תנא קמא: באזירט אויף ראזמארינ'ס ענציק באנד 2 ז' 349 און ווייטער

2025-02-10T18:31:17Z

באזירט אויף ראזמארינ'ס ענציק באנד 2 ז' 349 און ווייטער

נייער בלאַט

{{דרעפט}}
דער '''מן''' האט דער אייבערשטער געמאכט רעגענען פון הימל{{הערה|1=שמות טז, ד און ווייטער.}} און עס האט געשפּייזט די אידן אין דער מדבר אַן ערך פון פערציג יאר.
ער איז באשאפן געווארן דעם ערשטן ערב שבת בין השמשות, און איז געווען באהאלטן אויבן{{הערה|1=רש"י אבות, פּרק ה, משנה ו.}}.

די תורה זאגט אונז "ויראו '''בני ישראל''' ויאמרו איש אל אחיו מן הוא", די קינדער פון ישראל האבן געזען, האבן זיי געזאגט (געפרעגט) איינער דעם אנדערן "מן הוא"{{הערה|1={{תנ"ך|שמות|טז|טו}}. זעט דארט אונקלוס; יונתן בן עוזיאל; פּשיטא: הוא התרגום הסורי לתנ"ך, [https://beta.hebrewbooks.org/reader/reader.aspx?sfid=37702#p=29 שמות, עדיציע ר' חיים העליר, נאָטע 11].}}.
די דורשי רשימות האבן געזאגט אז "ישראל", די אידן האבן אים גערופן מן{{הערה|1={{מר"י|קאפיטל=טז|פסוק=טו}}; {{י"ש|בשלח|רס}}.}}.
לויט אַן אנדער קוועלע: די דרשנים האבן געזאגט אז "'''בני''' ישראל" האבן אים גערופן מן{{הערה|1={{י"ש|בשלח|רסא}}; לקח טוב בשלח טז, לא.}}.
די תורה זאגט "ויקראו '''בית''' ישראל את שמו מן"{{הערה|{{תנ"ך|שמות|טז|לא}}.}}. און די דרשנים האבן געזאגט אז בית ישראל האט (האבן) דאס געזאגט{{הערה|1={{מר"י|קאפיטל=טז|פסוק=לא}}.}}.
ס'איז פארהאן א מיינונג אז "בית ישראל" מיינט די פרויען{{הערה|1=דער כלי יקר בשלח טז, טו דרינגט עס ארויס פון דעם וואס דער פּסוק (בשלח טז, לא) זאגט "ויקראו בית ישראל" און נישט בני ישראל. און ער שטיצט זיך אױף דעם וואס די חז"ל און רש"י ז"ל טייטשן דעם פּסוק "כה תאמר לבית יעקב" (בשלח יט, ג) מיינט די פרויען.}}.

צוערשט האט דער מן געהייסן לחם אבירים, ווי ס'שטייט אין פּסוק{{הערה|שם=תהעחכה|{{תנ"ך|תהלים|עח|כה}}.}} "לחם אבירים אכל איש", ברויט וואס נידערט אראפּ פון די הימלען. נאר ווען די אידן האבן געזאגט "מן הוא", האט מען עס דערפאר גערופן מן{{הערה|1=שכל טוב בשלח טז, לא. אזוי טייטשן אױך א"ע, רד"ק, מצודת דוד אויף {{תנ"ך|תהלים|עח|כה}}. תרגום, רש"י דארט טייטשן: מלאכים ברויט. זעט: {{בבלי|יומא|עה|ב}}; שוחר טוב עח, ד; ילקוט המכירי עח, כב.{{ש}}
שכל טוב דארט זאגט "ודומה לו "אביר ישראל" ({{תנ"ך|שמואל א|כא|ח}}). אבער דארט שטייט "אביר הרעים". און רש"י און מהר"י קרא דארט טייטשן אב בית דין. תרגום, רלב"ג, מצודת דוד טייטשן דער הױפּט פון שאול המלך'ס פּאסטאכער (דואג האדומי).}}.
מן איז אַן עגיפּטיש, א מצרים'דיג ווארט. אזוי ווי די אידן האבן דאך דענצמאל גערעדט עגיפּטיש, האט משה רבינו געשריבן דאס דאזיגע ווארט אין עגיפּטיש{{הערה|1=לקח טוב בשלח טז, טו; רשב"ם שמות טז, טו. דער מדקדק דונש בן לברט טייטשט אױך אַזױ אין זיין ספר קעגן מנחם בן סרוק ז"ל, זייט 20, אױסגאבע לאנדאן. זעט {{י"ש|בשלח|רס}}.{{ש}}
א"ע בשלח טז, טו זאגט: רבינו שלמה (רש"י) זאגט "בלשון ישמעאל" זעצט מען
איבער מן הוא מיט מה הוא. און דער וועלכער האט אים דאס געזאגט, האט אים געזאגט נישט ריכטיג.{{ש}}
איז כדאי צו באמערקן אז אין די פארשפרייטע רש"י'ס אויף דעם דאזיגן פּסוק איז עס נישט דא. און זעט דארט אבן עזרא'ס טייטש.{{ש}}
אגב, געווענליך טייטש מען לשון מצרי אראביש, און לשון ישמעאל טערקיש.}}{{ביאור|ס'איז כדאי צו באמערקן אז אויך דאס ווארט אנכי אנהייב עשרת הדברות איז אַן עגיפּטיש ווארט. און ס'איז געווארן גענוצט כדי די דענצמאל עגיפּטיש רעדנדיגע אידן זאלן עס בעסער פארשטיין{{הערה|1=פּסיקתא רבתי, פּיסקא כא, וויען תר"מ זייט קה, ב; פּסיקתא דרב כהנא ניו יארק תש"ט זייט קט, ב, אויסגאבע אום; {{י"ש|יתרו|רפּו}}.}}.}}.

ס'זענען פארהאן פארשידענע טייטשן אויף מן:
מן מיינט אן גרייטן שפּייז, אזוי ווי "וימן להם המלך… מפּת בג"{{הערה|{{תנ"ך|דניאל|א|ה}}, און זעט רש"י דארט.}}, און דער קעניג האט אנגעגרייט פאר זיי שפּייז{{הערה|{{בבלי|סוכה|לט|ב}} און רש"י דארט אונטער דעם ווארט בכדי; רש"י, כלי יקר שמות טז, טו; שכל טוב בשלח טז, טו. און אזוי טייטשט אויך דער מדקדק מנחם בן סרוק ז"ל.{{ש}}
שכל טוב דאָרט ברענגט ראיות פון "וימן ה' דג גדול" ({{תנ"ך|יונה|ב|א}}) און דער אייבערשטער האט אנגעגרייט א גרויסן פיש; און פון "וימן האלקים תולעת" ({{תנ"ך|יונה|ד|ז}}) און דער אייבערשטער האט אנגעגרייט א ווערימל.{{ש}}
אגב, דער מן איז געווארן אנגעגרייט צו ווערן פארשלינגען. דער פיש און דאס ווערעמל זענען געווארן אנגעגרייט צו פארשלינגען.}};
ס'מיינט: פון וואַנען, פון וואַנעט נעמט זיך דאס{{הערה|1=בחיי בשלח טז, טו אין נאמען פון רבינו חננאל ז"ל.}};
א מתנה{{הערה|1=בחיי בשלח טז, טו.}}, אַזוי ווי "למשה היה ל'''מנה'''"{{הערה|1={{תנ"ך|ויקרא|ח|כט}}.}}, ס'איז געווען משה'ן א געשענק. "ולחנה יתן '''מנה'''"…{{הערה|{{תנ"ך|שמואל א|א|ה}}.

געווענליך טייטשט מען אין ביידע ערטער מנה א חלק, א פּארציע. זעט אונקלוס אין חומש, דעם תרגום און רש"י אין שמואל א', א, ה.{{ש}}
זעט פּשיטא שמות, טז, טו, הערה 11, פון הגאון ר' חיים העליר ז"ל.}},
און חנה'ן האט ער געגיבן א געשענק, א '''מ'''ת'''נ'''ה.

דער מן האט נאך באצייכענונגען:
'''ודגן השמים'''{{הערה|1=תהלים עח, כד.}}, ווען ער האט אראפּ גענידערט פון דעם הימל, איז ער געווארן פארוואנדלט אין קארן אין דער לופטן{{הערה|1=א"ע תהלים עח,. כד.}};
'''מטל השמים'''{{הערה|1=בראשית כז, כח. זעט דארט: די תרגומים אונקלוס און יונתן בן עוזיאל, רש"י, רמב"ן, רד"ק, ספורנו.}}, הימל טוי. יצחק האט געבענטשט יעקב'ן אז דער אייבערשטער זאל אים גיבן פון דעם הימל טוי. טייטשן די חכמים ז"ל אז דאס מיינט דעם מן{{הערה|1={{רבה|בראשית|סו|ג}}; אגדת בראשית ענדע פּרק מב; {{י"ש|תולדות|קטו}}; שכל טוב תולדות כח, יד, לעצטע שורה; לקח טוב תולדות כז, כח.{{ש}}
מהרז"ו אין ב"ר סו, ג טייטשט: ס'מיינט דעם מן וועלכער האט אראפּ גענידערט מיט דעם טוי. ווי ס'שטייט אין פּסוק "וברדת הטל על המחנה בלילה, ירד המן עליו" (במדבר יא, ט), ווען דער טוי האט אראפּ גענידערט אויף דעם לאגער ביינאכט, האט דער מן אראפּ גענידערט אויף אים.{{ש}}
זעט {{רבה|שמות|לח|ד}}.}};
'''לחם אבירים'''{{הערה|שם=תהעחכה}}, דאס ברויט פון מלאכים{{הערה|1=תרגום, רש"י {{תנ"ך|תהלים|עח|כה}}; כלי יקר שמות טז, ד.}}. איי מלאכים עסן דאך נישט;
'''לחם אבירים'''{{הערה|שם=תהעחכה}}, דאס ברויט וואס איז געווארן פארדייעט אין אלע צוויי הונדערט אכט און פערציג איברים{{הערה|שם=אבירים|אבירים אין דעם זין פון אברים. {{מר"י|קאפיטל=טז|פסוק=טו}}; {{י"ש|בשלח|רס}}; ילקוט המכירי עח, כג.}}. די סומע פון די אותיות פון דעם ווארט "מחספּס"{{הערה|1=שמות טז, יד. אגב, מחספּס געפינט זיך בלױז איין מאל אין תנ"ך.}}, באטרעפט צוויי הונדערט און אכט און פערציג{{הערה|1={{בבלי|יומא|עה|ב}} צווייטע שורה אונטן און רש"י דארט זאגט "מחספּס נוטריקון"; {{תנחומא|בשלח|כב|ב=יא}}; {{מדרש אגדה|שמות|טז|יד|פרשה=בשלח}}; {{שוחר טוב|עח|ג}}; שכל טוב בשלח טז, לא, [https://beta.hebrewbooks.org/reader/reader.aspx?sfid=33212#p=249 בערלין תרס"א, זייט 248]; בחיי און בעה"ט בשלח טז, ד.}}; דער מן ווערט אנגערופן: '''לחם''' - ברויט, '''דבש''' - האניג, '''שמן''' - בוימל{{הערה|{{י"ש|בשלח|רנח}}.}}{{ביאור|דער פּסוק זאגט אז דער מן האט געהאט דעם טעם פון לשד השמן{{הערה|1=במדבר יא, ח.}}, און די אותיות פון דעם ווארט לשד מאכן '''ל'''חם, '''ש'''מן, '''ד'''בש, ברויט, אויל, האניג{{הערה|1=פּענח רזא בהעלותך, זייט קעג, ב.}}}}; '''לחם הקלקל'''{{הערה|{{תנ"ך|במדבר|כא|ה}}. אגב, דאס ווארט הקלקל געפינט זיך בלויז איין מאל אין תנ"ך.}}, לייכט ברויט, ווייל זיי האבן עס פארדייעט זייער גרינג אין זייערע געדערים{{הערה|פּסיקתא דרב כהנא זייט קלא, א, אױסגאַבע אום; {{רבה|במדבר|טז|כד}}; רש"י במדבר כא, ה און תהלים עח, כה; שכל טוב בשלח טז; ילקוט המכירי עח, כ"ד; לקח טוב בשלח טז, יד.}}.

ס'ווערן גענוצט פאַרשידענע אויסדרוקן פאַר פארדייען:
'''נבלע'''{{הערה|1=יומא עה, ב, צווייטע שורה אונטן און פארגלייכט מיט: שוחר טוב עח, ג; ילקוט המכירי תהלים עח, כב; און קו, יח; {{י"ש|בשלח|רס}} און {{י"ש|תהלים|תתיט}}; רש"י חוקת כא, ה און תהלים עח, כה; שכל טוב בשלח טז, לא; לקח טוב בשלח טז, יד; רקאַנטי בשלח מד; כלי יקר שמות טז, ד.}}, פארשלינגען געווארן אין אלע צוויי הונדערט אַכט און פערציג איברים;
'''נימוח'''{{הערה|1=יומא עה, ב, און רש"י אונטער דעם ווארט נימח.}}, א זאך וואס מחספּס, מח - ווערט צעריבן, פּס - אויף פּיסת היד, אויף דעם לעפל פון דער האנט. מחספּס איז א נוטריקון;
'''נתעכל'''{{הערה|1=שכל טוב בשלח טז, יד זייט 242; בעה"ט בשלח טז, לג.}}, פאַרדייעט;
'''נטור'''{{הערה|1=תנח"ב בשלח כב.}}, אפּגעהיט.
זיי האבן געגעסן מן א גאנצן טאג, און ס'האט זיי נישט געשאַדט. ווען אפילו א זויגלינג האָט געעסן דעם מן א גאנצן טאג, האט עס נישט פארשאדט{{הערה|{{ספרי|1=בהעלותך|4=פּט}}}}.
זיי האבן נישט באדארפט האבן דעם מאגן, אפן זיין, ארויסגיין{{הערה|פארגלייכט די אױסדרוקן אין: תנחומא באבער שלח, הוספה ג, און בשלח כב; {{רבה|במדבר|ז|ד}} און טז, כד; {{שוחר טוב|עח|ג}}; ילקוט המכירי תהלים עח, כג און פּב, יט; ילקוט המכירי ישעיהו, ד; רש"י חוקת כא, ה און תהלים עח, כה; שכל טוב בשלח טז, לא; בחיי בשלח טז, ד.
{{תנא דבי אליהו|רבה|יד|א}}}}.

פאר די אידן האט געארט זייער נישט האבן דעם מאגן. זיי האבן זיך באקלאגט. זיי האבן געזאגט: האסטו שוין געזען אז א געבוירענער פון א פרוי זאל עסן, און עס נישט ארויסגיבן. האסטו שוין געזען זינט דו לעבסט אז א מענטש זאל אריינטון ווייץ אין מיל און ס'זאל נישט ארויסקומען מעל.
דער אייבערשטער האט פארדראסן די אידנ'ס נישט צופרידנקייט. ער האט געזאגט: פאר דער טובה וואס איך טו זיי; איך מאך זיי גלייך צו מלאכים, זיי זאלן נישט דארפן האבן דעם מאגן, פארדריסט עס זיי נאך!{{הערה|יומא עה, ב; שו"ט עח, ד; ילקוט המכירי תהלים עח, כה; {{י"ש|חוקת|תשסד}} און {{י"ש|תהלים|תתיט}}.}}.

ס'זענען פארהאן מערערע מיינונגען אין וועמענס זכות דער אייבערשטער האט געמאכט רעגענען מן פון דעם הימל פאר די אידן:
אין אברהם אבינו'ס זכות:
פאַר "ואקחה פת לחם…"{{הערה|שם=בריחה|בראשית יח, ה.}}, פאר אברהם אבינו'ס זאגן צו די דריי מענטשן (מלאכים) איך וועל ברענגען ברויט, און איר וועט אונטערלענען אייערע הערצער. נעמליך, פאר זיין איינלאַדן די פרעמדע מענטשן צום עסן, פאר זיין מקיים זיין מצות הכנסת אורחים{{הערה|1={{תוספתא|סוטה|ד|א}}; פּסיקתא רבתי יד; {{תנא דבי אליהו|רבה|יב}}; {{רבה|בראשית|מח|י}}; {{רבה|שמות|כה|ה}} און כז, ה; {{רבה|במדבר|יד}}; {{רבה|קהלת|יא|א}}; {{תנחומא|לך לך|ד}}; {{היברובוקס|2=והזהיר|3=38577|page=55|באנד=שמות|מקום הוצאה=לייפּציג|שנת הוצאה=תרל"ג|עמ=דף כ, א|לינק טעקסט=בשלח}}; שכל טוב יט, לה; ילקוט המכירי תהלים קו, לט; {{י"ש|וירא|פּב}} און {{י"ש|בשלח|רכח}}; לקח טוב וירא יח, ד; ילקוט ראובני בשלח מא, א און בהעלותך יד, א, ערשטע שורה.}};
פאר זיין גיבן "חמאה וחלב"{{הערה|1=בראשית יח, ח.}}, פּוטער און מילך די געסט{{הערה|1={{בבלי|בבא מציעא|פו|ב}}; {{רבה|בראשית|מח|יב}}; {{רבה|שמות|כה|ה}}; {{י"ש|ױרא|פּב}} און {{י"ש|שמות|רכח}}; לקח טוב וירא יח, ד.}};
אין דעם זכות פון די אבות, און דאס מיינט אברהם'ן און יעקב'ן. דער אייבערשטער האט געזאגט "'''הנני''' ממטיר"{{הערה|שם=שמטזד|שמות טז, ד.}}. און אויך אברהם{{הערה|1=בראשית כב, א.}} און יעקב{{הערה|1=בראשית לא, יא.}} האבן געזאגט "הנני"{{הערה|זעט זית רענן אין {{י"ש|בשלח|רנח}}, סימן פּז.}};
אין דעם זכות פון אברהם, יצחק, יעקב{{הערה|{{מר"י|קאפיטל=טז|פסוק=ד|מסכתא=ויסע|סימן=ב}}.}};
אין משה רבינו'ס זכות{{הערה|1={{סדר עולם|רבה|י}}; ספרי [https://beta.hebrewbooks.org/reader/reader.aspx?sfid=14060#p=277 נצבים פּיסקא שה, עדיציע ר' מאיר פרידמאן, וויען תרכ"ד, דף קכט, א]; {{תוספתא|סוטה|יא|ב|ד}}; {{בבלי|תענית|ט|א}}; {{רבה|ויקרא|כז|ב}}; {{רבה|במדבר|א|ב}} און יג, כ; {{רבה|שיר השירים|ד|ה}}; {{תנחומא|במדבר|ב}}; {{תנחומא|במדבר|ב|ב=יא}}; מדרש משלי יד, באבער זייט 74; {{מדרש אגדה|במדבר|כ|ב|פרשה=חוקת}}; [https://www.sefaria.org/Midrash_Tannaim_on_Deuteronomy.34.8.7 מדרש תנאים דברים לד, ח]; {{זוהר|אמור|קב|ב}} לעצטע שורה; {{זוהר|חדש|יט|א|פרשה=בראשית}}; {{י"ש|וירא|פּב}}, {{י"ש|במדבר|תרפּג}}, {{י"ש|יהושע|טו}}, {{י"ש|מיכה|תקנד}} און {{י"ש|זכריה|תקעח}}; ילקוט המכירי תהלים מז, ח ילקוט המכירי ישעיהו מב, יא; מדרש הגדול בראשית ו, ד, שעכטער זייט 129; לקח טוב ויצא כט, ג; [https://www.sefaria.org.il/Otzar_Midrashim%2C_Hashkem%2C_Midrash_Hashkem_('Arise_Early').35 השכם ב', במדבר ה]; מנורת המאור (אלנקאוה) [https://beta.hebrewbooks.org/reader/reader.aspx?sfid=20975#p=467 ד', זייט 466]; [https://www.daat.ac.il/daat/tanach/tora/ptirat-2.htm מדרש פטירת אהרן] בית המדרש חדר א' זייט 91; רקאנטי בשלח מד. זעט: סדר עולם זוטא השלם י, כב; ילמדנו ב', [https://tablet.otzar.org/#/book/21134/p/27/t/1463020131234/fs/0/start/0/end/0/c במדבר ו]; תורה א, 25.}}.

ס'זענען פארהאן פארשידענע מיינונגען וועגן וויפיל טעג נאך די אידנ'ס ארויסצוג פון מצרים האט דער מן אנגעהויבן צו אראפּנידערן: דרייסיג, איין און דרייסיג, פינף און פערציג, זיבעציג…
אין דער צייט פון זייער פארלאזן מצרים, ביז דער מן האט אנגעהויבן צו אַראפּנידערן איז געשען א נס, די אידן האבן געגעסן די גאנצע צייט פון דעם "געטריקנטן" ברויט וואס זיי האבן גענומען מיט זיך פון מצרים.
לויט וויפיל טעג ווענדט זיך וויפיל מאלצייטן פון די געבעקס זיי האבן געגעסן איידער די מן. אויב דרייסיג טעג איז זעכציג מאלצייטן; אויב איין און דרייסיג טעג — צוויי און זעכציג מאלצייטן, און אזוי ווייטער.{{הערה|1=פארגלייכט: {{תוספתא|סוטה|יא|ב}}; {{סדר עולם|רבא|ה}}; ענדע פּרק י; תרגום יונתן שמות יב, לט; {{מר"י|קאפיטל=יב|פסוק=לט|מסכתא=פסחא|סימן=יד}} און {{מר"י|קאפיטל=טז|פסוק=א|מסכתא=ויסע|סימן=א}}; {{בבלי|קידושין|לח|א}}; {{רבה|שמות|ג|ד}} און כה, ד {{רבה|שיר השירים|א|ח}}; {{תנחומא|בא|ט}}; רש"י שמות טז, א; {{י"ש|בא|רט}}; {{י"ש|בשלח|רנז}} און רסא; {{י"ש|יהושע|טו}}; און {{י"ש|שיר השירים|תתקפּב}}; שכל טוב בא יב, לט; לקח טוב בא, יב, לט.}}.
דאס מיטגענומענע געטריקנטע געבעקס האט געהאט דעם טעם פון מן{{הערה|{{בבלי|קידושין|לח|א}}; {{י"ש|בשלח|רנז}} און {{י"ש|יהושע|טו}}.}}.

די תורה זאָגט "הנני ממטיר לכם לחם מן השמים"{{הערה|שם=שמטזד}}, איך וועל אראפּרעגענען פאר אייך ברויט פון דעם הימל.
ס'זענען פארהאן עטליכע ערקלערונגען פאר דער לשון ממטיר:
מאַכן אראפנידערן{{הערה|1=אונקלוס, יוב"ע שמות טז, ד.}};
"כדמות מטר", ווי דאס אויס זען פון רעגן, וועלכער נידערט אראפּ פון דעם הימל{{הערה|1=א"ע, רמב"ן שמות טז, ד.}};
עס האט אראפּגענידערט ווי ס'נידערט אראפּ א רעגן{{הערה|{{תנחומא|בשלח|כ|ב=יא}}.}};
עס האט אראפּגענידערט ווי א דין רעגנדל{{הערה|1=בחיי בשלח טז, ד.{{ש}}
רמב"ן באמערקט אז דער אויסדרוק מטר װערט גענוצט אױך מיט אנדערע עלעמענטן, נישט דוקא בלױז מיט רעגן: וה' המטיר על סדום ועל עמורה גפרית ואש (בראשית יט, כד), און דער אײבערשטער האט געמאכט רעגענען אױף סדום און אױף עמורה שװעבל און פײער. "ימטר על רשעים פּחים אש וגפרית", ער מאכט רעגענען אױף די רשעים פײערדיגע קױלן און שװעבל, תהלים יא, ו.{{ש}}
[https://mgs.alhatorah.org/Parshan/Peshitta/Shemot/16.4 פּשיטתא שמות טז, ד] זעצט איבער מיט 'ממטר'.}}.

די אידן זענען אזוי באליבט ביי דעם באשעפער, אז ער האט געענדערט דעם גאנג פון דער וועלט צוליב זיי. דער שטייגער פון דער וועלט איז אז טוי נידערט אראפּ, און דאקעגן ברויט, תבואה וואקסט ארויף. און מיט דעם מן איז געווען גאר פארקערט. דאס ברויט האט אראפּגענידערט{{הערה|1=במדבר יא, ט.}}, און דער טוי איז אויפגעגאנגען פון דער ערד, "ותעל שכבת הטל"{{הערה|1=שמות טז, יד.}}, און די שיכט טוי האט זיך אויפגעהויבן{{הערה|1=פארגלײכט: {{מר"י|קאפיטל=טז|פסוק=ד|מסכתא=ויסע|סימן=ב}}; ש"ר לח, ד תנח. בשלח כ; {{י"ש|בשלח|רנח}}; לקח טוב און בחיי בשלח טז, ד.}}.

דער מן ווערט אנגערופן לחם, ווייל מ'האט געמאכט פון אים ברויט. א שטייגער ווי "ארץ ממנה יצא לחם"{{הערה|1=איוב כח, ה.}}, דאס לאנד (סדום) פון וועלכן ס'איז ארויסגעקומען ברויט, און ס'מיינט תבואה פון וועלכער מ'באקט ברויט{{הערה|1=בחיי בשלח טז, ד.}}, אדער מזון, שפּייז{{הערה|1=ספורנו שמות טז, ד.}}.

דער אייבערשטער האָט געזאָגט זיי זאלן קלויבן דעם מן "יום ביומו"{{הערה|שם=שמטזד}}.
סזענען פארהאן צוויי מיינונגען אין מדרש:
זיי זאלן קלויבן היינט אויף מארגן;
זיי זאלן נישט קלויבן היינט אויף מארגן. זיי זאלן קלויבן יעדער טאג נאר וויפיל זיי דאַרפן אין דעם באַטרעפנדן טאג. "מי שברא יום, ברא פּרנסתו"{{הערה|1=זעט {{מר"י|קאפיטל=טז|פסוק=ד}}; {{תנחומא|בשלח|כ}}; {{י"ש|בשלח|רנח}}; רש"י, רשב"ם שמות טז, ד.}}. דער וועלכער האט באשאפן דעם טאג, האט באשאפן אויך זיין פּרנסה.

דער אייבערשטער האָט געגיבן מן די אידן יעדער טאג פאר דעם טאגס געברויך, "למען אנסנו הילך בתורתי אם לא"{{הערה|1=שמות טז, ד; יוב"ע, און פאַרגלײכט מיט אונקלוס און רש"י; {{תנחומא|בשלח|כ}}.}}, זיי צו אויספּריוון צי זיי וועלן אפּהיטן די מצוות פון דער תורה, צי נישט{{הערה|זעט אור החיים שמות טז, ד}}.

==ביבליאגראפיע==
* {{היברובוקס|ר' אליהו פאלי|דגן שמים|60642|מקום הוצאה=בני ברק|שנת הוצאה=5775}}

==רעפערענצן==
{{ביאורים}}
{{רעפערענצן}}

דרעפט:מן - ווערסיע היסטאריע

תנא קמא אין 19:05, 10 פעברואר 2025

תנא קמא: באזירט אויף ראזמארינ'ס ענציק באנד 2 ז' 349 און ווייטער