אריוך - ווערסיע היסטאריע

שווערמער: /* אין ספרי קודש */ הגהה

2025-08-25T17:58:56Z

אין ספרי קודש: הגהה

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 17:58, 25 אויגוסט 2025
שורה 16:		שורה 16:
	דער אברבנאל שרייבט אז די פיר קעניגן, אריינגערעכנט אריוך, "האבן געקעניגט אין געגנטער פון [[אשור]]"{{הערה\|אברבנאל, בראשית יד, א.}}. ענליך שרייבט שוין [[יוסף בן מתתיהו]] אז די פיר קעניגן זענען געווען אשורישער גענערעלער{{הערה\|{{יוספוס\|קדמוניות היהודים\|א\|ט}}.}}.		דער אברבנאל שרייבט אז די פיר קעניגן, אריינגערעכנט אריוך, "האבן געקעניגט אין געגנטער פון [[אשור]]"{{הערה\|אברבנאל, בראשית יד, א.}}. ענליך שרייבט שוין [[יוסף בן מתתיהו]] אז די פיר קעניגן זענען געווען אשורישער גענערעלער{{הערה\|{{יוספוס\|קדמוניות היהודים\|א\|ט}}.}}.

	דאס לאנד אֶלָּסָר ווערט געטייטשט אין תרגום יונתן אלס 'תַלְסַר'{{~~הערה~~\|~~שם=תיונתן~~}}~~, ענליך צו די תרגום אויף~~ "תְּלַאשָּׂר" ~~אין~~ {{תנ"ך\|מלכים ב\|יט}}~~, וועלכע~~ ווערט אידענטיפיצירט מיט טיל-אַשורי וואס איז געווען צו מזרח דעם חדקל, און טייל פארשער האלטן אז דאס איז אלסר{{הערה\|שם=מייזלסר\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אלסר}}.		דאס לאנד אֶלָּסָר ווערט געטייטשט אין תרגום יונתן אלס 'תַלְסַר', די זעלבע ווי "רֶסֶן" ({{תנ"ך\|בראשית\|י\|יב}}) און "תְּלַאשָּׂר" ({{תנ"ך\|מלכים ב\|יט}}). תלאשר ווערט אידענטיפיצירט מיט טיל-אַשורי וואס איז געווען צו מזרח דעם חדקל, און טייל פארשער האלטן אז דאס איז אלסר{{הערה\|שם=מייזלסר\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אלסר}}.

	==אין פארשונג==		==אין פארשונג==

שווערמער: /* אין פארשונג */

2025-08-25T17:16:27Z

אין פארשונג

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 17:16, 25 אויגוסט 2025
שורה 21:		שורה 21:
	עס פלעגט זיין אנגענומען צו אידענטיפיצירן אריוך מיט וואראד-סין אדער מיט רים-סין די קעניגן פון לאַרסאַ, א מאכטפולע שטאט איז די 18'טע יארהונדערט פצ"ר. לאַרסאַ האט געוועלטיגט איבער פילע ארומיגע שטעט, ביז כאַמוראַבי, וועלכע ווערט אידענטיפיצירט מיט [[אמרפל]], האט עס איינגענומען אין יאר 1764 פצ"ר. איינער פון די קעניגן פון לאַרסאַ ווערט דערמאנט מיט'ן צונאמען 'עריאַקו' (Eri-aku) אין געוויסע קיילשריפט דאקומענטן, און "לאַרסאַ" קלינגט ענליך צו "אלסר"{{הערה\|כיוון=שמאל\|Pinches, Theophilus (1908). [https://archive.org/details/cu31924005788256/page/218/mode/1up?view=theater The Old Testament In the Light of The Historical Records and Legends of Assyria and Babylonia] (third ed.). London: Society for Promoting Christian Knowledge. pp. 218–220.}}{{הערה\|{{אוצר החכמה\|לייבל רוזניק\|התנ"ך מן השטח\|613422\|באנד=א\|מקום הוצאה=ירושלים\|שנת הוצאה=תשע"א\|עמ=77–81}}}}. היינטיגער פארשער ווארפן אבער אפ דעם פארשלאג{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך}}.		עס פלעגט זיין אנגענומען צו אידענטיפיצירן אריוך מיט וואראד-סין אדער מיט רים-סין די קעניגן פון לאַרסאַ, א מאכטפולע שטאט איז די 18'טע יארהונדערט פצ"ר. לאַרסאַ האט געוועלטיגט איבער פילע ארומיגע שטעט, ביז כאַמוראַבי, וועלכע ווערט אידענטיפיצירט מיט [[אמרפל]], האט עס איינגענומען אין יאר 1764 פצ"ר. איינער פון די קעניגן פון לאַרסאַ ווערט דערמאנט מיט'ן צונאמען 'עריאַקו' (Eri-aku) אין געוויסע קיילשריפט דאקומענטן, און "לאַרסאַ" קלינגט ענליך צו "אלסר"{{הערה\|כיוון=שמאל\|Pinches, Theophilus (1908). [https://archive.org/details/cu31924005788256/page/218/mode/1up?view=theater The Old Testament In the Light of The Historical Records and Legends of Assyria and Babylonia] (third ed.). London: Society for Promoting Christian Knowledge. pp. 218–220.}}{{הערה\|{{אוצר החכמה\|לייבל רוזניק\|התנ"ך מן השטח\|613422\|באנד=א\|מקום הוצאה=ירושלים\|שנת הוצאה=תשע"א\|עמ=77–81}}}}. היינטיגער פארשער ווארפן אבער אפ דעם פארשלאג{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך}}.

	טייל האלטן אז אריוך אין אַריאוק (Arriuk) פון אילאַנסוראַ וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון מארי אן אלס אונטערטאַנער פון זימרי-לים דער קעניג פון מאַרי, מיט וועלכער כאַמוראַבי איז געווען אליאירט{{הערה\|כיוון=שמאל\|Walton, John H., and Craig S. Keener. ''NRSV Cultural Backgrounds Study Bible: Bringing to Life the Ancient World of Scripture''. Zondervan, 2019. p. 39; K.A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' [OROT], William B. Eerdmans Publishing, 2003. p. 320; {{cite book \|title=Memoriae Igor M. Diakonoff \|last=Durand \|first=Jean-Marie \|publisher=Eisenbrauns \|year=2005 \|isbn=978-1-57506-123-8 \|pages=59–69 \|language=fr \|editor-last=Kogan \|editor-first=Leonid Efimovich \|series=Babel und Bibel \|volume=2 \|chapter=De l’époque amorrite à la Bible: le cas d’Arriyuk \|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GQKCcOTftfwC&pg=PA59}}; {{cite book \|title=The City of Babylon: A History, c. 2000 BC – AD 116 \|last=Dalley \|first=Stephanie \|publisher=Cambridge University Press \|year=2021 \|isbn=9781107136274 \|pages=319–320 \|url=https://books.google.com/books?id=TMsvEAAAQBAJ&pg=PA319}} (פון ענגלישער וויקיפעדיע)}} {{הערה\|שם=מייזלסר}}. אויך ווערט פארגעשלאגן אז ער איז אריוואוק (Arriwuk) דער זון פון זימרי-לים{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], זייט 804}}.		טייל האלטן אז אריוך אין אַריאוק (Arriuk) פון אילאַנסוראַ וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון מארי אן אלס אונטערטאַנער פון זימרי-לים דער קעניג פון מאַרי, מיט וועלכער כאַמוראַבי איז געווען אליאירט{{הערה\|כיוון=שמאל\|Walton, John H., and Craig S. Keener. ''NRSV Cultural Backgrounds Study Bible: Bringing to Life the Ancient World of Scripture''. Zondervan, 2019. p. 39; K.A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' [OROT], William B. Eerdmans Publishing, 2003. p. 320; {{cite book \|title=Memoriae Igor M. Diakonoff \|last=Durand \|first=Jean-Marie \|publisher=Eisenbrauns \|year=2005 \|isbn=978-1-57506-123-8 \|pages=59–69 \|language=fr \|editor-last=Kogan \|editor-first=Leonid Efimovich \|series=Babel und Bibel \|volume=2 \|chapter=De l’époque amorrite à la Bible: le cas d’Arriyuk \|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GQKCcOTftfwC&pg=PA59}}; {{cite book \|title=The City of Babylon: A History, c. 2000 BC – AD 116 \|last=Dalley \|first=Stephanie \|publisher=Cambridge University Press \|year=2021 \|isbn=9781107136274 \|pages=319–320 \|url=https://books.google.com/books?id=TMsvEAAAQBAJ&pg=PA319}} (פון ענגלישער וויקיפעדיע)}}{{הערה\|שם=מייזלסר}}. אויך ווערט פארגעשלאגן אז ער איז אריוואוק (Arriwuk) דער זון פון זימרי-לים{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], זייט 804}}.

	אלנפאלס ווערט דער נאמען 'אַרְיוֹךְ' געזען אלס א [[חורים\|חורי]]שער, לינגוויסטיש פאראלעל צו די אויבנדערמאנטע 'אַריוואוק' און 'אַריאוק'. די נעמען זענען זעלטן אין קיילשריפט אויפשריפטן, און ערשיינען נישט נאכאמאל נאך דער צווייטער יאר-טויזנט פצ"ר{{הערה\|[[#ארצי\|ארצי]], 1993}}. אנדערע האלטן עס אלס אן אינדיאנער-איראנער נאמען 'אַריאַאוקאַ', האבנדיג די 'אַריאַ' שטאם דערין{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך; רן צדוק, '''עולם התנ"ך: דניאל''', תל אביב, דוידזון עתי, [[1997]], עמ' 33.}}.		אלנפאלס ווערט דער נאמען 'אַרְיוֹךְ' געזען אלס א [[חורים\|חורי]]שער, לינגוויסטיש פאראלעל צו די אויבנדערמאנטע 'אַריוואוק' און 'אַריאוק'. די נעמען זענען זעלטן אין קיילשריפט אויפשריפטן, און ערשיינען נישט נאכאמאל נאך דער צווייטער יאר-טויזנט פצ"ר{{הערה\|[[#ארצי\|ארצי]], 1993}}. אנדערע האלטן עס אלס אן אינדיאנער-איראנער נאמען 'אַריאַאוקאַ', האבנדיג די 'אַריאַ' שטאם דערין{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך; רן צדוק, '''עולם התנ"ך: דניאל''', תל אביב, דוידזון עתי, [[1997]], עמ' 33.}}.

שווערמער אין 01:28, 21 יולי 2025

2025-07-21T01:28:19Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 01:28, 21 יולי 2025
שורה 1:		שורה 1:
	{{דעסקריפציע\|קעניג פון אֶלָּסָר דערמאנט אין בראשית פרק יד}}		{{דעסקריפציע\|קעניג פון אֶלָּסָר דערמאנט אין בראשית פרק יד}}
	[[טעקע:Tempesta Abraham Makes the Enemies Flee Who Hold His Nephew.jpg\|220px\|קליין\|שמאל\|[[אברהם]] באזיגט די פיר קעניגן, אילוסטראציע פון אנטאניא טעמפעסטא, יאר 1613]]		[[טעקע:Tempesta Abraham Makes the Enemies Flee Who Hold His Nephew.jpg\|220px\|קליין\|שמאל\|[[אברהם]] באזיגט די פיר קעניגן, אילוסטראציע פון אנטאניא טעמפעסטא, יאר 1613]]
	'''אַרְיוֹךְ מלך ~~אֶלָסָר~~''' ווערט דערמאנט אין {{תנ"ך\|בראשית\|יד}} אלס איינער פון די פיר קעניגן וואס האבן זיך פאראייניגט צו אונטערדריקן אן [[אויפשטאנד]] קעגן [[כדרלעמר]] אין די צייטן פון [[אברהם אבינו]].		{{מנוקד\|'''אַרְיוֹךְ מלך אֶלָּסָר'''}} ווערט דערמאנט אין {{תנ"ך\|בראשית\|יד}} אלס איינער פון די פיר קעניגן וואס האבן זיך פאראייניגט צו אונטערדריקן אן [[אויפשטאנד]] קעגן [[כדרלעמר]] אין די צייטן פון [[אברהם אבינו]].

	== אין ספרי קודש ==		== אין ספרי קודש ==

שווערמער: /* אין ספרי קודש */

2025-07-21T01:25:02Z

אין ספרי קודש

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 01:25, 21 יולי 2025
שורה 4:		שורה 4:

	== אין ספרי קודש ==		== אין ספרי קודש ==
	אין {{תנ"ך\|בראשית\|יד}} ווערט דערציילט אז אריוך מלך אלסר צוזאמען מיט [[אמרפל]] מלך שנער און [[תדעל]] מלך גוים האבן באגלייט כדרלעומר מלך עילם, וועלכער איז געפארן צו אונטערדריקן די פינף קעניגן פון כיכר הירדן וועלכע האבן ווידערגעשפעניגט אין אים נאך צוועלף יאר זיין אונטערטעניג. אונטערוועגנס האט די קאאליצע איינגענומען און באזיגט א צאל פעלקער, די רפאים, זוזים, אימים, און חורים, ווי אויך די [[עמלק]]ים און אמוריים.		אין {{תנ"ך\|בראשית\|יד}} ווערט דערציילט אז אריוך מלך אלסר צוזאמען מיט [[אמרפל]] מלך שנער און [[תדעל]] מלך גוים האבן באגלייט [[כדרלעומר]] מלך עילם, וועלכער איז געפארן צו אונטערדריקן די פינף קעניגן פון כיכר הירדן וועלכע האבן ווידערגעשפעניגט אין אים נאך צוועלף יאר זיין אונטערטעניג. אונטערוועגנס האט די קאאליצע איינגענומען און באזיגט א צאל פעלקער, די רפאים, זוזים, אימים, און חורים, ווי אויך די [[עמלק]]ים און אמוריים.
	די קאאליציע פון פיר קעניגן האט זיך אנגעטראפן אין די ווידערשפעניגע אין עמק השידים, און זיי באזיגט אין קריג. כדרלעומר מיט זיינע לייט האבן בארויבט די שטעט, אריינגערעכנט [[לוט]] און זיין פארמעגן.		די קאאליציע פון פיר קעניגן האט זיך אנגעטראפן אין די ווידערשפעניגע אין עמק השידים, און זיי באזיגט אין קריג. כדרלעומר מיט זיינע לייט האבן בארויבט די שטעט, אריינגערעכנט [[לוט]] און זיין פארמעגן.
	ווען [[אברהם\|אברם]] האט זיך דערוואוסט דערפון איז געקומען מיט זיינע קנעכט ראטעווען זיין פלימעניק, ער האט זיי באזיגט ביי חובה וואס איז צולינקס פון [[דמשק]], און ער האט באפרייט לוט און צוגענומען די רויב.		ווען [[אברהם\|אברם]] האט זיך דערוואוסט דערפון איז געקומען מיט זיינע קנעכט ראטעווען זיין פלימעניק, ער האט זיי באזיגט ביי חובה וואס איז צולינקס פון [[דמשק]], און ער האט באפרייט לוט און צוגענומען די רויב.

שווערמער אין 01:07, 21 יולי 2025

2025-07-21T01:07:21Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 01:07, 21 יולי 2025
שורה 8:		שורה 8:
	ווען [[אברהם\|אברם]] האט זיך דערוואוסט דערפון איז געקומען מיט זיינע קנעכט ראטעווען זיין פלימעניק, ער האט זיי באזיגט ביי חובה וואס איז צולינקס פון [[דמשק]], און ער האט באפרייט לוט און צוגענומען די רויב.		ווען [[אברהם\|אברם]] האט זיך דערוואוסט דערפון איז געקומען מיט זיינע קנעכט ראטעווען זיין פלימעניק, ער האט זיי באזיגט ביי חובה וואס איז צולינקס פון [[דמשק]], און ער האט באפרייט לוט און צוגענומען די רויב.

	אין מדרש שטייט אז אין בבל האט מען געלערנט אז ~~די איסרין מטבע איז~~ גערופן ~~געווארן~~ נאך אלסר{{הערה\|{{רבה\|בראשית\|מב\|ד}}.}}, ווייל אריוך האט איינגעשטעלט די מטבע{{הערה\|נזר הקודש אויף בראשית רבה.}}. דער תרגום יונתן שרייבט אז ער האט געהייסן אריוך "ווייל ער איז געווען הויך (אריך) צווישן די גיבורים"{{הערה\|שם=תיונתן\|תרגום יונתן אויף {{תנ"ך\|בראשית\|יד\|א}}.}} אדער מיינט יונתן צו רעדן בגנותו אז "היה אריך בית זכרותו ואבר התשמיש"{{הערה\|{{תא שמע\|19043\|אגרא דכלה\|ביאורי תרגום יונתן\|פרק יד\|פסוק א}}.}}. דער אלשיך זאגט אז אריוך איז געווען גרעסער ווי כדרלעומר{{הערה\|{{תא שמע\|1059\|אלשיך\|בראשית\|יד\|א}}}}.		אין מדרש שטייט אז אין בבל האט מען געלערנט אז אן "איסר" ווערט גערופן נאך אלסר{{הערה\|{{רבה\|בראשית\|מב\|ד}}.}}, ווייל אריוך האט איינגעשטעלט די מטבע{{הערה\|נזר הקודש אויף בראשית רבה.}}. דער תרגום יונתן שרייבט אז ער האט געהייסן אריוך "ווייל ער איז געווען הויך (אריך) צווישן די גיבורים"{{הערה\|שם=תיונתן\|תרגום יונתן אויף {{תנ"ך\|בראשית\|יד\|א}}.}} אדער מיינט יונתן צו רעדן בגנותו אז "היה אריך בית זכרותו ואבר התשמיש"{{הערה\|{{תא שמע\|19043\|אגרא דכלה\|ביאורי תרגום יונתן\|פרק יד\|פסוק א}}.}}. דער אלשיך זאגט אז אריוך איז געווען גרעסער ווי כדרלעומר{{הערה\|{{תא שמע\|1059\|אלשיך\|בראשית\|יד\|א}}}}.

	דער מדרש שטעלט די פיר קעניגן קעגן די פיר מלכיות, און זאגט אז אריוך איז מרמז אויף אנטיוכוס (מלכות יון){{הערה\|{{רבה\|בראשית\|מב\|ב}} און ד'; {{ילקוט שמעוני\|תורה\|עב}}. זעט פירוש מהרז"ו אויף בראשית רבה.}}. לויט אן אנדער גירסא איז אריוך קעגן מלכות מדי{{הערה\|רמב"ן און אברבנאל, בראשית יד, א.}}. דער ישמח משה זאגט אז אלסר איז געווען א שטאט אין מדי{{הערה\|{{תא שמע\|19002\|ישמח משה\|לך לך\|טו}}.}}.		דער מדרש שטעלט די פיר קעניגן קעגן די פיר מלכיות, און זאגט אז אריוך איז מרמז אויף אנטיוכוס (מלכות יון){{הערה\|{{רבה\|בראשית\|מב\|ב}} און ד'; {{ילקוט שמעוני\|תורה\|עב}}. זעט פירוש מהרז"ו אויף בראשית רבה.}}. לויט אן אנדער גירסא איז אריוך קעגן מלכות מדי{{הערה\|רמב"ן און אברבנאל, בראשית יד, א.}}. דער ישמח משה זאגט אז אלסר איז געווען א שטאט אין מדי{{הערה\|{{תא שמע\|19002\|ישמח משה\|לך לך\|טו}}.}}.
שורה 15:		שורה 15:

	דער אברבנאל שרייבט אז די פיר קעניגן, אריינגערעכנט אריוך, "האבן געקעניגט אין געגנטער פון [[אשור]]"{{הערה\|אברבנאל, בראשית יד, א.}}. ענליך שרייבט שוין [[יוסף בן מתתיהו]] אז די פיר קעניגן זענען געווען אשורישער גענערעלער{{הערה\|{{יוספוס\|קדמוניות היהודים\|א\|ט}}.}}.		דער אברבנאל שרייבט אז די פיר קעניגן, אריינגערעכנט אריוך, "האבן געקעניגט אין געגנטער פון [[אשור]]"{{הערה\|אברבנאל, בראשית יד, א.}}. ענליך שרייבט שוין [[יוסף בן מתתיהו]] אז די פיר קעניגן זענען געווען אשורישער גענערעלער{{הערה\|{{יוספוס\|קדמוניות היהודים\|א\|ט}}.}}.

			דאס לאנד אֶלָּסָר ווערט געטייטשט אין תרגום יונתן אלס 'תַלְסַר'{{הערה\|שם=תיונתן}}, ענליך צו די תרגום אויף "תְּלַאשָּׂר" אין {{תנ"ך\|מלכים ב\|יט}}, וועלכע ווערט אידענטיפיצירט מיט טיל-אַשורי וואס איז געווען צו מזרח דעם חדקל, און טייל פארשער האלטן אז דאס איז אלסר{{הערה\|שם=מייזלסר\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אלסר}}.

	==אין פארשונג==		==אין פארשונג==
	~~דער נאמען 'אַרְיוֹךְ~~' ווערט ~~געזען אלס א~~ [[~~חורים\|חורי~~]]~~שער~~, ~~לינגוויסטיש פאראלעל צו 'אַריוואוק' אדער 'אַריאוק' וואס ערשיינט~~ אין ~~די בריוו~~ פון ~~[[מארי]] און מינוזי אין~~ די ~~צייטן~~ פון ~~כאמוראבי, וועלכע~~ ווערט ~~אידענטיפיצירט~~ מיט ~~אמרפל. די נעמען זענען זעלטן~~ אין קיילשריפט ~~אויפשריפטן~~, און ~~ערשיינט נישט נאך דער צווייטער יאר-טויזנט פצ~~"ר{{הערה\|[~~[#ארצי~~\|~~ארצי]], 1993~~}}. ~~אנדערע האלטן עס אלס אן אינדיאנער-איראנער נאמען 'אַריאַאוקאַ', האבנדיג די 'אַריאַ' שטאם דערין~~{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך~~; רן צדוק, '''עולם התנ"ך: דניאל''', תל אביב, דוידזון עתי, [[1997]], עמ' 33.~~}}.		עס פלעגט זיין אנגענומען צו אידענטיפיצירן אריוך מיט וואראד-סין אדער מיט רים-סין די קעניגן פון לאַרסאַ, א מאכטפולע שטאט איז די 18'טע יארהונדערט פצ"ר. לאַרסאַ האט געוועלטיגט איבער פילע ארומיגע שטעט, ביז כאַמוראַבי, וועלכע ווערט אידענטיפיצירט מיט [[אמרפל]], האט עס איינגענומען אין יאר 1764 פצ"ר. איינער פון די קעניגן פון לאַרסאַ ווערט דערמאנט מיט'ן צונאמען 'עריאַקו' (Eri-aku) אין געוויסע קיילשריפט דאקומענטן, און "לאַרסאַ" קלינגט ענליך צו "אלסר"{{הערה\|כיוון=שמאל\|Pinches, Theophilus (1908). [https://archive.org/details/cu31924005788256/page/218/mode/1up?view=theater The Old Testament In the Light of The Historical Records and Legends of Assyria and Babylonia] (third ed.). London: Society for Promoting Christian Knowledge. pp. 218–220.}}{{הערה\|{{אוצר החכמה\|לייבל רוזניק\|התנ"ך מן השטח\|613422\|באנד=א\|מקום הוצאה=ירושלים\|שנת הוצאה=תשע"א\|עמ=77–81}}}}. היינטיגער פארשער ווארפן אבער אפ דעם פארשלאג{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך}}.

	~~דאס לאנד אֶלָּסָר~~ ווערט ~~געטייטשט~~ אין ~~תרגום יונתן~~ אלס ~~'תַלְסַר'{{הערה\|שם=תיונתן}}, ענליך צו די תרגום אויף "תְּלַאשָּׂר" אין {{תנ"ך\|מלכים ב\|יט}}~~, ~~וועלכע ווערט אידענטיפיצירט~~ מיט ~~טיל-אַשורי וואס~~ איז געווען ~~צו מזרח דעם חדקל, און טייל פארשער האלטן אז דאס איז אלסר~~{{הערה\|שם=~~מייזלסר~~\|[~~[#מייזלר\|מייזלר]~~], ~~אלסר}}~~. ~~אין דער מגילה פאר בראשית פון קומראן ערשיינט 'כפתוך'~~, ~~ווארשיינליך כפתור וואס איז קאַפאָדעקיע~~{{~~הערה~~\|~~{{אוצר החכמה~~\|~~יהודה קיל~~\|~~תנ"ך עם פירוש דעת מקרא~~\|~~154878~~\|~~באנד~~=א\|~~מקום הוצאה~~=~~ירושלים~~\|~~שנת הוצאה~~=~~תשנ"ז~~\|~~מו"ל~~=~~מוסד רב קוק~~\|עמ=~~שסב}}~~}}~~<ref>~~{{~~Cite~~ book\|title=The ~~Genesis Apocryphon~~ of ~~Qumran Cave 1 (1Q20)~~: A ~~Commentary~~\|last=~~Fitzmyer~~\|first=~~Joseph~~\|publisher=~~Editrice Pontifico Istituto Biblico~~\|year=~~2004~~\|isbn=~~8876533184~~\|~~location~~=~~Rome~~\|~~pages~~=~~232~~}}</ref>. פארשער אידענטיפיצירן אֶלָּסָר מיט לארסא אין דרום מעסאָפאָטאַמיע, אנדערע אידענטיפיצירן עס מיט אילאַנסוראַ נעבן חרן וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון ~~מארי~~{{הערה\|שם=מייזלסר}}.		טייל האלטן אז אריוך אין אַריאוק (Arriuk) פון אילאַנסוראַ וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון מארי אן אלס אונטערטאַנער פון זימרי-לים דער קעניג פון מאַרי, מיט וועלכער כאַמוראַבי איז געווען אליאירט{{הערה\|כיוון=שמאל\|Walton, John H., and Craig S. Keener. ''NRSV Cultural Backgrounds Study Bible: Bringing to Life the Ancient World of Scripture''. Zondervan, 2019. p. 39; K.A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' [OROT], William B. Eerdmans Publishing, 2003. p. 320; {{cite book \|title=Memoriae Igor M. Diakonoff \|last=Durand \|first=Jean-Marie \|publisher=Eisenbrauns \|year=2005 \|isbn=978-1-57506-123-8 \|pages=59–69 \|language=fr \|editor-last=Kogan \|editor-first=Leonid Efimovich \|series=Babel und Bibel \|volume=2 \|chapter=De l’époque amorrite à la Bible: le cas d’Arriyuk \|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GQKCcOTftfwC&pg=PA59}}; {{cite book \|title=The City of Babylon: A History, c. 2000 BC – AD 116 \|last=Dalley \|first=Stephanie \|publisher=Cambridge University Press \|year=2021 \|isbn=9781107136274 \|pages=319–320 \|url=https://books.google.com/books?id=TMsvEAAAQBAJ&pg=PA319}} (פון ענגלישער וויקיפעדיע)}} {{הערה\|שם=מייזלסר}}. אויך ווערט פארגעשלאגן אז ער איז אריוואוק (Arriwuk) דער זון פון זימרי-לים{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], זייט 804}}.

	~~עס פלעגט זיין אנגענומען צו אידענטיפיצירן אריוך מיט~~ [[~~ואראד-סין]] אדער [[רים-סין~~]] די ~~קעניגן פון לארסא, וועלכע האבן געהאט דעם צונאמען~~ '~~אריאַקו~~' ~~(Eri~~-~~aku)~~{{הערה\|~~כיוון=שמאל~~\|~~Pinches~~, Theophilus (1908). [https://archive.org/details/cu31924005788256/page/218/mode/1up?view=theater The Old Testament In the Light of The Historical Records and Legends of Assyria and Babylonia] (third ed.). London: Society for Promoting Christian Knowledge. pp. 218–220.}}, ~~אבער היינטיגער פארשער ווארפן אפ דעם פארשלאג~~{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך}}. טייל האלטן אז אריוך אין אַריאוק וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון מארי אן אן אונטערטאַנער פון זימרילים דער קעניג פון מארי{{הערה\|כיוון=שמאל\|Walton, ~~John H., and Craig S. Keener.~~ ''~~NRSV Cultural Backgrounds Study Bible~~: ~~Bringing to Life the Ancient World of Scripture''. Zondervan, 2019. p. 39; K.A. Kitchen,~~ ''~~On the Reliability of the Old Testament~~'~~' [OROT]~~, ~~William B. Eerdmans Publishing~~, 2003. p. 320; {{cite book \|title=Memoriae Igor M. Diakonoff \|last=Durand \|first=Jean-Marie \|publisher=Eisenbrauns \|year=2005 \|isbn=978-1-57506-123-8 \|pages=59–69 \|language=fr \|editor-last=Kogan \|editor-first=Leonid Efimovich \|series=Babel und Bibel \|volume=2 \|chapter=De l’époque amorrite à la Bible: le cas d’Arriyuk \|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GQKCcOTftfwC&pg=PA59}}; {{cite book \|title=The City of Babylon: A History, c. 2000 BC – AD 116 \|last=Dalley \|first=Stephanie \|publisher=Cambridge University Press \|year=2021 \|isbn=9781107136274 \|pages=319–320 \|url=https://books.google.com/books?id=TMsvEAAAQBAJ&pg=PA319}} (פון ענגלישער וויקיפעדיע)}}. אויך ווערט פארגעשלאגן אז ער איז אריוואוק דער זון פון זימרילים{{הערה\|[[~~#מייזלר\|מייזלר~~]], ~~זייט 804~~}}.		אלנפאלס ווערט דער נאמען 'אַרְיוֹךְ' געזען אלס א [[חורים\|חורי]]שער, לינגוויסטיש פאראלעל צו די אויבנדערמאנטע 'אַריוואוק' און 'אַריאוק'. די נעמען זענען זעלטן אין קיילשריפט אויפשריפטן, און ערשיינען נישט נאכאמאל נאך דער צווייטער יאר-טויזנט פצ"ר{{הערה\|[[#ארצי\|ארצי]], 1993}}. אנדערע האלטן עס אלס אן אינדיאנער-איראנער נאמען 'אַריאַאוקאַ', האבנדיג די 'אַריאַ' שטאם דערין{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך; רן צדוק, '''עולם התנ"ך: דניאל''', תל אביב, דוידזון עתי, [[1997]], עמ' 33.}}.

	==ביבליאגראפיע==		==ביבליאגראפיע==

תנא קמא: דאפלט

2025-07-20T19:56:45Z

דאפלט

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 19:56, 20 יולי 2025
שורה 4:		שורה 4:

	== אין ספרי קודש ==		== אין ספרי קודש ==
	אין {{תנ"ך\|בראשית\|יד}} ווערט דערציילט אז אריוך מלך אלסר צוזאמען מיט [[אמרפל]] מלך שנער און [[תדעל]] מלך גוים האבן באגלייט כדרלעומר מלך עילם, וועלכער איז געפארן צו אונטערדריקן די ~~שטעט~~ פון כיכר הירדן וועלכע האבן ווידערגעשפעניגט אין אים נאך צוועלף יאר זיין אונטערטעניג. אונטערוועגנס האט די קאאליצע איינגענומען און באזיגט א צאל פעלקער, די רפאים, זוזים, אימים, און חורים, ווי אויך די [[עמלק]]ים און אמוריים.		אין {{תנ"ך\|בראשית\|יד}} ווערט דערציילט אז אריוך מלך אלסר צוזאמען מיט [[אמרפל]] מלך שנער און [[תדעל]] מלך גוים האבן באגלייט כדרלעומר מלך עילם, וועלכער איז געפארן צו אונטערדריקן די פינף קעניגן פון כיכר הירדן וועלכע האבן ווידערגעשפעניגט אין אים נאך צוועלף יאר זיין אונטערטעניג. אונטערוועגנס האט די קאאליצע איינגענומען און באזיגט א צאל פעלקער, די רפאים, זוזים, אימים, און חורים, ווי אויך די [[עמלק]]ים און אמוריים.
	די ~~פינף~~ קעניגן ~~פון כיכר הירדן זענען אנטקעגנגעקומען~~ די ~~קאאליציע קיין~~ עמק השידים ~~אפצושלאגן די פיר קעניגן. די פיר האבן געזיגט אינעם קריג, די קעניגן פון כיכר הירדן זענען אנטלאפן~~, און כדרלעומר מיט זיינע לייט האבן בארויבט די שטעט, אריינגערעכנט [[לוט]] און זיין פארמעגן.		די קאאליציע פון פיר קעניגן האט זיך אנגעטראפן אין די ווידערשפעניגע אין עמק השידים, און זיי באזיגט אין קריג. כדרלעומר מיט זיינע לייט האבן בארויבט די שטעט, אריינגערעכנט [[לוט]] און זיין פארמעגן.
	ווען [[אברהם\|אברם]] האט זיך דערוואוסט דערפון איז געקומען מיט ~~זיינער~~ קנעכט ראטעווען זיין פלימעניק, ער האט זיי באזיגט ביי חובה וואס איז צולינקס פון [[דמשק]], און ער האט באפרייט לוט און צוגענומען די רויב.		ווען [[אברהם\|אברם]] האט זיך דערוואוסט דערפון איז געקומען מיט זיינע קנעכט ראטעווען זיין פלימעניק, ער האט זיי באזיגט ביי חובה וואס איז צולינקס פון [[דמשק]], און ער האט באפרייט לוט און צוגענומען די רויב.

	אין מדרש שטייט אז אין בבל האט מען געלערנט אז די איסרין מטבע איז גערופן געווארן נאך אלסר{{הערה\|{{רבה\|בראשית\|מב\|ד}}.}}, ווייל אריוך האט איינגעשטעלט די מטבע{{הערה\|נזר הקודש אויף בראשית רבה.}}. דער תרגום יונתן שרייבט אז ער האט געהייסן אריוך "ווייל ער איז געווען הויך (אריך) צווישן די גיבורים"{{הערה\|שם=תיונתן\|תרגום יונתן אויף {{תנ"ך\|בראשית\|יד\|א}}.}} אדער מיינט יונתן צו רעדן בגנותו אז "היה אריך בית זכרותו ואבר התשמיש"{{הערה\|{{תא שמע\|19043\|אגרא דכלה\|ביאורי תרגום יונתן\|פרק יד\|פסוק א}}.}}. דער אלשיך זאגט אז אריוך איז געווען גרעסער ווי כדרלעומר{{הערה\|{{תא שמע\|1059\|אלשיך\|בראשית\|יד\|א}}}}.		אין מדרש שטייט אז אין בבל האט מען געלערנט אז די איסרין מטבע איז גערופן געווארן נאך אלסר{{הערה\|{{רבה\|בראשית\|מב\|ד}}.}}, ווייל אריוך האט איינגעשטעלט די מטבע{{הערה\|נזר הקודש אויף בראשית רבה.}}. דער תרגום יונתן שרייבט אז ער האט געהייסן אריוך "ווייל ער איז געווען הויך (אריך) צווישן די גיבורים"{{הערה\|שם=תיונתן\|תרגום יונתן אויף {{תנ"ך\|בראשית\|יד\|א}}.}} אדער מיינט יונתן צו רעדן בגנותו אז "היה אריך בית זכרותו ואבר התשמיש"{{הערה\|{{תא שמע\|19043\|אגרא דכלה\|ביאורי תרגום יונתן\|פרק יד\|פסוק א}}.}}. דער אלשיך זאגט אז אריוך איז געווען גרעסער ווי כדרלעומר{{הערה\|{{תא שמע\|1059\|אלשיך\|בראשית\|יד\|א}}}}.
שורה 14:		שורה 14:
	דער אמורא [[שמואל]] ווערט אנגערופן אין תלמוד בבלי מיטן כינוי "אריוך", ווייל הילכתא כוותיה בדינא{{הערה\|{{בבלי\|חולין\|עו\|ב\|מפרש=רש"י}}.}}. תוספות ערקלערט אז וויבאלד שמואל איז גערעכנט געווארן ווי א מלך, האבן זיי אים גערופן "אריוך" וואס איז דער נאמען פון א מלך וואס ווערט דערמאנט אין די תורה און דערמאנט אויך א לייב{{הערה\|{{בבלי\|שבת\|נג\|א}}}}, און מלך אלסר איז מרמז אז די הלכה איז ווי אים אויסער ביי איסורי{{הערה\|{{תא שמע\|1003\|דעת זקנים\|בראשית\|יד\|א}}.}}. פארהאן וואס זעען דערין אויך א רמז אויף רב{{הערה\|רבי יחיאל מיכל שטערן, {{תא שמע\|21010\|תולדות האמוראים\|אמוראי בבל\|רב}}.}}. דער רמ"ע מפאנו שרייבט אז אריוך מלך אלסר איז נתגלגל געווארן אין רב און שמואל, אריוך אין שמואל און מלך אלסר אין רב וואס איז הילכתא כוותיה ב'''א'''י'''ס'''ו'''ר'''א{{הערה\|רמ"ע מפאנו, {{תא שמע\|14015\|גלגולי נשמות\|א\|ג}}. זעט אויך {{תא שמע\|14015\|גלגולי נשמות\|ליקוטים\|ב}}.}}. רבי חיים וויטאל שרייבט אז אריוך איז קעגן בינה{{הערה\|{{תא שמע\|14115\|שער הפסוקים\|בראשית\|יד\|א}}; {{תא שמע\|14155\|לקוטי תורה\|בראשית\|פרשת לך לך}}.}}.		דער אמורא [[שמואל]] ווערט אנגערופן אין תלמוד בבלי מיטן כינוי "אריוך", ווייל הילכתא כוותיה בדינא{{הערה\|{{בבלי\|חולין\|עו\|ב\|מפרש=רש"י}}.}}. תוספות ערקלערט אז וויבאלד שמואל איז גערעכנט געווארן ווי א מלך, האבן זיי אים גערופן "אריוך" וואס איז דער נאמען פון א מלך וואס ווערט דערמאנט אין די תורה און דערמאנט אויך א לייב{{הערה\|{{בבלי\|שבת\|נג\|א}}}}, און מלך אלסר איז מרמז אז די הלכה איז ווי אים אויסער ביי איסורי{{הערה\|{{תא שמע\|1003\|דעת זקנים\|בראשית\|יד\|א}}.}}. פארהאן וואס זעען דערין אויך א רמז אויף רב{{הערה\|רבי יחיאל מיכל שטערן, {{תא שמע\|21010\|תולדות האמוראים\|אמוראי בבל\|רב}}.}}. דער רמ"ע מפאנו שרייבט אז אריוך מלך אלסר איז נתגלגל געווארן אין רב און שמואל, אריוך אין שמואל און מלך אלסר אין רב וואס איז הילכתא כוותיה ב'''א'''י'''ס'''ו'''ר'''א{{הערה\|רמ"ע מפאנו, {{תא שמע\|14015\|גלגולי נשמות\|א\|ג}}. זעט אויך {{תא שמע\|14015\|גלגולי נשמות\|ליקוטים\|ב}}.}}. רבי חיים וויטאל שרייבט אז אריוך איז קעגן בינה{{הערה\|{{תא שמע\|14115\|שער הפסוקים\|בראשית\|יד\|א}}; {{תא שמע\|14155\|לקוטי תורה\|בראשית\|פרשת לך לך}}.}}.

	דער אברבנאל שרייבט אז "~~די אלע~~ האבן געקעניגט אין געגנטער פון אשור"{{הערה\|אברבנאל, בראשית יד, א.}}. ענליך שרייבט שוין [[יוסף בן מתתיהו]] ~~שרייבט~~ אז די פיר קעניגן~~, אריינגערעכנט אריוך,~~ זענען געווען ~~[[אשור]]ישער~~ גענערעלער{{הערה\|{{יוספוס\|קדמוניות היהודים\|א\|ט}}.}}.		דער אברבנאל שרייבט אז די פיר קעניגן, אריינגערעכנט אריוך, "האבן געקעניגט אין געגנטער פון [[אשור]]"{{הערה\|אברבנאל, בראשית יד, א.}}. ענליך שרייבט שוין [[יוסף בן מתתיהו]] אז די פיר קעניגן זענען געווען אשורישער גענערעלער{{הערה\|{{יוספוס\|קדמוניות היהודים\|א\|ט}}.}}.

	==אין פארשונג==		==אין פארשונג==
	דער נאמען 'אַרְיוֹךְ' ווערט געזען אלס א [[חורים\|חורי]]שער, לינגוויסטיש פאראלעל צו 'אַריוואוק' אדער 'אַריאוק' וואס ערשיינט אין די בריוו פון [[מארי]] און מינוזי אין די צייטן פון כאמוראבי, וועלכע ווערט אידענטיפיצירט מיט אמרפל. די נעמען זענען זעלטן אין קיילשריפט אויפשריפטן, און ערשיינט נישט נאך דער צווייטער יאר-טויזנט פצ"ר{{הערה\|[[#ארצי\|ארצי]], 1993}}. אנדערע האלטן עס אלס אן אינדיאנער-איראנער נאמען 'אַריאַאוקאַ', האבנדיג די 'אַריאַ' שטאם דערין{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך; רן צדוק, '''עולם התנ"ך: דניאל''', תל אביב, דוידזון עתי, [[1997]], עמ' 33.}}.		דער נאמען 'אַרְיוֹךְ' ווערט געזען אלס א [[חורים\|חורי]]שער, לינגוויסטיש פאראלעל צו 'אַריוואוק' אדער 'אַריאוק' וואס ערשיינט אין די בריוו פון [[מארי]] און מינוזי אין די צייטן פון כאמוראבי, וועלכע ווערט אידענטיפיצירט מיט אמרפל. די נעמען זענען זעלטן אין קיילשריפט אויפשריפטן, און ערשיינט נישט נאך דער צווייטער יאר-טויזנט פצ"ר{{הערה\|[[#ארצי\|ארצי]], 1993}}. אנדערע האלטן עס אלס אן אינדיאנער-איראנער נאמען 'אַריאַאוקאַ', האבנדיג די 'אַריאַ' שטאם דערין{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך; רן צדוק, '''עולם התנ"ך: דניאל''', תל אביב, דוידזון עתי, [[1997]], עמ' 33.}}.
שורה 21:		שורה 22:

	עס פלעגט זיין אנגענומען צו אידענטיפיצירן אריוך מיט [[ואראד-סין]] אדער [[רים-סין]] די קעניגן פון לארסא, וועלכע האבן געהאט דעם צונאמען 'אריאַקו' (Eri-aku){{הערה\|כיוון=שמאל\|Pinches, Theophilus (1908). [https://archive.org/details/cu31924005788256/page/218/mode/1up?view=theater The Old Testament In the Light of The Historical Records and Legends of Assyria and Babylonia] (third ed.). London: Society for Promoting Christian Knowledge. pp. 218–220.}}, אבער היינטיגער פארשער ווארפן אפ דעם פארשלאג{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך}}. טייל האלטן אז אריוך אין אַריאוק וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון מארי אן אן אונטערטאַנער פון זימרילים דער קעניג פון מארי{{הערה\|כיוון=שמאל\|Walton, John H., and Craig S. Keener. ''NRSV Cultural Backgrounds Study Bible: Bringing to Life the Ancient World of Scripture''. Zondervan, 2019. p. 39; K.A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' [OROT], William B. Eerdmans Publishing, 2003. p. 320; {{cite book \|title=Memoriae Igor M. Diakonoff \|last=Durand \|first=Jean-Marie \|publisher=Eisenbrauns \|year=2005 \|isbn=978-1-57506-123-8 \|pages=59–69 \|language=fr \|editor-last=Kogan \|editor-first=Leonid Efimovich \|series=Babel und Bibel \|volume=2 \|chapter=De l’époque amorrite à la Bible: le cas d’Arriyuk \|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GQKCcOTftfwC&pg=PA59}}; {{cite book \|title=The City of Babylon: A History, c. 2000 BC – AD 116 \|last=Dalley \|first=Stephanie \|publisher=Cambridge University Press \|year=2021 \|isbn=9781107136274 \|pages=319–320 \|url=https://books.google.com/books?id=TMsvEAAAQBAJ&pg=PA319}} (פון ענגלישער וויקיפעדיע)}}. אויך ווערט פארגעשלאגן אז ער איז אריוואוק דער זון פון זימרילים{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], זייט 804}}.		עס פלעגט זיין אנגענומען צו אידענטיפיצירן אריוך מיט [[ואראד-סין]] אדער [[רים-סין]] די קעניגן פון לארסא, וועלכע האבן געהאט דעם צונאמען 'אריאַקו' (Eri-aku){{הערה\|כיוון=שמאל\|Pinches, Theophilus (1908). [https://archive.org/details/cu31924005788256/page/218/mode/1up?view=theater The Old Testament In the Light of The Historical Records and Legends of Assyria and Babylonia] (third ed.). London: Society for Promoting Christian Knowledge. pp. 218–220.}}, אבער היינטיגער פארשער ווארפן אפ דעם פארשלאג{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך}}. טייל האלטן אז אריוך אין אַריאוק וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון מארי אן אן אונטערטאַנער פון זימרילים דער קעניג פון מארי{{הערה\|כיוון=שמאל\|Walton, John H., and Craig S. Keener. ''NRSV Cultural Backgrounds Study Bible: Bringing to Life the Ancient World of Scripture''. Zondervan, 2019. p. 39; K.A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' [OROT], William B. Eerdmans Publishing, 2003. p. 320; {{cite book \|title=Memoriae Igor M. Diakonoff \|last=Durand \|first=Jean-Marie \|publisher=Eisenbrauns \|year=2005 \|isbn=978-1-57506-123-8 \|pages=59–69 \|language=fr \|editor-last=Kogan \|editor-first=Leonid Efimovich \|series=Babel und Bibel \|volume=2 \|chapter=De l’époque amorrite à la Bible: le cas d’Arriyuk \|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GQKCcOTftfwC&pg=PA59}}; {{cite book \|title=The City of Babylon: A History, c. 2000 BC – AD 116 \|last=Dalley \|first=Stephanie \|publisher=Cambridge University Press \|year=2021 \|isbn=9781107136274 \|pages=319–320 \|url=https://books.google.com/books?id=TMsvEAAAQBAJ&pg=PA319}} (פון ענגלישער וויקיפעדיע)}}. אויך ווערט פארגעשלאגן אז ער איז אריוואוק דער זון פון זימרילים{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], זייט 804}}.

	[[יוסף בן מתתיהו]] שרייבט אז די פיר קעניגן, אריינגערעכנט אריוך, זענען געווען [[אשור]]ישער גענערעלער{{הערה\|{{יוספוס\|קדמוניות היהודים\|א\|ט}}.}}. ענליך שרייבט דער אברבנאל אז "די אלע האבן געקעניגט אין געגנטער פון אשור"{{הערה\|אברבנאל, בראשית יד, א.}}.

	==ביבליאגראפיע==		==ביבליאגראפיע==

שווערמער אין 19:13, 20 יולי 2025

2025-07-20T19:13:19Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 19:13, 20 יולי 2025
שורה 14:		שורה 14:
	דער אמורא [[שמואל]] ווערט אנגערופן אין תלמוד בבלי מיטן כינוי "אריוך", ווייל הילכתא כוותיה בדינא{{הערה\|{{בבלי\|חולין\|עו\|ב\|מפרש=רש"י}}.}}. תוספות ערקלערט אז וויבאלד שמואל איז גערעכנט געווארן ווי א מלך, האבן זיי אים גערופן "אריוך" וואס איז דער נאמען פון א מלך וואס ווערט דערמאנט אין די תורה און דערמאנט אויך א לייב{{הערה\|{{בבלי\|שבת\|נג\|א}}}}, און מלך אלסר איז מרמז אז די הלכה איז ווי אים אויסער ביי איסורי{{הערה\|{{תא שמע\|1003\|דעת זקנים\|בראשית\|יד\|א}}.}}. פארהאן וואס זעען דערין אויך א רמז אויף רב{{הערה\|רבי יחיאל מיכל שטערן, {{תא שמע\|21010\|תולדות האמוראים\|אמוראי בבל\|רב}}.}}. דער רמ"ע מפאנו שרייבט אז אריוך מלך אלסר איז נתגלגל געווארן אין רב און שמואל, אריוך אין שמואל און מלך אלסר אין רב וואס איז הילכתא כוותיה ב'''א'''י'''ס'''ו'''ר'''א{{הערה\|רמ"ע מפאנו, {{תא שמע\|14015\|גלגולי נשמות\|א\|ג}}. זעט אויך {{תא שמע\|14015\|גלגולי נשמות\|ליקוטים\|ב}}.}}. רבי חיים וויטאל שרייבט אז אריוך איז קעגן בינה{{הערה\|{{תא שמע\|14115\|שער הפסוקים\|בראשית\|יד\|א}}; {{תא שמע\|14155\|לקוטי תורה\|בראשית\|פרשת לך לך}}.}}.		דער אמורא [[שמואל]] ווערט אנגערופן אין תלמוד בבלי מיטן כינוי "אריוך", ווייל הילכתא כוותיה בדינא{{הערה\|{{בבלי\|חולין\|עו\|ב\|מפרש=רש"י}}.}}. תוספות ערקלערט אז וויבאלד שמואל איז גערעכנט געווארן ווי א מלך, האבן זיי אים גערופן "אריוך" וואס איז דער נאמען פון א מלך וואס ווערט דערמאנט אין די תורה און דערמאנט אויך א לייב{{הערה\|{{בבלי\|שבת\|נג\|א}}}}, און מלך אלסר איז מרמז אז די הלכה איז ווי אים אויסער ביי איסורי{{הערה\|{{תא שמע\|1003\|דעת זקנים\|בראשית\|יד\|א}}.}}. פארהאן וואס זעען דערין אויך א רמז אויף רב{{הערה\|רבי יחיאל מיכל שטערן, {{תא שמע\|21010\|תולדות האמוראים\|אמוראי בבל\|רב}}.}}. דער רמ"ע מפאנו שרייבט אז אריוך מלך אלסר איז נתגלגל געווארן אין רב און שמואל, אריוך אין שמואל און מלך אלסר אין רב וואס איז הילכתא כוותיה ב'''א'''י'''ס'''ו'''ר'''א{{הערה\|רמ"ע מפאנו, {{תא שמע\|14015\|גלגולי נשמות\|א\|ג}}. זעט אויך {{תא שמע\|14015\|גלגולי נשמות\|ליקוטים\|ב}}.}}. רבי חיים וויטאל שרייבט אז אריוך איז קעגן בינה{{הערה\|{{תא שמע\|14115\|שער הפסוקים\|בראשית\|יד\|א}}; {{תא שמע\|14155\|לקוטי תורה\|בראשית\|פרשת לך לך}}.}}.

	[[יוסף בן מתתיהו]] שרייבט אז די פיר קעניגן, אריינגערעכנט אריוך, זענען געווען [[אשור]]ישער גענערעלער{{הערה\|{{יוספוס\|קדמוניות היהודים\|א\|ט}}~~.}}. ענליך שרייבט דער אברבנאל אז "די אלע האבן געקעניגט אין געגנטער פון אשור"{{הערה\|אברבנאל, בראשית יד, א~~.}}.		דער אברבנאל שרייבט אז "די אלע האבן געקעניגט אין געגנטער פון אשור"{{הערה\|אברבנאל, בראשית יד, א.}}. ענליך שרייבט שוין [[יוסף בן מתתיהו]] שרייבט אז די פיר קעניגן, אריינגערעכנט אריוך, זענען געווען [[אשור]]ישער גענערעלער{{הערה\|{{יוספוס\|קדמוניות היהודים\|א\|ט}}.}}.
	==~~אידענטיטעט פון אריוך און אלסר~~==		==אין פארשונג==
	דער נאמען 'אַרְיוֹךְ' ווערט געזען אלס א [[חורים\|חורי]]שער, לינגוויסטיש פאראלעל צו 'אַריוואוק' אדער 'אַריאוק' וואס ערשיינט אין די בריוו פון [[מארי]] און מינוזי אין די צייטן פון כאמוראבי, וועלכע ווערט אידענטיפיצירט מיט אמרפל. די נעמען זענען זעלטן אין קיילשריפט אויפשריפטן, און ערשיינט נישט נאך דער צווייטער יאר-טויזנט פצ"ר{{הערה\|[[#ארצי\|ארצי]], 1993}}. אנדערע האלטן עס אלס אן אינדיאנער-איראנער נאמען 'אַריאַאוקאַ', האבנדיג די 'אַריאַ' שטאם דערין{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך; רן צדוק, '''עולם התנ"ך: דניאל''', תל אביב, דוידזון עתי, [[1997]], עמ' 33.}}.		דער נאמען 'אַרְיוֹךְ' ווערט געזען אלס א [[חורים\|חורי]]שער, לינגוויסטיש פאראלעל צו 'אַריוואוק' אדער 'אַריאוק' וואס ערשיינט אין די בריוו פון [[מארי]] און מינוזי אין די צייטן פון כאמוראבי, וועלכע ווערט אידענטיפיצירט מיט אמרפל. די נעמען זענען זעלטן אין קיילשריפט אויפשריפטן, און ערשיינט נישט נאך דער צווייטער יאר-טויזנט פצ"ר{{הערה\|[[#ארצי\|ארצי]], 1993}}. אנדערע האלטן עס אלס אן אינדיאנער-איראנער נאמען 'אַריאַאוקאַ', האבנדיג די 'אַריאַ' שטאם דערין{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך; רן צדוק, '''עולם התנ"ך: דניאל''', תל אביב, דוידזון עתי, [[1997]], עמ' 33.}}.

שורה 21:		שורה 21:

	עס פלעגט זיין אנגענומען צו אידענטיפיצירן אריוך מיט [[ואראד-סין]] אדער [[רים-סין]] די קעניגן פון לארסא, וועלכע האבן געהאט דעם צונאמען 'אריאַקו' (Eri-aku){{הערה\|כיוון=שמאל\|Pinches, Theophilus (1908). [https://archive.org/details/cu31924005788256/page/218/mode/1up?view=theater The Old Testament In the Light of The Historical Records and Legends of Assyria and Babylonia] (third ed.). London: Society for Promoting Christian Knowledge. pp. 218–220.}}, אבער היינטיגער פארשער ווארפן אפ דעם פארשלאג{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך}}. טייל האלטן אז אריוך אין אַריאוק וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון מארי אן אן אונטערטאַנער פון זימרילים דער קעניג פון מארי{{הערה\|כיוון=שמאל\|Walton, John H., and Craig S. Keener. ''NRSV Cultural Backgrounds Study Bible: Bringing to Life the Ancient World of Scripture''. Zondervan, 2019. p. 39; K.A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' [OROT], William B. Eerdmans Publishing, 2003. p. 320; {{cite book \|title=Memoriae Igor M. Diakonoff \|last=Durand \|first=Jean-Marie \|publisher=Eisenbrauns \|year=2005 \|isbn=978-1-57506-123-8 \|pages=59–69 \|language=fr \|editor-last=Kogan \|editor-first=Leonid Efimovich \|series=Babel und Bibel \|volume=2 \|chapter=De l’époque amorrite à la Bible: le cas d’Arriyuk \|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GQKCcOTftfwC&pg=PA59}}; {{cite book \|title=The City of Babylon: A History, c. 2000 BC – AD 116 \|last=Dalley \|first=Stephanie \|publisher=Cambridge University Press \|year=2021 \|isbn=9781107136274 \|pages=319–320 \|url=https://books.google.com/books?id=TMsvEAAAQBAJ&pg=PA319}} (פון ענגלישער וויקיפעדיע)}}. אויך ווערט פארגעשלאגן אז ער איז אריוואוק דער זון פון זימרילים{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], זייט 804}}.		עס פלעגט זיין אנגענומען צו אידענטיפיצירן אריוך מיט [[ואראד-סין]] אדער [[רים-סין]] די קעניגן פון לארסא, וועלכע האבן געהאט דעם צונאמען 'אריאַקו' (Eri-aku){{הערה\|כיוון=שמאל\|Pinches, Theophilus (1908). [https://archive.org/details/cu31924005788256/page/218/mode/1up?view=theater The Old Testament In the Light of The Historical Records and Legends of Assyria and Babylonia] (third ed.). London: Society for Promoting Christian Knowledge. pp. 218–220.}}, אבער היינטיגער פארשער ווארפן אפ דעם פארשלאג{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך}}. טייל האלטן אז אריוך אין אַריאוק וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון מארי אן אן אונטערטאַנער פון זימרילים דער קעניג פון מארי{{הערה\|כיוון=שמאל\|Walton, John H., and Craig S. Keener. ''NRSV Cultural Backgrounds Study Bible: Bringing to Life the Ancient World of Scripture''. Zondervan, 2019. p. 39; K.A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' [OROT], William B. Eerdmans Publishing, 2003. p. 320; {{cite book \|title=Memoriae Igor M. Diakonoff \|last=Durand \|first=Jean-Marie \|publisher=Eisenbrauns \|year=2005 \|isbn=978-1-57506-123-8 \|pages=59–69 \|language=fr \|editor-last=Kogan \|editor-first=Leonid Efimovich \|series=Babel und Bibel \|volume=2 \|chapter=De l’époque amorrite à la Bible: le cas d’Arriyuk \|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GQKCcOTftfwC&pg=PA59}}; {{cite book \|title=The City of Babylon: A History, c. 2000 BC – AD 116 \|last=Dalley \|first=Stephanie \|publisher=Cambridge University Press \|year=2021 \|isbn=9781107136274 \|pages=319–320 \|url=https://books.google.com/books?id=TMsvEAAAQBAJ&pg=PA319}} (פון ענגלישער וויקיפעדיע)}}. אויך ווערט פארגעשלאגן אז ער איז אריוואוק דער זון פון זימרילים{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], זייט 804}}.

			[[יוסף בן מתתיהו]] שרייבט אז די פיר קעניגן, אריינגערעכנט אריוך, זענען געווען [[אשור]]ישער גענערעלער{{הערה\|{{יוספוס\|קדמוניות היהודים\|א\|ט}}.}}. ענליך שרייבט דער אברבנאל אז "די אלע האבן געקעניגט אין געגנטער פון אשור"{{הערה\|אברבנאל, בראשית יד, א.}}.

	==ביבליאגראפיע==		==ביבליאגראפיע==

שווערמער: הגהה

2025-07-20T19:11:50Z

הגהה

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 19:11, 20 יולי 2025
שורה 14:		שורה 14:
	דער אמורא [[שמואל]] ווערט אנגערופן אין תלמוד בבלי מיטן כינוי "אריוך", ווייל הילכתא כוותיה בדינא{{הערה\|{{בבלי\|חולין\|עו\|ב\|מפרש=רש"י}}.}}. תוספות ערקלערט אז וויבאלד שמואל איז גערעכנט געווארן ווי א מלך, האבן זיי אים גערופן "אריוך" וואס איז דער נאמען פון א מלך וואס ווערט דערמאנט אין די תורה און דערמאנט אויך א לייב{{הערה\|{{בבלי\|שבת\|נג\|א}}}}, און מלך אלסר איז מרמז אז די הלכה איז ווי אים אויסער ביי איסורי{{הערה\|{{תא שמע\|1003\|דעת זקנים\|בראשית\|יד\|א}}.}}. פארהאן וואס זעען דערין אויך א רמז אויף רב{{הערה\|רבי יחיאל מיכל שטערן, {{תא שמע\|21010\|תולדות האמוראים\|אמוראי בבל\|רב}}.}}. דער רמ"ע מפאנו שרייבט אז אריוך מלך אלסר איז נתגלגל געווארן אין רב און שמואל, אריוך אין שמואל און מלך אלסר אין רב וואס איז הילכתא כוותיה ב'''א'''י'''ס'''ו'''ר'''א{{הערה\|רמ"ע מפאנו, {{תא שמע\|14015\|גלגולי נשמות\|א\|ג}}. זעט אויך {{תא שמע\|14015\|גלגולי נשמות\|ליקוטים\|ב}}.}}. רבי חיים וויטאל שרייבט אז אריוך איז קעגן בינה{{הערה\|{{תא שמע\|14115\|שער הפסוקים\|בראשית\|יד\|א}}; {{תא שמע\|14155\|לקוטי תורה\|בראשית\|פרשת לך לך}}.}}.		דער אמורא [[שמואל]] ווערט אנגערופן אין תלמוד בבלי מיטן כינוי "אריוך", ווייל הילכתא כוותיה בדינא{{הערה\|{{בבלי\|חולין\|עו\|ב\|מפרש=רש"י}}.}}. תוספות ערקלערט אז וויבאלד שמואל איז גערעכנט געווארן ווי א מלך, האבן זיי אים גערופן "אריוך" וואס איז דער נאמען פון א מלך וואס ווערט דערמאנט אין די תורה און דערמאנט אויך א לייב{{הערה\|{{בבלי\|שבת\|נג\|א}}}}, און מלך אלסר איז מרמז אז די הלכה איז ווי אים אויסער ביי איסורי{{הערה\|{{תא שמע\|1003\|דעת זקנים\|בראשית\|יד\|א}}.}}. פארהאן וואס זעען דערין אויך א רמז אויף רב{{הערה\|רבי יחיאל מיכל שטערן, {{תא שמע\|21010\|תולדות האמוראים\|אמוראי בבל\|רב}}.}}. דער רמ"ע מפאנו שרייבט אז אריוך מלך אלסר איז נתגלגל געווארן אין רב און שמואל, אריוך אין שמואל און מלך אלסר אין רב וואס איז הילכתא כוותיה ב'''א'''י'''ס'''ו'''ר'''א{{הערה\|רמ"ע מפאנו, {{תא שמע\|14015\|גלגולי נשמות\|א\|ג}}. זעט אויך {{תא שמע\|14015\|גלגולי נשמות\|ליקוטים\|ב}}.}}. רבי חיים וויטאל שרייבט אז אריוך איז קעגן בינה{{הערה\|{{תא שמע\|14115\|שער הפסוקים\|בראשית\|יד\|א}}; {{תא שמע\|14155\|לקוטי תורה\|בראשית\|פרשת לך לך}}.}}.

	==~~אין פארשונג~~==		[[יוסף בן מתתיהו]] שרייבט אז די פיר קעניגן, אריינגערעכנט אריוך, זענען געווען [[אשור]]ישער גענערעלער{{הערה\|{{יוספוס\|קדמוניות היהודים\|א\|ט}}.}}. ענליך שרייבט דער אברבנאל אז "די אלע האבן געקעניגט אין געגנטער פון אשור"{{הערה\|אברבנאל, בראשית יד, א.}}.
			==אידענטיטעט פון אריוך און אלסר==
	דער נאמען 'אַרְיוֹךְ' ווערט געזען אלס א [[חורים\|חורי]]שער, לינגוויסטיש פאראלעל צו 'אַריוואוק' אדער 'אַריאוק' וואס ערשיינט אין די בריוו פון [[מארי]] און מינוזי אין די צייטן פון כאמוראבי, וועלכע ווערט אידענטיפיצירט מיט אמרפל. די נעמען זענען זעלטן אין קיילשריפט אויפשריפטן, און ערשיינט נישט נאך דער צווייטער יאר-טויזנט פצ"ר{{הערה\|[[#ארצי\|ארצי]], 1993}}. אנדערע האלטן עס אלס אן אינדיאנער-איראנער נאמען 'אַריאַאוקאַ', האבנדיג די 'אַריאַ' שטאם דערין{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך; רן צדוק, '''עולם התנ"ך: דניאל''', תל אביב, דוידזון עתי, [[1997]], עמ' 33.}}.		דער נאמען 'אַרְיוֹךְ' ווערט געזען אלס א [[חורים\|חורי]]שער, לינגוויסטיש פאראלעל צו 'אַריוואוק' אדער 'אַריאוק' וואס ערשיינט אין די בריוו פון [[מארי]] און מינוזי אין די צייטן פון כאמוראבי, וועלכע ווערט אידענטיפיצירט מיט אמרפל. די נעמען זענען זעלטן אין קיילשריפט אויפשריפטן, און ערשיינט נישט נאך דער צווייטער יאר-טויזנט פצ"ר{{הערה\|[[#ארצי\|ארצי]], 1993}}. אנדערע האלטן עס אלס אן אינדיאנער-איראנער נאמען 'אַריאַאוקאַ', האבנדיג די 'אַריאַ' שטאם דערין{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך; רן צדוק, '''עולם התנ"ך: דניאל''', תל אביב, דוידזון עתי, [[1997]], עמ' 33.}}.

שורה 20:		שורה 21:

	עס פלעגט זיין אנגענומען צו אידענטיפיצירן אריוך מיט [[ואראד-סין]] אדער [[רים-סין]] די קעניגן פון לארסא, וועלכע האבן געהאט דעם צונאמען 'אריאַקו' (Eri-aku){{הערה\|כיוון=שמאל\|Pinches, Theophilus (1908). [https://archive.org/details/cu31924005788256/page/218/mode/1up?view=theater The Old Testament In the Light of The Historical Records and Legends of Assyria and Babylonia] (third ed.). London: Society for Promoting Christian Knowledge. pp. 218–220.}}, אבער היינטיגער פארשער ווארפן אפ דעם פארשלאג{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך}}. טייל האלטן אז אריוך אין אַריאוק וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון מארי אן אן אונטערטאַנער פון זימרילים דער קעניג פון מארי{{הערה\|כיוון=שמאל\|Walton, John H., and Craig S. Keener. ''NRSV Cultural Backgrounds Study Bible: Bringing to Life the Ancient World of Scripture''. Zondervan, 2019. p. 39; K.A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' [OROT], William B. Eerdmans Publishing, 2003. p. 320; {{cite book \|title=Memoriae Igor M. Diakonoff \|last=Durand \|first=Jean-Marie \|publisher=Eisenbrauns \|year=2005 \|isbn=978-1-57506-123-8 \|pages=59–69 \|language=fr \|editor-last=Kogan \|editor-first=Leonid Efimovich \|series=Babel und Bibel \|volume=2 \|chapter=De l’époque amorrite à la Bible: le cas d’Arriyuk \|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GQKCcOTftfwC&pg=PA59}}; {{cite book \|title=The City of Babylon: A History, c. 2000 BC – AD 116 \|last=Dalley \|first=Stephanie \|publisher=Cambridge University Press \|year=2021 \|isbn=9781107136274 \|pages=319–320 \|url=https://books.google.com/books?id=TMsvEAAAQBAJ&pg=PA319}} (פון ענגלישער וויקיפעדיע)}}. אויך ווערט פארגעשלאגן אז ער איז אריוואוק דער זון פון זימרילים{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], זייט 804}}.		עס פלעגט זיין אנגענומען צו אידענטיפיצירן אריוך מיט [[ואראד-סין]] אדער [[רים-סין]] די קעניגן פון לארסא, וועלכע האבן געהאט דעם צונאמען 'אריאַקו' (Eri-aku){{הערה\|כיוון=שמאל\|Pinches, Theophilus (1908). [https://archive.org/details/cu31924005788256/page/218/mode/1up?view=theater The Old Testament In the Light of The Historical Records and Legends of Assyria and Babylonia] (third ed.). London: Society for Promoting Christian Knowledge. pp. 218–220.}}, אבער היינטיגער פארשער ווארפן אפ דעם פארשלאג{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך}}. טייל האלטן אז אריוך אין אַריאוק וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון מארי אן אן אונטערטאַנער פון זימרילים דער קעניג פון מארי{{הערה\|כיוון=שמאל\|Walton, John H., and Craig S. Keener. ''NRSV Cultural Backgrounds Study Bible: Bringing to Life the Ancient World of Scripture''. Zondervan, 2019. p. 39; K.A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' [OROT], William B. Eerdmans Publishing, 2003. p. 320; {{cite book \|title=Memoriae Igor M. Diakonoff \|last=Durand \|first=Jean-Marie \|publisher=Eisenbrauns \|year=2005 \|isbn=978-1-57506-123-8 \|pages=59–69 \|language=fr \|editor-last=Kogan \|editor-first=Leonid Efimovich \|series=Babel und Bibel \|volume=2 \|chapter=De l’époque amorrite à la Bible: le cas d’Arriyuk \|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GQKCcOTftfwC&pg=PA59}}; {{cite book \|title=The City of Babylon: A History, c. 2000 BC – AD 116 \|last=Dalley \|first=Stephanie \|publisher=Cambridge University Press \|year=2021 \|isbn=9781107136274 \|pages=319–320 \|url=https://books.google.com/books?id=TMsvEAAAQBAJ&pg=PA319}} (פון ענגלישער וויקיפעדיע)}}. אויך ווערט פארגעשלאגן אז ער איז אריוואוק דער זון פון זימרילים{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], זייט 804}}.

	[[יוסף בן מתתיהו]] שרייבט אז די פיר קעניגן, אריינגערעכנט אריוך, זענען געווען [[אשור]]ישער גענערעלער{{הערה\|{{יוספוס\|קדמוניות היהודים\|א\|ט}}.}}. ענליך שרייבט דער אברבנאל אז "די אלע האבן געקעניגט אין געגנטער פון אשור"{{הערה\|אברבנאל, בראשית יד, א.}}.

	==ביבליאגראפיע==		==ביבליאגראפיע==

שווערמער: /* אין פארשונג */

2025-07-20T19:10:43Z

אין פארשונג

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 19:10, 20 יולי 2025
שורה 20:		שורה 20:

	עס פלעגט זיין אנגענומען צו אידענטיפיצירן אריוך מיט [[ואראד-סין]] אדער [[רים-סין]] די קעניגן פון לארסא, וועלכע האבן געהאט דעם צונאמען 'אריאַקו' (Eri-aku){{הערה\|כיוון=שמאל\|Pinches, Theophilus (1908). [https://archive.org/details/cu31924005788256/page/218/mode/1up?view=theater The Old Testament In the Light of The Historical Records and Legends of Assyria and Babylonia] (third ed.). London: Society for Promoting Christian Knowledge. pp. 218–220.}}, אבער היינטיגער פארשער ווארפן אפ דעם פארשלאג{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך}}. טייל האלטן אז אריוך אין אַריאוק וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון מארי אן אן אונטערטאַנער פון זימרילים דער קעניג פון מארי{{הערה\|כיוון=שמאל\|Walton, John H., and Craig S. Keener. ''NRSV Cultural Backgrounds Study Bible: Bringing to Life the Ancient World of Scripture''. Zondervan, 2019. p. 39; K.A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' [OROT], William B. Eerdmans Publishing, 2003. p. 320; {{cite book \|title=Memoriae Igor M. Diakonoff \|last=Durand \|first=Jean-Marie \|publisher=Eisenbrauns \|year=2005 \|isbn=978-1-57506-123-8 \|pages=59–69 \|language=fr \|editor-last=Kogan \|editor-first=Leonid Efimovich \|series=Babel und Bibel \|volume=2 \|chapter=De l’époque amorrite à la Bible: le cas d’Arriyuk \|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GQKCcOTftfwC&pg=PA59}}; {{cite book \|title=The City of Babylon: A History, c. 2000 BC – AD 116 \|last=Dalley \|first=Stephanie \|publisher=Cambridge University Press \|year=2021 \|isbn=9781107136274 \|pages=319–320 \|url=https://books.google.com/books?id=TMsvEAAAQBAJ&pg=PA319}} (פון ענגלישער וויקיפעדיע)}}. אויך ווערט פארגעשלאגן אז ער איז אריוואוק דער זון פון זימרילים{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], זייט 804}}.		עס פלעגט זיין אנגענומען צו אידענטיפיצירן אריוך מיט [[ואראד-סין]] אדער [[רים-סין]] די קעניגן פון לארסא, וועלכע האבן געהאט דעם צונאמען 'אריאַקו' (Eri-aku){{הערה\|כיוון=שמאל\|Pinches, Theophilus (1908). [https://archive.org/details/cu31924005788256/page/218/mode/1up?view=theater The Old Testament In the Light of The Historical Records and Legends of Assyria and Babylonia] (third ed.). London: Society for Promoting Christian Knowledge. pp. 218–220.}}, אבער היינטיגער פארשער ווארפן אפ דעם פארשלאג{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך}}. טייל האלטן אז אריוך אין אַריאוק וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון מארי אן אן אונטערטאַנער פון זימרילים דער קעניג פון מארי{{הערה\|כיוון=שמאל\|Walton, John H., and Craig S. Keener. ''NRSV Cultural Backgrounds Study Bible: Bringing to Life the Ancient World of Scripture''. Zondervan, 2019. p. 39; K.A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' [OROT], William B. Eerdmans Publishing, 2003. p. 320; {{cite book \|title=Memoriae Igor M. Diakonoff \|last=Durand \|first=Jean-Marie \|publisher=Eisenbrauns \|year=2005 \|isbn=978-1-57506-123-8 \|pages=59–69 \|language=fr \|editor-last=Kogan \|editor-first=Leonid Efimovich \|series=Babel und Bibel \|volume=2 \|chapter=De l’époque amorrite à la Bible: le cas d’Arriyuk \|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GQKCcOTftfwC&pg=PA59}}; {{cite book \|title=The City of Babylon: A History, c. 2000 BC – AD 116 \|last=Dalley \|first=Stephanie \|publisher=Cambridge University Press \|year=2021 \|isbn=9781107136274 \|pages=319–320 \|url=https://books.google.com/books?id=TMsvEAAAQBAJ&pg=PA319}} (פון ענגלישער וויקיפעדיע)}}. אויך ווערט פארגעשלאגן אז ער איז אריוואוק דער זון פון זימרילים{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], זייט 804}}.

			[[יוסף בן מתתיהו]] שרייבט אז די פיר קעניגן, אריינגערעכנט אריוך, זענען געווען [[אשור]]ישער גענערעלער{{הערה\|{{יוספוס\|קדמוניות היהודים\|א\|ט}}.}}. ענליך שרייבט דער אברבנאל אז "די אלע האבן געקעניגט אין געגנטער פון אשור"{{הערה\|אברבנאל, בראשית יד, א.}}.

	==ביבליאגראפיע==		==ביבליאגראפיע==

תנא קמא אין 18:51, 20 יולי 2025

2025-07-20T18:51:23Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 18:51, 20 יולי 2025
שורה 3:		שורה 3:
	'''אַרְיוֹךְ מלך אֶלָסָר''' ווערט דערמאנט אין {{תנ"ך\|בראשית\|יד}} אלס איינער פון די פיר קעניגן וואס האבן זיך פאראייניגט צו אונטערדריקן אן [[אויפשטאנד]] קעגן [[כדרלעמר]] אין די צייטן פון [[אברהם אבינו]].		'''אַרְיוֹךְ מלך אֶלָסָר''' ווערט דערמאנט אין {{תנ"ך\|בראשית\|יד}} אלס איינער פון די פיר קעניגן וואס האבן זיך פאראייניגט צו אונטערדריקן אן [[אויפשטאנד]] קעגן [[כדרלעמר]] אין די צייטן פון [[אברהם אבינו]].

	== אין ~~דער תורה און חז"ל~~ ==		== אין ספרי קודש ==
	אין {{תנ"ך\|בראשית\|יד}} ווערט דערציילט אז אריוך מלך אלסר צוזאמען מיט [[אמרפל]] מלך שנער און [[תדעל]] מלך גוים האבן באגלייט כדרלעומר מלך עילם, וועלכער איז געפארן צו אונטערדריקן די שטעט פון כיכר הירדן וועלכע האבן ווידערגעשפעניגט אין אים נאך צוועלף יאר זיין אונטערטעניג. אונטערוועגנס האט די קאאליצע איינגענומען און באזיגט א צאל פעלקער, די רפאים, זוזים, אימים, און חורים, ווי אויך די [[עמלק]]ים און אמוריים.		אין {{תנ"ך\|בראשית\|יד}} ווערט דערציילט אז אריוך מלך אלסר צוזאמען מיט [[אמרפל]] מלך שנער און [[תדעל]] מלך גוים האבן באגלייט כדרלעומר מלך עילם, וועלכער איז געפארן צו אונטערדריקן די שטעט פון כיכר הירדן וועלכע האבן ווידערגעשפעניגט אין אים נאך צוועלף יאר זיין אונטערטעניג. אונטערוועגנס האט די קאאליצע איינגענומען און באזיגט א צאל פעלקער, די רפאים, זוזים, אימים, און חורים, ווי אויך די [[עמלק]]ים און אמוריים.
	די פינף קעניגן פון כיכר הירדן זענען אנטקעגנגעקומען די קאאליציע קיין עמק השידים אפצושלאגן די פיר קעניגן. די פיר האבן געזיגט אינעם קריג, די קעניגן פון כיכר הירדן זענען אנטלאפן, און כדרלעומר מיט זיינע לייט האבן בארויבט די שטעט, אריינגערעכנט [[לוט]] און זיין פארמעגן.		די פינף קעניגן פון כיכר הירדן זענען אנטקעגנגעקומען די קאאליציע קיין עמק השידים אפצושלאגן די פיר קעניגן. די פיר האבן געזיגט אינעם קריג, די קעניגן פון כיכר הירדן זענען אנטלאפן, און כדרלעומר מיט זיינע לייט האבן בארויבט די שטעט, אריינגערעכנט [[לוט]] און זיין פארמעגן.

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 17:16, 25 אויגוסט 2025
שורה 21:		שורה 21:
	עס פלעגט זיין אנגענומען צו אידענטיפיצירן אריוך מיט וואראד-סין אדער מיט רים-סין די קעניגן פון לאַרסאַ, א מאכטפולע שטאט איז די 18'טע יארהונדערט פצ"ר. לאַרסאַ האט געוועלטיגט איבער פילע ארומיגע שטעט, ביז כאַמוראַבי, וועלכע ווערט אידענטיפיצירט מיט [[אמרפל]], האט עס איינגענומען אין יאר 1764 פצ"ר. איינער פון די קעניגן פון לאַרסאַ ווערט דערמאנט מיט'ן צונאמען 'עריאַקו' (Eri-aku) אין געוויסע קיילשריפט דאקומענטן, און "לאַרסאַ" קלינגט ענליך צו "אלסר"{{הערה\|כיוון=שמאל\|Pinches, Theophilus (1908). [https://archive.org/details/cu31924005788256/page/218/mode/1up?view=theater The Old Testament In the Light of The Historical Records and Legends of Assyria and Babylonia] (third ed.). London: Society for Promoting Christian Knowledge. pp. 218–220.}}{{הערה\|{{אוצר החכמה\|לייבל רוזניק\|התנ"ך מן השטח\|613422\|באנד=א\|מקום הוצאה=ירושלים\|שנת הוצאה=תשע"א\|עמ=77–81}}}}. היינטיגער פארשער ווארפן אבער אפ דעם פארשלאג{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך}}.		עס פלעגט זיין אנגענומען צו אידענטיפיצירן אריוך מיט וואראד-סין אדער מיט רים-סין די קעניגן פון לאַרסאַ, א מאכטפולע שטאט איז די 18'טע יארהונדערט פצ"ר. לאַרסאַ האט געוועלטיגט איבער פילע ארומיגע שטעט, ביז כאַמוראַבי, וועלכע ווערט אידענטיפיצירט מיט [[אמרפל]], האט עס איינגענומען אין יאר 1764 פצ"ר. איינער פון די קעניגן פון לאַרסאַ ווערט דערמאנט מיט'ן צונאמען 'עריאַקו' (Eri-aku) אין געוויסע קיילשריפט דאקומענטן, און "לאַרסאַ" קלינגט ענליך צו "אלסר"{{הערה\|כיוון=שמאל\|Pinches, Theophilus (1908). [https://archive.org/details/cu31924005788256/page/218/mode/1up?view=theater The Old Testament In the Light of The Historical Records and Legends of Assyria and Babylonia] (third ed.). London: Society for Promoting Christian Knowledge. pp. 218–220.}}{{הערה\|{{אוצר החכמה\|לייבל רוזניק\|התנ"ך מן השטח\|613422\|באנד=א\|מקום הוצאה=ירושלים\|שנת הוצאה=תשע"א\|עמ=77–81}}}}. היינטיגער פארשער ווארפן אבער אפ דעם פארשלאג{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך}}.

	טייל האלטן אז אריוך אין אַריאוק (Arriuk) פון אילאַנסוראַ וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון מארי אן אלס אונטערטאַנער פון זימרי-לים דער קעניג פון מאַרי, מיט וועלכער כאַמוראַבי איז געווען אליאירט{{הערה\|כיוון=שמאל\|Walton, John H., and Craig S. Keener. ''NRSV Cultural Backgrounds Study Bible: Bringing to Life the Ancient World of Scripture''. Zondervan, 2019. p. 39; K.A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' [OROT], William B. Eerdmans Publishing, 2003. p. 320; {{cite book \|title=Memoriae Igor M. Diakonoff \|last=Durand \|first=Jean-Marie \|publisher=Eisenbrauns \|year=2005 \|isbn=978-1-57506-123-8 \|pages=59–69 \|language=fr \|editor-last=Kogan \|editor-first=Leonid Efimovich \|series=Babel und Bibel \|volume=2 \|chapter=De l’époque amorrite à la Bible: le cas d’Arriyuk \|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GQKCcOTftfwC&pg=PA59}}; {{cite book \|title=The City of Babylon: A History, c. 2000 BC – AD 116 \|last=Dalley \|first=Stephanie \|publisher=Cambridge University Press \|year=2021 \|isbn=9781107136274 \|pages=319–320 \|url=https://books.google.com/books?id=TMsvEAAAQBAJ&pg=PA319}} (פון ענגלישער וויקיפעדיע)}} {{הערה\|שם=מייזלסר}}. אויך ווערט פארגעשלאגן אז ער איז אריוואוק (Arriwuk) דער זון פון זימרי-לים{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], זייט 804}}.		טייל האלטן אז אריוך אין אַריאוק (Arriuk) פון אילאַנסוראַ וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון מארי אן אלס אונטערטאַנער פון זימרי-לים דער קעניג פון מאַרי, מיט וועלכער כאַמוראַבי איז געווען אליאירט{{הערה\|כיוון=שמאל\|Walton, John H., and Craig S. Keener. ''NRSV Cultural Backgrounds Study Bible: Bringing to Life the Ancient World of Scripture''. Zondervan, 2019. p. 39; K.A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' [OROT], William B. Eerdmans Publishing, 2003. p. 320; {{cite book \|title=Memoriae Igor M. Diakonoff \|last=Durand \|first=Jean-Marie \|publisher=Eisenbrauns \|year=2005 \|isbn=978-1-57506-123-8 \|pages=59–69 \|language=fr \|editor-last=Kogan \|editor-first=Leonid Efimovich \|series=Babel und Bibel \|volume=2 \|chapter=De l’époque amorrite à la Bible: le cas d’Arriyuk \|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GQKCcOTftfwC&pg=PA59}}; {{cite book \|title=The City of Babylon: A History, c. 2000 BC – AD 116 \|last=Dalley \|first=Stephanie \|publisher=Cambridge University Press \|year=2021 \|isbn=9781107136274 \|pages=319–320 \|url=https://books.google.com/books?id=TMsvEAAAQBAJ&pg=PA319}} (פון ענגלישער וויקיפעדיע)}}{{הערה\|שם=מייזלסר}}. אויך ווערט פארגעשלאגן אז ער איז אריוואוק (Arriwuk) דער זון פון זימרי-לים{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], זייט 804}}.

	אלנפאלס ווערט דער נאמען 'אַרְיוֹךְ' געזען אלס א [[חורים\|חורי]]שער, לינגוויסטיש פאראלעל צו די אויבנדערמאנטע 'אַריוואוק' און 'אַריאוק'. די נעמען זענען זעלטן אין קיילשריפט אויפשריפטן, און ערשיינען נישט נאכאמאל נאך דער צווייטער יאר-טויזנט פצ"ר{{הערה\|[[#ארצי\|ארצי]], 1993}}. אנדערע האלטן עס אלס אן אינדיאנער-איראנער נאמען 'אַריאַאוקאַ', האבנדיג די 'אַריאַ' שטאם דערין{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך; רן צדוק, '''עולם התנ"ך: דניאל''', תל אביב, דוידזון עתי, [[1997]], עמ' 33.}}.		אלנפאלס ווערט דער נאמען 'אַרְיוֹךְ' געזען אלס א [[חורים\|חורי]]שער, לינגוויסטיש פאראלעל צו די אויבנדערמאנטע 'אַריוואוק' און 'אַריאוק'. די נעמען זענען זעלטן אין קיילשריפט אויפשריפטן, און ערשיינען נישט נאכאמאל נאך דער צווייטער יאר-טויזנט פצ"ר{{הערה\|[[#ארצי\|ארצי]], 1993}}. אנדערע האלטן עס אלס אן אינדיאנער-איראנער נאמען 'אַריאַאוקאַ', האבנדיג די 'אַריאַ' שטאם דערין{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך; רן צדוק, '''עולם התנ"ך: דניאל''', תל אביב, דוידזון עתי, [[1997]], עמ' 33.}}.

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 01:07, 21 יולי 2025
שורה 8:		שורה 8:
	ווען [[אברהם\|אברם]] האט זיך דערוואוסט דערפון איז געקומען מיט זיינע קנעכט ראטעווען זיין פלימעניק, ער האט זיי באזיגט ביי חובה וואס איז צולינקס פון [[דמשק]], און ער האט באפרייט לוט און צוגענומען די רויב.		ווען [[אברהם\|אברם]] האט זיך דערוואוסט דערפון איז געקומען מיט זיינע קנעכט ראטעווען זיין פלימעניק, ער האט זיי באזיגט ביי חובה וואס איז צולינקס פון [[דמשק]], און ער האט באפרייט לוט און צוגענומען די רויב.

	אין מדרש שטייט אז אין בבל האט מען געלערנט אז ~~די איסרין מטבע איז~~ גערופן ~~געווארן~~ נאך אלסר{{הערה\|{{רבה\|בראשית\|מב\|ד}}.}}, ווייל אריוך האט איינגעשטעלט די מטבע{{הערה\|נזר הקודש אויף בראשית רבה.}}. דער תרגום יונתן שרייבט אז ער האט געהייסן אריוך "ווייל ער איז געווען הויך (אריך) צווישן די גיבורים"{{הערה\|שם=תיונתן\|תרגום יונתן אויף {{תנ"ך\|בראשית\|יד\|א}}.}} אדער מיינט יונתן צו רעדן בגנותו אז "היה אריך בית זכרותו ואבר התשמיש"{{הערה\|{{תא שמע\|19043\|אגרא דכלה\|ביאורי תרגום יונתן\|פרק יד\|פסוק א}}.}}. דער אלשיך זאגט אז אריוך איז געווען גרעסער ווי כדרלעומר{{הערה\|{{תא שמע\|1059\|אלשיך\|בראשית\|יד\|א}}}}.		אין מדרש שטייט אז אין בבל האט מען געלערנט אז אן "איסר" ווערט גערופן נאך אלסר{{הערה\|{{רבה\|בראשית\|מב\|ד}}.}}, ווייל אריוך האט איינגעשטעלט די מטבע{{הערה\|נזר הקודש אויף בראשית רבה.}}. דער תרגום יונתן שרייבט אז ער האט געהייסן אריוך "ווייל ער איז געווען הויך (אריך) צווישן די גיבורים"{{הערה\|שם=תיונתן\|תרגום יונתן אויף {{תנ"ך\|בראשית\|יד\|א}}.}} אדער מיינט יונתן צו רעדן בגנותו אז "היה אריך בית זכרותו ואבר התשמיש"{{הערה\|{{תא שמע\|19043\|אגרא דכלה\|ביאורי תרגום יונתן\|פרק יד\|פסוק א}}.}}. דער אלשיך זאגט אז אריוך איז געווען גרעסער ווי כדרלעומר{{הערה\|{{תא שמע\|1059\|אלשיך\|בראשית\|יד\|א}}}}.

	דער מדרש שטעלט די פיר קעניגן קעגן די פיר מלכיות, און זאגט אז אריוך איז מרמז אויף אנטיוכוס (מלכות יון){{הערה\|{{רבה\|בראשית\|מב\|ב}} און ד'; {{ילקוט שמעוני\|תורה\|עב}}. זעט פירוש מהרז"ו אויף בראשית רבה.}}. לויט אן אנדער גירסא איז אריוך קעגן מלכות מדי{{הערה\|רמב"ן און אברבנאל, בראשית יד, א.}}. דער ישמח משה זאגט אז אלסר איז געווען א שטאט אין מדי{{הערה\|{{תא שמע\|19002\|ישמח משה\|לך לך\|טו}}.}}.		דער מדרש שטעלט די פיר קעניגן קעגן די פיר מלכיות, און זאגט אז אריוך איז מרמז אויף אנטיוכוס (מלכות יון){{הערה\|{{רבה\|בראשית\|מב\|ב}} און ד'; {{ילקוט שמעוני\|תורה\|עב}}. זעט פירוש מהרז"ו אויף בראשית רבה.}}. לויט אן אנדער גירסא איז אריוך קעגן מלכות מדי{{הערה\|רמב"ן און אברבנאל, בראשית יד, א.}}. דער ישמח משה זאגט אז אלסר איז געווען א שטאט אין מדי{{הערה\|{{תא שמע\|19002\|ישמח משה\|לך לך\|טו}}.}}.
שורה 15:		שורה 15:

	דער אברבנאל שרייבט אז די פיר קעניגן, אריינגערעכנט אריוך, "האבן געקעניגט אין געגנטער פון [[אשור]]"{{הערה\|אברבנאל, בראשית יד, א.}}. ענליך שרייבט שוין [[יוסף בן מתתיהו]] אז די פיר קעניגן זענען געווען אשורישער גענערעלער{{הערה\|{{יוספוס\|קדמוניות היהודים\|א\|ט}}.}}.		דער אברבנאל שרייבט אז די פיר קעניגן, אריינגערעכנט אריוך, "האבן געקעניגט אין געגנטער פון [[אשור]]"{{הערה\|אברבנאל, בראשית יד, א.}}. ענליך שרייבט שוין [[יוסף בן מתתיהו]] אז די פיר קעניגן זענען געווען אשורישער גענערעלער{{הערה\|{{יוספוס\|קדמוניות היהודים\|א\|ט}}.}}.

			דאס לאנד אֶלָּסָר ווערט געטייטשט אין תרגום יונתן אלס 'תַלְסַר'{{הערה\|שם=תיונתן}}, ענליך צו די תרגום אויף "תְּלַאשָּׂר" אין {{תנ"ך\|מלכים ב\|יט}}, וועלכע ווערט אידענטיפיצירט מיט טיל-אַשורי וואס איז געווען צו מזרח דעם חדקל, און טייל פארשער האלטן אז דאס איז אלסר{{הערה\|שם=מייזלסר\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אלסר}}.

	==אין פארשונג==		==אין פארשונג==
	~~דער נאמען 'אַרְיוֹךְ~~' ווערט ~~געזען אלס א~~ [[~~חורים\|חורי~~]]~~שער~~, ~~לינגוויסטיש פאראלעל צו 'אַריוואוק' אדער 'אַריאוק' וואס ערשיינט~~ אין ~~די בריוו~~ פון ~~[[מארי]] און מינוזי אין~~ די ~~צייטן~~ פון ~~כאמוראבי, וועלכע~~ ווערט ~~אידענטיפיצירט~~ מיט ~~אמרפל. די נעמען זענען זעלטן~~ אין קיילשריפט ~~אויפשריפטן~~, און ~~ערשיינט נישט נאך דער צווייטער יאר-טויזנט פצ~~"ר{{הערה\|[~~[#ארצי~~\|~~ארצי]], 1993~~}}. ~~אנדערע האלטן עס אלס אן אינדיאנער-איראנער נאמען 'אַריאַאוקאַ', האבנדיג די 'אַריאַ' שטאם דערין~~{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך~~; רן צדוק, '''עולם התנ"ך: דניאל''', תל אביב, דוידזון עתי, [[1997]], עמ' 33.~~}}.		עס פלעגט זיין אנגענומען צו אידענטיפיצירן אריוך מיט וואראד-סין אדער מיט רים-סין די קעניגן פון לאַרסאַ, א מאכטפולע שטאט איז די 18'טע יארהונדערט פצ"ר. לאַרסאַ האט געוועלטיגט איבער פילע ארומיגע שטעט, ביז כאַמוראַבי, וועלכע ווערט אידענטיפיצירט מיט [[אמרפל]], האט עס איינגענומען אין יאר 1764 פצ"ר. איינער פון די קעניגן פון לאַרסאַ ווערט דערמאנט מיט'ן צונאמען 'עריאַקו' (Eri-aku) אין געוויסע קיילשריפט דאקומענטן, און "לאַרסאַ" קלינגט ענליך צו "אלסר"{{הערה\|כיוון=שמאל\|Pinches, Theophilus (1908). [https://archive.org/details/cu31924005788256/page/218/mode/1up?view=theater The Old Testament In the Light of The Historical Records and Legends of Assyria and Babylonia] (third ed.). London: Society for Promoting Christian Knowledge. pp. 218–220.}}{{הערה\|{{אוצר החכמה\|לייבל רוזניק\|התנ"ך מן השטח\|613422\|באנד=א\|מקום הוצאה=ירושלים\|שנת הוצאה=תשע"א\|עמ=77–81}}}}. היינטיגער פארשער ווארפן אבער אפ דעם פארשלאג{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך}}.

	~~דאס לאנד אֶלָּסָר~~ ווערט ~~געטייטשט~~ אין ~~תרגום יונתן~~ אלס ~~'תַלְסַר'{{הערה\|שם=תיונתן}}, ענליך צו די תרגום אויף "תְּלַאשָּׂר" אין {{תנ"ך\|מלכים ב\|יט}}~~, ~~וועלכע ווערט אידענטיפיצירט~~ מיט ~~טיל-אַשורי וואס~~ איז געווען ~~צו מזרח דעם חדקל, און טייל פארשער האלטן אז דאס איז אלסר~~{{הערה\|שם=~~מייזלסר~~\|[~~[#מייזלר\|מייזלר]~~], ~~אלסר}}~~. ~~אין דער מגילה פאר בראשית פון קומראן ערשיינט 'כפתוך'~~, ~~ווארשיינליך כפתור וואס איז קאַפאָדעקיע~~{{~~הערה~~\|~~{{אוצר החכמה~~\|~~יהודה קיל~~\|~~תנ"ך עם פירוש דעת מקרא~~\|~~154878~~\|~~באנד~~=א\|~~מקום הוצאה~~=~~ירושלים~~\|~~שנת הוצאה~~=~~תשנ"ז~~\|~~מו"ל~~=~~מוסד רב קוק~~\|עמ=~~שסב}}~~}}~~<ref>~~{{~~Cite~~ book\|title=The ~~Genesis Apocryphon~~ of ~~Qumran Cave 1 (1Q20)~~: A ~~Commentary~~\|last=~~Fitzmyer~~\|first=~~Joseph~~\|publisher=~~Editrice Pontifico Istituto Biblico~~\|year=~~2004~~\|isbn=~~8876533184~~\|~~location~~=~~Rome~~\|~~pages~~=~~232~~}}</ref>. פארשער אידענטיפיצירן אֶלָּסָר מיט לארסא אין דרום מעסאָפאָטאַמיע, אנדערע אידענטיפיצירן עס מיט אילאַנסוראַ נעבן חרן וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון ~~מארי~~{{הערה\|שם=מייזלסר}}.		טייל האלטן אז אריוך אין אַריאוק (Arriuk) פון אילאַנסוראַ וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון מארי אן אלס אונטערטאַנער פון זימרי-לים דער קעניג פון מאַרי, מיט וועלכער כאַמוראַבי איז געווען אליאירט{{הערה\|כיוון=שמאל\|Walton, John H., and Craig S. Keener. ''NRSV Cultural Backgrounds Study Bible: Bringing to Life the Ancient World of Scripture''. Zondervan, 2019. p. 39; K.A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' [OROT], William B. Eerdmans Publishing, 2003. p. 320; {{cite book \|title=Memoriae Igor M. Diakonoff \|last=Durand \|first=Jean-Marie \|publisher=Eisenbrauns \|year=2005 \|isbn=978-1-57506-123-8 \|pages=59–69 \|language=fr \|editor-last=Kogan \|editor-first=Leonid Efimovich \|series=Babel und Bibel \|volume=2 \|chapter=De l’époque amorrite à la Bible: le cas d’Arriyuk \|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GQKCcOTftfwC&pg=PA59}}; {{cite book \|title=The City of Babylon: A History, c. 2000 BC – AD 116 \|last=Dalley \|first=Stephanie \|publisher=Cambridge University Press \|year=2021 \|isbn=9781107136274 \|pages=319–320 \|url=https://books.google.com/books?id=TMsvEAAAQBAJ&pg=PA319}} (פון ענגלישער וויקיפעדיע)}} {{הערה\|שם=מייזלסר}}. אויך ווערט פארגעשלאגן אז ער איז אריוואוק (Arriwuk) דער זון פון זימרי-לים{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], זייט 804}}.

	~~עס פלעגט זיין אנגענומען צו אידענטיפיצירן אריוך מיט~~ [[~~ואראד-סין]] אדער [[רים-סין~~]] די ~~קעניגן פון לארסא, וועלכע האבן געהאט דעם צונאמען~~ '~~אריאַקו~~' ~~(Eri~~-~~aku)~~{{הערה\|~~כיוון=שמאל~~\|~~Pinches~~, Theophilus (1908). [https://archive.org/details/cu31924005788256/page/218/mode/1up?view=theater The Old Testament In the Light of The Historical Records and Legends of Assyria and Babylonia] (third ed.). London: Society for Promoting Christian Knowledge. pp. 218–220.}}, ~~אבער היינטיגער פארשער ווארפן אפ דעם פארשלאג~~{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך}}. טייל האלטן אז אריוך אין אַריאוק וואס ווערט דערמאנט אין די בריוו פון מארי אן אן אונטערטאַנער פון זימרילים דער קעניג פון מארי{{הערה\|כיוון=שמאל\|Walton, ~~John H., and Craig S. Keener.~~ ''~~NRSV Cultural Backgrounds Study Bible~~: ~~Bringing to Life the Ancient World of Scripture''. Zondervan, 2019. p. 39; K.A. Kitchen,~~ ''~~On the Reliability of the Old Testament~~'~~' [OROT]~~, ~~William B. Eerdmans Publishing~~, 2003. p. 320; {{cite book \|title=Memoriae Igor M. Diakonoff \|last=Durand \|first=Jean-Marie \|publisher=Eisenbrauns \|year=2005 \|isbn=978-1-57506-123-8 \|pages=59–69 \|language=fr \|editor-last=Kogan \|editor-first=Leonid Efimovich \|series=Babel und Bibel \|volume=2 \|chapter=De l’époque amorrite à la Bible: le cas d’Arriyuk \|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GQKCcOTftfwC&pg=PA59}}; {{cite book \|title=The City of Babylon: A History, c. 2000 BC – AD 116 \|last=Dalley \|first=Stephanie \|publisher=Cambridge University Press \|year=2021 \|isbn=9781107136274 \|pages=319–320 \|url=https://books.google.com/books?id=TMsvEAAAQBAJ&pg=PA319}} (פון ענגלישער וויקיפעדיע)}}. אויך ווערט פארגעשלאגן אז ער איז אריוואוק דער זון פון זימרילים{{הערה\|[[~~#מייזלר\|מייזלר~~]], ~~זייט 804~~}}.		אלנפאלס ווערט דער נאמען 'אַרְיוֹךְ' געזען אלס א [[חורים\|חורי]]שער, לינגוויסטיש פאראלעל צו די אויבנדערמאנטע 'אַריוואוק' און 'אַריאוק'. די נעמען זענען זעלטן אין קיילשריפט אויפשריפטן, און ערשיינען נישט נאכאמאל נאך דער צווייטער יאר-טויזנט פצ"ר{{הערה\|[[#ארצי\|ארצי]], 1993}}. אנדערע האלטן עס אלס אן אינדיאנער-איראנער נאמען 'אַריאַאוקאַ', האבנדיג די 'אַריאַ' שטאם דערין{{הערה\|[[#מייזלר\|מייזלר]], אריוך; רן צדוק, '''עולם התנ"ך: דניאל''', תל אביב, דוידזון עתי, [[1997]], עמ' 33.}}.

	==ביבליאגראפיע==		==ביבליאגראפיע==