https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D7%91%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%99%D7%A6%D7%A2%D7%A8%3A%D7%AA%D7%A0%D7%90_%D7%A7%D7%9E%D7%90%2F%D7%A9%D7%91%D7%97%D7%99_%D7%94%D7%91%D7%A2%D7%A9%22%D7%98 2026-06-20T19:32:28Z ווערסיע היסטאריע פאר דעם בלאט אויפן וויקי MediaWiki 1.39.4 https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%91%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%99%D7%A6%D7%A2%D7%A8:%D7%AA%D7%A0%D7%90_%D7%A7%D7%9E%D7%90/%D7%A9%D7%91%D7%97%D7%99_%D7%94%D7%91%D7%A2%D7%A9%22%D7%98&diff=334563&oldid=prev 2025-02-07T01:12:17Z

<p>בס&quot;ד, פון מנשה אונגער&#039;ס בוך זז&#039; 190 און ווייטער</p> <p><b>נייער בלאַט</b></p><div>&quot;'''שבחי הבעש“ט'''“, דאָס ערשטע ספר צווישן די חסידישע לעגענדע־ספרים מיט די הויפּט־מעשות וועגן בעל־שם־טוב און זיינע תלמידים,<br /> איז צום ערשטן מאָל געדרוקט געוואָרן אין קאָפּוסט, אין יאָר 1815,<br /> ד. ה. פינף און פופציג יאָר נאָך ר’ ישראל בעל־שם־טובס פּטירה. אין<br /> דעם זעלביקן יאָר איז דער ספר איבערגעדרוקט געוואָרן אין באַרדיטשעוו<br /> און אין לאַשטשעוו. אַ יאָר שפּעטער, אין 1816, איז „שבחי הבעש“ט“<br /> אַריס אויף יידיש — אן אָוידואָר, קאָריץ, אָסטראָ און לאַשטשעוו. אין<br /> משך פון צוויי יאָר זיינען אַרויס דריי אויסגאַבעס אויף העברעאיש און<br /> פיר אויף יידיש{{הערה|1=זע : יוסף אָפּאַטאָשוס הקדמה צו „מעשות פון ר’ ישראל בעל־שם־טוב“, ציקא, ניו־יאָרק, 1957.}}. דער חסידות־פאָרשער יצחק רפאל האָט צונויפגעשטעלט<br /> אַ ביבליאָגראַפיע פון אַלע אויסגאַבעס{{הערה|1=יצחק רפאל, „שבחי הבעש“ט“, „ארשת“, מוסד הרב קוק, ירושלים, תש“ך, זז' 358-377}}. מיר איז אויסגעקומען אָנצואווייזן אַז זי איז ניט קיין פולשטענדיקע און צוצוגעבן מילואים{{הערה|1=זע : „ארשת“, תשכ“א ; „טאָג מאָרגען־זשורנאַל“ פון 5טן יוני 1961.}}. עס<br /> באַקומט זיך אַז „שבחי הבעש“ט“ איז געדרוקט געוואָרן אין העברעאיש<br /> 26 מאָל, אין יידיש 22 מאָל און אין דזשודעזמאָ (לאַדינאָ) 2 מאָל.<br /> <br /> די לעגענדעס וואָס זיינען אַריין אין דעם ספר האָבן זיך דערציילט<br /> די אָנהענגערס פון בעש“ט במשך פון צוויי דורות : זיי זיינען פאַרשריבן<br /> געוואָרן, זיינען קאָפּירט געוואָרן אין פאַרשיידענע העתקות, ביז זיי זיינען<br /> געדרוקט געוואָרן א. נ. „שבחי הבעש“ט“. דער צונויפקלייבער פון די<br /> מעשיות איז געווען ר’ דוב־בער בר’ שמואל, דער שוחט פון ליניץ. עס<br /> זעט אויס אַז ער האָט פאַרריכט די פאָרשיידענע נוסחאות, האָט אויסגעלאָזן<br /> דאָס וואָס ער האָט געהאַלטן אַז מען דאַרף אויסלאָזן און האָט די מעשיות<br /> צונויפגענומען אין איין קונטרס. דער ר’ דוב־בער איז געווען אַן איידעם<br /> פון ר’ אלכסנדר שוחט, וואָס איז געווען אַ צאָל יאָרן דער סופר ביים<br /> בעש“ט גופא, ווי דאָס ווערט געבראַכט אין „שבחי הבעש“ט“.<br /> <br /> דער ערשטער וואָס האָט געדרוקט דעם ספר איז געווען ר’ ישראל<br /> בר’ יצחק יפה, וואָס האָט געהאַט אַ דרוקעריי אין קאָפּוסט און איז געווען<br /> אַ מקורב פון ר’ שניאור־זלמן פון ליאַדי. ווי עס ווייזט אויס האָט דער<br /> דרוקער אַריינגעבראַכט געוויסע שינויים אין סדר פון די מעשיות, אין<br /> פאַרגלייך מיט דעם ווי זיי זיינען געווען ביים מחבר ר’ דוב־בער{{הערה|1=אין מיטן פון דף ד’ איז דאָ : „עד כאן שמעתי בשם אדמו“ר נבג“מ סדר<br /> ההשתלשלות, והמעשים הנפלאות שאירע בינתים אכתוב ככתוב בכתבים לידי“ („ביז<br /> אַהער האָב איך געהערט פון מײן רבין, זײן נשמה רוט אין גן־עדן, און די מעשיות<br /> און די װאונדער װאָס זײנען געשען אין צװישן װעל איך שרײבן לױט די כתבים װאָס<br /> איך האָב געקראָגן“).}}. אין<br /> דער קאָפּוסטער אויסגאַבע פון 1851 ווערט נישט דערמאָנט אויפן שער־<br /> בלאַט דער נאָמען פון מחבר, נאָר אין דער הקדמה ווערט יאָ דערמאָנט<br /> דער נאָמען פון ר’ דוב־בער, דעם שוחט פון ליניץ.<br /> <br /> אין דער צווייטער אויסגאַבע, געדרוקט אין באַרדיטשעוו, פעלט די<br /> מעשה אַז דער בעש“ט זאָל האָבן געזאָגט — אַז זיין זון ר’ הערשעלע איז<br /> געבוירן געוואָרן „על־פּי הדיבור“, ווייל ער איז פערצן יאָר געווען אַ<br /> פּרוש פון זיין ווייב.<br /> <br /> קיין איין חחסידות־פאָרשער קען ניט אויסקומען אָן „שבחי הבעש“ט“,<br /> און דאָך איז ביז איצט ניט אַרויס קיין וויסנשאַפטלעכע אויסגאַבע פון<br /> דעם ווערק וואָס זאָל געבן אַ פולן אינדעקס פון די נעמען און פון די שטעט<br /> וואָס ווערן דערמאָנט אין דעם ספר. אין „שבחי הבעש“ט“ ווערן דערמאָנט<br /> אַן ערך פופציג ערטער, וואו דער בעש“ט איז געווען ; דרייסיג צווישן זיי<br /> זיינען אין פּאָדאָליע און וואָלין, מער פון צען אין מזרח־גאַליציע און די<br /> אַנדערע אין ווייס־רוסלאַנד{{הערה|1=זע:בן ציון דינור, „במפנה הדורות“, מוסד ביאַליק, ירושלים, 1955, אין זײן<br /> מאמר „ראשיתה של החסידות ױסודותיה הסוציאלײם והמשיחײם“, „ציון“, ח, תש“ג,<br /> ז. 113.}} אין „שבחי הבעש“ט“ ווערן דערמאָנט 115<br /> נעמען פון זיינע תלמידים און מקורבים, אָבער נישט וועגן אַלע ווייסן<br /> מיר ווער זיי זיינען געווען. איך האָב באַאַרבעט דעם „שבחי הבעש“ט“<br /> אויפן סמך פון דער ערשטער קאָפּוסטער אויסגאַבע, צונויפגעשטעלט אַן<br /> אינדעקס פון אַלע נעמען פון די מענטשן וואָס ווערן דאָרט דערמאָנט און<br /> וועגן יעדערן אָנגעוויזן ביאָגראַפישע ידיעות אויף ווי ווייט דאָס האָט<br /> זיך געלאָזט. עס איז אויך גרייט אַ רשימה פון אַלע חסידישע מנהגים וואָס<br /> ווערן דערמאָנט אין „שבחי הבעש“ט“ מיט אָנווייזונגען פון וואַנען זיי<br /> שטאַמען און אין וואָס עס איז באַשטאַנען דער שינוי. עס איז אויך געגרייט<br /> אַ מאַפּע פון אַלע ערטער וואו דער בעש“ט איז געווען, כדי צו וויסן ווי<br /> גרויס עס איז געווען זיין השפּעה ביי זיין לעבן (אָדער ווי זיינע תלמידים<br /> האָבן זיך עס געהאַט פאָרגעשטעלט), וואָס וועט בקרוב דערשיינען.<br /> <br /> אין דעם אייגנאַרטיק פאַריידישטן העברעאיש פון „שבחי הבעש“ט“<br /> קומען אַריין די יידישע ווערטער מחמת עטלעכע סיבות : (1) ווען דער מחבר<br /> וויל איבערגעבן פּינקטלעך עמעצנס רייד (אַזוי ווי אין די שאלות־ותשובות ;<br /> (2) ווען עס פעלט אים דאָס וואָרט אָדער דאָס פּינקטלעכערע וואָרט אויף<br /> לשון־קודש (און דאָס איז אין דעם רוב פאַלן) ; (3) ווען דער מחבר איז<br /> ניט זיכער, צי דער לייענער וועט פאַרשטיין דאָס לשון־קודשע וואָרט וואָס<br /> ער נוצט און ער גיט צו דאָס יידישע וואָרט ווי אַ פאַרטייטשונג. עס איז<br /> אינטערעסאַנט וואָס אין דער רעלאַטיוו־קליינער זאַמלונג ווערטער איז<br /> פאַראַן אַ היפּשע צאָל זעלטענע און אַפילו כמעט פאַרגעסענע ווערטער. פון<br /> דעם לאָזט זיך דרינגען ווי רייך עס איז געווען דאָס יידישע לשון אויף<br /> דער טעריטאָריע וואו עס איז געווען קאָנטיק די השפּעה פון דעם בעש“ט.<br /> <br /> מיר גיבן דאָ אַ רשימה פון אַלע יידישע ווערטער וואָס ווערן דערמאָנט<br /> אין דער ערשטער, דער העברעאישער, אויסגאַבע. מיר גיבן זיי צוזאַמען<br /> מיט אַ זאַץ אָדער אַ פראַזע פון דעם לשון־קודשדיקן טעקסט. די יידישע<br /> ווערטער גיבן מיר פריער אין דעם איצטיקן אויסלייג, און דער אויסלייג<br /> פון דעם קאָפּוסטער „שבחי הבעש“ט“ ווערט קלאָר פון ציטאַט. אויף<br /> אַזאַ אופן וועט מען קענען זען ווי אַזוי די יידישע ווערטער זיינען אַריינ־<br /> געפלאָכטן געוואָרן אין דעם העברעאישן טעקסט. דער אויסלייג קען אויך<br /> אין געוויסע פאַלן אונדז לערנען ניט בלויז וועגן דעם ווי מען האָט די<br /> יידישע ווערטער געשריבן, נאָר אפשר אויך ווי אַזוי מען האָט זיי אַרויס־<br /> גערעדט אין דער סביבה פון דעם בעש“טס תלמידים און מקורבים. קענען<br /> מיר געווינען אַ צוריקבליק אויף צוויי הונדערט יאָר. עס וואָלט ניט גע־<br /> בראַכט קיין נוצן אָנצואווייזן די זייטן פון דער קאָפּוסטער אויסגאַבע,<br /> וואָרים דאָס איז אַ יקר־המציאות. ווייזן מיר אָן די זייטן לויט דער אויס־<br /> גאַבע וואָס ש. א. האָראָדעצקי האָט באַאַרבעט און וואָס איז אַרויס אין<br /> בערלין אין 1922{{הערה|1=ש. א. הורודצקי, „ספר הבעש“ט“, ערוך ומסודר מחדש בצרוף מבוא והערות,<br /> עינות, בערלין, תרפּ“ב. די דאָזיקע אױסגאַבע איז אַרױס נאָכאַמאָל אין תל־אָביב, הוצאת<br /> דביר, מיט אַן איבערגעאַרבעטן אַרײנפיר און מיט תיקונים אין די פּרקים.}}. האָראָדעצקי האָט די מעשיות אויסגעשטעלט אין אַ<br /> כראָנאָלאָגישן סדר, האָט געגעבן אַן אַריינפיר און צוגאָבן, האָט געמאַכט<br /> זיינע באַמערקונגען און געבראַכט אויסטייטשונגען.<br /> <br /> חוץ דער רשימה יידישע ווערטער, גיבן מיר אויך די נעמען פון אַלע<br /> שטעט און שטעטלעך און נאָך עטלעכע נעמען פון לענדער און טייכן.<br /> דאָס איז נוצלעך צו דערגיין די יידישע געאָגראַפישע נעמען. מיר ברענגען<br /> זיי אין דעם אויסלייג פון „שבחי הבעש“ט“ און דערביי גיבן מיר ניט<br /> קיין זאַצן אָדער פראַזעס וואו זיי טרעפן זיך, ווייל דאָס וואָלט קיין נוצן<br /> פאַר קיינעם ניט געהאַט.<br /> די רשימה ווערטער נעמט אַרום 107 איינסן.</div>

תנא קמא