=קידהח\|{{רמב"ם\|קידוש החודש\|ח\|ד\|ה}}}}. דער פאריגער חודש, [[אדר]] אדער [[אדר ב']] (אין פאל פון [[עיבור יאר]]), איז אלעמאל א "חודש חסר" פון 29 טעג, און [[ראש חודש]] ניסן באשטייט דעריבער פון איין טאג, [[א' ניסן]]{{הערה\|שם=קידהח}}. חודש ניסן קען זיך אנהייבן אין א [[זונטאג]], [[דינסטאג]], [[דאנערשטאג]] אדער [[שבת]]{{הערה\|{{שלחן ערוך\|אורח חיים\|תכח\|ב}}}}.

	אין די צייטן וואס מען האט [[קידוש החודש\|באשטימט די חדשים]] על פי הראייה, פלעגן די שליחים פון [[~~רוי:~~בית דין\|בית דין]] ארויספארן צו די ווייטע פלעצער מודיע צו זיין ווען מען האט באשטימט ראש חודש ניסן, מען זאל וויסן ווען עס פאלט אויס [[פסח]]{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|יח\|א}}}}. פון נאך דעם חורבן בית המקדש האט [[רבן יוחנן בן זכאי]] איינגעפירט, אז די עדים וועלכע האבן געזען די נייע לבנה זאלן מעגן מחלל שבת זיין נאר צוליב דער קידוש החודש פון ניסן און פון תשרי, און נישט פון אנדערע חדשים{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|כא\|ב}}}}.		אין די צייטן וואס מען האט [[קידוש החודש\|באשטימט די חדשים]] על פי הראייה, פלעגן די שליחים פון [[בית דין\|בית דין]] ארויספארן צו די ווייטע פלעצער מודיע צו זיין ווען מען האט באשטימט ראש חודש ניסן, מען זאל וויסן ווען עס פאלט אויס [[פסח]]{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|יח\|א}}}}. פון נאך דעם חורבן בית המקדש האט [[רבן יוחנן בן זכאי]] איינגעפירט, אז די עדים וועלכע האבן געזען די נייע לבנה זאלן מעגן מחלל שבת זיין נאר צוליב דער קידוש החודש פון ניסן און פון תשרי, און נישט פון אנדערע חדשים{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|כא\|ב}}}}.

	===אלס ערשטער חודש===		===אלס ערשטער חודש===

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 18:28, 10 אפריל 2024
שורה 34:		שורה 34:
	אין אנהייב זענען די חדשים אין אידישן קאלענדאר גערופן געווארן לויט זייער צאל, אנגעהויבן פון ניסן; דער חודש האט אלזא געהייסן "החודש הראשון"{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יב\|ב}}; {{תנ"ך\|אסתר\|ג\|ז}}.}}. די תורה דערמאנט עס אויך מיט'ן נאמען "חודש האביב"{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|לד\|יח}}; {{תנ"ך\|דברים\|טז\|א}}.}}, וויבאלד עס דארף געפאלן אין דער סעזאן פון פרילינג ווען די תבואה הייבט אן ווערן געצייטיגט{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|כא\|א}}, און רש"י.}}. דער נאמען ווערט אויך אויסגעטייטשט אלס [[רמז]]: אב י"ב, זייענדיג דער שפיץ פון אלע צוועלף חדשים{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יג\|ד\|מפרש=רבינו בחיי}}}}.		אין אנהייב זענען די חדשים אין אידישן קאלענדאר גערופן געווארן לויט זייער צאל, אנגעהויבן פון ניסן; דער חודש האט אלזא געהייסן "החודש הראשון"{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יב\|ב}}; {{תנ"ך\|אסתר\|ג\|ז}}.}}. די תורה דערמאנט עס אויך מיט'ן נאמען "חודש האביב"{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|לד\|יח}}; {{תנ"ך\|דברים\|טז\|א}}.}}, וויבאלד עס דארף געפאלן אין דער סעזאן פון פרילינג ווען די תבואה הייבט אן ווערן געצייטיגט{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|כא\|א}}, און רש"י.}}. דער נאמען ווערט אויך אויסגעטייטשט אלס [[רמז]]: אב י"ב, זייענדיג דער שפיץ פון אלע צוועלף חדשים{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יג\|ד\|מפרש=רבינו בחיי}}}}.

	דער רעלעוואנטער מאנאט איז גערופן געווארן "ניסן" אין [[בבל]] און אין [[מעסאפאטאמיע]] בכלל, פון אכד'יש ~~Nisanu~~, וואס ווערט פארגעשלאגן צו באדייטן "שפראצונג" (ווי ניצן אין לשון קודש) אדער "אנהייב"{{הערה\|{{צ-מאמר\|מחבר=W. Muss-Arnolt\|שם=The Names of the Assyro-Babylonian Months and Their Regents\|כתב עת=Journal of Biblical Literature\|כרך=11\|עמ=72–94\|שנת הוצאה=1892\|קישור=https://hdl.handle.net/2027/mdp.39015030576584\|JSTOR=3259081}}\|כיוון=שמאל}}. אין די תקופה פון [[גלות בבל]] און [[שיבת ציון]] איז דער נאמען אריינגעקומען אויך אין אידישע באנוץ, ווי די נעמען פון אלע חדשים{{הערה\|{{ירושלמי\|ראש השנה\|א\|ב}}}}, און עס ווערט דערמאנט אין תנ"ך: {{ציטוטון\|בַּחֹדֶשׁ הָרִאשׁוֹן הוּא חֹדֶשׁ נִיסָן\|{{תנ"ך\|אסתר\|ג\|ז}}}}.		דער רעלעוואנטער מאנאט איז גערופן געווארן "ניסן" אין [[בבל]] און אין [[מעסאפאטאמיע]] בכלל, פון [[אכד'יש]]: 𒌗𒁈 ("ניסאנו"), וואס ווערט פארגעשלאגן צו באדייטן "שפראצונג" (ווי "ניצן" אין לשון קודש) אדער "אנהייב"{{הערה\|{{צ-מאמר\|מחבר=W. Muss-Arnolt\|שם=The Names of the Assyro-Babylonian Months and Their Regents\|כתב עת=Journal of Biblical Literature\|כרך=11\|עמ=72–94\|שנת הוצאה=1892\|קישור=https://hdl.handle.net/2027/mdp.39015030576584\|JSTOR=3259081}}\|כיוון=שמאל}}. אין די תקופה פון [[גלות בבל]] און [[שיבת ציון]] איז דער נאמען אריינגעקומען אויך אין אידישע באנוץ, ווי די נעמען פון אלע חדשים{{הערה\|{{ירושלמי\|ראש השנה\|א\|ב}}}}, און עס ווערט דערמאנט אין תנ"ך: {{ציטוטון\|בַּחֹדֶשׁ הָרִאשׁוֹן הוּא חֹדֶשׁ נִיסָן\|{{תנ"ך\|אסתר\|ג\|ז}}}}.

	דער נאמען איז אויך געווארן אויסגעטייטשט פון לשון "[[נס]]", ווייל אין דעם חודש האט השי"ת באוויזן זיינע ניסים פאר די אידן{{הערה\|זעט: [[יעקב ישראל סטאל]], "[https://www.machonso.org/hamaayan/?gilayon=25&id=922 שמו של חודש ניסן על-שֵׁם הניסים]", '''[[המעין]]''' נב [ג] (ניסן תשע"ב), עמ' 15–23.}}.		דער נאמען איז אויך געווארן אויסגעטייטשט פון לשון "[[נס]]", ווייל אין דעם חודש האט השי"ת באוויזן זיינע ניסים פאר די אידן{{הערה\|זעט: [[יעקב ישראל סטאל]], "[https://www.machonso.org/hamaayan/?gilayon=25&id=922 שמו של חודש ניסן על-שֵׁם הניסים]", '''[[המעין]]''' נב [ג] (ניסן תשע"ב), עמ' 15–23.}}.

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 21:34, 8 אפריל 2024
שורה 26:		שורה 26:
	ניסן דינט אלס דער אנהייב פון יאר לגבי פארשידענע דינים: פאר [[מלך\|מלכים]]{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|ב\|א}}}}, אידישע קעניגן, וואס זייערע יארן האבן זיך גערעכנט אנגעהויבן פון א' ניסן{{ביאור\|לויט איין דעה רעכענען זיך אויך די יארן פון די גוי'אישע קעניגן פון ניסן{{הערה\|רבי אלעזר בשם רבי חנינא אין {{ירושלמי\|ראש השנה\|א\|א}}}}, אבער לויט די אנגענומענע דעה רעכענען זיי זיך פון תשרי{{הערה\|חיפה, ירושלמי דארט; {{בבלי\|ראש השנה\|ג\|א}}.}}.}}, און פאר [[תרומת הלשכה]]{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|ז\|א}}\|שם=רהזא}}, צוליב וואס די [[קרבן\|קרבנות]] פון א' ניסן און ווייטער האבן געדארפט זיין געקויפט פון די פרישע [[מחצית השקל\|שקלים]]. לויט טייל מקורות איז עס אויך דער אנהייב יאר פאר שכירות בתים, אז אויב האט מען פארדינגען א הויז אין א' אדר פאר "שנה זו" קען מען ענדיגן דעם אפמאך אין א' ניסן, און פאר עיבורין, וויבאלד א יאר קען שוין נישט ווערן באשטימט אלס עיבור יאר פון ניסן און ווייטער{{הערה\|שם=רהזא}}.		ניסן דינט אלס דער אנהייב פון יאר לגבי פארשידענע דינים: פאר [[מלך\|מלכים]]{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|ב\|א}}}}, אידישע קעניגן, וואס זייערע יארן האבן זיך גערעכנט אנגעהויבן פון א' ניסן{{ביאור\|לויט איין דעה רעכענען זיך אויך די יארן פון די גוי'אישע קעניגן פון ניסן{{הערה\|רבי אלעזר בשם רבי חנינא אין {{ירושלמי\|ראש השנה\|א\|א}}}}, אבער לויט די אנגענומענע דעה רעכענען זיי זיך פון תשרי{{הערה\|חיפה, ירושלמי דארט; {{בבלי\|ראש השנה\|ג\|א}}.}}.}}, און פאר [[תרומת הלשכה]]{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|ז\|א}}\|שם=רהזא}}, צוליב וואס די [[קרבן\|קרבנות]] פון א' ניסן און ווייטער האבן געדארפט זיין געקויפט פון די פרישע [[מחצית השקל\|שקלים]]. לויט טייל מקורות איז עס אויך דער אנהייב יאר פאר שכירות בתים, אז אויב האט מען פארדינגען א הויז אין א' אדר פאר "שנה זו" קען מען ענדיגן דעם אפמאך אין א' ניסן, און פאר עיבורין, וויבאלד א יאר קען שוין נישט ווערן באשטימט אלס עיבור יאר פון ניסן און ווייטער{{הערה\|שם=רהזא}}.

	לויט [[רבי יהושע בן חנניה]] איז [[בריאת העולם\|דער וועלט באשאפן געווארן]] אין ניסן, א צייט ווען עס האבן זיך אויך אויסגעשפילט פארשידענע צענטראלע געשעענישן אין אידישע היסטאריע{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|יא\|א}}}}. דאס איז אין קעגנזאץ צו די מיינונג פון רבי אליעזר, לויט וועמען בריאת העולם און רוב פון די געשעענישן זענען פארגעקומען אין תשרי.		לויט [[רבי יהושע בן חנניה]] איז [[בריאת העולם\|דער וועלט באשאפן געווארן]] אין ניסן, א צייט ווען עס האבן זיך אויך אויסגעשפילט פארשידענע צענטראלע געשעענישן אין אידישע היסטאריע{{הערה\|{{בבלי\|ראש השנה\|יא\|א}}\|שם=רהיא}}. דאס איז אין קעגנזאץ צו די מיינונג פון רבי אליעזר, לויט וועמען בריאת העולם און רוב פון די געשעענישן זענען פארגעקומען אין תשרי.

	ביי די אידן פון [[טוניסיע]] און [[ליביע]] איז איינגעפירט צו פראווען א "בסיסא" צערעמאניע אין די נאכט צו ראש חודש ניסן, וואס רעכנט אריין וואונטשן פאר א גוטע געבענטשטע יאר, צו באצייכענען דער יאר וואס הייבט זיך אן אין ניסן{{הערה\|{{אוצר החכמה\|רפאל סרוסי\|מנהגי לוב טראבלס\|617941\|\|page=94}}}}.		ביי די אידן פון [[טוניסיע]] און [[ליביע]] איז איינגעפירט צו פראווען א "בסיסא" צערעמאניע אין די נאכט צו ראש חודש ניסן, וואס רעכנט אריין וואונטשן פאר א גוטע געבענטשטע יאר, צו באצייכענען דער יאר וואס הייבט זיך אן אין ניסן{{הערה\|{{אוצר החכמה\|רפאל סרוסי\|מנהגי לוב טראבלס\|617941\|\|page=94}}}}.
שורה 54:		שורה 54:

	דער מלאך [[מיכאל]] הערשט איבער דעם חודש{{הערה\|{{זוהר\|יתרו}}}}.		דער מלאך [[מיכאל]] הערשט איבער דעם חודש{{הערה\|{{זוהר\|יתרו}}}}.

			חודש ניסן ווערט אנגעגעבן אין חז"ל אלס א צייט וואס איז מסוגל פאר ישועות פאר אידן, אריינגערעכנט די צוקונפטיגע [[גאולה]]{{הערה\|שם=רהיא}}, און ווערט באצייכנט דורך [[רבי אלעזר הקליר]] אלס "החודש אשר ישועות בו מקיפות"{{הערה\|מוסף לשבת החודש}}. אין מדרש ווערט אויסגעדריקט אז קיין שום חודש איז נישט אזוי גרויס ווי ניסן{{הערה\|{{מדרש רבה\|שמות\|טו\|א}}}}. ביי [[חסידות\|חסידים]] האט מען געזאגט, אז די ערשטע צוועלף טעג פון ניסן פארמאגן אין זיך דעם כח פון די צוועלף חדשים פון יאר{{הערה\|אגרא דכלה, פרשת פקודי}}, און אז דער חודש רעכנט אריין אין זיך די מעלות פון אלע אנדערע חדשים און צייטן{{הערה\|מי השילוח, פרשת כי תשא}}.

	דער ערשטער האלב חודש ענדיגט די צייט פון "קור", און דער צווייטער האלב חודש הייבט אן די צייט פון "קציר", וועלכע ווערן דערמאנט אין פסוק{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|ח\|כב}}}} {{ציטוטון\|זֶרַע וְקָצִיר וְקֹר וָחֹם וְקַיִץ וָחֹרֶף וְיוֹם וָלַיְלָה לֹא יִשְׁבֹּתוּ}}{{הערה\|{{בבלי\|בבא מציעא\|קו\|ב}}}}. אין חז"ל ווערט דערמאנט אלס אן עקסטערער חסד דער מילדער וועטער פון די צייט ווען אידן זענען ארויס פון מצרים{{הערה\|{{מדרש רבה\|במדבר\|ג}}}}.		דער ערשטער האלב חודש ענדיגט די צייט פון "קור", און דער צווייטער האלב חודש הייבט אן די צייט פון "קציר", וועלכע ווערן דערמאנט אין פסוק{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|ח\|כב}}}} {{ציטוטון\|זֶרַע וְקָצִיר וְקֹר וָחֹם וְקַיִץ וָחֹרֶף וְיוֹם וָלַיְלָה לֹא יִשְׁבֹּתוּ}}{{הערה\|{{בבלי\|בבא מציעא\|קו\|ב}}}}. אין חז"ל ווערט דערמאנט אלס אן עקסטערער חסד דער מילדער וועטער פון די צייט ווען אידן זענען ארויס פון מצרים{{הערה\|{{מדרש רבה\|במדבר\|ג}}}}.
שורה 59:		שורה 61:
	== דינים און מנהגים ==		== דינים און מנהגים ==
	רוב טעג פון חודש ניסן ווערן פאררעכנט [[ימים טובים]], אנגעהויבן פון די טעג ווען די [[נשיא]]ים האבן געברענגט זייערע [[קרבנות הנשיאים\|קרבנות]]{{הערה\|{{מסכת קטנה\|סופרים\|כא}}}}, און דערנאך די טעג פון ערב פסח און [[פסח]]. מען זאגט דעריבער נישט קיין [[תחנון]] און מען טוט נישט [[תענית\|פאסטן]] און מען רעכט נישט אפ [[הספד]]ים אינעם גאנצן חודש{{הערה\|{{שלחן ערוך\|אורח חיים\|תכט\|ב}}}}. טייל האבן יא געזאגט תחנון און ערלויבט הספדים אין די לעצטע טעג פון חודש, פון נאך אסרו חג{{הערה\|{{טור\|אורח חיים\|תכט}}\|שם=טור}}, און לויט זיי מעג מען אויך פאסטן אין די טעג{{הערה\|דארט=טור\|בית יוסף, דארט, בדעת הטור.}}.		רוב טעג פון חודש ניסן ווערן פאררעכנט [[ימים טובים]], אנגעהויבן פון די טעג ווען די [[נשיא]]ים האבן געברענגט זייערע [[קרבנות הנשיאים\|קרבנות]]{{הערה\|{{מסכת קטנה\|סופרים\|כא}}}}, און דערנאך די טעג פון ערב פסח און [[פסח]]. מען זאגט דעריבער נישט קיין [[תחנון]] און מען טוט נישט [[תענית\|פאסטן]] און מען רעכט נישט אפ [[הספד]]ים אינעם גאנצן חודש{{הערה\|{{שלחן ערוך\|אורח חיים\|תכט\|ב}}}}. טייל האבן יא געזאגט תחנון און ערלויבט הספדים אין די לעצטע טעג פון חודש, פון נאך אסרו חג{{הערה\|{{טור\|אורח חיים\|תכט}}\|שם=טור}}, און לויט זיי מעג מען אויך פאסטן אין די טעג{{הערה\|דארט=טור\|בית יוסף, דארט, בדעת הטור.}}.

			טייל קהילות פירן זיך אז אן [[אבילות\|אבל]] דאוונט נישט פאר'ן עמוד דורכאויס חודש ניסן{{הערה\|מקור חיים, סימן קל"ב}}.

	[[בית דין]] טוט נישט רופן צו [[דין תורה]] אין חודש ניסן, וויבאלד דער בעל דין איז פארנומען מיט די ימים טובים פון חודש{{הערה\|{{שלחן ערוך\|חושן משפט\|ה\|ב}}}}.		[[בית דין]] טוט נישט רופן צו [[דין תורה]] אין חודש ניסן, וויבאלד דער בעל דין איז פארנומען מיט די ימים טובים פון חודש{{הערה\|{{שלחן ערוך\|חושן משפט\|ה\|ב}}}}.

			לויט א מקור, דארף מען פארמערן מיט [[פרייד]] אין חודש ניסן ווי אין חודש אדר{{הערה\|אליה רבה סימן תרפ"ח ס"ק ח', באזירט אויף {{בבלי\|תענית\|כט\|א\|מפרש=רש"י\|ד"ה=משנכנס}}.}}. לויט א מקור זאל מען פרובירן צו באשטימען א [[חתונה]] אין חודש ניסן{{הערה\|מנהגי נישואין-קאפיטשניץ (ירושלים תשס"ה), עמ' קי"ד}}.

	אין גמרא ווערט דערמאנט [[ברכת האילנות\|א ברכה]] וואס ווערט געזאגט אין די טעג פון ניסן, ווען מען זעט די [[בוים\|ביימער]] שפראצן{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|מג\|ב}}}}. אין די פוסקים שטייט אז די ברכה קען געזאגט ווערן אויך אין אנדערע חדשים{{הערה\|{{משנה ברורה\|רכו\|א}}}}, אבער על פי קבלה זאל מען אויפפאסן אז עס זאל זיין דווקא אין ניסן{{הערה\|ברכי יוסף, סימן רכ"ו}}.		אין גמרא ווערט דערמאנט [[ברכת האילנות\|א ברכה]] וואס ווערט געזאגט אין די טעג פון ניסן, ווען מען זעט די [[בוים\|ביימער]] שפראצן{{הערה\|{{בבלי\|ברכות\|מג\|ב}}}}. אין די פוסקים שטייט אז די ברכה קען געזאגט ווערן אויך אין אנדערע חדשים{{הערה\|{{משנה ברורה\|רכו\|א}}}}, אבער על פי קבלה זאל מען אויפפאסן אז עס זאל זיין דווקא אין ניסן{{הערה\|ברכי יוסף, סימן רכ"ו}}.

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 20:43, 8 אפריל 2024
שורה 48:		שורה 48:
	לויט דער [[זוהר]], איז חודש ניסן קעגן [[שבט ראובן]]{{הערה\|{{זוהר\|א\|קעג\|א}}. אזוי שטייט אויך אין [https://maagarim.hebrew-academy.org.il/Pages/PMain.aspx?mishibbur=939001&mm15=000001000000 קידוש ירחים לחודש ניסן] פון רבי פינחס ברבי יעקב הכהן; מגלה עמוקות, פרשת בא דרוש ד'; סידור בית יעקב להיעב"ץ, שער המפקד; ויקח משה, נאך פרשת ויחי.}}. לויט אנדערע, איז עס קעגן [[שבט יהודה]]{{הערה\|{{ילקוט שמעוני\|שמות\|תיח}}; {{היברובוקס\|רבי אברהם בן עזריאל\|ערוגת הבושם\|20833\|חלק א' עמוד 289\|page=308}}; {{היברובוקס\|רבי יוסף ג’יקטיליה\|שערי אורה\|20243\|סוף שער ה'\|page=135}}; מאמר כליל תכלת להאר"י, סוף ספר יצירה; פירוש הגר"א, סוף ספר יצירה; פרי צדיק, מאמרי ראש חודש אייר, און צדקת הצדיק פסקא רנ"ז.}}, אדער קעגן [[שבט יוסף]]{{הערה\|יערות דבש חלק א', סוף דרוש ב'}}, אדער קעגן [[שבט לוי]]{{הערה\|רסיסי לילה אות ל"ט}}.		לויט דער [[זוהר]], איז חודש ניסן קעגן [[שבט ראובן]]{{הערה\|{{זוהר\|א\|קעג\|א}}. אזוי שטייט אויך אין [https://maagarim.hebrew-academy.org.il/Pages/PMain.aspx?mishibbur=939001&mm15=000001000000 קידוש ירחים לחודש ניסן] פון רבי פינחס ברבי יעקב הכהן; מגלה עמוקות, פרשת בא דרוש ד'; סידור בית יעקב להיעב"ץ, שער המפקד; ויקח משה, נאך פרשת ויחי.}}. לויט אנדערע, איז עס קעגן [[שבט יהודה]]{{הערה\|{{ילקוט שמעוני\|שמות\|תיח}}; {{היברובוקס\|רבי אברהם בן עזריאל\|ערוגת הבושם\|20833\|חלק א' עמוד 289\|page=308}}; {{היברובוקס\|רבי יוסף ג’יקטיליה\|שערי אורה\|20243\|סוף שער ה'\|page=135}}; מאמר כליל תכלת להאר"י, סוף ספר יצירה; פירוש הגר"א, סוף ספר יצירה; פרי צדיק, מאמרי ראש חודש אייר, און צדקת הצדיק פסקא רנ"ז.}}, אדער קעגן [[שבט יוסף]]{{הערה\|יערות דבש חלק א', סוף דרוש ב'}}, אדער קעגן [[שבט לוי]]{{הערה\|רסיסי לילה אות ל"ט}}.

	חודש ניסן איז קעגן דעם אות [[ת]]{{הערה\|שם=יצירה}}.		חודש ניסן איז קעגן דעם אות [[ה]]{{הערה\|שם=יצירה}}.

	דער צירוף פון [[שם הוי"ה]] אין דעם חודש איז יהו"ה{{הערה\|[[אר"י]], פרי עץ חיים, שער י"ט פרק ג'}}, וואס גייט ארויס פון פסוק {{ציטוטון\|'''יִ'''שְׂמְחוּ '''הַ'''שָּׁמַיִם '''וְ'''תָגֵל '''הָ'''אָרֶץ}}{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|מט\|יא}}ִ}}.		דער צירוף פון [[שם הוי"ה]] אין דעם חודש איז יהו"ה{{הערה\|[[אר"י]], פרי עץ חיים, שער י"ט פרק ג'}}, וואס גייט ארויס פון פסוק {{ציטוטון\|'''יִ'''שְׂמְחוּ '''הַ'''שָּׁמַיִם '''וְ'''תָגֵל '''הָ'''אָרֶץ}}{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|מט\|יא}}ִ}}.