מולד - ווערסיע היסטאריע

צמא לדעת: החלפת טקסט – "דרויסנדע" ב־"דרויסנדיגע"

2024-07-08T08:25:23Z

החלפת טקסט – "דרויסנדע" ב־"דרויסנדיגע"

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 08:25, 8 יולי 2024
שורה 100:		שורה 100:
	*{{אנקער\|לנגר\|{{צ-זשורנאל\|יעקב לעווינגער\|על הכרזת המולד בבית הכנסת\|חקירה\|עמ=ח–כב\|שנת הוצאה=2008\|קישור=https://hakirah.org/Vol%206%20Loewinger.pdf}}}}		*{{אנקער\|לנגר\|{{צ-זשורנאל\|יעקב לעווינגער\|על הכרזת המולד בבית הכנסת\|חקירה\|עמ=ח–כב\|שנת הוצאה=2008\|קישור=https://hakirah.org/Vol%206%20Loewinger.pdf}}}}

	==~~דרויסנדע~~ לינקס==		==דרויסנדיגע לינקס==
	* [https://www.yeshiva.org.il/calendar/moladot א רעכענער פאר מולדות לויט יארן]		* [https://www.yeshiva.org.il/calendar/moladot א רעכענער פאר מולדות לויט יארן]
	* [http://he-date.info/moladcalculate.html א רעכענער פאר מולדות] ([https://yoisefitzchok.github.io/he-date-site/moladcalculate.html א פארגעשריטענערע ווערסיע])		* [http://he-date.info/moladcalculate.html א רעכענער פאר מולדות] ([https://yoisefitzchok.github.io/he-date-site/moladcalculate.html א פארגעשריטענערע ווערסיע])

צמא לדעת: /* מולד בהר"ד */ אינערליכע לינקס

2024-01-30T17:37:32Z

מולד בהר"ד: אינערליכע לינקס

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 17:37, 30 יאנואר 2024
שורה 43:		שורה 43:
	לויט די שיטה פון [[תקופת שמואל\|שמואל]] אנבאלאנגט די תקופות, קומט אויס אז דער מולד האט פאסירט דער מיטוואך נאך ששת ימי בראשית, מיט 7 טעג 9 שעה און 642 חלקים נאך תקופת ניסן. דער סמ"ג{{הערה\|{{שיתופתא\|Sefer_Mitzvot_Gadol,_Positive_Commandments/47\|עשין מז}}}} איז מסביר אז די לבנה האט זיך פארזוימט א וואך צוליב דער סכסוך מיט'ן זון וואס האט געפירט צו דעם אז זי זאל קלענער ווערן. דער [[לבוש]] זאגט אז זי האט זיך נוהג געווען בנזיפה א גאנצע וואך, ווי מען לערנט ארויס פון [[מרים הנביאה]]{{הערה\|[[רבי מרדכי יפה]], '''[[לבוש]]''' [[s:לבוש_אורח_חיים_תכח#חשבון_התקופות\|סימן תכח]]}}. תוספות לערנט אז שמואל האלט ווי רבי אליעזר אז בתשרי נברא העולם{{הערה\|שם=תוסבה}}. אנדערע האלטן אז דער מולד איז געווען מיטוואך פון ששת ימי בראשית, און די זון איז באשאפן געווארן אינמיטן זיין גאנג, אויסזעענדיג ווי די וואך נאך דער תקופה{{הערה\|שם=יסוד\|{{היברובוקס\|רבינו יצחק הישראלי\|יסוד עולם\|32674\|page=57\|מאמר רביעי פרק יד}}}}{{הערה\|שם=חזוא\|{{היברובוקס\|[[רבי אברהם ישעיהו קארעליץ]]\|חזון איש\|14336\|page=458\|באנד=אורח חיים - מועד\|מקום הוצאה=בני ברק\|שנת הוצאה=תשל"ד\|סימן קלח אות א}}}}.		לויט די שיטה פון [[תקופת שמואל\|שמואל]] אנבאלאנגט די תקופות, קומט אויס אז דער מולד האט פאסירט דער מיטוואך נאך ששת ימי בראשית, מיט 7 טעג 9 שעה און 642 חלקים נאך תקופת ניסן. דער סמ"ג{{הערה\|{{שיתופתא\|Sefer_Mitzvot_Gadol,_Positive_Commandments/47\|עשין מז}}}} איז מסביר אז די לבנה האט זיך פארזוימט א וואך צוליב דער סכסוך מיט'ן זון וואס האט געפירט צו דעם אז זי זאל קלענער ווערן. דער [[לבוש]] זאגט אז זי האט זיך נוהג געווען בנזיפה א גאנצע וואך, ווי מען לערנט ארויס פון [[מרים הנביאה]]{{הערה\|[[רבי מרדכי יפה]], '''[[לבוש]]''' [[s:לבוש_אורח_חיים_תכח#חשבון_התקופות\|סימן תכח]]}}. תוספות לערנט אז שמואל האלט ווי רבי אליעזר אז בתשרי נברא העולם{{הערה\|שם=תוסבה}}. אנדערע האלטן אז דער מולד איז געווען מיטוואך פון ששת ימי בראשית, און די זון איז באשאפן געווארן אינמיטן זיין גאנג, אויסזעענדיג ווי די וואך נאך דער תקופה{{הערה\|שם=יסוד\|{{היברובוקס\|רבינו יצחק הישראלי\|יסוד עולם\|32674\|page=57\|מאמר רביעי פרק יד}}}}{{הערה\|שם=חזוא\|{{היברובוקס\|[[רבי אברהם ישעיהו קארעליץ]]\|חזון איש\|14336\|page=458\|באנד=אורח חיים - מועד\|מקום הוצאה=בני ברק\|שנת הוצאה=תשל"ד\|סימן קלח אות א}}}}.

	אן אנדער שיטה שטייט פון רב אביתר{{הערה\|{{אוצר החכמה\|שניאור זלמן שעכטער\|Saadyana\|103939\|קעמברידזש, תרס"ג, זייט 102\|page=111}}}} און [[תרגום יונתן]]{{הערה\|{{שיתופתא\|Targum_Jonathan_on_Genesis/1.1-3\|בראשית פרק א פסוק טז}}}}. לויט זיי איז דער ערשטער מולד געווען מיטוואך נאך 20 שעה און 408 חלקים, און מולד בהר"ד איז דער מולד פון א יאר שפעטער. ווי עס שיינט, האבן זיי געהאלטן אז דער יאר פון בריאת העולם איז נישט אין דער צאל פון די יארן, און ווען מען רעכנט פון בהר"ד רעכנט מען אנגעהויבן פון דער צווייטער יאר{{הערה\|חיים יחיאל בורנשטיין, "תאריכי ישראל", '''התקופה''' ט, תל אביב, תרפ"א, זייט 225}}.		אן אנדער שיטה שטייט פון [[רב אביתר גאון\|רב אביתר]]{{הערה\|{{אוצר החכמה\|שניאור זלמן שעכטער\|Saadyana\|103939\|קעמברידזש, תרס"ג, זייט 102\|page=111}}}} און [[תרגום יונתן]]{{הערה\|{{שיתופתא\|Targum_Jonathan_on_Genesis/1.1-3\|בראשית פרק א פסוק טז}}}}. לויט זיי איז דער ערשטער מולד געווען מיטוואך נאך 20 שעה און 408 חלקים, און מולד בהר"ד איז דער מולד פון א יאר שפעטער. ווי עס שיינט, האבן זיי געהאלטן אז דער יאר פון בריאת העולם איז נישט אין דער צאל פון די יארן, און ווען מען רעכנט פון בהר"ד רעכנט מען אנגעהויבן פון דער צווייטער יאר{{הערה\|חיים יחיאל בורנשטיין, "תאריכי ישראל", '''התקופה''' ט, תל אביב, תרפ"א, זייט 225}}.

	==דער זייגער פון די מולדות==		==דער זייגער פון די מולדות==

צמא לדעת: ארץ־ישראל'דיגע->ארץ־ישראל'דיגער - תיקון סופרים

2024-01-21T14:27:45Z

ארץ־ישראל'דיגע->ארץ־ישראל'דיגער - תיקון סופרים

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 14:27, 21 יאנואר 2024
שורה 5:		שורה 5:
	דער ערשטער מולד, וואס אלע מולדות ווערן גערעכנט דערפון, איז דער מולד פון תשרי שנת א' ליצירה וואס איז געווען מאנטאג נאך 5 שעה און 204 חלקים, באקאנט אלס '''מולד בהר"ד'''. מולד בהר"ד איז נישט געווען קיין פאקטישער מולד, אויספאלנדיג נאך איידער [[בריאת העולם]], נאר איז בלויז א היפאטעטישער מולד וואס מען האט גערעכנט אויף צוריק פאר'ן צוועק פונעם חשבון. דער פאקטישער ערשטער מולד איז לויט [[רבי אליעזר]] (וואס האלט אז ב[[תשרי]] נברא העולם) געווען דער פון תשרי שנת ב', וואס איז געפאלן פרייטאג נאך 14 שעה, באקאנט אלס '''וי"ד'''; און לויט [[רבי יהושע]] (אז ב[[ניסן]] נברא העולם) איז עס געווען דער פון ניסן שנת א', וואס איז געפאלן מיטוואך נאך 9 שעה און 642 חלקים, באקאנט אלס '''ד"ט תרמ"ב'''.		דער ערשטער מולד, וואס אלע מולדות ווערן גערעכנט דערפון, איז דער מולד פון תשרי שנת א' ליצירה וואס איז געווען מאנטאג נאך 5 שעה און 204 חלקים, באקאנט אלס '''מולד בהר"ד'''. מולד בהר"ד איז נישט געווען קיין פאקטישער מולד, אויספאלנדיג נאך איידער [[בריאת העולם]], נאר איז בלויז א היפאטעטישער מולד וואס מען האט גערעכנט אויף צוריק פאר'ן צוועק פונעם חשבון. דער פאקטישער ערשטער מולד איז לויט [[רבי אליעזר]] (וואס האלט אז ב[[תשרי]] נברא העולם) געווען דער פון תשרי שנת ב', וואס איז געפאלן פרייטאג נאך 14 שעה, באקאנט אלס '''וי"ד'''; און לויט [[רבי יהושע]] (אז ב[[ניסן]] נברא העולם) איז עס געווען דער פון ניסן שנת א', וואס איז געפאלן מיטוואך נאך 9 שעה און 642 חלקים, באקאנט אלס '''ד"ט תרמ"ב'''.

	דאס פלאץ וואו די מולדות רעכענען זיך איז א מחלוקת ראשונים, ווען דער אנגענומענסטער מהלך איז אז זיי רעכענען זיך לויט [[ירושלים]]. אזוי אויך איז ברייט אנגענומען אז דער זייגער פון די מולדות איז דער אמת'ער ארץ־ישראל'~~דיגע~~ זייגער, וואס איז מיט 21 מינוט גערוקט פון די היינטיגע זייגער דארט, און אז די שעות הייבן זיך אן פון 6:00 אוונט.		דאס פלאץ וואו די מולדות רעכענען זיך איז א מחלוקת ראשונים, ווען דער אנגענומענסטער מהלך איז אז זיי רעכענען זיך לויט [[ירושלים]]. אזוי אויך איז ברייט אנגענומען אז דער זייגער פון די מולדות איז דער אמת'ער ארץ־ישראל'דיגער זייגער, וואס איז מיט 21 מינוט גערוקט פון די היינטיגע זייגער דארט, און אז די שעות הייבן זיך אן פון 6:00 אוונט.

	די חשבונות פונעם מולד לויט חז"ל זענען גאר פינקטליכע, און זענען גאר נאנט צו וואס די מאדערנע [[אסטראנאמיע\|אסטראנאמער]] זאגן. די חשבונות זענען אויך געווען אנגענומען ביי אנדערע פעלקער אינעם אלטערטום, וואס האבן געהאלטן אז די לענג פון א חודש איז גאר נאנט צו, אדער גענוי ווי, דאס וואס חז"ל זאגן.		די חשבונות פונעם מולד לויט חז"ל זענען גאר פינקטליכע, און זענען גאר נאנט צו וואס די מאדערנע [[אסטראנאמיע\|אסטראנאמער]] זאגן. די חשבונות זענען אויך געווען אנגענומען ביי אנדערע פעלקער אינעם אלטערטום, וואס האבן געהאלטן אז די לענג פון א חודש איז גאר נאנט צו, אדער גענוי ווי, דאס וואס חז"ל זאגן.

תנא קמא אין 02:47, 19 יאנואר 2024

2024-01-19T02:47:13Z

זעט די חילוקים

תנא קמא אין 02:21, 19 יאנואר 2024

2024-01-19T02:21:46Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 02:21, 19 יאנואר 2024
שורה 17:		שורה 17:
	א מולד איז דעפינירט אלס דער רגע ווען די עלאנגאציע פון דער לבנה צום זון איז 0°, דאס הייסט זיי זענען ביידע אויף דעם זעלבן ארט אינעם גלגל המזלות{{ביאור\|קוקנדיג אויף זייער פאזיציע פון מזרח צו מערב. דער זון קען אבער זיין צו צפון אדער צו דרום פון דער לבנה בשעת'ן מולד.}}{{הערה\|[[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שני שער השישי; [[#מפרש\|המפרש]], פרק ו הלכה ה.}}. דער מאמענט הייסט אויך דער "קיבוץ", "דיבוק" און "חידוש". די לבנה איז דאן צווישן דער וועלט און דעם זון, און אינגאנצן טונקל. פון יענער רגע און ווייטער ווערט באנייט די לבנה פונעם נייעם חודש. ביים "מולד", אין פארגלייך צו א ניי געבוירן קינד וואס קען זיך נאכנישט אויפפירן ווי ערוואקסענע מענטשן, קען מען דאן נאכנישט זען די לבנה ווי אנדערע שטערנס{{הערה\|[[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שני שער השישי.}}.		א מולד איז דעפינירט אלס דער רגע ווען די עלאנגאציע פון דער לבנה צום זון איז 0°, דאס הייסט זיי זענען ביידע אויף דעם זעלבן ארט אינעם גלגל המזלות{{ביאור\|קוקנדיג אויף זייער פאזיציע פון מזרח צו מערב. דער זון קען אבער זיין צו צפון אדער צו דרום פון דער לבנה בשעת'ן מולד.}}{{הערה\|[[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שני שער השישי; [[#מפרש\|המפרש]], פרק ו הלכה ה.}}. דער מאמענט הייסט אויך דער "קיבוץ", "דיבוק" און "חידוש". די לבנה איז דאן צווישן דער וועלט און דעם זון, און אינגאנצן טונקל. פון יענער רגע און ווייטער ווערט באנייט די לבנה פונעם נייעם חודש. ביים "מולד", אין פארגלייך צו א ניי געבוירן קינד וואס קען זיך נאכנישט אויפפירן ווי ערוואקסענע מענטשן, קען מען דאן נאכנישט זען די לבנה ווי אנדערע שטערנס{{הערה\|[[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שני שער השישי.}}.

	די לבנה'ס מהלך ארום דעם הימל רעלאטיוו צום זון געדויערט בערך 29.531 טעג. איר מהלך רעלאטיוו צו די [[שטייענדיגע שטערנס]] איז קורצער, בלויז 27.322 טעג{{הערה\|{{~~אוצר החכמה~~\|~~רבי~~ אליהו ~~בן חיים~~ הכים\|שבילי ~~רקיע~~\|~~101863~~\|ווארשא, תרכ"ג~~, זייט 170~~\|~~page~~=~~171~~}}.}}. די סיבה צום אונטערשייד איז ווייל דורכאויס די 27.322 טעג רוקט זיך דער זון אין זיין אייגן גאנג איבער דעם הימל ארום 26.929° קיין מזרח; און די לבנה דארף דאס משלים זיין אין די איבריגע 2.209 טעג{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יב\|א\|מפרש=אבן עזרא}}; [[רבי שמעון בן צמח דוראן]], '''שו"ת תשב"ץ''', {{שיתופתא\|Sefer_HaTashbetz,_Part_I/103\|חלק א' סימן קג}}; [[#מפרש\|המפרש]], פרק ו הלכה ג}}.		די לבנה'ס מהלך ארום דעם הימל רעלאטיוו צום זון געדויערט בערך 29.531 טעג. איר מהלך רעלאטיוו צו די [[שטייענדיגע שטערנס]] איז קורצער, בלויז 27.322 טעג{{הערה\|{{היברובוקס\|אליהו הכהן הכים\|שבילי דרקיע\|46861\|page=172\|מקום הוצאה=ווארשא\|שנת הוצאה=תרכ"ג\|עמ=170}}.}}. די סיבה צום אונטערשייד איז ווייל דורכאויס די 27.322 טעג רוקט זיך דער זון אין זיין אייגן גאנג איבער דעם הימל ארום 26.929° קיין מזרח; און די לבנה דארף דאס משלים זיין אין די איבריגע 2.209 טעג{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יב\|א\|מפרש=אבן עזרא}}; [[רבי שמעון בן צמח דוראן]], '''שו"ת תשב"ץ''', {{שיתופתא\|Sefer_HaTashbetz,_Part_I/103\|חלק א' סימן קג}}; [[#מפרש\|המפרש]], פרק ו הלכה ג}}.

	די פינקטליכע און אמת'ע צייט־אפשניט ווילאנג עס געדויערט פאר'ן לבנה ארומצוקרייזן דעם וועלט איז אנדערש יעדער חודש, געוואנדן אין אסאך פאקטארן, און דער לענגסטער חודש קען זיין מיט איבער א טאג לענגער ווי דער קורצסטער. פאר'ן צוועק פון קובע זיין דעם אידישן לוח, האבן חז"ל אוועקגעשטעלט א '''מולד האמצעי''', דאס איז א דורכשניטליכע צייט־אפשניט פאר'ן חודש, און די דאזיגע מולדות וועלן אלעמאל זיין אין די 14 שעה איידער אדער נאך די אמת'ע מולדות{{הערה\|[[רבי שמעון בן צמח דוראן]], '''שו"ת תשב"ץ''', חלק א' סימן קג-קד}}.		די פינקטליכע און אמת'ע צייט־אפשניט ווילאנג עס געדויערט פאר'ן לבנה ארומצוקרייזן דעם וועלט איז אנדערש יעדער חודש, געוואנדן אין אסאך פאקטארן, און דער לענגסטער חודש קען זיין מיט איבער א טאג לענגער ווי דער קורצסטער. פאר'ן צוועק פון קובע זיין דעם אידישן לוח, האבן חז"ל אוועקגעשטעלט א '''מולד האמצעי''', דאס איז א דורכשניטליכע צייט־אפשניט פאר'ן חודש, און די דאזיגע מולדות וועלן אלעמאל זיין אין די 14 שעה איידער אדער נאך די אמת'ע מולדות{{הערה\|[[רבי שמעון בן צמח דוראן]], '''שו"ת תשב"ץ''', חלק א' סימן קג-קד}}.
שורה 37:		שורה 37:
	לויט ווי די "בני מערב" האבן זיך געפירט ביים רעכענען די יארן ליצירה, ווערן די ערשטע פינף טעג פון [[ששת ימי בראשית]] גערעכנט אלס איין יאר, שנת א' ליצירה, און ביים פרייטאגדיגן מולד האט זיך אנגעהויבן שנת ב' ליצירה{{הערה\|[[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שלישי שער שביעי}}. דאס איז אויך דער וועג וואס איז היינט אין באניץ ביי אידן{{הערה\|[[בעל המאור]], {{שיתופתא\|HaMaor_HaGadol_on_Avodah_Zarah/2b\|עבודה זרה ב עמוד ב מדפי הרי"ף}}}}. היות מיר רעכענען דער מולד פון אנהייב שנת א', האט מען אויסגערעכנט צוריק צו וועגס ווען דער מולד וואלט ווען געווען אין תשרי שנת א', און דאס איז מולד בהר"ד{{הערה\|שם=תוסבה}}{{הערה\|שם=מפבה}}.		לויט ווי די "בני מערב" האבן זיך געפירט ביים רעכענען די יארן ליצירה, ווערן די ערשטע פינף טעג פון [[ששת ימי בראשית]] גערעכנט אלס איין יאר, שנת א' ליצירה, און ביים פרייטאגדיגן מולד האט זיך אנגעהויבן שנת ב' ליצירה{{הערה\|[[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שלישי שער שביעי}}. דאס איז אויך דער וועג וואס איז היינט אין באניץ ביי אידן{{הערה\|[[בעל המאור]], {{שיתופתא\|HaMaor_HaGadol_on_Avodah_Zarah/2b\|עבודה זרה ב עמוד ב מדפי הרי"ף}}}}. היות מיר רעכענען דער מולד פון אנהייב שנת א', האט מען אויסגערעכנט צוריק צו וועגס ווען דער מולד וואלט ווען געווען אין תשרי שנת א', און דאס איז מולד בהר"ד{{הערה\|שם=תוסבה}}{{הערה\|שם=מפבה}}.

	דער [[גר"א]] שרייבט אז די אידן היינט רעכענען ווי די "בני מזרח", אז דער מולד פון פרייטאג פון ששת ימי בראשית איז געווען פון שנת א' ליצירה, נאר וויבאלד בשעת דער יאר פונעם [[מבול]] האבן דער זון און לבנה נישט געדינט, איז מען משלים יענע יאר מיט א "שנת תוהו"{{הערה\|{{אוצר החכמה\|רבי ישראל משקלאב\|פאת השלחן\|151276\|ירושלים, תשי"ט, סימן כט אות כא\|page=264}}; השמטות ל~~[[ביאור הגר"א]] אויף [[~~שולחן ערוך~~]], [[~~חושן משפט~~]], סימן~~ סז ~~סעיף~~ א}}. [[רב האי גאון]] שרייבט אז אויך די "בני מזרח" פלעגן רעכענען פון מולד בהר"ד, פאר א פראקטישע סיבה: ווען מען רעכנט מולדות דארף מען רעכענען די מולדות ביז צום יעצטיגן יאר, ולא עד בכלל. דאס מיינט, פאר דער מולד פון שנת {{#זמןמ:xhxjY}} דארף מען רעכענען מולדות וואס זענען פאריבער אין {{#זמןמ:xhxjY\|-1 year}} יארן. כדי אויסצומיידן דעם איבריגן שטאפל אינעם חשבון, האבן אויך די בני מזרח גערעכנט פון איין יאר פריער, מולד בהר"ד{{הערה\|תשובת [[רב האי גאון]], געברענגט אין [[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שלישי שער שביעי}}.		דער [[גר"א]] שרייבט אז די אידן היינט רעכענען ווי די "בני מזרח", אז דער מולד פון פרייטאג פון ששת ימי בראשית איז געווען פון שנת א' ליצירה, נאר וויבאלד בשעת דער יאר פונעם [[מבול]] האבן דער זון און לבנה נישט געדינט, איז מען משלים יענע יאר מיט א "שנת תוהו"{{הערה\|1={{אוצר החכמה\|רבי ישראל משקלאב\|פאת השלחן\|151276\|ירושלים, תשי"ט, סימן כט אות כא\|page=264}}; השמטות ל{{שולחן ערוך\|חושן משפט\|סז\|א\|מפרש=ביאור הגר"א}}}}. [[רב האי גאון]] שרייבט אז אויך די "בני מזרח" פלעגן רעכענען פון מולד בהר"ד, פאר א פראקטישע סיבה: ווען מען רעכנט מולדות דארף מען רעכענען די מולדות ביז צום יעצטיגן יאר, ולא עד בכלל. דאס מיינט, פאר דער מולד פון שנת {{#זמןמ:xhxjY}} דארף מען רעכענען מולדות וואס זענען פאריבער אין {{#זמןמ:xhxjY\|-1 year}} יארן. כדי אויסצומיידן דעם איבריגן שטאפל אינעם חשבון, האבן אויך די בני מזרח גערעכנט פון איין יאר פריער, מולד בהר"ד{{הערה\|תשובת [[רב האי גאון]], געברענגט אין [[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שלישי שער שביעי}}.

	דער מולד בהר"ד שטימט אויך לויט [[רבי יהושע]] וואס האלט אז ב[[ניסן]] נברא העולם. לויט [[תקופת רב אדא\|רב אדא]], איז לויט רבי יהושע דער מולד נישט געווען פרייטאג, נאר מיטוואך – דער טאג ווען דער זון און די לבנה זענען באשאפן געווארן. [[תוספות]] ווייזט אויף אז עס קען נישט זיין אז רבי יהושע האלט אויך אז דער מולד איז געווען פרייטאג, ווייל דאן וואלטן די מולדות לויט רבי אליעזר געווען צוויי טעג שפעטער ווי לויט רבי יהושע, און מען וואלט געדארפט דערגיין דער ווארהייט מיט פשוט'ע אבזערוואציע{{הערה\|שם=תוסבה}}. די ראשונים זאגן אז לויט רבי יהושע איז דער ערשטער מולד געווען מיטוואך פון ששת ימי בראשית, ביי 9 שעה און 642 חלקים. וויבאלד דער לוח איז מיוסד אז דער יאר הייבט זיך אן אין תשרי, האט מען גערעכנט צוריק צו וועגס צו תשרי פון יענעם יאר, און דער מולד קומט אויס בהר"ד{{הערה\|[[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שני שער השישי; [[רבי דוד אבודרהם]], ספר אבודרהם {{שיתופתא\|Abudarham,_Hebrew_Calendar,_Gate_of_Moladot_(Initial_Appearances)/3\|פרק כט, שער המולדות}}; {{היברובוקס\|[[רבי לוי אבן חביב]]\|שו"ת מהרלב"ח\|54518\|page=471\|סימן קמג}}}}.		דער מולד בהר"ד שטימט אויך לויט [[רבי יהושע]] וואס האלט אז ב[[ניסן]] נברא העולם. לויט [[תקופת רב אדא\|רב אדא]], איז לויט רבי יהושע דער מולד נישט געווען פרייטאג, נאר מיטוואך – דער טאג ווען דער זון און די לבנה זענען באשאפן געווארן. [[תוספות]] ווייזט אויף אז עס קען נישט זיין אז רבי יהושע האלט אויך אז דער מולד איז געווען פרייטאג, ווייל דאן וואלטן די מולדות לויט רבי אליעזר געווען צוויי טעג שפעטער ווי לויט רבי יהושע, און מען וואלט געדארפט דערגיין דער ווארהייט מיט פשוט'ע אבזערוואציע{{הערה\|שם=תוסבה}}. די ראשונים זאגן אז לויט רבי יהושע איז דער ערשטער מולד געווען מיטוואך פון ששת ימי בראשית, ביי 9 שעה און 642 חלקים. וויבאלד דער לוח איז מיוסד אז דער יאר הייבט זיך אן אין תשרי, האט מען גערעכנט צוריק צו וועגס צו תשרי פון יענעם יאר, און דער מולד קומט אויס בהר"ד{{הערה\|[[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שני שער השישי; [[רבי דוד אבודרהם]], ספר אבודרהם {{שיתופתא\|Abudarham,_Hebrew_Calendar,_Gate_of_Moladot_(Initial_Appearances)/3\|פרק כט, שער המולדות}}; {{היברובוקס\|[[רבי לוי אבן חביב]]\|שו"ת מהרלב"ח\|54518\|page=471\|סימן קמג}}}}.

צמא לדעת: אבן הפינה

2024-01-01T18:47:08Z

אבן הפינה

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 18:47, 1 יאנואר 2024
שורה 125:		שורה 125:
	[[קאַטעגאָריע:קידוש החודש]]		[[קאַטעגאָריע:קידוש החודש]]
	[[קאַטעגאָריע:המכלול ארטיקלען]]		[[קאַטעגאָריע:המכלול ארטיקלען]]
			{{אבן הפינה ארטיקל}}
	[[he:מולד הלבנה]]		[[he:מולד הלבנה]]

צמא לדעת: פארראכטן פּאראמעטערן, קאטעגאריע

2024-01-01T11:17:01Z

פארראכטן פּאראמעטערן, קאטעגאריע

זעט די חילוקים

צמא לדעת: צמא לדעת האט אריבערגעפירט בלאט דרעפט:מולד צו מולד אן לאזן א ווייטערפירונג: הפלא ופלא!

2024-01-01T11:13:51Z

צמא לדעת האט אריבערגעפירט בלאט דרעפט:מולד צו מולד אן לאזן א ווייטערפירונג: הפלא ופלא!

→ עלטערע ווערסיע

רעוויזיע פון 11:13, 1 יאנואר 2024

צמא לדעת: /* באדייט */ הגהה

2024-01-01T11:08:45Z

באדייט: הגהה

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 11:08, 1 יאנואר 2024
שורה 12:		שורה 12:

	==באדייט==		==באדייט==
	[[טעקע:New Moon.jpg\|ממוזער\|אן אילוסטראציע פון דער לבנה בשעת'ן מולד]]		[[טעקע:New Moon.jpg\|ממוזער\|אן אילוסטראציע פון דער לבנה בשעת'ן מולד (פאר אן אבזערווירער פון צפון זייט פון ערד-קוגל)]]
	דער מולד הלבנה איז דער רגע ווען די [[לבנה]] ווערט דערפרישט אנהייב פון א [[חודש]]. די ליכטיגקייט פון דער לבנה ווערט גרעסער און גרעסער דורכאויס דער חודש ביז'ן מיטן פונעם חודש; דאן הייבט עס אן ווערן קלענער און קלענער ביז סוף חודש, ווען עס ווערט אינגאנצן טונקל. דאן, ביים מולד, ווערט עס באנייט, און א נייער חודש הייבט זיך אן.		דער מולד הלבנה איז דער רגע ווען די [[לבנה]] ווערט דערפרישט אנהייב פון א [[חודש]]. די ליכטיגקייט פון דער לבנה ווערט גרעסער און גרעסער דורכאויס דער חודש ביז'ן מיטן פונעם חודש; דאן הייבט עס אן ווערן קלענער און קלענער ביז סוף חודש, ווען עס ווערט אינגאנצן טונקל. דאן, ביים מולד, ווערט עס באנייט, און א נייער חודש הייבט זיך אן.

צמא לדעת: /* דרויסנדע לינקס */ זאל זיין

2024-01-01T11:03:53Z

דרויסנדע לינקס: זאל זיין

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 11:03, 1 יאנואר 2024
שורה 108:		שורה 108:
	* ניסן יואלי, [http://daf-yomi.com/Data/UploadedFiles/DY_Item/25467-sFile.pdf כיצד מחשבים את המולד?], פון [[פורטל הדף היומי]]		* ניסן יואלי, [http://daf-yomi.com/Data/UploadedFiles/DY_Item/25467-sFile.pdf כיצד מחשבים את המולד?], פון [[פורטל הדף היומי]]
	* ניסן יואלי, [http://daf-yomi.com/Data/UploadedFiles/DY_Item/25468-sFile.xls מחשבון לחישוב המולדות], פון פורטל הדף היומי		* ניסן יואלי, [http://daf-yomi.com/Data/UploadedFiles/DY_Item/25468-sFile.xls מחשבון לחישוב המולדות], פון פורטל הדף היומי
			* {{אסיף\|מולד הלבנה}}

	==מקורות==		==מקורות==

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 02:21, 19 יאנואר 2024
שורה 17:		שורה 17:
	א מולד איז דעפינירט אלס דער רגע ווען די עלאנגאציע פון דער לבנה צום זון איז 0°, דאס הייסט זיי זענען ביידע אויף דעם זעלבן ארט אינעם גלגל המזלות{{ביאור\|קוקנדיג אויף זייער פאזיציע פון מזרח צו מערב. דער זון קען אבער זיין צו צפון אדער צו דרום פון דער לבנה בשעת'ן מולד.}}{{הערה\|[[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שני שער השישי; [[#מפרש\|המפרש]], פרק ו הלכה ה.}}. דער מאמענט הייסט אויך דער "קיבוץ", "דיבוק" און "חידוש". די לבנה איז דאן צווישן דער וועלט און דעם זון, און אינגאנצן טונקל. פון יענער רגע און ווייטער ווערט באנייט די לבנה פונעם נייעם חודש. ביים "מולד", אין פארגלייך צו א ניי געבוירן קינד וואס קען זיך נאכנישט אויפפירן ווי ערוואקסענע מענטשן, קען מען דאן נאכנישט זען די לבנה ווי אנדערע שטערנס{{הערה\|[[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שני שער השישי.}}.		א מולד איז דעפינירט אלס דער רגע ווען די עלאנגאציע פון דער לבנה צום זון איז 0°, דאס הייסט זיי זענען ביידע אויף דעם זעלבן ארט אינעם גלגל המזלות{{ביאור\|קוקנדיג אויף זייער פאזיציע פון מזרח צו מערב. דער זון קען אבער זיין צו צפון אדער צו דרום פון דער לבנה בשעת'ן מולד.}}{{הערה\|[[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שני שער השישי; [[#מפרש\|המפרש]], פרק ו הלכה ה.}}. דער מאמענט הייסט אויך דער "קיבוץ", "דיבוק" און "חידוש". די לבנה איז דאן צווישן דער וועלט און דעם זון, און אינגאנצן טונקל. פון יענער רגע און ווייטער ווערט באנייט די לבנה פונעם נייעם חודש. ביים "מולד", אין פארגלייך צו א ניי געבוירן קינד וואס קען זיך נאכנישט אויפפירן ווי ערוואקסענע מענטשן, קען מען דאן נאכנישט זען די לבנה ווי אנדערע שטערנס{{הערה\|[[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שני שער השישי.}}.

	די לבנה'ס מהלך ארום דעם הימל רעלאטיוו צום זון געדויערט בערך 29.531 טעג. איר מהלך רעלאטיוו צו די [[שטייענדיגע שטערנס]] איז קורצער, בלויז 27.322 טעג{{הערה\|{{~~אוצר החכמה~~\|~~רבי~~ אליהו ~~בן חיים~~ הכים\|שבילי ~~רקיע~~\|~~101863~~\|ווארשא, תרכ"ג~~, זייט 170~~\|~~page~~=~~171~~}}.}}. די סיבה צום אונטערשייד איז ווייל דורכאויס די 27.322 טעג רוקט זיך דער זון אין זיין אייגן גאנג איבער דעם הימל ארום 26.929° קיין מזרח; און די לבנה דארף דאס משלים זיין אין די איבריגע 2.209 טעג{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יב\|א\|מפרש=אבן עזרא}}; [[רבי שמעון בן צמח דוראן]], '''שו"ת תשב"ץ''', {{שיתופתא\|Sefer_HaTashbetz,_Part_I/103\|חלק א' סימן קג}}; [[#מפרש\|המפרש]], פרק ו הלכה ג}}.		די לבנה'ס מהלך ארום דעם הימל רעלאטיוו צום זון געדויערט בערך 29.531 טעג. איר מהלך רעלאטיוו צו די [[שטייענדיגע שטערנס]] איז קורצער, בלויז 27.322 טעג{{הערה\|{{היברובוקס\|אליהו הכהן הכים\|שבילי דרקיע\|46861\|page=172\|מקום הוצאה=ווארשא\|שנת הוצאה=תרכ"ג\|עמ=170}}.}}. די סיבה צום אונטערשייד איז ווייל דורכאויס די 27.322 טעג רוקט זיך דער זון אין זיין אייגן גאנג איבער דעם הימל ארום 26.929° קיין מזרח; און די לבנה דארף דאס משלים זיין אין די איבריגע 2.209 טעג{{הערה\|{{תנ"ך\|שמות\|יב\|א\|מפרש=אבן עזרא}}; [[רבי שמעון בן צמח דוראן]], '''שו"ת תשב"ץ''', {{שיתופתא\|Sefer_HaTashbetz,_Part_I/103\|חלק א' סימן קג}}; [[#מפרש\|המפרש]], פרק ו הלכה ג}}.

	די פינקטליכע און אמת'ע צייט־אפשניט ווילאנג עס געדויערט פאר'ן לבנה ארומצוקרייזן דעם וועלט איז אנדערש יעדער חודש, געוואנדן אין אסאך פאקטארן, און דער לענגסטער חודש קען זיין מיט איבער א טאג לענגער ווי דער קורצסטער. פאר'ן צוועק פון קובע זיין דעם אידישן לוח, האבן חז"ל אוועקגעשטעלט א '''מולד האמצעי''', דאס איז א דורכשניטליכע צייט־אפשניט פאר'ן חודש, און די דאזיגע מולדות וועלן אלעמאל זיין אין די 14 שעה איידער אדער נאך די אמת'ע מולדות{{הערה\|[[רבי שמעון בן צמח דוראן]], '''שו"ת תשב"ץ''', חלק א' סימן קג-קד}}.		די פינקטליכע און אמת'ע צייט־אפשניט ווילאנג עס געדויערט פאר'ן לבנה ארומצוקרייזן דעם וועלט איז אנדערש יעדער חודש, געוואנדן אין אסאך פאקטארן, און דער לענגסטער חודש קען זיין מיט איבער א טאג לענגער ווי דער קורצסטער. פאר'ן צוועק פון קובע זיין דעם אידישן לוח, האבן חז"ל אוועקגעשטעלט א '''מולד האמצעי''', דאס איז א דורכשניטליכע צייט־אפשניט פאר'ן חודש, און די דאזיגע מולדות וועלן אלעמאל זיין אין די 14 שעה איידער אדער נאך די אמת'ע מולדות{{הערה\|[[רבי שמעון בן צמח דוראן]], '''שו"ת תשב"ץ''', חלק א' סימן קג-קד}}.
שורה 37:		שורה 37:
	לויט ווי די "בני מערב" האבן זיך געפירט ביים רעכענען די יארן ליצירה, ווערן די ערשטע פינף טעג פון [[ששת ימי בראשית]] גערעכנט אלס איין יאר, שנת א' ליצירה, און ביים פרייטאגדיגן מולד האט זיך אנגעהויבן שנת ב' ליצירה{{הערה\|[[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שלישי שער שביעי}}. דאס איז אויך דער וועג וואס איז היינט אין באניץ ביי אידן{{הערה\|[[בעל המאור]], {{שיתופתא\|HaMaor_HaGadol_on_Avodah_Zarah/2b\|עבודה זרה ב עמוד ב מדפי הרי"ף}}}}. היות מיר רעכענען דער מולד פון אנהייב שנת א', האט מען אויסגערעכנט צוריק צו וועגס ווען דער מולד וואלט ווען געווען אין תשרי שנת א', און דאס איז מולד בהר"ד{{הערה\|שם=תוסבה}}{{הערה\|שם=מפבה}}.		לויט ווי די "בני מערב" האבן זיך געפירט ביים רעכענען די יארן ליצירה, ווערן די ערשטע פינף טעג פון [[ששת ימי בראשית]] גערעכנט אלס איין יאר, שנת א' ליצירה, און ביים פרייטאגדיגן מולד האט זיך אנגעהויבן שנת ב' ליצירה{{הערה\|[[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שלישי שער שביעי}}. דאס איז אויך דער וועג וואס איז היינט אין באניץ ביי אידן{{הערה\|[[בעל המאור]], {{שיתופתא\|HaMaor_HaGadol_on_Avodah_Zarah/2b\|עבודה זרה ב עמוד ב מדפי הרי"ף}}}}. היות מיר רעכענען דער מולד פון אנהייב שנת א', האט מען אויסגערעכנט צוריק צו וועגס ווען דער מולד וואלט ווען געווען אין תשרי שנת א', און דאס איז מולד בהר"ד{{הערה\|שם=תוסבה}}{{הערה\|שם=מפבה}}.

	דער [[גר"א]] שרייבט אז די אידן היינט רעכענען ווי די "בני מזרח", אז דער מולד פון פרייטאג פון ששת ימי בראשית איז געווען פון שנת א' ליצירה, נאר וויבאלד בשעת דער יאר פונעם [[מבול]] האבן דער זון און לבנה נישט געדינט, איז מען משלים יענע יאר מיט א "שנת תוהו"{{הערה\|{{אוצר החכמה\|רבי ישראל משקלאב\|פאת השלחן\|151276\|ירושלים, תשי"ט, סימן כט אות כא\|page=264}}; השמטות ל~~[[ביאור הגר"א]] אויף [[~~שולחן ערוך~~]], [[~~חושן משפט~~]], סימן~~ סז ~~סעיף~~ א}}. [[רב האי גאון]] שרייבט אז אויך די "בני מזרח" פלעגן רעכענען פון מולד בהר"ד, פאר א פראקטישע סיבה: ווען מען רעכנט מולדות דארף מען רעכענען די מולדות ביז צום יעצטיגן יאר, ולא עד בכלל. דאס מיינט, פאר דער מולד פון שנת {{#זמןמ:xhxjY}} דארף מען רעכענען מולדות וואס זענען פאריבער אין {{#זמןמ:xhxjY\|-1 year}} יארן. כדי אויסצומיידן דעם איבריגן שטאפל אינעם חשבון, האבן אויך די בני מזרח גערעכנט פון איין יאר פריער, מולד בהר"ד{{הערה\|תשובת [[רב האי גאון]], געברענגט אין [[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שלישי שער שביעי}}.		דער [[גר"א]] שרייבט אז די אידן היינט רעכענען ווי די "בני מזרח", אז דער מולד פון פרייטאג פון ששת ימי בראשית איז געווען פון שנת א' ליצירה, נאר וויבאלד בשעת דער יאר פונעם [[מבול]] האבן דער זון און לבנה נישט געדינט, איז מען משלים יענע יאר מיט א "שנת תוהו"{{הערה\|1={{אוצר החכמה\|רבי ישראל משקלאב\|פאת השלחן\|151276\|ירושלים, תשי"ט, סימן כט אות כא\|page=264}}; השמטות ל{{שולחן ערוך\|חושן משפט\|סז\|א\|מפרש=ביאור הגר"א}}}}. [[רב האי גאון]] שרייבט אז אויך די "בני מזרח" פלעגן רעכענען פון מולד בהר"ד, פאר א פראקטישע סיבה: ווען מען רעכנט מולדות דארף מען רעכענען די מולדות ביז צום יעצטיגן יאר, ולא עד בכלל. דאס מיינט, פאר דער מולד פון שנת {{#זמןמ:xhxjY}} דארף מען רעכענען מולדות וואס זענען פאריבער אין {{#זמןמ:xhxjY\|-1 year}} יארן. כדי אויסצומיידן דעם איבריגן שטאפל אינעם חשבון, האבן אויך די בני מזרח גערעכנט פון איין יאר פריער, מולד בהר"ד{{הערה\|תשובת [[רב האי גאון]], געברענגט אין [[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שלישי שער שביעי}}.

	דער מולד בהר"ד שטימט אויך לויט [[רבי יהושע]] וואס האלט אז ב[[ניסן]] נברא העולם. לויט [[תקופת רב אדא\|רב אדא]], איז לויט רבי יהושע דער מולד נישט געווען פרייטאג, נאר מיטוואך – דער טאג ווען דער זון און די לבנה זענען באשאפן געווארן. [[תוספות]] ווייזט אויף אז עס קען נישט זיין אז רבי יהושע האלט אויך אז דער מולד איז געווען פרייטאג, ווייל דאן וואלטן די מולדות לויט רבי אליעזר געווען צוויי טעג שפעטער ווי לויט רבי יהושע, און מען וואלט געדארפט דערגיין דער ווארהייט מיט פשוט'ע אבזערוואציע{{הערה\|שם=תוסבה}}. די ראשונים זאגן אז לויט רבי יהושע איז דער ערשטער מולד געווען מיטוואך פון ששת ימי בראשית, ביי 9 שעה און 642 חלקים. וויבאלד דער לוח איז מיוסד אז דער יאר הייבט זיך אן אין תשרי, האט מען גערעכנט צוריק צו וועגס צו תשרי פון יענעם יאר, און דער מולד קומט אויס בהר"ד{{הערה\|[[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שני שער השישי; [[רבי דוד אבודרהם]], ספר אבודרהם {{שיתופתא\|Abudarham,_Hebrew_Calendar,_Gate_of_Moladot_(Initial_Appearances)/3\|פרק כט, שער המולדות}}; {{היברובוקס\|[[רבי לוי אבן חביב]]\|שו"ת מהרלב"ח\|54518\|page=471\|סימן קמג}}}}.		דער מולד בהר"ד שטימט אויך לויט [[רבי יהושע]] וואס האלט אז ב[[ניסן]] נברא העולם. לויט [[תקופת רב אדא\|רב אדא]], איז לויט רבי יהושע דער מולד נישט געווען פרייטאג, נאר מיטוואך – דער טאג ווען דער זון און די לבנה זענען באשאפן געווארן. [[תוספות]] ווייזט אויף אז עס קען נישט זיין אז רבי יהושע האלט אויך אז דער מולד איז געווען פרייטאג, ווייל דאן וואלטן די מולדות לויט רבי אליעזר געווען צוויי טעג שפעטער ווי לויט רבי יהושע, און מען וואלט געדארפט דערגיין דער ווארהייט מיט פשוט'ע אבזערוואציע{{הערה\|שם=תוסבה}}. די ראשונים זאגן אז לויט רבי יהושע איז דער ערשטער מולד געווען מיטוואך פון ששת ימי בראשית, ביי 9 שעה און 642 חלקים. וויבאלד דער לוח איז מיוסד אז דער יאר הייבט זיך אן אין תשרי, האט מען גערעכנט צוריק צו וועגס צו תשרי פון יענעם יאר, און דער מולד קומט אויס בהר"ד{{הערה\|[[#ראבח\|ראב"ח]], מאמר שני שער השישי; [[רבי דוד אבודרהם]], ספר אבודרהם {{שיתופתא\|Abudarham,_Hebrew_Calendar,_Gate_of_Moladot_(Initial_Appearances)/3\|פרק כט, שער המולדות}}; {{היברובוקס\|[[רבי לוי אבן חביב]]\|שו"ת מהרלב"ח\|54518\|page=471\|סימן קמג}}}}.