https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D7%93%D7%A8%D7%A2%D7%A4%D7%98%3A%D7%92%D7%A2%D7%91%D7%A8%D7%90%D7%A7%D7%98%D7%A1
דרעפט:געבראקטס - ווערסיע היסטאריע
2026-05-11T05:17:00Z
ווערסיע היסטאריע פאר דעם בלאט אויפן וויקי
MediaWiki 1.39.4
https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%93%D7%A8%D7%A2%D7%A4%D7%98:%D7%92%D7%A2%D7%91%D7%A8%D7%90%D7%A7%D7%98%D7%A1&diff=335971&oldid=prev
תנא קמא אין 07:18, 17 אפריל 2025
2025-04-17T07:18:21Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="yi">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 07:18, 17 אפריל 2025</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">שורה 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 1:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דרעפט|פסח}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דרעפט|פסח}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''געבראָקטס''' (אויך באקאנט אויף העברעאיש: '''מצה שרויה''', ליטעראל: 'איינגעווייקטע מצה') באצייכנט מצה וואס <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">האט איינגעזאפּט </del>פליסיגקייט. די מנהג פון נישט עסן געבראקטס, אדער "נישט בראקן", איז אַן אספּעקט פון פסח-כשרות וואס ווערט געהיטן דורך פילע אין דער חסידישער געמיינדע, ווי אויך דורך געוויסע אנדערע אשכנזישע גרופּעס וואס זענען באאיינפלוסט געווארן דורך חסידות{{הערה|Bayla Sheva Brenner, "[https://oukosher.org/content/uploads/2013/01/behind-pesach05.pdf#page=11 Keeping Up with Passover Trenditions]", Behind, Pesach 2005' p. 11|כיוון=שמאל}}. דעריבער<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, </del>עסן געוויסע קהילות, בפרט חסידישע אידן, נישט קניידלעך זופּ אויף פסח.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{דעסקריפציע|מצה וואס האט איינגעזאפּט פליסיגקייט}}</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''געבראָקטס''' (אויך באקאנט אויף העברעאיש: '''מצה שרויה''', ליטעראל: 'איינגעווייקטע מצה') באצייכנט מצה וואס <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">איז געקומען אין בארירונג מיט וואסער אדער אנדערע </ins>פליסיגקייט<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. דאס איז כולל אויך מצה מעל וואס ווערט גענוצט אין באקן אדער קאכן</ins>. די מנהג פון נישט עסן געבראקטס, אדער "נישט בראקן", איז אַן אספּעקט פון פסח-כשרות וואס ווערט געהיטן דורך פילע אין דער חסידישער געמיינדע, ווי אויך דורך געוויסע אנדערע אשכנזישע גרופּעס וואס זענען באאיינפלוסט געווארן דורך חסידות{{הערה|Bayla Sheva Brenner, "[https://oukosher.org/content/uploads/2013/01/behind-pesach05.pdf#page=11 Keeping Up with Passover Trenditions]", Behind, Pesach 2005' p. 11|כיוון=שמאל}}. דעריבער עסן געוויסע קהילות, בפרט חסידישע אידן, נישט קניידלעך זופּ אויף פסח.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==טערמינאלאגיע==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==טערמינאלאגיע==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l15">שורה 15:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 16:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די זארג וואס רבי שניאור זלמן האט אויפגעבראכט איז אז אפשר איז די מצה נישט גענוג געקנעטן געווארן, און עס בלייבט עטליכע אומגעבאקענע מעל אויף דער מצה. דאס איינזאפּן וועט דעריבער ברענגען א חמיצות פּראצעס. דער מַחֲצִית הַשֶּׁקֶל ברענגט די זעלבע זארג וועגן דעם אומגעבאקענעם מעל{{הערה|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תנח|א|מפרש=מחצית השקל}}}}. דער אֵשֶׁל אַבְרָהָם (באטשאטש) איז אויך באזארגט{{הערה|אשל אברהם בוטשטאטש, תמז, ד}}.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די זארג וואס רבי שניאור זלמן האט אויפגעבראכט איז אז אפשר איז די מצה נישט גענוג געקנעטן געווארן, און עס בלייבט עטליכע אומגעבאקענע מעל אויף דער מצה. דאס איינזאפּן וועט דעריבער ברענגען א חמיצות פּראצעס. דער מַחֲצִית הַשֶּׁקֶל ברענגט די זעלבע זארג וועגן דעם אומגעבאקענעם מעל{{הערה|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תנח|א|מפרש=מחצית השקל}}}}. דער אֵשֶׁל אַבְרָהָם (באטשאטש) איז אויך באזארגט{{הערה|אשל אברהם בוטשטאטש, תמז, ד}}.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער ראבי"ה <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(פסחים קעה) </del>ערקלערט אויך אז מאנכע מענטשן מאכן נישט קניידלעך צוליב דער זארג אז אנדערע קענען <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דאס אויסמישן מיט </del>דאס טון מיט מעל און וואסער. ער באשרייבט דאס ווי <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אַ </del>חומרא פון א בעל נפש.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ראבי"ה<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>ערקלערט אויך אז מאנכע מענטשן מאכן נישט קניידלעך צוליב דער זארג אז אנדערע קענען <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">זיך טועה זיין און </ins>דאס טון מיט מעל און וואסער. ער באשרייבט דאס ווי <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">א </ins>חומרא פון א בעל נפש<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{הערה|{{היברובוקס|רבי אליעזר בן יואל הלוי|ספר ראבי"ה|14535|page=108|באנד=חלק ב|מקום הוצאה=בערלין|שנת הוצאה=תרצ"ו|עמ=103|לינק טעקסט=מס' פסחים סי' תעה}}}}</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער מַהֲרַשְׁדָּ"ם באשרייבט יופּקעס, א מאכל באזירט אויף מצה מעל, און דערקלערט אז א בעל נפש זאל דאס פארמיידן{{הערה|שו"ת מהרשד"ם [[שית:Responsa_Maharashdam%2C_Orach_Chayim.26|שו"ת אורח חיים סימן כ"ו]]}}.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער מַהֲרַשְׁדָּ"ם באשרייבט יופּקעס, א מאכל באזירט אויף מצה מעל, און דערקלערט אז א בעל נפש זאל דאס פארמיידן{{הערה|שו"ת מהרשד"ם [[שית:Responsa_Maharashdam%2C_Orach_Chayim.26|שו"ת אורח חיים סימן כ"ו]]}}.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l29">שורה 29:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 30:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ביבליאגראפיע==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ביבליאגראפיע==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*{{היברובוקס|רבי גדליה אבערלאנדער|אור ישראל|13595|page=134|קעפל=חומרת אי אכילת מצה שרויה בפסח|באנד=15 ניסן תשנ"ט|עמ=קלד–קמח}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*{{היברובוקס|רבי גדליה אבערלאנדער|אור ישראל|13595|page=134|קעפל=חומרת אי אכילת מצה שרויה בפסח|באנד=15 ניסן תשנ"ט|עמ=קלד–קמח}}</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*{{לינק|שרייבער=Tsvi Selengut|קעפל=Breaking Down Gebrochts|זייטל=Torah Musings|דאטום=מערץ 30, 2014|אדרעס=https://www.torahmusings.com/2014/03/breaking-down-gebrochts/}}</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*{{היברובוקס|צינר, גבריאל|נטעי גבריאל|46448|page=197|באנד=הלכות פסח חלק ב|עמ=קצז|פרק לז}}</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==רעפערענצן==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==רעפערענצן==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{רעפערענצן}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{רעפערענצן}}</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[he:מצה שרויה]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key hamichlol_main_yi-mw_:diff::1.12:old-335970:rev-335971 -->
</table>
תנא קמא
https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%93%D7%A8%D7%A2%D7%A4%D7%98:%D7%92%D7%A2%D7%91%D7%A8%D7%90%D7%A7%D7%98%D7%A1&diff=335970&oldid=prev
תנא קמא אין 06:41, 17 אפריל 2025
2025-04-17T06:41:38Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="yi">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 06:41, 17 אפריל 2025</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">שורה 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 1:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דרעפט|פסח}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דרעפט|פסח}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''געבראָקטס''' (אויך באקאנט אויף העברעאיש: '''מצה שרויה''', ליטעראל: 'איינגעווייקטע מצה') באצייכנט מצה וואס האט איינגעזאפּט פליסיגקייט. די מנהג פון נישט עסן געבראקטס, אדער "נישט בראקן", איז אַן אספּעקט פון פסח-כשרות וואס ווערט געהיטן דורך פילע אין דער חסידישער געמיינדע, ווי אויך דורך געוויסע אנדערע אשכנזישע גרופּעס וואס זענען באאיינפלוסט געווארן דורך חסידות{{הערה|Bayla Sheva Brenner, "[https://oukosher.org/content/uploads/2013/01/behind-pesach05.pdf#page=11 Keeping Up with Passover Trenditions]", Behind, Pesach 2005' p. 11}}.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''געבראָקטס''' (אויך באקאנט אויף העברעאיש: '''מצה שרויה''', ליטעראל: 'איינגעווייקטע מצה') באצייכנט מצה וואס האט איינגעזאפּט פליסיגקייט. די מנהג פון נישט עסן געבראקטס, אדער "נישט בראקן", איז אַן אספּעקט פון פסח-כשרות וואס ווערט געהיטן דורך פילע אין דער חסידישער געמיינדע, ווי אויך דורך געוויסע אנדערע אשכנזישע גרופּעס וואס זענען באאיינפלוסט געווארן דורך חסידות{{הערה|Bayla Sheva Brenner, "[https://oukosher.org/content/uploads/2013/01/behind-pesach05.pdf#page=11 Keeping Up with Passover Trenditions]", Behind, Pesach 2005' p. 11<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|כיוון=שמאל</ins>}}<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. דעריבער, עסן געוויסע קהילות, בפרט חסידישע אידן, נישט קניידלעך זופּ אויף פסח</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==טערמינאלאגיע==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==טערמינאלאגיע==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער טערמין געבראקטס איז אריגינעל אידיש און מיינט צעבראכן. די העברעאישע טערמין איז מצה שרויה. דער עָבר פון אידישע [[ווערב]]ן ווערט געשאפן דורך צולייגן דעם פּרעפיקס גע- און דעם סוף -(ע)ן אדער -ט צום שורש פון דעם ווערב. אזוי ווי געפילטע פיש איז אנגעפילט (געשטאָפּט) פיש: גע-פיל-ט. און צעבראכענע מצה איז גע-בראָך-ט. כאטש דער העברעאישער טערמין עקזיסטירט, איז דער אידישער נאמען פיל מער אין באנוץ, ווייל דער מנהג האט זיין אנהייב אין מזרח אייראפע{{הערה|[https://www.balashon.com/2006/04/gebrochts.html Balashon - Hebrew Language Detective: gebrochts]}}.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער טערמין געבראקטס איז אריגינעל אידיש און מיינט צעבראכן. די העברעאישע טערמין איז מצה שרויה. דער עָבר פון אידישע [[ווערב]]ן ווערט געשאפן דורך צולייגן דעם פּרעפיקס גע- און דעם סוף -(ע)ן אדער -ט צום שורש פון דעם ווערב. אזוי ווי געפילטע פיש איז אנגעפילט (געשטאָפּט) פיש: גע-פיל-ט. און צעבראכענע מצה איז גע-בראָך-ט<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. דאס שפיגלט אפ די פאקט אז איין וועג ווי מצה קומט אין בארירונג מיט פליסיגקייט איז דורך עס צעברעכן אין זופ אריין</ins>. כאטש דער העברעאישער טערמין עקזיסטירט, איז דער אידישער נאמען פיל מער אין באנוץ, ווייל דער מנהג האט זיין אנהייב אין מזרח אייראפע{{הערה|[https://www.balashon.com/2006/04/gebrochts.html Balashon - Hebrew Language Detective: gebrochts]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|כיוון=שמאל</ins>}}.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==מקור==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==מקור==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער ערשטער באקאנטער מקור{{הערה|ר' יאיר האפמאן, [https://www.theyeshivaworld.com/news/headlines-breaking-stories/1849106/gebrochts-an-overview.html Gebrochts – an Overview – The Yeshiva World]}} וואס דערמאנט דירעקט דעם מנהג איז דער [[עולת שבת]] (ה'תמ"א), וואס דיסקוטירט א הלכה אין דעם ב"ח אז מצות זאלן געבאקן ווערן איידער פסח און נישט במשך פסח, וויבאלד חמץ ווערט בטל בלויז פאר פסח און נישט אין פסח. דער עולת שבת לייגט צו אז "ווער עס איז באזארגט פאר דעם חומרא זאל אויך נישט קאכן געבאקענע מצה אויף פסח, ווייל וואס איז עס אנדערש פון באקן?"{{הערה|עולת שבת תנג, ג}}.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער ערשטער באקאנטער מקור{{הערה|ר' יאיר האפמאן, [https://www.theyeshivaworld.com/news/headlines-breaking-stories/1849106/gebrochts-an-overview.html Gebrochts – an Overview – The Yeshiva World]}} וואס דערמאנט דירעקט דעם מנהג איז דער [[עולת שבת]] (ה'תמ"א), וואס דיסקוטירט א הלכה אין דעם ב"ח אז מצות זאלן געבאקן ווערן איידער פסח און נישט במשך פסח, וויבאלד חמץ ווערט בטל בלויז פאר פסח און נישט אין פסח. דער עולת שבת לייגט צו אז "ווער עס איז באזארגט פאר דעם חומרא זאל אויך נישט קאכן געבאקענע מצה אויף פסח, ווייל וואס איז עס אנדערש פון באקן?"{{הערה|עולת שבת תנג, ג}}.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די מנהג האט זיך שפעטער אנטוויקלט צווישן געוויסע אשכנזים, בעיקר חסידישע אידן, צו פארמיידן אריינלייגן מצה (אדער סיי וועלכע אפשטאם, ווי מצה מעל) אין וואסער (אדער סיי וועלכע פליסיגקייט), כדי צו פארמיידן די מעגליכקייט אז ברעקלעך מעל וואס זענען קיינמאל נישט געהעריג געמישט געווארן מיט וואסער (און איז דעריבער נאך אלץ אויסגעשטעלט צו נתחנץ ווערן) זאל קומען אין קאנטאקט מיט דער פליסיקייט. לויט רבי יצחק אייזיק פון וויטעבסק, האט דער מנהג זיך אנגעהויבן ביי [[רבי דוב בער פון מעזריטש]].</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די מנהג האט זיך שפעטער אנטוויקלט צווישן געוויסע אשכנזים, בעיקר חסידישע אידן, צו פארמיידן אריינלייגן מצה (אדער סיי וועלכע אפשטאם, ווי מצה מעל) אין וואסער (אדער סיי וועלכע פליסיגקייט), כדי צו פארמיידן די מעגליכקייט אז ברעקלעך מעל וואס זענען קיינמאל נישט געהעריג געמישט געווארן מיט וואסער (און איז דעריבער נאך אלץ אויסגעשטעלט צו נתחנץ ווערן) זאל קומען אין קאנטאקט מיט דער פליסיקייט. לויט רבי יצחק אייזיק פון וויטעבסק, האט דער מנהג זיך אנגעהויבן ביי [[רבי דוב בער פון מעזריטש]].</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דעריבער, עסן געוויסע קהילות, בפרט חסידישע אידן, נישט קניידלעך זופּ אויף פסח. "נישט געבראקטס" רעצעפּטן און פּראדוקטן פארבייטן געווענטליך קארטאפל מעל מיט מצה מעל.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די הויפּט מקור פאר דער היינטיגער מנהג פון זיך אפּהאלטן פון געבראקטס איז דער תשובה פון [[רבי שניאור זלמן פון לאדי]] (תק"ה–תקע"ג), געפונען אין סוף פון שולחן ערוך הרב. אין א תשובה וואס איז געווידמעט צו דער ענין פון געבראקטס, שטיצט ער שטארק די דאזיגע חומרא. ער ערקלערט אז מיט די יארן האט ער געזען ווי די פּראקטיקן פון מצה באקן האבן זיך געענדערט. די בעקער האבן אויפגעהערט נעמען צייט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דורכאויס </del>דעם קנעטן פּראצעס און האבן אנגעהויבן קנעטן דעם טייג זייער שנעל כדי צו פארקירצן די צייט ביז די מצה איז אריין אין אויוון. אין רעזולטאט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דערפון </del>איז דער טייג נישט געהעריג געקנעטן געווארן. רבי שניאור זלמן האט באמערקט דאס פאלגנדע <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">וועגן די מצות נאכן באקן</del>:</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די הויפּט מקור פאר דער היינטיגער מנהג פון זיך אפּהאלטן פון געבראקטס איז דער תשובה פון [[רבי שניאור זלמן פון לאדי]] (תק"ה–תקע"ג), געפונען אין סוף פון שולחן ערוך הרב. אין א תשובה וואס איז געווידמעט צו דער ענין פון געבראקטס, שטיצט ער שטארק די דאזיגע חומרא. ער ערקלערט אז מיט די יארן האט ער געזען ווי די פּראקטיקן פון מצה<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-</ins>באקן האבן זיך געענדערט. די בעקער האבן אויפגעהערט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">צו </ins>נעמען צייט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">בשעת </ins>דעם קנעטן פּראצעס און האבן אנגעהויבן קנעטן דעם טייג זייער שנעל כדי צו פארקירצן די צייט ביז די מצה איז אריין אין אויוון. אין רעזולטאט<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, </ins>איז דער טייג נישט געהעריג געקנעטן געווארן. רבי שניאור זלמן האט באמערקט דאס פאלגנדע:</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>:אונזערע אויגן זעען, אז אסאך מצות האבן אויף זיך אביסל מעל אפילו נאכן באקן. דאס איז דער רעזולטאט פון דעם פאקט אז זיי זענען נישט דורכגעקנעטן{{הערה|[https://chabadlibrary.org/books/3201290006 שו"ת האדמו"ר הזקן מליובאוויטש, סימן ו]]}}.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>:אונזערע אויגן זעען, אז אסאך מצות האבן אויף זיך אביסל מעל אפילו נאכן באקן. דאס איז דער רעזולטאט פון דעם פאקט אז זיי זענען נישט דורכגעקנעטן{{הערה|[https://chabadlibrary.org/books/3201290006 שו"ת האדמו"ר הזקן מליובאוויטש, סימן ו]]}}.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די זארג וואס רבי שניאור זלמן האט אויפגעבראכט איז אז אפשר איז די מצה נישט גענוג געקנעטן געווארן, און עס בלייבט עטליכע אומגעבאקענע מעל אויף דער מצה. דאס איינזאפּן וועט דעריבער ברענגען א חמיצות פּראצעס. דער מַחֲצִית הַשֶּׁקֶל ברענגט די זעלבע זארג וועגן דעם אומגעבאקענעם מעל{{הערה|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תנח|א|מפרש=מחצית השקל}}}}. דער אֵשֶׁל אַבְרָהָם (באטשאטש) איז אויך באזארגט{{הערה|אשל אברהם בוטשטאטש, תמז, ד}}.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די זארג וואס רבי שניאור זלמן האט אויפגעבראכט איז אז אפשר איז די מצה נישט גענוג געקנעטן געווארן, און עס בלייבט עטליכע אומגעבאקענע מעל אויף דער מצה. דאס איינזאפּן וועט דעריבער ברענגען א חמיצות פּראצעס. דער מַחֲצִית הַשֶּׁקֶל ברענגט די זעלבע זארג וועגן דעם אומגעבאקענעם מעל{{הערה|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תנח|א|מפרש=מחצית השקל}}}}. דער אֵשֶׁל אַבְרָהָם (באטשאטש) איז אויך באזארגט{{הערה|אשל אברהם בוטשטאטש, תמז, ד}}.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">עס זענען פארהאן וואס האבן דעם מנהג דווקא צו עסן געבראקטס אויף שמיני של פסח (דעם אכטן טאג פון פסח אין חוץ לארץ) צו ווייזן אז עס איז בלויז א מנהג און נישט קיין הלכה. טאקע, פילע האבן דעם מנהג צו פּרובירן צו עסן זייער מצה מיט ווי פיל פליסיגקייטן און נאסע עסנווארג ווי מעגליך אויף דעם טאג{{הערה|[https://www.chabad.org/holidays/passover/pesach_cdo/aid/265990/jewish/Gebrokts-Wetted-Matzah.htm#footnote3a265990 “Gebrokts”: Wetted Matzah - Chabad.org]}}.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער ראבי"ה (פסחים קעה) ערקלערט אויך אז מאנכע מענטשן מאכן נישט קניידלעך צוליב דער זארג אז אנדערע קענען דאס אויסמישן מיט דאס טון מיט מעל און וואסער. ער באשרייבט דאס ווי אַ חומרא פון א בעל נפש.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער ראבי"ה (פסחים קעה) ערקלערט אויך אז מאנכע מענטשן מאכן נישט קניידלעך צוליב דער זארג אז אנדערע קענען דאס אויסמישן מיט דאס טון מיט מעל און וואסער. ער באשרייבט דאס ווי אַ חומרא פון א בעל נפש.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l26">שורה 26:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 22:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די וואס עסן נישט קיין געבראקטס, זענען איינגעפירט נישט צו טונקען די מצה אין זופּ און דאס גלייכן אפילו אויב מען פּלאנירט עס גלייך צו עסן. א טייל פוסקים האלטן אבער אז לויט אלע מיינונגען איז נישט פארהאן קיין סיבה צו זיין שטרענג קעגן טונקען די מצה אויב מען פּלאנירט עס גלייך צו עסן, וויבאלד עס דארף זיך פארהאלטן 18 מינוט צו ווערן חמץ{{הערה|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תס|ו|מפרש=שערי תשובה}}}}.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די וואס עסן נישט קיין געבראקטס, זענען איינגעפירט נישט צו טונקען די מצה אין זופּ און דאס גלייכן אפילו אויב מען פּלאנירט עס גלייך צו עסן. א טייל פוסקים האלטן אבער אז לויט אלע מיינונגען איז נישט פארהאן קיין סיבה צו זיין שטרענג קעגן טונקען די מצה אויב מען פּלאנירט עס גלייך צו עסן, וויבאלד עס דארף זיך פארהאלטן 18 מינוט צו ווערן חמץ{{הערה|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תס|ו|מפרש=שערי תשובה}}}}.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">צוליב דעם מנהג, זענען פילע "נישט געבראקטס" פראדוקטן און רעצעפטן אנטוויקלט געווארן וואס נוצן אנשטאט מצה מעל, קארטאפל מעל אדער אנדערע פסחדיגע שטארקע פראדוקטן. דאס האט געפירט צו א גרעסערער פאפולאריטעט פון נישט געבראקטס עסנווארג אויף די פסחדיגע מארקעט{{הערה|{{לינק|אדרעס=https://oukosher.org/passover/articles/gebrokts-not-just-a-half-baked-idea/|שרייבער=Nachum Rabinowitz|קעפל=Gebrokts – Not Just a Half-Baked Idea|זייטל=OU Kosher|דאטום=יאנואר 21, 2013}}}}.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דער מנהג ביי פילע חסידים צו דווקא יא עסן געבראקטס אויפן אכטן טאג פון פסח (אין חוץ לארץ). דער טעם דערפון איז צו ווייזן אז עס איז בלויז א מנהג און נישט קיין הלכה. פילע האבן דעם מנהג אויף דעם טאג צו פּרובירן צו עסן זייער מצה מיט ווי מער פליסיגקייטן און נאסע עסנווארג מעגליך{{הערה|[https://www.chabad.org/holidays/passover/pesach_cdo/aid/265990/jewish/Gebrokts-Wetted-Matzah.htm#footnote3a265990 “Gebrokts”: Wetted Matzah - Chabad.org]|כיוון=שמאל}}.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ביבליאגראפיע==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ביבליאגראפיע==</div></td></tr>
<!-- diff cache key hamichlol_main_yi-mw_:diff::1.12:old-335969:rev-335970 -->
</table>
תנא קמא
https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%93%D7%A8%D7%A2%D7%A4%D7%98:%D7%92%D7%A2%D7%91%D7%A8%D7%90%D7%A7%D7%98%D7%A1&diff=335969&oldid=prev
תנא קמא אין 05:48, 17 אפריל 2025
2025-04-17T05:48:13Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="yi">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 05:48, 17 אפריל 2025</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">שורה 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 1:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דרעפט|פסח}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דרעפט|פסח}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געבראקטס</del>''' (אויך באקאנט אויף העברעאיש: מצה שרויה, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ליטעראַל</del>: 'איינגעווייקטע מצה') באצייכנט מצה וואס האט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אויפגענומען </del>פליסיגקייט. די מנהג פון <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">זיך אפּהאלטן פון </del>געבראקטס איז אַן אספּעקט פון פסח כשרות וואס ווערט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אבזערווירט </del>דורך פילע אין דער חסידישער געמיינדע, ווי אויך דורך <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">עטליכע </del>אנדערע אשכנזישע <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אידישע </del>גרופּעס <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">וואָס </del>זענען באאיינפלוסט געווארן דורך חסידות.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געבראָקטס</ins>''' (אויך באקאנט אויף העברעאיש: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>מצה שרויה<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ליטעראל</ins>: 'איינגעווייקטע מצה') באצייכנט מצה וואס האט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">איינגעזאפּט </ins>פליסיגקייט. די מנהג פון <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נישט עסן </ins>געבראקטס<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, אדער "נישט בראקן", </ins>איז אַן אספּעקט פון פסח<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-</ins>כשרות וואס ווערט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געהיטן </ins>דורך פילע אין דער חסידישער געמיינדע, ווי אויך דורך <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געוויסע </ins>אנדערע אשכנזישע גרופּעס <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">וואס </ins>זענען באאיינפלוסט געווארן דורך חסידות<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{הערה|Bayla Sheva Brenner, "[https://oukosher.org/content/uploads/2013/01/behind-pesach05.pdf#page=11 Keeping Up with Passover Trenditions]", Behind, Pesach 2005' p. 11}}</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">מנהג</del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">טערמינאלאגיע</ins>==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">מנהג </del>איז <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אנטוויקלט געווארן צווישן עטליכע אשכנזים, בפרט חסידישע אידן, צו פארמיידן אריינלייגן </del>מצה (אדער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">א געוויקסעכץ דערפון, אזא </del>ווי <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">מצה מעל) אין וואסער </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אדער יעדער אנדערע פליסיגקייט</del>), <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">כדי צו פארמיידן די מעגליכקייט אז א קלומפּן מעל וואס </del>איז <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">קיינמאל נישט געהעריג געמישט געווארן מיט וואסער (און איז דעריבער נאך אלץ אויסגעשטעלט צו חמיצות) קען קומען </del>אין <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">קאנטאקט מיט דער פליסיגקייט. לויט רבי יצחק אייזיק פון וויטעבסק</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">האט </del>דער מנהג <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">זיך אנגעהויבן ביי </del>[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[רבי דוב בער פון מעזריטש]]</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(דאס ערשיינט, צום ביישפּיל, אין שולחן ערוך הרב, ארום 1800)</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דעריבער, עסן עטלעכע קהילות, בפרט חסידישע אידן, נישט קניידלעך זופּ אויף פסח</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"נישט געבראכטס" רעצעפּטן און פּראדוקטן פארבייטן געווענטליך קארטאפל מעל מיט מצה מעל</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">טערמין געבראקטס איז אריגינעל אידיש און מיינט צעבראכן. די העברעאישע טערמין </ins>איז מצה <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">שרויה. דער עָבר פון אידישע [[ווערב]]ן ווערט געשאפן דורך צולייגן דעם פּרעפיקס גע- און דעם סוף -</ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ע)ן </ins>אדער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-ט צום שורש פון דעם ווערב. אזוי </ins>ווי <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געפילטע פיש איז אנגעפילט </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">געשטאָפּט</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פיש: גע-פיל-ט. און צעבראכענע מצה איז גע-בראָך-ט. כאטש דער העברעאישער טערמין עקזיסטירט</ins>, איז <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דער אידישער נאמען פיל מער </ins>אין <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">באנוץ</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ווייל </ins>דער מנהג <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">האט זיין אנהייב אין מזרח אייראפע{{הערה|</ins>[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://www</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">balashon</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">com/2006/04/gebrochts</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">html Balashon - Hebrew Language Detective: gebrochts]}}</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דער טערמין געבראקטס איז אריגינעל אידיש און מיינט צעבראכן. די העברעאישע טערמין איז מצה שרויה. דער פּאַרטיציפּ עָבר פון אידישע ווערבן ווערט געשאפן דורך צולייגן דעם פּרעפיקס גע- און דעם סוף -(ע)ן אָדער -ט צום שורש פון דעם ווערב. אזוי ווי געפילטע פיש איז אנגעפילט (געשטאָפּט) פיש: גע-פיל-ט. און צעבראכן מצה איז גע-בראָך-ט{{הערה|[https://www.balashon.com/2006/04/gebrochts.html Balashon - Hebrew Language Detective: gebrochts]}}.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==מקור==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די ערשטע רעפערענץ וואס </del>ר' יאיר האפמאן <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">האט געקענט געפינען </del>וואס דערמאנט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די </del>מנהג <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">גלייך </del>איז דער [[עולת שבת]] (ה'תמ"א<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">; סי' תנג, ג</del>), וואס דיסקוטירט א הלכה אין דעם ב"ח אז מצות זאלן געבאקן ווערן איידער פסח און נישט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אין </del>פסח, וויבאלד חמץ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">איז </del>בלויז <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">בטל </del>פאר פסח און נישט אין פסח. דער עולת שבת לייגט צו<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">: </del>"<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">און </del>ווער עס איז באזארגט פאר <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דער דאזיגער </del>חומרא זאל אויך נישט קאכן <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">א </del>געבאקענע מצה אויף פסח, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ווארום </del>וואס איז עס אנדערש פון באקן?"{{הערה|[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://www</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">theyeshivaworld</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">com/news/headlines-breaking-stories/1849106/gebrochts-an-overview.html Gebrochts – an Overview – The Yeshiva World]}}</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דער ערשטער באקאנטער מקור{{הערה|</ins>ר' יאיר האפמאן<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, [https://www.theyeshivaworld.com/news/headlines-breaking-stories/1849106/gebrochts-an-overview.html Gebrochts – an Overview – The Yeshiva World]}} </ins>וואס דערמאנט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דירעקט דעם </ins>מנהג איז דער [[עולת שבת]] (ה'תמ"א), וואס דיסקוטירט א הלכה אין דעם ב"ח אז מצות זאלן געבאקן ווערן איידער פסח און נישט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">במשך </ins>פסח, וויבאלד חמץ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ווערט בטל </ins>בלויז פאר פסח און נישט אין פסח. דער עולת שבת לייגט צו <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אז </ins>"ווער עס איז באזארגט פאר <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דעם </ins>חומרא זאל אויך נישט קאכן געבאקענע מצה אויף פסח, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ווייל </ins>וואס איז עס אנדערש פון באקן?"{{הערה|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">עולת שבת תנג, ג}}.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די מנהג האט זיך שפעטער אנטוויקלט צווישן געוויסע אשכנזים, בעיקר חסידישע אידן, צו פארמיידן אריינלייגן מצה (אדער סיי וועלכע אפשטאם, ווי מצה מעל) אין וואסער (אדער סיי וועלכע פליסיגקייט), כדי צו פארמיידן די מעגליכקייט אז ברעקלעך מעל וואס זענען קיינמאל נישט געהעריג געמישט געווארן מיט וואסער (און איז דעריבער נאך אלץ אויסגעשטעלט צו נתחנץ ווערן) זאל קומען אין קאנטאקט מיט דער פליסיקייט. לויט רבי יצחק אייזיק פון וויטעבסק, האט דער מנהג זיך אנגעהויבן ביי </ins>[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[רבי דוב בער פון מעזריטש]]</ins>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דעריבער, עסן געוויסע קהילות, בפרט חסידישע אידן, נישט קניידלעך זופּ אויף פסח</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"נישט געבראקטס" רעצעפּטן און פּראדוקטן פארבייטן געווענטליך קארטאפל מעל מיט מצה מעל</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די הויפּט מקור פאר דער היינטיגער מנהג פון זיך אפּהאלטן פון געבראקטס איז דער תשובה פון [[רבי שניאור זלמן פון לאדי]] (תק"ה–תקע"ג), געפונען אין סוף פון שולחן ערוך הרב. אין א תשובה וואס איז געווידמעט צו דער ענין פון געבראקטס, שטיצט ער שטארק די דאזיגע חומרא. ער ערקלערט אז מיט די יארן האט ער געזען ווי די פּראקטיקן פון מצה באקן האבן זיך געענדערט. די בעקער האבן אויפגעהערט נעמען צייט דורכאויס דעם קנעטן פּראצעס און האבן אנגעהויבן קנעטן דעם טייג זייער שנעל כדי צו פארקירצן די צייט ביז די מצה איז אריין אין אויוון. אין רעזולטאט דערפון איז דער טייג נישט געהעריג געקנעטן געווארן. רבי שניאור זלמן האט באמערקט דאס פאלגנדע וועגן די מצות נאכן באקן:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די הויפּט מקור פאר דער היינטיגער מנהג פון זיך אפּהאלטן פון געבראקטס איז דער תשובה פון [[רבי שניאור זלמן פון לאדי]] (תק"ה–תקע"ג), געפונען אין סוף פון שולחן ערוך הרב. אין א תשובה וואס איז געווידמעט צו דער ענין פון געבראקטס, שטיצט ער שטארק די דאזיגע חומרא. ער ערקלערט אז מיט די יארן האט ער געזען ווי די פּראקטיקן פון מצה באקן האבן זיך געענדערט. די בעקער האבן אויפגעהערט נעמען צייט דורכאויס דעם קנעטן פּראצעס און האבן אנגעהויבן קנעטן דעם טייג זייער שנעל כדי צו פארקירצן די צייט ביז די מצה איז אריין אין אויוון. אין רעזולטאט דערפון איז דער טייג נישט געהעריג געקנעטן געווארן. רבי שניאור זלמן האט באמערקט דאס פאלגנדע וועגן די מצות נאכן באקן:</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l23">שורה 23:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 26:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די וואס עסן נישט קיין געבראקטס, זענען איינגעפירט נישט צו טונקען די מצה אין זופּ און דאס גלייכן אפילו אויב מען פּלאנירט עס גלייך צו עסן. א טייל פוסקים האלטן אבער אז לויט אלע מיינונגען איז נישט פארהאן קיין סיבה צו זיין שטרענג קעגן טונקען די מצה אויב מען פּלאנירט עס גלייך צו עסן, וויבאלד עס דארף זיך פארהאלטן 18 מינוט צו ווערן חמץ{{הערה|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תס|ו|מפרש=שערי תשובה}}}}.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די וואס עסן נישט קיין געבראקטס, זענען איינגעפירט נישט צו טונקען די מצה אין זופּ און דאס גלייכן אפילו אויב מען פּלאנירט עס גלייך צו עסן. א טייל פוסקים האלטן אבער אז לויט אלע מיינונגען איז נישט פארהאן קיין סיבה צו זיין שטרענג קעגן טונקען די מצה אויב מען פּלאנירט עס גלייך צו עסן, וויבאלד עס דארף זיך פארהאלטן 18 מינוט צו ווערן חמץ{{הערה|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תס|ו|מפרש=שערי תשובה}}}}.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==ביבליאגראפיע==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*{{היברובוקס|רבי גדליה אבערלאנדער|אור ישראל|13595|page=134|קעפל=חומרת אי אכילת מצה שרויה בפסח|באנד=15 ניסן תשנ"ט|עמ=קלד–קמח}}</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==רעפערענצן==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==רעפערענצן==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{רעפערענצן}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{רעפערענצן}}</div></td></tr>
<!-- diff cache key hamichlol_main_yi-mw_:diff::1.12:old-335968:rev-335969 -->
</table>
תנא קמא
https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%93%D7%A8%D7%A2%D7%A4%D7%98:%D7%92%D7%A2%D7%91%D7%A8%D7%90%D7%A7%D7%98%D7%A1&diff=335968&oldid=prev
תנא קמא: בס"ד
2025-04-17T05:07:07Z
<p>בס"ד</p>
<p><b>נייער בלאַט</b></p><div>{{דרעפט|פסח}}<br />
'''געבראקטס''' (אויך באקאנט אויף העברעאיש: מצה שרויה, ליטעראַל: 'איינגעווייקטע מצה') באצייכנט מצה וואס האט אויפגענומען פליסיגקייט. די מנהג פון זיך אפּהאלטן פון געבראקטס איז אַן אספּעקט פון פסח כשרות וואס ווערט אבזערווירט דורך פילע אין דער חסידישער געמיינדע, ווי אויך דורך עטליכע אנדערע אשכנזישע אידישע גרופּעס וואָס זענען באאיינפלוסט געווארן דורך חסידות.<br />
<br />
==מנהג==<br />
דער מנהג איז אנטוויקלט געווארן צווישן עטליכע אשכנזים, בפרט חסידישע אידן, צו פארמיידן אריינלייגן מצה (אדער א געוויקסעכץ דערפון, אזא ווי מצה מעל) אין וואסער (אדער יעדער אנדערע פליסיגקייט), כדי צו פארמיידן די מעגליכקייט אז א קלומפּן מעל וואס איז קיינמאל נישט געהעריג געמישט געווארן מיט וואסער (און איז דעריבער נאך אלץ אויסגעשטעלט צו חמיצות) קען קומען אין קאנטאקט מיט דער פליסיגקייט. לויט רבי יצחק אייזיק פון וויטעבסק, האט דער מנהג זיך אנגעהויבן ביי [[רבי דוב בער פון מעזריטש]]. (דאס ערשיינט, צום ביישפּיל, אין שולחן ערוך הרב, ארום 1800). דעריבער, עסן עטלעכע קהילות, בפרט חסידישע אידן, נישט קניידלעך זופּ אויף פסח. "נישט געבראכטס" רעצעפּטן און פּראדוקטן פארבייטן געווענטליך קארטאפל מעל מיט מצה מעל.<br />
<br />
דער טערמין געבראקטס איז אריגינעל אידיש און מיינט צעבראכן. די העברעאישע טערמין איז מצה שרויה. דער פּאַרטיציפּ עָבר פון אידישע ווערבן ווערט געשאפן דורך צולייגן דעם פּרעפיקס גע- און דעם סוף -(ע)ן אָדער -ט צום שורש פון דעם ווערב. אזוי ווי געפילטע פיש איז אנגעפילט (געשטאָפּט) פיש: גע-פיל-ט. און צעבראכן מצה איז גע-בראָך-ט{{הערה|[https://www.balashon.com/2006/04/gebrochts.html Balashon - Hebrew Language Detective: gebrochts]}}.<br />
<br />
די ערשטע רעפערענץ וואס ר' יאיר האפמאן האט געקענט געפינען וואס דערמאנט די מנהג גלייך איז דער [[עולת שבת]] (ה'תמ"א; סי' תנג, ג), וואס דיסקוטירט א הלכה אין דעם ב"ח אז מצות זאלן געבאקן ווערן איידער פסח און נישט אין פסח, וויבאלד חמץ איז בלויז בטל פאר פסח און נישט אין פסח. דער עולת שבת לייגט צו: "און ווער עס איז באזארגט פאר דער דאזיגער חומרא זאל אויך נישט קאכן א געבאקענע מצה אויף פסח, ווארום וואס איז עס אנדערש פון באקן?"{{הערה|[https://www.theyeshivaworld.com/news/headlines-breaking-stories/1849106/gebrochts-an-overview.html Gebrochts – an Overview – The Yeshiva World]}}.<br />
<br />
די הויפּט מקור פאר דער היינטיגער מנהג פון זיך אפּהאלטן פון געבראקטס איז דער תשובה פון [[רבי שניאור זלמן פון לאדי]] (תק"ה–תקע"ג), געפונען אין סוף פון שולחן ערוך הרב. אין א תשובה וואס איז געווידמעט צו דער ענין פון געבראקטס, שטיצט ער שטארק די דאזיגע חומרא. ער ערקלערט אז מיט די יארן האט ער געזען ווי די פּראקטיקן פון מצה באקן האבן זיך געענדערט. די בעקער האבן אויפגעהערט נעמען צייט דורכאויס דעם קנעטן פּראצעס און האבן אנגעהויבן קנעטן דעם טייג זייער שנעל כדי צו פארקירצן די צייט ביז די מצה איז אריין אין אויוון. אין רעזולטאט דערפון איז דער טייג נישט געהעריג געקנעטן געווארן. רבי שניאור זלמן האט באמערקט דאס פאלגנדע וועגן די מצות נאכן באקן:<br />
:אונזערע אויגן זעען, אז אסאך מצות האבן אויף זיך אביסל מעל אפילו נאכן באקן. דאס איז דער רעזולטאט פון דעם פאקט אז זיי זענען נישט דורכגעקנעטן{{הערה|[https://chabadlibrary.org/books/3201290006 שו"ת האדמו"ר הזקן מליובאוויטש, סימן ו]]}}.<br />
<br />
די זארג וואס רבי שניאור זלמן האט אויפגעבראכט איז אז אפשר איז די מצה נישט גענוג געקנעטן געווארן, און עס בלייבט עטליכע אומגעבאקענע מעל אויף דער מצה. דאס איינזאפּן וועט דעריבער ברענגען א חמיצות פּראצעס. דער מַחֲצִית הַשֶּׁקֶל ברענגט די זעלבע זארג וועגן דעם אומגעבאקענעם מעל{{הערה|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תנח|א|מפרש=מחצית השקל}}}}. דער אֵשֶׁל אַבְרָהָם (באטשאטש) איז אויך באזארגט{{הערה|אשל אברהם בוטשטאטש, תמז, ד}}.<br />
<br />
עס זענען פארהאן וואס האבן דעם מנהג דווקא צו עסן געבראקטס אויף שמיני של פסח (דעם אכטן טאג פון פסח אין חוץ לארץ) צו ווייזן אז עס איז בלויז א מנהג און נישט קיין הלכה. טאקע, פילע האבן דעם מנהג צו פּרובירן צו עסן זייער מצה מיט ווי פיל פליסיגקייטן און נאסע עסנווארג ווי מעגליך אויף דעם טאג{{הערה|[https://www.chabad.org/holidays/passover/pesach_cdo/aid/265990/jewish/Gebrokts-Wetted-Matzah.htm#footnote3a265990 “Gebrokts”: Wetted Matzah - Chabad.org]}}.<br />
<br />
דער ראבי"ה (פסחים קעה) ערקלערט אויך אז מאנכע מענטשן מאכן נישט קניידלעך צוליב דער זארג אז אנדערע קענען דאס אויסמישן מיט דאס טון מיט מעל און וואסער. ער באשרייבט דאס ווי אַ חומרא פון א בעל נפש.<br />
<br />
דער מַהֲרַשְׁדָּ"ם באשרייבט יופּקעס, א מאכל באזירט אויף מצה מעל, און דערקלערט אז א בעל נפש זאל דאס פארמיידן{{הערה|שו"ת מהרשד"ם [[שית:Responsa_Maharashdam%2C_Orach_Chayim.26|שו"ת אורח חיים סימן כ"ו]]}}.<br />
<br />
לויט דעם שולחן ערוך איז מען מקיים די מצוה פון מצה מיט מצה שרויה — געבראקטס, איינגעווייקטע מצה — ווי לאנג די מצה בלייבט גאנץ און אומגערירט{{הערה|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תסא|ד}}}}. דאס איז באזירט אויף דער גמרא אליין ({{בבלי|פסחים|מד|א}}), וואס זאגט דאס זעלבע דין.<br />
<br />
די וואס עסן נישט קיין געבראקטס, זענען איינגעפירט נישט צו טונקען די מצה אין זופּ און דאס גלייכן אפילו אויב מען פּלאנירט עס גלייך צו עסן. א טייל פוסקים האלטן אבער אז לויט אלע מיינונגען איז נישט פארהאן קיין סיבה צו זיין שטרענג קעגן טונקען די מצה אויב מען פּלאנירט עס גלייך צו עסן, וויבאלד עס דארף זיך פארהאלטן 18 מינוט צו ווערן חמץ{{הערה|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תס|ו|מפרש=שערי תשובה}}}}.<br />
<br />
==רעפערענצן==<br />
{{רעפערענצן}}</div>
תנא קמא