https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D7%93%D7%A8%D7%A2%D7%A4%D7%98%3A%D7%94%D7%95%D7%9E%D7%A0%D7%90 דרעפט:הומנא - ווערסיע היסטאריע 2026-04-18T10:17:09Z ווערסיע היסטאריע פאר דעם בלאט אויפן וויקי MediaWiki 1.39.4 https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%93%D7%A8%D7%A2%D7%A4%D7%98:%D7%94%D7%95%D7%9E%D7%A0%D7%90&diff=339858&oldid=prev תנא קמא אין 22:28, 22 פעברואר 2026 2026-02-22T22:28:12Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="yi"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 22:28, 22 פעברואר 2026</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l39">שורה 39:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 39:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די שטאט האט פארמאגט פילע בתי מדרשים און חברות:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די שטאט האט פארמאגט פילע בתי מדרשים און חברות:</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''שולן:''' די ערשטע שול איז געבויט געווארן אין <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1792 (אדער 1797) </del>מיט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">מאטעריאל פון </del>א <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">חרוב'ע </del>קירכע <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">און </del>א שטרויענעם דאך. אין 1830 איז אויפגעשטעלט געווארן א נייע שול. פארן קריג זענען געווען דריי הויפט שולן: די ארטאדאקסישע, די חסידישע, און א מאדערנע-ארטאדאקסישע (וואס טייל האבן גערופן קאנסערוואטיוו). אין 1930 איז געבויט געווארן א פראכטפולע נייע שול לויט דעם פלאן פון דעם ארכיטעקט אייגען בארקאני.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''שולן:''' די ערשטע שול איז געבויט געווארן אין <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">יאר תקנ&quot;ג </ins>מיט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">מאטעריאלן וואס זענען געקויפט געווארן נאך </ins>א <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פייער אין דער קאטוילישער </ins>קירכע<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. דער שול האט פארמאגט </ins>א שטרויענעם דאך. אין 1830 איז אויפגעשטעלט געווארן א נייע שול. פארן קריג זענען געווען דריי הויפט שולן: די ארטאדאקסישע, די חסידישע <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">קלויז</ins>, און א מאדערנע-ארטאדאקסישע (וואס טייל האבן גערופן קאנסערוואטיוו). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די קלויז איז געבויט געווארן אין יאר 1906 דורך חסידישע אידן וואס זענען געקומען פון גאליציע און האבן געוואלט דאווענען נוסח ספרד מיט שטרענגע תקנות.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין 1930 איז געבויט געווארן א פראכטפולע נייע שול לויט דעם פלאן פון דעם ארכיטעקט אייגען בארקאני.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''חינוך:''' אין 1835 איז געעפנט געווארן א תלמוד תורה פאר ארימע קינדער. אין 1856 איז געעפנט געווארן אן אידישע פאלקס-שול, די ערשטע אין גאנץ מזרח סלאוואקיי.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''חינוך:''' אין 1835 איז געעפנט געווארן א תלמוד תורה פאר ארימע קינדער. אין 1856 איז געעפנט געווארן אן אידישע פאלקס-שול, די ערשטע אין גאנץ מזרח סלאוואקיי.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l51">שורה 51:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 52:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==דער חורבן==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==דער חורבן==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[טעקע:Gedenktafel für 2200 Juden (Humenne).jpg|קליין|געדענק־טאוול פאר 2,200 אידן פון הומנא]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאך דער גרינדונג פון דער אויטאנאמישער סלאוואקישער מדינה אונטער דעם דייטשן איינפלוס אין 1939 האט זיך שטארק פארערגערט דער מצב פון די אידן. אין 1941 זענען איינגעפירט געווארן גזירות קעגן אידן (&quot;אידישער קאדעקס&quot;; Židovský kódex), אידישע געשעפטן זענען קאנפיסקירט געווארן (&quot;אריאניזירט&quot;) און אידישע קינדער זענען ארויסגעווארפן געווארן פון די פובליק שולעס.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאך דער גרינדונג פון דער אויטאנאמישער סלאוואקישער מדינה אונטער דעם דייטשן איינפלוס אין 1939 האט זיך שטארק פארערגערט דער מצב פון די אידן. אין 1941 זענען איינגעפירט געווארן גזירות קעגן אידן (&quot;אידישער קאדעקס&quot;; Židovský kódex), אידישע געשעפטן זענען קאנפיסקירט געווארן (&quot;אריאניזירט&quot;) און אידישע קינדער זענען ארויסגעווארפן געווארן פון די פובליק שולעס.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l58">שורה 58:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 60:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאך דער באפרייאונג אין 1945 זענען בערך 150-200 איבערלעבער צוריקגעקומען קיין הומנא. זיי האבן פרובירט צוריק אויפצושטעלן די קהילה, אבער דאס לעבן איז געווען שווער צוליב אנטיסעמיטיזם און די נייע קאמוניסטישע רעזשים. א באנדע פון אוקראינישע נאציאנאליסטן (באנדערעוויצעס) האבן דערמארדעט אידן אין דעם דערבייאיגן דארף קאלבאסא ביים סוף פון 1945. אין די יארן 1948–1949 האבן רוב פון איבערלעבער עמיגרירט קיין ארץ ישראל אדער אמעריקע.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאך דער באפרייאונג אין 1945 זענען בערך 150-200 איבערלעבער צוריקגעקומען קיין הומנא. זיי האבן פרובירט צוריק אויפצושטעלן די קהילה, אבער דאס לעבן איז געווען שווער צוליב אנטיסעמיטיזם און די נייע קאמוניסטישע רעזשים. א באנדע פון אוקראינישע נאציאנאליסטן (באנדערעוויצעס) האבן דערמארדעט אידן אין דעם דערבייאיגן דארף קאלבאסא ביים סוף פון 1945. אין די יארן 1948–1949 האבן רוב פון איבערלעבער עמיגרירט קיין ארץ ישראל אדער אמעריקע.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די צוויי גרויסע שולן זענען חרוב געווארן דורך דער קאמוניסטישער מאכט אין די 1970ער יארן. היינט צוטאגס געפינט זיך אין הומנא דער אלטער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">יידישער </del>בית עולם, וואס ווערט פארערעכנט אלס איינער פון די גרעסטע אין סלאוואקיי, און דארט ליגן פילע רבנים און חשובע אידן. עסקנים האבן געארבעט איבער די יארן צו רענאווירן און היטן דעם בית עולם{{הערה|1=https://hfpjc.com/uploads/bulletiens/yiddish/pdf/1514505559827-337.%2008-07-2016.pdf}}. א מאנומענט צום אנדענק פון די קדושי הומנא שטייט היינט אין שטאט{{הערה|https://www.shtetlinks.jewishgen.org/humenne/humenne.htm}}.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די צוויי גרויסע שולן זענען חרוב געווארן דורך דער קאמוניסטישער מאכט אין די 1970ער יארן<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. די אידישע קהילה איז אפיציעל אויפגעלעזט געווארן אין סוף פון די 1970ער יארן.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">היינט וואוינען אין הומנא בלויז א פאר יחידים פון דער אידישער קהילה</ins>. היינט צוטאגס געפינט זיך אין הומנא דער אלטער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אידישער </ins>בית עולם, וואס ווערט פארערעכנט אלס איינער פון די גרעסטע אין סלאוואקיי, און דארט ליגן פילע רבנים און חשובע אידן. עסקנים האבן געארבעט איבער די יארן צו רענאווירן און היטן דעם בית עולם{{הערה|1=https://hfpjc.com/uploads/bulletiens/yiddish/pdf/1514505559827-337.%2008-07-2016.pdf}}. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דער אידישער בית עולם אויפן &quot;אידישן בארג&quot; (Zidovska Hora) ווערט היינט געהיטן אלס א היסטארישער מאנומענט.  </ins>א מאנומענט צום אנדענק פון די קדושי הומנא שטייט היינט אין שטאט{{הערה|https://www.shtetlinks.jewishgen.org/humenne/humenne.htm<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">}}. אין פעברואר 2025 איז דער בית עולם ליידער וואנדאליזירט געווארן מיט האקנקרייצן{{הערה|{{לינק|קעפל=Jewish cemetery in Slovakia vandalized with swastikas|אדרעס=https://www.jpost.com/diaspora/antisemitism/article-846342|זייטל=The Jerusalem Post|שרייבער=JERUSALEM POST STAFF|דאטום=March 16, 2025|שפראך=ענגליש}}}}{{הערה|{{לינק|אדרעס=https://www.jewishnews.co.uk/jewish-headstones-daubed-with-swastikas-in-slovakia/|קעפל=Jewish headstones daubed with swastikas|זייטל=Jewish News|דאטום=February 28, 2025}}}}{{הערה|{{לינק|קעפל=Jewish graves in Humenné defaced with Nazi swastikas|אדרעס=https://spectator.sme.sk/politics-and-society/c/jewish-graves-in-humenne-defaced-with-nazi-swastikas|זייטל=SME.sk|שרייבער=Compiled by Spectator staff|דאטום=February 28, 2025|שפראך=ענגליש}}</ins>}}.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==דרויסנדיגע לינקס==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==דרויסנדיגע לינקס==</div></td></tr> <!-- diff cache key hamichlol_main_yi-mw_:diff::1.12:old-339853:rev-339858 --> </table> תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%93%D7%A8%D7%A2%D7%A4%D7%98:%D7%94%D7%95%D7%9E%D7%A0%D7%90&diff=339853&oldid=prev תנא קמא אין 04:59, 22 פעברואר 2026 2026-02-22T04:59:11Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="yi"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 04:59, 22 פעברואר 2026</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">שורה 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 1:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דעסקריפציע|שטאט אין סלאוואקיי}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דעסקריפציע|שטאט אין סלאוואקיי}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">הימענע (</del>הומנא<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)</del>''' (סלאוואקיש: Humenné; אונגאריש: Homonna; דייטש: Homenau) איז א היסטארישע שטאט אין מזרח [[סלאוואקיי]], וואס געפינט זיך אינעם זעמפלינער ראיאן ביי די ברעגעס פון דעם לאבורק טייך. פארן חורבן איז הימענע געווען א בארימטע אידישע קהילה און א תורה-צענטער פאר דעם גאנצן אומגעגנט.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''הומנא''' (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אדער '''הימענע'''; </ins>סלאוואקיש: Humenné; אונגאריש: Homonna; דייטש: Homenau) איז א היסטארישע שטאט אין מזרח [[סלאוואקיי]], וואס געפינט זיך אינעם זעמפלינער ראיאן ביי די ברעגעס פון דעם לאבורק טייך. פארן חורבן איז הימענע געווען א בארימטע אידישע קהילה און א תורה-צענטער פאר דעם גאנצן אומגעגנט<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==געאגראפיע און קלימאט==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די שטאט געפינט זיך אויף א הויך פון 157 מעטער איבערן ים-פלאך, ארומגענומען מיט די וויהאָרלאַט בערג און די לאַבאָרעץ הויך-לאנד. דער נאמען &quot;הימענע&quot; שטאמט פונעם סלאווישן ווארט &quot;הומנאָ&quot; (gumьno), וואס באדייט א דרעש-פלאץ פאר תבואה אדער א חצר. די שטאט האט א קאנטינענטאלן קלימאט מיט ווארעמע זומערן און קאלטע, שנייאיגע ווינטערס</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==אלגעמיינע היסטאריע==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==אלגעמיינע היסטאריע==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>הומנא ווערט צום ערשטן מאל דערמאנט אין דאקומענטן אין יאר 1317 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אדער 1322</del>. דורכאויס הונדערטער יארן איז די שטאט געווען אונטער דער בעלות פון דער אדעלער פאמיליע דרוגעטה (Drugeth), וואס האבן געבויט דעם פראכטפולן רענעסאנס שלאס וואס שטייט ביז היינט אין צענטער פון שטאט. אין דעם 19טן יארהונדערט איז די בעלות אריבער צו דער אנדראש<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-</del>פאמיליע. די שטאט האט זיך שטארק אנטוויקלט אין 1871 מיט'ן אנקומען פון דער באן, וואס האט געברענגט צו א וואוקס אין האנדל און אינדוסטריע.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>הומנא ווערט צום ערשטן מאל דערמאנט אין דאקומענטן אין יאר 1317. דורכאויס הונדערטער יארן איז די שטאט געווען אונטער דער בעלות פון דער אדעלער פאמיליע דרוגעטה (Drugeth), וואס <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">זענען געקומען פון נאפאלי, איטאליע, און האבן באקומען די געגנט פונעם קעניג קארל ראבערט פון אנדזשו. די פאמיליע </ins>האבן געבויט דעם פראכטפולן רענעסאנס שלאס וואס שטייט ביז היינט אין צענטער פון שטאט. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אין יאר 1479 האט דער קעניג מאטיאס קאָרווינוס געגעבן פאר הימענע שטאטישע רעכט. שפעטער, </ins>אין דעם 19טן יארהונדערט<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, </ins>איז די בעלות אריבער צו דער אנדראש פאמיליע. די שטאט האט זיך שטארק אנטוויקלט אין 1871 מיט'ן אנקומען פון דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>באן<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, וואס האט געברענגט צו א וואוקס אין האנדל און אינדוסטריע.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==אידישער קהילה==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==אידישער קהילה==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[טעקע:Humenné Synagogue 1.jpg|קליין|שול אין הומנא, ארום תר&quot;ס]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[טעקע:Humenné Synagogue 1.jpg|קליין|שול אין הומנא, ארום תר&quot;ס]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אידן האבן זיך אנגעהויבן באזעצן אין הימענע שוין ארום יאר ה'ת&quot;נ. אין דעם אידישן [[צענזוס]] פון 1725 (תפ&quot;ה) זענען פארצייכנט צוויי אידישע משפחות אין שטעטל{{הערה|העברעאיש המכלול}}. א דאקומענט פון 1743 (תק&quot;ג) צייגט א קאנטראקט פון א איד משה יעקב וואס האט געדינגען געשעפטן פון א קריסטליכער אלמנה נעבן דעם קריסטליכן פארהויז אין שטאט.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אידן האבן זיך אנגעהויבן באזעצן אין הימענע שוין ארום יאר ה'ת&quot;נ. אין דעם אידישן [[צענזוס]] פון 1725 (תפ&quot;ה) זענען פארצייכנט צוויי אידישע משפחות אין שטעטל{{הערה|העברעאיש המכלול}}. א דאקומענט פון 1743 (תק&quot;ג) צייגט א קאנטראקט פון א איד משה יעקב וואס האט געדינגען געשעפטן פון א קריסטליכער אלמנה נעבן דעם קריסטליכן פארהויז אין שטאט.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די קהילה איז אפיציעל ארגאניזירט געווארן אין יאר 1809 (תקס"ט) אונטער דעם פרעזידענט מאריץ פראפער און דער רב ר' יעקב שפירא, כאטש די חברה קדישא האט שוין עקזיסטירט זינט 1786 (תקמ"ו).</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די קהילה איז אפיציעל ארגאניזירט געווארן אין יאר 1809 (תקס&quot;ט) אונטער דעם פרעזידענט מאריץ פראפער און דער רב ר' יעקב שפירא, כאטש די חברה קדישא האט שוין עקזיסטירט זינט 1786 (תקמ&quot;ו) אין </del>הומנא האט געבליט דורכאויס דעם 19טן יארהונדערט, ספעציעל דורך אימיגראציע פון אידן פון גאליציע. אין 1830 זענען געווען 666 אידן, און ביים סוף פונעם 19טן יארהונדערט זענען אידן שוין געווען כמעט האלב פון די באפעלקערונג פון דער שטאט. צווישן די צוויי וועלט-מלחמות איז הומנא געווען א וויכטיגער אידישער צענטער מיט בערך 2,000 אידן. אין 1930 האבן געלעבט אין הימענע בערך 2,200 אידן. אידן האבן פארמאגט בערך 90% פון די געשעפטן אין שטאט.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>הומנא האט געבליט דורכאויס דעם 19טן יארהונדערט, ספעציעל דורך אימיגראציע פון אידן פון גאליציע. אין <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">יאר תקמ&quot;ז (1787) זענען געווען 110 אידן, אין תק&quot;צ (</ins>1830<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">) </ins>זענען געווען 666 אידן<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, אין תר&quot;מ (1880) זענען זיי שוין געווען 1,280</ins>, און ביים סוף פונעם 19טן יארהונדערט זענען אידן שוין געווען כמעט האלב פון די באפעלקערונג פון דער שטאט. צווישן די צוויי וועלט-מלחמות איז הומנא געווען א וויכטיגער אידישער צענטער מיט בערך 2,000 אידן. אין 1930 האבן געלעבט אין הימענע בערך 2,200 אידן<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, וואס זענען געווען בערך א דריטל פון די אלע איינוואוינער</ins>. אידן <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">האבן געהאט א גרויסן חלק אין דעם האנדל און עקאנאמיע פון דער שטאט, און </ins>האבן פארמאגט בערך 90% פון די געשעפטן אין שטאט.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==רבנים און גדולי <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">התורה</del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==רבנים און גדולי <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">תורה</ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>הימענע איז געווען באקאנט מיט אירע חשוב'ע רבנים און תלמידי חכמים:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>הימענע איז געווען באקאנט מיט אירע חשוב'ע רבנים און תלמידי חכמים:</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי פנחס לוריא<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:</del>''' דער ערשטער רב פון דער קהילה.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי פנחס לוריא''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>דער ערשטער רב פון דער קהילה.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי יעקב שפירא (ר' יעקעלע חריף'''; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נפטר </del>תקפ&quot;ח)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">: </del>ער איז געווען <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דער ערשטער באקאנטער רב אין דער קהילה און </del>א תלמיד מובהק <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פון דעם </del>הייליגן [[רבי מענדלע רימינאווער]]. ער האט מחבר געווען דעם ספר &quot;שופריה דיעקב&quot; אויף תורה און ש&quot;ס. ער האט געבויט די ערשטע גרויסע שול און ארגאניזירט די קהילה.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי יעקב שפירא (ר' יעקעלע חריף'''; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נפ' ב' ניסן </ins>תקפ&quot;ח) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– ער האט געדינט צווישן די יארן 1809–תקפ&quot;ח. </ins>ער איז געווען א תלמיד מובהק <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פונעם </ins>הייליגן [[רבי מענדלע רימינאווער]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">און א ידיד פונעם &quot;בני יששכר&quot;</ins>. ער האט מחבר געווען דעם ספר &quot;שופריה דיעקב&quot; אויף תורה און ש&quot;ס<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{הערה|זעט {{אייוועלט|16307|ר' יעקב שפירא אבד&quot;ק הומנא - ב’ ניסן תקפ”ח}}}}</ins>. ער האט געבויט די ערשטע גרויסע שול און ארגאניזירט די קהילה.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי אביש אריה שפירא<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:</del>''' דער זון פון ר' יעקב, האט געדינט אלס רב אין שטאט.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי אביש אריה שפירא''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(נפ' כ&quot;ב תשרי תרל&quot;ג) – </ins>דער זון פון ר' יעקב, האט געדינט אלס רב אין שטאט<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{הערה|{{היברובוקס|רבי אברהם שטערן|מליצי אש תשרי, מרחשון|29099|page=158|עמ=79}}}}</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי יהודה לייבוש ספיר<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:</del>''' דער מחבר פונעם ספר &quot;שער יהודה&quot;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, וואס איז געווען אן </del>איידעם <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ביי </del>ר' יעקב שפירא. ער האט משמש געווען ברבנות פאר 54 יאר און איז געווען באקאנט פאר זיין גאונות אין פלפול.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי יהודה לייבוש ספיר''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(נפ' י&quot;ד טבת תרמ&quot;ב) – </ins>דער מחבר פונעם ספר &quot;שער יהודה&quot; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">און </ins>איידעם ר' יעקב שפירא. ער האט משמש געווען ברבנות פאר 54 יאר<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, קודם אין גליל הומנא </ins>און <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נאך זיין שוואגער'ס פטירה אויך אין הומנא אליינס. ער </ins>איז געווען באקאנט פאר זיין גאונות אין פלפול <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">און האט באקומען א הסכמה אויף זיין ספר פונעם &quot;דברי חיים&quot; פון צאנז{{הערה|1=[https://yuhrzeit.com/detail/בעל-שער-יהודה-מהומנא-רבי-יהודה-לייבש-ב&quot;ר-ישראל-אליעזר-זי&quot;ע בעל שער יהודה מהומנא רבי יהודה לייבש ב&quot;ר ישראל אליעזר זי&quot;ע], Yuhrzeit.com}}</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי משה גרינוואלד (דער &quot;ערוגת הבשם&quot;)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:</del>''' ער האט געדינט אלס רב אין הומנא צווישן די יארן תרמ&quot;ג-תרמ&quot;ז (1883–1887) און דארט אויפגעשטעלט א גרויסע ישיבה וואו הונדערטער בחורים האבן געלערנט. שפעטער איז ער געווארן רב אין קליינווארדיין און חוסט.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>רבי משה גרינוואלד<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(דער &quot;ערוגת הבשם&quot;)''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>ער האט געדינט אלס רב אין הומנא צווישן די יארן תרמ&quot;ג-תרמ&quot;ז (1883–1887) און דארט אויפגעשטעלט א גרויסע ישיבה וואו הונדערטער בחורים האבן געלערנט. שפעטער איז ער געווארן רב אין קליינווארדיין און חוסט.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי דוד יהודה לייב זאלצער<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:</del>''' א תלמיד פונעם כתב סופר און א שוואגער פונעם ירושלימ'ער רב [[רבי יוסף חיים זאנענפעלד]].</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי דוד יהודה לייב זאלצער''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(נפ' כ&quot;ט אדר תרע&quot;ט) – </ins>א תלמיד פונעם כתב סופר און א שוואגער פונעם ירושלימ'ער רב<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, </ins>[[רבי יוסף חיים זאנענפעלד]].</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי אלטר יצחק אייזיק פרידריך:''' (נפטר תרפ&quot;ז) דער איידעם פון ר' דוד לייב זאלצער, ער איז געווען א באקאנטער גאון און חסיד. ער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">איז געווען רב </del>נאך ר' דוד לייב זאלצער ביז זיין פטירה <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אין תרפ&quot;ז</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי אלטר יצחק אייזיק פרידריך:''' (נפטר תרפ&quot;ז) דער איידעם פון ר' דוד לייב זאלצער, ער איז געווען א באקאנטער גאון און חסיד. ער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">האט איבערגענומען דאס רבנות </ins>נאך <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">זיין שווער </ins>ר' דוד לייב זאלצער ביז זיין פטירה.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי חיים יהודה הערמאן עהרנרייך הי&quot;ד:''' (אומגעקומען אין חורבן, תש&quot;ב) דער לעצטער רב פון דער שטאט. ער איז געווען א בארימטער תלמיד חכם און א גרויסער חוקר און האט ארויסגעגעבן דעם תורה-זשורנאל &quot;אוצר החיים&quot;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי חיים יהודה הערמאן עהרנרייך הי&quot;ד:''' (אומגעקומען אין חורבן, תש&quot;ב) דער לעצטער רב פון דער שטאט. ער איז געווען א בארימטער תלמיד חכם און א גרויסער חוקר און האט ארויסגעגעבן דעם תורה-זשורנאל &quot;אוצר החיים&quot;.</div></td></tr> <!-- diff cache key hamichlol_main_yi-mw_:diff::1.12:old-339848:rev-339853 --> </table> תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%93%D7%A8%D7%A2%D7%A4%D7%98:%D7%94%D7%95%D7%9E%D7%A0%D7%90&diff=339848&oldid=prev תנא קמא אין 18:39, 20 פעברואר 2026 2026-02-20T18:39:31Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="yi"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 18:39, 20 פעברואר 2026</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">שורה 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 1:</td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{דעסקריפציע|שטאט אין סלאוואקיי}}</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''הימענע (הומנא)''' (סלאוואקיש: Humenné; אונגאריש: Homonna; דייטש: Homenau) איז א היסטארישע שטאט אין מזרח [[סלאוואקיי]], וואס געפינט זיך אינעם זעמפלינער ראיאן ביי די ברעגעס פון דעם לאבורק טייך. פארן חורבן איז הימענע געווען א בארימטע אידישע קהילה און א תורה-צענטער פאר דעם גאנצן אומגעגנט.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''הימענע (הומנא)''' (סלאוואקיש: Humenné; אונגאריש: Homonna; דייטש: Homenau) איז א היסטארישע שטאט אין מזרח [[סלאוואקיי]], וואס געפינט זיך אינעם זעמפלינער ראיאן ביי די ברעגעס פון דעם לאבורק טייך. פארן חורבן איז הימענע געווען א בארימטע אידישע קהילה און א תורה-צענטער פאר דעם גאנצן אומגעגנט.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l5">שורה 5:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 6:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==אידישער קהילה==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==אידישער קהילה==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[טעקע:Humenné Synagogue 1.jpg|קליין|שול אין הומנא, ארום תר"ס]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אידן האבן זיך אנגעהויבן באזעצן אין הימענע שוין ארום יאר ה'ת&quot;נ. אין דעם אידישן [[צענזוס]] פון 1725 (תפ&quot;ה) זענען פארצייכנט צוויי אידישע משפחות אין שטעטל{{הערה|העברעאיש המכלול}}. א דאקומענט פון 1743 (תק&quot;ג) צייגט א קאנטראקט פון א איד משה יעקב וואס האט געדינגען געשעפטן פון א קריסטליכער אלמנה נעבן דעם קריסטליכן פארהויז אין שטאט.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אידן האבן זיך אנגעהויבן באזעצן אין הימענע שוין ארום יאר ה'ת&quot;נ. אין דעם אידישן [[צענזוס]] פון 1725 (תפ&quot;ה) זענען פארצייכנט צוויי אידישע משפחות אין שטעטל{{הערה|העברעאיש המכלול}}. א דאקומענט פון 1743 (תק&quot;ג) צייגט א קאנטראקט פון א איד משה יעקב וואס האט געדינגען געשעפטן פון א קריסטליכער אלמנה נעבן דעם קריסטליכן פארהויז אין שטאט.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l14">שורה 14:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 16:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי פנחס לוריא:''' דער ערשטער רב פון דער קהילה.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי פנחס לוריא:''' דער ערשטער רב פון דער קהילה.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי יעקב שפירא (ר' יעקעלע חריף'''; נפטר תקפ&quot;ח): ער איז געווען דער ערשטער באקאנטער רב אין דער קהילה און א תלמיד מובהק פון דעם הייליגן <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ר' </del>מענדלע רימינאווער. ער האט מחבר געווען דעם ספר &quot;שופריה דיעקב&quot; אויף תורה און ש&quot;ס. ער האט געבויט די ערשטע גרויסע שול און ארגאניזירט די קהילה.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי יעקב שפירא (ר' יעקעלע חריף'''; נפטר תקפ&quot;ח): ער איז געווען דער ערשטער באקאנטער רב אין דער קהילה און א תלמיד מובהק פון דעם הייליגן <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[רבי </ins>מענדלע רימינאווער<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>. ער האט מחבר געווען דעם ספר &quot;שופריה דיעקב&quot; אויף תורה און ש&quot;ס. ער האט געבויט די ערשטע גרויסע שול און ארגאניזירט די קהילה.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• רבי אביש אריה שפירא: דער זון פון ר' יעקב, האט געדינט אלס רב אין שטאט.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>רבי אביש אריה שפירא:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>דער זון פון ר' יעקב, האט געדינט אלס רב אין שטאט.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי יהודה לייבוש ספיר:''' דער מחבר פונעם ספר &quot;שער יהודה&quot;, וואס איז געווען אן איידעם ביי ר' יעקב שפירא. ער האט משמש געווען ברבנות פאר 54 יאר און איז געווען באקאנט פאר זיין גאונות אין פלפול.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי יהודה לייבוש ספיר:''' דער מחבר פונעם ספר &quot;שער יהודה&quot;, וואס איז געווען אן איידעם ביי ר' יעקב שפירא. ער האט משמש געווען ברבנות פאר 54 יאר און איז געווען באקאנט פאר זיין גאונות אין פלפול.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי משה גרינוואלד (דער &quot;ערוגת הבשם&quot;):''' ער האט געדינט אלס רב אין הומנא צווישן די יארן תרמ&quot;ג-תרמ&quot;ז (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1883-1887</del>) און דארט אויפגעשטעלט א גרויסע ישיבה וואו הונדערטער בחורים האבן געלערנט. שפעטער איז ער געווארן רב אין קליינווארדיין און חוסט.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי משה גרינוואלד (דער &quot;ערוגת הבשם&quot;):''' ער האט געדינט אלס רב אין הומנא צווישן די יארן תרמ&quot;ג-תרמ&quot;ז (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1883–1887</ins>) און דארט אויפגעשטעלט א גרויסע ישיבה וואו הונדערטער בחורים האבן געלערנט. שפעטער איז ער געווארן רב אין קליינווארדיין און חוסט.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי דוד יהודה לייב זאלצער:''' א תלמיד פונעם כתב סופר און א שוואגער פונעם ירושלימ'ער רב [[רבי יוסף חיים זאנענפעלד]].</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי דוד יהודה לייב זאלצער:''' א תלמיד פונעם כתב סופר און א שוואגער פונעם ירושלימ'ער רב [[רבי יוסף חיים זאנענפעלד]].</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l28">שורה 28:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 30:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי חיים יהודה הערמאן עהרנרייך הי&quot;ד:''' (אומגעקומען אין חורבן, תש&quot;ב) דער לעצטער רב פון דער שטאט. ער איז געווען א בארימטער תלמיד חכם און א גרויסער חוקר און האט ארויסגעגעבן דעם תורה-זשורנאל &quot;אוצר החיים&quot;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''רבי חיים יהודה הערמאן עהרנרייך הי&quot;ד:''' (אומגעקומען אין חורבן, תש&quot;ב) דער לעצטער רב פון דער שטאט. ער איז געווען א בארימטער תלמיד חכם און א גרויסער חוקר און האט ארויסגעגעבן דעם תורה-זשורנאל &quot;אוצר החיים&quot;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אנדערע וויכטיגע פערזענליכקייטן זענען ר' שרגא פייבל מענדלאוויטש, דער גרינדער פון תורה ודעת אין אמעריקע, וואס איז געבוירן אין הומנא, און ר' מנחם מענדל כהנא, וואס האט געדינט אלס מו&quot;ץ און ר&quot;מ אין שטאט פאר'ן קריג. אין יאר תרפ&quot;ה (1925) האט דער סאטמארער רבי, רבי יואל טייטלבוים זצ&quot;ל, באזוכט אין שטאט אויף א שבת.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אנדערע וויכטיגע פערזענליכקייטן זענען ר' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[רבי </ins>שרגא פייבל מענדלאוויטש<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|שרגא פייבל מענדלאוויטש]]</ins>, דער גרינדער פון תורה ודעת אין אמעריקע, וואס איז געבוירן אין הומנא, און ר' מנחם מענדל כהנא, וואס האט געדינט אלס מו&quot;ץ און ר&quot;מ אין שטאט פאר'ן קריג. אין יאר תרפ&quot;ה (1925) האט דער סאטמארער רבי, רבי יואל טייטלבוים זצ&quot;ל, באזוכט אין שטאט אויף א שבת.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==מוסדות און אידישע אינסיטוציעס==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==מוסדות און אידישע אינסיטוציעס==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די שטאט האט פארמאגט פילע בתי מדרשים און חברות:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די שטאט האט פארמאגט פילע בתי מדרשים און חברות:</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''שולן:''' די ערשטע שול איז געבויט געווארן אין 1792 (אדער 1797) מיט מאטעריאל פון א חרוב'ע קירכע <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אוןא </del>שטרויענעם דאך. אין 1830 איז אויפגעשטעלט געווארן א נייע שול. פארן קריג זענען געווען דריי הויפט שולן: די ארטאדאקסישע, די חסידישע, און א מאדערנע-ארטאדאקסישע (וואס טייל האבן גערופן קאנסערוואטיוו). אין 1930 איז געבויט געווארן א פראכטפולע נייע שול לויט דעם פלאן פון דעם ארכיטעקט אייגען בארקאני.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''שולן:''' די ערשטע שול איז געבויט געווארן אין 1792 (אדער 1797) מיט מאטעריאל פון א חרוב'ע קירכע <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">און א </ins>שטרויענעם דאך. אין 1830 איז אויפגעשטעלט געווארן א נייע שול. פארן קריג זענען געווען דריי הויפט שולן: די ארטאדאקסישע, די חסידישע, און א מאדערנע-ארטאדאקסישע (וואס טייל האבן גערופן קאנסערוואטיוו). אין 1930 איז געבויט געווארן א פראכטפולע נייע שול לויט דעם פלאן פון דעם ארכיטעקט אייגען בארקאני.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''חינוך:''' אין 1835 איז געעפנט געווארן א תלמוד תורה פאר ארימע קינדער. אין 1856 איז געעפנט געווארן אן אידישע פאלקס-שול, די ערשטע אין גאנץ מזרח סלאוואקיי.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''חינוך:''' אין 1835 איז געעפנט געווארן א תלמוד תורה פאר ארימע קינדער. אין 1856 איז געעפנט געווארן אן אידישע פאלקס-שול, די ערשטע אין גאנץ מזרח סלאוואקיי.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">חברות</del>:''' עס האבן פונקציאנירט חברות ווי &quot;ביקור חולים&quot;, &quot;תומכי עניים&quot;, &quot;פועלי צדק&quot;, און א באזונדערע &quot;חברת הסנדק&quot; צו העלפן ארימע משפחות ביי ברית'ן.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">חסד</ins>:''' עס האבן פונקציאנירט חברות ווי &quot;ביקור חולים&quot;, &quot;תומכי עניים&quot;, &quot;פועלי צדק<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&quot;, &quot;אגודת נשים</ins>&quot;, און א באזונדערע &quot;חברת הסנדק&quot; צו העלפן ארימע משפחות ביי ברית'ן.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''בית החיים:''' דער אידישער בית החיים אין הימענע ווערט פארערעכנט אלס דער עלטסטער און גרעסטער אין גאנץ סלאוואקיי. די עלטסטע מצבות זענען נאך פון יאר תקל&quot;ב (1772).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>• '''בית החיים:''' דער אידישער בית החיים אין הימענע ווערט פארערעכנט אלס דער עלטסטער און גרעסטער אין גאנץ סלאוואקיי. די עלטסטע מצבות זענען נאך פון יאר תקל&quot;ב (1772).</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l45">שורה 45:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 47:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==דער חורבן==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==דער חורבן==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאך דער גרינדונג פון דער סלאוואקישער מדינה אונטער דעם דייטשן איינפלוס אין 1939<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, האבן </del>זיך <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אנגעהויבן </del>גזירות קעגן אידן<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </del>אידישע געשעפטן זענען קאנפיסקירט געווארן (&quot;אריאניזירט&quot;) און קינדער זענען ארויסגעווארפן געווארן פון די פובליק <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שולן</del>. אין מערץ 1942 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">זענען </del>די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ערשטע טראנספארטן פון </del>יונגע מיידלעך און בחורים געשיקט געווארן קיין אוישוויץ און <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">מיידאנק</del>. אין מאי 1942 זענען רוב אידן פון <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">הימענע </del>דעפארטירט געווארן אין צוויי גרויסע טראנספארטן קיין פוילן. פילע זענען דערהרגעט געווארן אין סאביבאר און בעלזשיץ. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נאך די גרויסע גירושים </del>זענען געבליבן <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">בערך 400 אידן </del>מיט &quot;שוץ-פאפירן&quot;, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אבער </del>רוב פון זיי זענען אויך פארטריבן געווארן <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אין 1944</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>נאך דער גרינדונג פון דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אויטאנאמישער </ins>סלאוואקישער מדינה אונטער דעם דייטשן איינפלוס אין 1939 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">האט </ins>זיך <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שטארק פארערגערט דער מצב פון די אידן. אין 1941 זענען איינגעפירט געווארן </ins>גזירות קעגן אידן <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(&quot;אידישער קאדעקס&quot;; Židovský kódex), </ins>אידישע געשעפטן זענען קאנפיסקירט געווארן (&quot;אריאניזירט&quot;) און <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אידישע </ins>קינדער זענען ארויסגעווארפן געווארן פון די פובליק <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שולעס</ins>.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין מערץ 1942 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">האבן זיך אנגעהויבן </ins>די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דעפארטאציעס קיין פוילן; </ins>יונגע מיידלעך און בחורים <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">זענען </ins>געשיקט געווארן קיין אוישוויץ און <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">מיידאנעק. די ערשטע טראנספארט פון סלאוואקיי קיין אוישוויץ (26סטן מערץ 1942) האט אנטהאלטן הונדערטער יונגע מיידלעך פון הומנא</ins>. אין מאי 1942 זענען רוב אידן פון <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שטאט פארזאמלט געווארן אין דער אלטער שול און </ins>דעפארטירט געווארן אין צוויי גרויסע טראנספארטן קיין <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">רייאוויעץ (Rejowiec) און סאביבאר אין </ins>פוילן. פילע זענען דערהרגעט געווארן אין סאביבאר און בעלזשיץ. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">א קליינע צאָל אידן, בערך 400, וואס זענען געווען &quot;עקאנאמיש וויכטיג&quot; </ins>זענען געבליבן מיט &quot;שוץ-פאפירן&quot; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ביז 1944</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ווען </ins>רוב פון זיי זענען אויך פארטריבן געווארן<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. בערך 2,000 אידן פון הומנא זענען אומגעקומען דורך די נאציס</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==נאך דער מלחמה==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==נאך דער מלחמה==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">עטליכע הונדערט אידן וואס האבן איבערגעלעבט דעם קריג </del>זענען צוריקגעקומען קיין <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">הימענע אין 1945</del>. זיי האבן פרובירט צוריק <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אויפצובויען </del>די קהילה, אבער אין די יארן <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1948-1949 </del>האבן רוב פון <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">זיי </del>עמיגרירט קיין ארץ ישראל אדער אמעריקע. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">היינט צו טאג זענען </del>די שולן <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שוין נישטא; זיי </del>זענען חרוב <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געווארן אדער אינגאנצן אפגעבראכן </del>געווארן דורך דער קאמוניסטישער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">רעגירונג </del>אין די 1970ער יארן. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די מצבות אויפן אידישן </del>בית <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">החיים זענען עטליכע מאל וואנדאליזירט געווארן דורך </del>די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">לאקאלע קריסטן</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אבער אין </del>די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">לעצטע </del>יארן <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">זענען געמאכט געווארן באדייטענדע ארבעט דאס </del>צו <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">רענאוואטירן </del>און היטן.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נאך דער באפרייאונג אין 1945 </ins>זענען <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">בערך 150-200 איבערלעבער </ins>צוריקגעקומען קיין <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">הומנא</ins>. זיי האבן פרובירט צוריק <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אויפצושטעלן </ins>די קהילה, אבער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דאס לעבן איז געווען שווער צוליב אנטיסעמיטיזם און די נייע קאמוניסטישע רעזשים. א באנדע פון אוקראינישע נאציאנאליסטן (באנדערעוויצעס) האבן דערמארדעט אידן אין דעם דערבייאיגן דארף קאלבאסא ביים סוף פון 1945. </ins>אין די יארן <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1948–1949 </ins>האבן רוב פון <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">איבערלעבער </ins>עמיגרירט קיין ארץ ישראל אדער אמעריקע.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">צוויי גרויסע </ins>שולן זענען חרוב געווארן דורך דער קאמוניסטישער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">מאכט </ins>אין די 1970ער יארן. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">היינט צוטאגס געפינט זיך אין הומנא דער אלטער יידישער </ins>בית <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">עולם, וואס ווערט פארערעכנט אלס איינער פון </ins>די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">גרעסטע אין סלאוואקיי</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">און דארט ליגן פילע רבנים און חשובע אידן. עסקנים האבן געארבעט איבער </ins>די יארן צו <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">רענאווירן </ins>און היטן <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דעם בית עולם{{הערה|1=https://hfpjc</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">com/uploads/bulletiens/yiddish/pdf/1514505559827-337.%2008-07-2016.pdf}}. א מאנומענט צום אנדענק פון די קדושי הומנא שטייט היינט אין שטאט{{הערה|https://www.shtetlinks.jewishgen.org/humenne/humenne.htm}}.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==דרויסנדיגע לינקס==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*{{קהילה לינקס|humenne/humenne.htm}}</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*[https://cja.huji.ac.il/browser.php?mode=set&amp;id=52991 Jewish cemetery in Humenné, Slovakia] – Center for Jewish Art</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*{{דף שער בספרייה הלאומית|987007564618305171|הומנה (סלובקיה)}}</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== רעפערענצן ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{רעפערענצן}}</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[he:הומנה]]</ins></div></td></tr> <!-- diff cache key hamichlol_main_yi-mw_:diff::1.12:old-339847:rev-339848 --> </table> תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%93%D7%A8%D7%A2%D7%A4%D7%98:%D7%94%D7%95%D7%9E%D7%A0%D7%90&diff=339847&oldid=prev תנא קמא אין 04:09, 20 פעברואר 2026 2026-02-20T04:09:54Z <p></p> <a href="https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%93%D7%A8%D7%A2%D7%A4%D7%98:%D7%94%D7%95%D7%9E%D7%A0%D7%90&amp;diff=339847&amp;oldid=339846">זעט די חילוקים</a> תנא קמא https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%93%D7%A8%D7%A2%D7%A4%D7%98:%D7%94%D7%95%D7%9E%D7%A0%D7%90&diff=339846&oldid=prev תנא קמא: בס"ד 2026-02-20T03:00:42Z <p>בס&quot;ד</p> <p><b>נייער בלאַט</b></p><div>'''הימענע (הומנא)''' (סלאוואקיש: ''Humenné''; אונגאריש: ''Homonna''; דייטש: ''Homenau'') איז א היסטארישע שטאט אין מזרח סלאוואקיי, וואס געפינט זיך אינעם זעמפלינער ראיאן ביי די ברעגעס פון דעם לאבורק טייך. פארן חורבן איז הימענע געווען א בארימטע אידישע קהילה און א תורה-צענטער פאר דעם גאנצן אומגעגנט.<br /> <br /> היסטאריע פון דער אידישער קהילה<br /> <br /> אידן האבן זיך אנגעהויבן באזעצן אין הימענע שוין סוף דעם 17טן יארהונדערט. אין דעם אידישן מפקד (צענזוס) פון 1725 זענען פארצייכנט צוויי אידישע משפחות אין שטעטל. אין יאר 1743 ווערט דערמאנט א קאנטראקט פון א איד משה יעקב וואס האט געדינגען געשעפטן נעבן דעם קריסטליכן פארהויז.<br /> <br /> די קהילה איז געווארן ארגאניזירט אין יאר 1809 אונטער דעם פרעזידענט מאריץ פראפער און דער רב ר' יעקב שפירא. אין יענער צייט איז אויך אויפגעשטעלט געווארן א חברה קדישא. די אידישע באפעלקערונג איז שטענדיג געוואקסן: אין 1830 זענען געווען 666 אידן, און ביים סוף פונעם 19טן יארהונדערט זענען אידן שוין געווען כמעט האלב פון די באפעלקערונג פון דער שטאט. אין 1930 האבן געלעבט אין הימענע בערך 2,200 אידן.<br /> <br /> רבנים און גדולי התורה<br /> <br /> הימענע איז געווען באקאנט מיט אירע חשוב'ע רבנים און תלמידי חכמים:<br /> <br /> • '''רבי יעקב שפירא (ר' יעקעלע חריף) זצ&quot;ל:''' ער איז געווען דער ערשטער באקאנטער רב אין דער קהילה און א תלמיד מובהק פון דעם הייליגן ר' מענדלע רימינאווער זי&quot;ע. ער האט מחבר געווען דעם ספר &quot;שופריה דיעקב&quot; אויף תורה און ש&quot;ס.<br /> <br /> • '''רבי יהודה לייבוש ספיר זצ&quot;ל:''' דער מחבר פונעם ספר &quot;שער יהודה&quot;, וואס איז געווען אן איידעם ביי ר' יעקב שפירא. ער האט משמש געווען ברבנות פאר 54 יאר און איז געווען באקאנט פאר זיין גאונות אין פלפול.<br /> <br /> • '''רבי משה גרינוואלד זצ&quot;ל (בעל &quot;ערוגת הבשם&quot;):''' ער האט געדינט אלס רב אין הימענע צווישן די יארן תרמ&quot;ג-תרמ&quot;ז (1883-1887) און דארט אויפגעשטעלט א גרויסע ישיבה וואו הונדערטער בחורים האבן געלערנט. שפעטער איז ער געווארן רב אין קליינווארדיין און חוסט.<br /> <br /> • '''רבי דוד יהודה לייב זאלצער זצ&quot;ל:''' ער איז געווען א תלמיד פונעם כתב סופר און א שוואגער פונעם ירושלימ'ער רב ר' יוסף חיים זאנענפעלד זי&quot;ע.<br /> <br /> • '''רבי אלטר יצחק אייזיק פרידריך זצ&quot;ל:''' ער איז געווען רב נאך ר' דוד לייב זאלצער ביז זיין פטירה אין תרפ&quot;ז.<br /> <br /> • '''רבי חיים יהודה הערמאן עהרנרייך הי&quot;ד:''' דער לעצטער רב פון דער שטאט פארן חורבן. ער איז געווען א גרויסער חוקר און האט ארויסגעגעבן דעם תורה-זשורנאל &quot;אוצר החיים&quot;.<br /> <br /> מוסדות און אידישע אינסיטוציעס<br /> <br /> די שטאט האט פארמאגט פילע בתי מדרשים און חברות:<br /> <br /> • '''שולן:''' די ערשטע שול איז געבויט געווארן אין 1792 (אדער 1797) מיט א שטרויענעם דאך. אין 1830 איז אויפגעשטעלט געווארן א נייע שול. פארן קריג זענען געווען דריי הויפט שולן: די ארטאדאקסישע, די חסידישע, און א מאדערנע-ארטאדאקסישע (וואס טייל האבן גערופן קאנסערוואטיוו). אין 1930 איז געבויט געווארן א פראכטפולע נייע שול לויט דעם פלאן פון דעם ארכיטעקט אייגען בארקאני.<br /> <br /> • '''חינוך:''' אין 1835 איז געעפנט געווארן א תלמוד תורה פאר ארימע קינדער. אין 1856 איז געעפנט געווארן אן אידישע פאלקס-שול, די ערשטע אין גאנץ מזרח סלאוואקיי.<br /> <br /> • '''חברות:''' עס האבן פונקציאנירט חברות ווי &quot;ביקור חולים&quot;, &quot;תומכי עניים&quot;, &quot;פועלי צדק&quot;, און א באזונדערע &quot;חברת הסנדק&quot; צו העלפן ארימע משפחות ביי ברית'ן.<br /> <br /> • '''בית החיים:''' דער אידישער בית החיים אין הימענע ווערט פארערעכנט אלס דער עלטסטער און גרעסטער אין גאנץ סלאוואקיי. די עלטסטע מצבות זענען נאך פון יאר תקל&quot;ב (1772).<br /> <br /> אידישע לעבן פארן קריג<br /> <br /> אידן האבן געשפילט א צענטראלע ראלע אין דער עקאנאמיע פון שטעטל. ארום 90% פון אלע געשעפטן זענען געווען אין אידישע הענט. הימענע איז געווען א האנדל-צענטער וואו די פארמער פון אלע ארומיגע דערפער זענען געקומען איינקויפן. דאס אידישע לעבן איז געווען רייך מיט שבתים און ימים טובים, און פיל עשירים האבן געהאט פריוואטע מלמדים פאר זייערע קינדער. צווישן די צוויי וועלט מלחמות זענען אויך געווען אקטיוו פילע ציוניסטישע באוועגונגען ווי &quot;השומר קדימה&quot;, &quot;בני עקיבא&quot; און &quot;בית&quot;ר&quot;.<br /> <br /> דער חורבן<br /> <br /> נאך דער גרינדונג פון דער סלאוואקישער מדינה אונטער דעם דייטשן איינפלוס אין 1939, האבן זיך אנגעהויבן גזירות קעגן אידן. אידישע געשעפטן זענען קאנפיסקירט געווארן (&quot;אריאניזירט&quot;) און קינדער זענען ארויסגעווארפן געווארן פון די פובליק שולן. אין מערץ 1942 זענען די ערשטע טראנספארטן פון יונגע מיידלעך און בחורים געשיקט געווארן קיין אוישוויץ און מיידאנק. אין מאי 1942 זענען רוב אידן פון הימענע דעפארטירט געווארן אין צוויי גרויסע טראנספארטן קיין פוילן. פילע זענען דערהרגעט געווארן אין סאביבאר און בעלזשיץ. נאך די גרויסע גירושים זענען געבליבן בערך 400 אידן מיט &quot;שוץ-פאפירן&quot;, אבער רוב פון זיי זענען אויך פארטריבן געווארן אין 1944.<br /> <br /> נאך דער מלחמה<br /> <br /> עטליכע הונדערט אידן וואס האבן איבערגעלעבט דעם קריג זענען צוריקגעקומען קיין הימענע אין 1945. זיי האבן פרובירט צוריק אויפצובויען די קהילה, אבער אין די יארן 1948-1949 האבן רוב פון זיי עמיגרירט קיין ארץ ישראל אדער אמעריקע. היינט צו טאג זענען די שולן שוין נישטא; זיי זענען חרוב געווארן אדער אינגאנצן אפגעבראכן געווארן דורך דער קאמוניסטישער רעגירונג אין די 1970ער יארן. די מצבות אויפן אידישן בית החיים זענען עטליכע מאל וואנדאליזירט געווארן דורך די לאקאלע קריסטן, אבער אין די לעצטע יארן זענען געמאכט געווארן באדייטענדע ארבעט דאס צו רענאוואטירן און היטן.</div> תנא קמא