אמהות - ווערסיע היסטאריע

תנא קמא אין 06:00, 10 יוני 2025

2025-06-10T06:00:38Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 06:00, 10 יוני 2025
שורה 28:		שורה 28:
	[[חז"ל]]{{הערה\|{{ילקוט שמעוני\|בראשית\|קל}}}} זאגן אז די אמהות זענען געווען [[נביא]]ות. [[רבי חנינא בן פזי]] לערנט דאס פון דעם וואס רחל האט געבעטן {{ציטוטון\|יֹסֵף ה' לִי בֵּן אַחֵר\|{{תנ"ך\|בראשית\|ל\|כד}}}}. פון דעם וואס זי האט נישט געבעטן "נאך קינדער", ווייזט אויס אז זי האט געוואוסט אז יעקב גייט געבוירן נאר נאך איין זון, און זי האט מתפלל געווען אז דער זון זאל ארויסקומען פון איר{{הערה\|{{מדרש רבה\|בראשית\|עב\|ו}}}}. פארט ווערט אבער נאר שרה אויסגערעכנט צווישן די שבע נביאות{{הערה\|{{בבלי\|מגילה\|יד\|א}}. זעט שפתי חכמים אויף {{תנ"ך\|בראשית\|כט\|לד\|מפרש=רש"י}} אז דאס איז ווייל שרה איז געווען גרעסער ווי אברהם אין נבואה, אנדערש ווי די אנדערע אמהות קעגן די אבות, אדער אז שרה האט נבואה געזאגט אויך פאר אנדערע.}}.		[[חז"ל]]{{הערה\|{{ילקוט שמעוני\|בראשית\|קל}}}} זאגן אז די אמהות זענען געווען [[נביא]]ות. [[רבי חנינא בן פזי]] לערנט דאס פון דעם וואס רחל האט געבעטן {{ציטוטון\|יֹסֵף ה' לִי בֵּן אַחֵר\|{{תנ"ך\|בראשית\|ל\|כד}}}}. פון דעם וואס זי האט נישט געבעטן "נאך קינדער", ווייזט אויס אז זי האט געוואוסט אז יעקב גייט געבוירן נאר נאך איין זון, און זי האט מתפלל געווען אז דער זון זאל ארויסקומען פון איר{{הערה\|{{מדרש רבה\|בראשית\|עב\|ו}}}}. פארט ווערט אבער נאר שרה אויסגערעכנט צווישן די שבע נביאות{{הערה\|{{בבלי\|מגילה\|יד\|א}}. זעט שפתי חכמים אויף {{תנ"ך\|בראשית\|כט\|לד\|מפרש=רש"י}} אז דאס איז ווייל שרה איז געווען גרעסער ווי אברהם אין נבואה, אנדערש ווי די אנדערע אמהות קעגן די אבות, אדער אז שרה האט נבואה געזאגט אויך פאר אנדערע.}}.

	חז"ל דרש'ענען אז דער זכות פון די אמהות איז אויך אין כלל פון [[זכות אבות]]{{הערה\|{{ספריא\|2=~~ספרא~~\|3=Sifra%2C_Bechukotai%2C_Chapter_8.8~~?lang=bi\|4=פרשת בחוקותי\|5=ללא~~}}; {{בבלי\|ראש השנה\|יא\|א}}.}}, כאטש די השגחה פון השי"ת צוליב די אבות איז ווי פון פענסטערס און צוליב די אמהות ווי פון שפאלטנס{{הערה\|{{מדרש רבה\|במדבר\|יא\|ג}}}}.		חז"ל דרש'ענען אז דער זכות פון די אמהות איז אויך אין כלל פון [[זכות אבות]]{{הערה\|{{ספרא\|ויקרא\|כו\|מב}} ({{ספריא\|2=פרשת בחוקותי, פרק ח\|3=Sifra%2C_Bechukotai%2C_Chapter_8.8}}); {{בבלי\|ראש השנה\|יא\|א}}.}}, כאטש די השגחה פון השי"ת צוליב די אבות איז ווי פון פענסטערס און צוליב די אמהות ווי פון שפאלטנס{{הערה\|{{מדרש רבה\|במדבר\|יא\|ג}}}}.

	דער [[מדרש]] ערקלערט אז די [[ארבעה מינים]] זענען מרמז קעגן די אמהות: [[אתרוג\|פרי עץ הדר]] קעגן שרה, וואס איז געווען באשיינט מיט עלטער; דער [[לולב]], וואס טראגט פרוכט און שטעכערס, קעגן רבקה וואס האט געבוירן יעקב און עשו; דער [[הדס]], באקרוינט מיט פילע בלעטער, קעגן לאה וועלכע האט געהאט פיל קינדער; און די [[ערבה]], וואס ווערט שנעל פארטרוקנט, קעגן רחל וואס איז נפטר געווארן פריער ווי איר שוועסטער{{הערה\|{{מדרש רבה\|ויקרא\|ל\|י}}}}.		דער [[מדרש]] ערקלערט אז די [[ארבעה מינים]] זענען מרמז קעגן די אמהות: [[אתרוג\|פרי עץ הדר]] קעגן שרה, וואס איז געווען באשיינט מיט עלטער; דער [[לולב]], וואס טראגט פרוכט און שטעכערס, קעגן רבקה וואס האט געבוירן יעקב און עשו; דער [[הדס]], באקרוינט מיט פילע בלעטער, קעגן לאה וועלכע האט געהאט פיל קינדער; און די [[ערבה]], וואס ווערט שנעל פארטרוקנט, קעגן רחל וואס איז נפטר געווארן פריער ווי איר שוועסטער{{הערה\|{{מדרש רבה\|ויקרא\|ל\|י}}}}.
שורה 37:		שורה 37:

	==אין ליטורגיע==		==אין ליטורגיע==
	עס איז איינגעפירט אין פיל ערטער אז א טאטע ווינטשט זיין טאכטער "ישימך אלקים כשרה, רבקה, רחל, ולאה" ווען ער בענטשט איר [[שבת\|פרייטאג צונאכטס]]{{הערה\|דער נוסח איז ערשט דערמאנט דורך [[רבי יאיר חיים בכרך]], מקור חיים, סימן ע"ר}}. ביי [[יזכור]] דערמאנט מען די נעמען פון די אמהות, און אין געוויסע נוסחאות פון [[מי שברך]] פאר א פרוי, ווי פאר מקשה לילד אדער א חולה, ווערן זיי אויך דערמאנט{{הערה\|1={{כתיב\|סדור מנהג אשכנז המזרחי לכל השנה\|990000445330205171-1\|Fol. 009r\|26731092}}, מערקט אין צווייטן מי שברך פעלט רחל, און שטייט חנה; זעט אויך אין די מאמרים [https://www.nli.org.il/he/articles/RAMBI990005827850705171/NLI געלינקט דא]}}.		עס איז איינגעפירט אין פיל ערטער אז א טאטע ווינטשט זיין טאכטער "ישימך אלקים כשרה, רבקה, רחל, ולאה" ווען ער בענטשט איר [[שבת\|פרייטאג צונאכטס]]{{הערה\|דער נוסח איז ערשט דערמאנט דורך [[רבי יאיר חיים בכרך]], מקור חיים, סימן ע"ר}}. ביי [[יזכור]] דערמאנט מען די נעמען פון די אמהות, און אין געוויסע נוסחאות פון [[מי שברך]] פאר א פרוי, ווי פאר מקשה לילד אדער א חולה, ווערן זיי אויך דערמאנט{{הערה\|1={{כתיב\|סדור מנהג אשכנז המזרחי לכל השנה\|990000445330205171\|Fol. 009r\|26731092}}, מערקט אין צווייטן מי שברך פעלט רחל, און שטייט חנה; זעט אויך אין די מאמרים [https://www.nli.org.il/he/articles/RAMBI990005827850705171/NLI געלינקט דא]}}.

	אין פילע [[תחינות]] ווערן דערמאנט די אמהות ווי למשל אין די "תחנה אמהות" פארפאסט דורך די געלערנטע [[שרה רבקה רחל לאה הורוויץ]] (ת"ק יארן), טאכטער פון רבי יוקל פון גלוגא, אויף אידיש און אראמיש){{הערה\|{{אייוועלט\|59495\|מרת שרה רבקה רחל לאה בת הרב גאון יעקב סג"ל - בעמח"ס תחנה אמהות}}}}.		אין פילע [[תחינות]] ווערן דערמאנט די אמהות ווי למשל אין די "תחנה אמהות" פארפאסט דורך די געלערנטע [[שרה רבקה רחל לאה הורוויץ]] (ת"ק יארן), טאכטער פון רבי יוקל פון גלוגא, אויף אידיש און אראמיש){{הערה\|{{אייוועלט\|59495\|מרת שרה רבקה רחל לאה בת הרב גאון יעקב סג"ל - בעמח"ס תחנה אמהות}}}}.

תנא קמא אין 00:11, 24 פעברואר 2025

2025-02-24T00:11:49Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 00:11, 24 פעברואר 2025
שורה 20:		שורה 20:
	דריי פון די פיר אמהות – שרה, רבקה און רחל – ווערן באצייכנט אין די תורה מיט זייער שיינקייט{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|יב\|יא}}; {{תנ"ך\|בראשית\|כד\|טז\|אן=ספר}}; {{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}}.}}. אויף לאה שטייט אז אירע אויגן זענען געווען "רכות"{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}}}}, וואס ווערט פארשידענארטיג אפגעטייטשט דורך די מפרשים{{הערה\|[[אונקלוס]], [[רב סעדיה גאון]], רבי יוסף קרא, רבינו מיוחס און [[רבי יעקב בן אשר\|פירוש הטור]] אויף {{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}} טייטשן עס אלס אויסדרוק פון שיינקייט. דער רשב"ם און דעת זקנים, דארט, לייגן צו אז אירע שיינע אויגן האבן באשיינט איר גאנצן געזיכט (ווי {{בבלי\|תענית\|כד\|א}}). [[רבי אברהם אבן עזרא]], [[רש"י]] און [[רד"ק]], דארט, טייטשן עס מיטן פארקערטן באדייט.}}.		דריי פון די פיר אמהות – שרה, רבקה און רחל – ווערן באצייכנט אין די תורה מיט זייער שיינקייט{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|יב\|יא}}; {{תנ"ך\|בראשית\|כד\|טז\|אן=ספר}}; {{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}}.}}. אויף לאה שטייט אז אירע אויגן זענען געווען "רכות"{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}}}}, וואס ווערט פארשידענארטיג אפגעטייטשט דורך די מפרשים{{הערה\|[[אונקלוס]], [[רב סעדיה גאון]], רבי יוסף קרא, רבינו מיוחס און [[רבי יעקב בן אשר\|פירוש הטור]] אויף {{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}} טייטשן עס אלס אויסדרוק פון שיינקייט. דער רשב"ם און דעת זקנים, דארט, לייגן צו אז אירע שיינע אויגן האבן באשיינט איר גאנצן געזיכט (ווי {{בבלי\|תענית\|כד\|א}}). [[רבי אברהם אבן עזרא]], [[רש"י]] און [[רד"ק]], דארט, טייטשן עס מיטן פארקערטן באדייט.}}.

	דריי פון די פיר אמהות – שרה, רבקה און רחל – זענען געהאלפן געווארן מיט קינדער נאר נאך אסאך [[עקרה\|קינדערלאזע]] יארן. אין מדרש שטייט אז אויך לאה איז געווען אן עקרה פון איר נאטור, נאר א נס איז געשען און זי איז גלייך פארהיילט געווארן{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כט\|לא\|מפרש=מדרש שכל טוב}}; פסיקתא דרב כהנא פסקה כ' רני עקרה.}}. עס זענען פארהאן אסאך ערקלערונגען אין [[מדרש]] און אין ספרי מחשבה אויף די ערשיינונג פון קינדערלאזיגקייט ביי די אמהות{{הערה\|1=[https://ybm.org.il/Admin/uploaddata/LessonsFiles/Resource/7526.pdf למה נתעקרו האמהות?], אין וועבזייטל ישיבת ברכת משה;{{ש}}{{לינק\|אדרעס=https://daat.org.il/shut/למה-האמהות-היו-עקרות/\|קעפל=למה האמהות היו עקרות?\|זייטל=דעת - לימודי יהדות באור החסידות\|דאטום=דעצעמבער 28, 2015}};{{ש}}[https://tora.us.fm/tnk1/messages/ljon_jorj_eqr_0.html#_ftn1 עקרות ולידה בתנ"ך], אויף אתר הניווט בתנ"ך}}. פון די באקאנטע איז דער טעם אין מדרש, וויבאלד השי"ת גליסט צו הערן זייערע תפילות{{הערה\|1={{מדרש רבה\|בראשית\|מה\|ד}}: ולמה נתעקרו אמהות? רבי לוי בשם רבי שילא, רבי חלבו משם רבי יוחנן: שהקב"ה מתאוה לתפילתן ולשיחתן. יוֹנָתִי בְּחַגְוֵי הַסֶּלַע ({{תנ"ך\|שיר השירים\|ב\|יד}}), למה עיקרתי אתכם? בשביל הַרְאִינִי אֶת מַרְאַיִךְ הַשְׁמִיעִינִי אֶת קוֹלֵךְ". זעט דארט נאך טעמים; זעט אויך {{בבלי\|יבמות\|סד\|ב}}; {{תנא דבי אליהו\|רבא\|יח\|ז}}.}}, אדער כדי צו פארקירצן די צייט פון [[שיעבוד מצרים]]{{הערה\|רבה ~~דארט~~, און {{תנחומא\|ויצא\|ז}}}}. דאס וויכטיגקייט פון די אמהות און זייער ראלע אין דאס געבורט פון זייערע קינדער אין די תורה איז אין קאנטראסט צו די רעלאטיווע אפוועזנהייט פון די מוטער אין אנדערע אור־אלטע ליטעראטור פון מיטל-מזרח וועלכע רעדן זיך פון געבורטן, אריינגערעכנט יחוס ביימער{{הערה\|Finlay, Timothy D. ''The Birth Report Genre in the Hebrew Bible'', 41-42\|כיוון=שמאל}}.		דריי פון די פיר אמהות – שרה, רבקה און רחל – זענען געהאלפן געווארן מיט קינדער נאר נאך אסאך [[עקרה\|קינדערלאזע]] יארן. אין מדרש שטייט אז אויך לאה איז געווען אן עקרה פון איר נאטור, נאר א נס איז געשען און זי איז גלייך פארהיילט געווארן{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כט\|לא\|מפרש=מדרש שכל טוב}}; פסיקתא דרב כהנא פסקה כ' רני עקרה.}}. עס זענען פארהאן אסאך ערקלערונגען אין [[מדרש]] און אין ספרי מחשבה אויף די ערשיינונג פון קינדערלאזיגקייט ביי די אמהות{{הערה\|1=[https://ybm.org.il/Admin/uploaddata/LessonsFiles/Resource/7526.pdf למה נתעקרו האמהות?], אין וועבזייטל ישיבת ברכת משה;{{ש}}{{לינק\|אדרעס=https://daat.org.il/shut/למה-האמהות-היו-עקרות/\|קעפל=למה האמהות היו עקרות?\|זייטל=דעת - לימודי יהדות באור החסידות\|דאטום=דעצעמבער 28, 2015}};{{ש}}[https://tora.us.fm/tnk1/messages/ljon_jorj_eqr_0.html#_ftn1 עקרות ולידה בתנ"ך], אויף אתר הניווט בתנ"ך}}. פון די באקאנטע איז דער טעם אין מדרש, וויבאלד השי"ת גליסט צו הערן זייערע תפילות{{הערה\|1={{מדרש רבה\|בראשית\|מה\|ד}}: ולמה נתעקרו אמהות? רבי לוי בשם רבי שילא, רבי חלבו משם רבי יוחנן: שהקב"ה מתאוה לתפילתן ולשיחתן. יוֹנָתִי בְּחַגְוֵי הַסֶּלַע ({{תנ"ך\|שיר השירים\|ב\|יד}}), למה עיקרתי אתכם? בשביל הַרְאִינִי אֶת מַרְאַיִךְ הַשְׁמִיעִינִי אֶת קוֹלֵךְ". זעט דארט נאך טעמים; זעט אויך {{בבלי\|יבמות\|סד\|ב}}; {{תנא דבי אליהו\|רבא\|יח\|ז}}.}}, אדער כדי צו פארקירצן די צייט פון [[שיעבוד מצרים]]{{הערה\|{{רבה\|בראשית\|מה\|ד}}, און {{תנחומא\|ויצא\|ז}}}}. דאס וויכטיגקייט פון די אמהות און זייער ראלע אין דאס געבורט פון זייערע קינדער אין די תורה איז אין קאנטראסט צו די רעלאטיווע אפוועזנהייט פון די מוטער אין אנדערע אור־אלטע ליטעראטור פון מיטל-מזרח וועלכע רעדן זיך פון געבורטן, אריינגערעכנט יחוס ביימער{{הערה\|Finlay, Timothy D. ''The Birth Report Genre in the Hebrew Bible'', 41-42\|כיוון=שמאל}}.

	אלע אמהות זענען נפטר געווארן ביים לעבן פון זייערע מענער{{הערה\|תוספות השלם, פרשת חיי שרה. זעט דארט אז אזוי איז ביי נשים כשרות.}}. שרה, רבקה און לאה זענען באגראבן געווארן נעבן זייערע מענער אין [[מערת המכפלה]]{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|מט\|לא}}}}, אבער רחל איז באערדיגט געווארן אליין אין [[קבר רחל]] וואס איז אין [[בית לחם]]{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|לה\|יט\|כא}}}}. בלהה און זלפה זענען לויט טייל מקורות באערדיגט געווארן אין [[טבריה]] אין וואס ווערט גערופן [[קבר האמהות]]{{הערה\|אברהם מנחם מענדל מאהר, '''מבשרת ציון''', עמוד 40, בשם יש אומרים}}.		אלע אמהות זענען נפטר געווארן ביים לעבן פון זייערע מענער{{הערה\|תוספות השלם, פרשת חיי שרה. זעט דארט אז אזוי איז ביי נשים כשרות.}}. שרה, רבקה און לאה זענען באגראבן געווארן נעבן זייערע מענער אין [[מערת המכפלה]]{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|מט\|לא}}}}, אבער רחל איז באערדיגט געווארן אליין אין [[קבר רחל]] וואס איז אין [[בית לחם]]{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|לה\|יט\|כא}}}}. בלהה און זלפה זענען לויט טייל מקורות באערדיגט געווארן אין [[טבריה]] אין וואס ווערט גערופן [[קבר האמהות]]{{הערה\|אברהם מנחם מענדל מאהר, '''מבשרת ציון''', עמוד 40, בשם יש אומרים}}.

תנא קמא אין 00:10, 24 פעברואר 2025

2025-02-24T00:10:21Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 00:10, 24 פעברואר 2025
שורה 14:		שורה 14:
	דער נאמען שרה/שרי ווערט דערמאנט 55 מאל אין די תורה, נאכגעפאלגט מיט רחל (47), לאה (34), און רבקה (30){{הערה\|אברהם אבן שושן, '''קונקורדנציה חדשה'''}}. דאקעגן, איז רבקה'ס לעבנס געשיכטע דאס מערסטע דעטאלירט און די מערסטע פסוקים באציען זיך דירעקט צו איר (50), נאכגעפאלגט מיט רחל (46), לאה (28), און שרה (16){{הערה\|אבינועם ספיר, '''מה מסתיר התנ"ך''', הוצאת ידיעות אחרונות, 2017, עמ' 98}}.		דער נאמען שרה/שרי ווערט דערמאנט 55 מאל אין די תורה, נאכגעפאלגט מיט רחל (47), לאה (34), און רבקה (30){{הערה\|אברהם אבן שושן, '''קונקורדנציה חדשה'''}}. דאקעגן, איז רבקה'ס לעבנס געשיכטע דאס מערסטע דעטאלירט און די מערסטע פסוקים באציען זיך דירעקט צו איר (50), נאכגעפאלגט מיט רחל (46), לאה (28), און שרה (16){{הערה\|אבינועם ספיר, '''מה מסתיר התנ"ך''', הוצאת ידיעות אחרונות, 2017, עמ' 98}}.

	איבער די דריי שפעטערע אמהות ווערט דערמאנט אין די תורה וועמענס טעכטער זיי זענען געווען, מיט רבקה זייענדיג די איינציגסטע וואס איר געבורט ווערט דערמאנט אין די תורה{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כב\|כג}}}}. שרה'ס אפשטאם שטייט נישט ארויס, אבער אברהם האט זיך פארענטפערט פאר [[אבימלך מלך גרר\|אבימלך]] אז זי איז זיין "שוועסטער" פון טאטע'ס זייט{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כ\|יב~~\|אן=ספר~~}}}}. חז"ל ערקלערן אז זי איז געווען א טאכטער פון [[הרן]] דער זון פון [[תרח]]{{הערה\|{{בבלי\|מגילה\|יד\|א}}}}; לויט דעם זענען אלע אמהות געווען פון די זעלבע משפחה, און זיי זענען אלע געברענגט געווארן פון חוץ לארץ קיין ארץ ישראל.		איבער די דריי שפעטערע אמהות ווערט דערמאנט אין די תורה וועמענס טעכטער זיי זענען געווען, מיט רבקה זייענדיג די איינציגסטע וואס איר געבורט ווערט דערמאנט אין די תורה{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כב\|כג}}}}. שרה'ס אפשטאם שטייט נישט ארויס, אבער אברהם האט זיך פארענטפערט פאר [[אבימלך מלך גרר\|אבימלך]] אז זי איז זיין "שוועסטער" פון טאטע'ס זייט{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כ\|יב}}}}. חז"ל ערקלערן אז זי איז געווען א טאכטער פון [[הרן]] דער זון פון [[תרח]]{{הערה\|{{בבלי\|מגילה\|יד\|א}}}}; לויט דעם זענען אלע אמהות געווען פון די זעלבע משפחה, און זיי זענען אלע געברענגט געווארן פון חוץ לארץ קיין ארץ ישראל.

	שרה איז די איינציגסטע פון די אמהות – און די איינציגסטע פרוי אין די תורה בכלל – וואס איר עלטער ווערט קלאר דערמאנט{{הערה\|זעט: דרשות ופירושי רבינו יונה, פרשת חיי שרה, אז צוליב איר גרויסע מעלה שטייט [[פרשת חיי שרה\|א גאנצע פרשה]] אין די תורה איבער אירע לעבנס-יארן, פטירה און קבורה, א כבוד וואס איז נישט געטון געווארן צו קיין אנדערע פרוי. זעט אויך פירוש רבי יוסף בכור שור, דארט, אז שרה איז געווען חשוב'ער ווי די אנדערע פרויען וואס זייער פטירה ווערט דערמאנט אין די תורה ([[דבורה מינקת רבקה]], רחל, [[מרים הנביאה]]), און דעריבער שטייען נאר אירע יארן.}}. חז"ל דרוקן זיך אויס אז זי איז געווען די עיקר פון די אמהות, זייענדיג די ערשטע{{הערה\|{{מדרש רבה\|במדבר\|יד\|יא}}}}.		שרה איז די איינציגסטע פון די אמהות – און די איינציגסטע פרוי אין די תורה בכלל – וואס איר עלטער ווערט קלאר דערמאנט{{הערה\|זעט: דרשות ופירושי רבינו יונה, פרשת חיי שרה, אז צוליב איר גרויסע מעלה שטייט [[פרשת חיי שרה\|א גאנצע פרשה]] אין די תורה איבער אירע לעבנס-יארן, פטירה און קבורה, א כבוד וואס איז נישט געטון געווארן צו קיין אנדערע פרוי. זעט אויך פירוש רבי יוסף בכור שור, דארט, אז שרה איז געווען חשוב'ער ווי די אנדערע פרויען וואס זייער פטירה ווערט דערמאנט אין די תורה ([[דבורה מינקת רבקה]], רחל, [[מרים הנביאה]]), און דעריבער שטייען נאר אירע יארן.}}. חז"ל דרוקן זיך אויס אז זי איז געווען די עיקר פון די אמהות, זייענדיג די ערשטע{{הערה\|{{מדרש רבה\|במדבר\|יד\|יא}}}}.

	דריי פון די פיר אמהות – שרה, רבקה און רחל – ווערן באצייכנט אין די תורה מיט זייער שיינקייט{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|יב\|יא~~\|אן=ספר~~}}; {{תנ"ך\|בראשית\|כד\|טז\|אן=ספר}}; {{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}}.}}. אויף לאה שטייט אז אירע אויגן זענען געווען "רכות"{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}}}}, וואס ווערט פארשידענארטיג אפגעטייטשט דורך די מפרשים{{הערה\|[[אונקלוס]], [[רב סעדיה גאון]], רבי יוסף קרא, רבינו מיוחס און [[רבי יעקב בן אשר\|פירוש הטור]] אויף {{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}} טייטשן עס אלס אויסדרוק פון שיינקייט. דער רשב"ם און דעת זקנים, דארט, לייגן צו אז אירע שיינע אויגן האבן באשיינט איר גאנצן געזיכט (ווי {{בבלי\|תענית\|כד\|א}}). [[רבי אברהם אבן עזרא]], [[רש"י]] און [[רד"ק]], דארט, טייטשן עס מיטן פארקערטן באדייט.}}.		דריי פון די פיר אמהות – שרה, רבקה און רחל – ווערן באצייכנט אין די תורה מיט זייער שיינקייט{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|יב\|יא}}; {{תנ"ך\|בראשית\|כד\|טז\|אן=ספר}}; {{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}}.}}. אויף לאה שטייט אז אירע אויגן זענען געווען "רכות"{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}}}}, וואס ווערט פארשידענארטיג אפגעטייטשט דורך די מפרשים{{הערה\|[[אונקלוס]], [[רב סעדיה גאון]], רבי יוסף קרא, רבינו מיוחס און [[רבי יעקב בן אשר\|פירוש הטור]] אויף {{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}} טייטשן עס אלס אויסדרוק פון שיינקייט. דער רשב"ם און דעת זקנים, דארט, לייגן צו אז אירע שיינע אויגן האבן באשיינט איר גאנצן געזיכט (ווי {{בבלי\|תענית\|כד\|א}}). [[רבי אברהם אבן עזרא]], [[רש"י]] און [[רד"ק]], דארט, טייטשן עס מיטן פארקערטן באדייט.}}.

	דריי פון די פיר אמהות – שרה, רבקה און רחל – זענען געהאלפן געווארן מיט קינדער נאר נאך אסאך [[עקרה\|קינדערלאזע]] יארן. אין מדרש שטייט אז אויך לאה איז געווען אן עקרה פון איר נאטור, נאר א נס איז געשען און זי איז גלייך פארהיילט געווארן{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כט\|לא\|מפרש=מדרש שכל טוב}}; פסיקתא דרב כהנא פסקה כ' רני עקרה.}}. עס זענען פארהאן אסאך ערקלערונגען אין [[מדרש]] און אין ספרי מחשבה אויף די ערשיינונג פון קינדערלאזיגקייט ביי די אמהות{{הערה\|1=[https://ybm.org.il/Admin/uploaddata/LessonsFiles/Resource/7526.pdf למה נתעקרו האמהות?], אין וועבזייטל ישיבת ברכת משה;{{ש}}{{~~קישור כללי~~\|~~שרייבער~~=\|קעפל=למה האמהות היו עקרות? ~~- דעת - לימודי יהדות באור החסידות~~\|זייטל=דעת - לימודי יהדות באור החסידות\|דאטום=דעצעמבער 28, 2015~~\|אדרעס=https://daat.org.il/shut/למה-האמהות-היו-עקרות/~~}};{{ש}}[https://tora.us.fm/tnk1/messages/ljon_jorj_eqr_0.html#_ftn1 עקרות ולידה בתנ"ך], אויף אתר הניווט בתנ"ך}}. פון די באקאנטע איז דער טעם אין מדרש, וויבאלד השי"ת גליסט צו הערן זייערע תפילות{{הערה\|1={{מדרש רבה\|בראשית\|מה\|ד}}: ולמה נתעקרו אמהות? רבי לוי בשם רבי שילא, רבי חלבו משם רבי יוחנן: שהקב"ה מתאוה לתפילתן ולשיחתן. יוֹנָתִי בְּחַגְוֵי הַסֶּלַע ({{תנ"ך\|שיר השירים\|ב\|יד}}), למה עיקרתי אתכם? בשביל הַרְאִינִי אֶת מַרְאַיִךְ הַשְׁמִיעִינִי אֶת קוֹלֵךְ". זעט דארט נאך טעמים; זעט אויך {{בבלי\|יבמות\|סד\|ב}}; {{תנא דבי אליהו\|רבא\|יח\|ז}}.}}, אדער כדי צו פארקירצן די צייט פון [[שיעבוד מצרים]]{{הערה\|רבה דארט, און {{תנחומא\|ויצא\|ז}}}}. דאס וויכטיגקייט פון די אמהות און זייער ראלע אין דאס געבורט פון זייערע קינדער אין די תורה איז אין קאנטראסט צו די רעלאטיווע אפוועזנהייט פון די מוטער אין אנדערע אור־אלטע ליטעראטור פון מיטל-מזרח וועלכע רעדן זיך פון געבורטן, אריינגערעכנט יחוס ביימער{{הערה\|Finlay, Timothy D. '''The Birth Report Genre in the Hebrew Bible''', 41-42\|כיוון=שמאל}}.		דריי פון די פיר אמהות – שרה, רבקה און רחל – זענען געהאלפן געווארן מיט קינדער נאר נאך אסאך [[עקרה\|קינדערלאזע]] יארן. אין מדרש שטייט אז אויך לאה איז געווען אן עקרה פון איר נאטור, נאר א נס איז געשען און זי איז גלייך פארהיילט געווארן{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כט\|לא\|מפרש=מדרש שכל טוב}}; פסיקתא דרב כהנא פסקה כ' רני עקרה.}}. עס זענען פארהאן אסאך ערקלערונגען אין [[מדרש]] און אין ספרי מחשבה אויף די ערשיינונג פון קינדערלאזיגקייט ביי די אמהות{{הערה\|1=[https://ybm.org.il/Admin/uploaddata/LessonsFiles/Resource/7526.pdf למה נתעקרו האמהות?], אין וועבזייטל ישיבת ברכת משה;{{ש}}{{לינק\|אדרעס=https://daat.org.il/shut/למה-האמהות-היו-עקרות/\|קעפל=למה האמהות היו עקרות?\|זייטל=דעת - לימודי יהדות באור החסידות\|דאטום=דעצעמבער 28, 2015}};{{ש}}[https://tora.us.fm/tnk1/messages/ljon_jorj_eqr_0.html#_ftn1 עקרות ולידה בתנ"ך], אויף אתר הניווט בתנ"ך}}. פון די באקאנטע איז דער טעם אין מדרש, וויבאלד השי"ת גליסט צו הערן זייערע תפילות{{הערה\|1={{מדרש רבה\|בראשית\|מה\|ד}}: ולמה נתעקרו אמהות? רבי לוי בשם רבי שילא, רבי חלבו משם רבי יוחנן: שהקב"ה מתאוה לתפילתן ולשיחתן. יוֹנָתִי בְּחַגְוֵי הַסֶּלַע ({{תנ"ך\|שיר השירים\|ב\|יד}}), למה עיקרתי אתכם? בשביל הַרְאִינִי אֶת מַרְאַיִךְ הַשְׁמִיעִינִי אֶת קוֹלֵךְ". זעט דארט נאך טעמים; זעט אויך {{בבלי\|יבמות\|סד\|ב}}; {{תנא דבי אליהו\|רבא\|יח\|ז}}.}}, אדער כדי צו פארקירצן די צייט פון [[שיעבוד מצרים]]{{הערה\|רבה דארט, און {{תנחומא\|ויצא\|ז}}}}. דאס וויכטיגקייט פון די אמהות און זייער ראלע אין דאס געבורט פון זייערע קינדער אין די תורה איז אין קאנטראסט צו די רעלאטיווע אפוועזנהייט פון די מוטער אין אנדערע אור־אלטע ליטעראטור פון מיטל-מזרח וועלכע רעדן זיך פון געבורטן, אריינגערעכנט יחוס ביימער{{הערה\|Finlay, Timothy D. ''The Birth Report Genre in the Hebrew Bible'', 41-42\|כיוון=שמאל}}.

	אלע אמהות זענען נפטר געווארן ביים לעבן פון זייערע מענער{{הערה\|תוספות השלם, פרשת חיי שרה. זעט דארט אז אזוי איז ביי נשים כשרות.}}. שרה, רבקה און לאה זענען באגראבן געווארן נעבן זייערע מענער אין [[מערת המכפלה]]{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|מט\|לא}}}}, אבער רחל איז באערדיגט געווארן אליין אין [[קבר רחל]] וואס איז אין [[בית לחם]]{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|לה\|יט\|כא}}}}. בלהה און זלפה זענען לויט טייל מקורות באערדיגט געווארן אין [[טבריה]] אין וואס ווערט גערופן [[קבר האמהות]]{{הערה\|אברהם מנחם מענדל מאהר, '''מבשרת ציון''', עמוד 40, בשם יש אומרים}}.		אלע אמהות זענען נפטר געווארן ביים לעבן פון זייערע מענער{{הערה\|תוספות השלם, פרשת חיי שרה. זעט דארט אז אזוי איז ביי נשים כשרות.}}. שרה, רבקה און לאה זענען באגראבן געווארן נעבן זייערע מענער אין [[מערת המכפלה]]{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|מט\|לא}}}}, אבער רחל איז באערדיגט געווארן אליין אין [[קבר רחל]] וואס איז אין [[בית לחם]]{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|לה\|יט\|כא}}}}. בלהה און זלפה זענען לויט טייל מקורות באערדיגט געווארן אין [[טבריה]] אין וואס ווערט גערופן [[קבר האמהות]]{{הערה\|אברהם מנחם מענדל מאהר, '''מבשרת ציון''', עמוד 40, בשם יש אומרים}}.
שורה 34:		שורה 34:
	אין די ספרי מחשבה שטייט אז אויך די [[ארבע כוסות]] זענען קעגן די אמהות{{הערה\|[[רבי יהודה ליוואי]], גבורות ה', סוף פרק ס'}}: דער ערשטער כוס, אויף וואס מען מאכט א ברכה [[קידוש\|אשר בחר בנו מכל עם]], איז קעגן שרה וועלכע האט [[גר\|מגייר]] געווען פרויען; די צווייטע כוס, אויף וועלכע מען פארציילט די [[הגדה של פסח]] וואס הייבט אן מיט גנות און ענדיגט מיט שבח, איז קעגן רבקה וואס האט אנגעהויבן מיט עשו און געענדיגט מיט יעקב; רחל, די עקרת הבית צוליב וועמען די ברכה קומט, און וואס איר זון [[יוסף]] האט יעדן געשפייזט, איז קעגן דער דריטער כוס פון [[ברכת המזון]]; און דער פערטער כוס, פון [[הלל (דאווענען)\|הלל]], איז קעגן לאה וועלכע האט געלויבט{{הערה\|שני לוחות הברית, מסכת פסחים, מצה עשירה}}.		אין די ספרי מחשבה שטייט אז אויך די [[ארבע כוסות]] זענען קעגן די אמהות{{הערה\|[[רבי יהודה ליוואי]], גבורות ה', סוף פרק ס'}}: דער ערשטער כוס, אויף וואס מען מאכט א ברכה [[קידוש\|אשר בחר בנו מכל עם]], איז קעגן שרה וועלכע האט [[גר\|מגייר]] געווען פרויען; די צווייטע כוס, אויף וועלכע מען פארציילט די [[הגדה של פסח]] וואס הייבט אן מיט גנות און ענדיגט מיט שבח, איז קעגן רבקה וואס האט אנגעהויבן מיט עשו און געענדיגט מיט יעקב; רחל, די עקרת הבית צוליב וועמען די ברכה קומט, און וואס איר זון [[יוסף]] האט יעדן געשפייזט, איז קעגן דער דריטער כוס פון [[ברכת המזון]]; און דער פערטער כוס, פון [[הלל (דאווענען)\|הלל]], איז קעגן לאה וועלכע האט געלויבט{{הערה\|שני לוחות הברית, מסכת פסחים, מצה עשירה}}.

	אין טייל מקורות ווערט דערמאנט אז דער פיר-שפיציגער [[ש]]ין אויף איין זייט פון די [[תפילין\|תפילין של ראש]] איז קעגן די פיר אמהות{{הערה\|מגלה עמוקות, פרשת קדושים; [[רבי מנחם עזריה\|רמ"ע מפאנו]], מאמר קשיטה סימן ע"ה. געברענגט אין {{שלחן ערוך\|אורח חיים\|לב\|מפרש=אליה רבה}}~~, סק"ה~~.}}.		אין טייל מקורות ווערט דערמאנט אז דער פיר-שפיציגער [[ש]]ין אויף איין זייט פון די [[תפילין\|תפילין של ראש]] איז קעגן די פיר אמהות{{הערה\|מגלה עמוקות, פרשת קדושים; [[רבי מנחם עזריה\|רמ"ע מפאנו]], מאמר קשיטה סימן ע"ה. געברענגט אין {{שלחן ערוך\|אורח חיים\|לב\|מפרש=אליה רבה\|סק=סה}}.}}.

	==אין ליטורגיע==		==אין ליטורגיע==
שורה 44:		שורה 44:

	==צו ליינען מער==		==צו ליינען מער==
	* Woolstenhulme, Katie Jayne, [~~http~~://etheses.dur.ac.uk/12197/1/Thesis_Final_KJW.pdf "The Role and Status of the Biblical Matriarchs in Genesis Rabbah"], Durham theses, Durham University, 2017		* Woolstenhulme, Katie Jayne, [https://etheses.dur.ac.uk/12197/1/Thesis_Final_KJW.pdf "The Role and Status of the Biblical Matriarchs in Genesis Rabbah"], Durham theses, Durham University, 2017

	==רעפערענצן==		==רעפערענצן==

תנא קמא: /* אין ליטורגיע */

2025-02-02T16:54:56Z

אין ליטורגיע

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 16:54, 2 פעברואר 2025
שורה 37:		שורה 37:

	==אין ליטורגיע==		==אין ליטורגיע==
	עס איז איינגעפירט אין פיל ערטער אז א טאטע ווינטשט זיין טאכטער ישימך אלקים כשרה, רבקה, רחל, ולאה" ווען ער בענטשט איר [[שבת\|פרייטאג צונאכטס]]{{הערה\|דער נוסח איז ערשט דערמאנט דורך [[רבי יאיר חיים בכרך]], מקור חיים, סימן ע"ר}}. ביי [[יזכור]] דערמאנט מען די נעמען פון די אמהות, און אין געוויסע נוסחאות פון [[מי שברך]] פאר א פרוי, ווי פאר מקשה לילד אדער א חולה, ווערן זיי אויך דערמאנט{{הערה\|1={{כתיב\|2=סדור מנהג אשכנז המזרחי לכל השנה\|3=990000445330205171-1\|4=Fol. 009r\|5=26731092}}, מערקט אין צווייטן מי שברך פעלט רחל, און שטייט חנה; זעט אויך אין די מאמרים [https://www.nli.org.il/he/articles/RAMBI990005827850705171/NLI געלינקט דא]}}.		עס איז איינגעפירט אין פיל ערטער אז א טאטע ווינטשט זיין טאכטער "ישימך אלקים כשרה, רבקה, רחל, ולאה" ווען ער בענטשט איר [[שבת\|פרייטאג צונאכטס]]{{הערה\|דער נוסח איז ערשט דערמאנט דורך [[רבי יאיר חיים בכרך]], מקור חיים, סימן ע"ר}}. ביי [[יזכור]] דערמאנט מען די נעמען פון די אמהות, און אין געוויסע נוסחאות פון [[מי שברך]] פאר א פרוי, ווי פאר מקשה לילד אדער א חולה, ווערן זיי אויך דערמאנט{{הערה\|1={{כתיב\|סדור מנהג אשכנז המזרחי לכל השנה\|990000445330205171-1\|Fol. 009r\|26731092}}, מערקט אין צווייטן מי שברך פעלט רחל, און שטייט חנה; זעט אויך אין די מאמרים [https://www.nli.org.il/he/articles/RAMBI990005827850705171/NLI געלינקט דא]}}.

	אין פילע [[תחינות]] ווערן דערמאנט די אמהות ווי למשל אין די "תחנה אמהות" פארפאסט דורך די געלערנטע [[שרה רבקה רחל לאה הורוויץ]] (ת"ק יארן), טאכטער פון רבי יוקל פון גלוגא, אויף אידיש און אראמיש){{הערה\|{{אייוועלט\|59495\|מרת שרה רבקה רחל לאה בת הרב גאון יעקב סג"ל - בעמח"ס תחנה אמהות}}}}.		אין פילע [[תחינות]] ווערן דערמאנט די אמהות ווי למשל אין די "תחנה אמהות" פארפאסט דורך די געלערנטע [[שרה רבקה רחל לאה הורוויץ]] (ת"ק יארן), טאכטער פון רבי יוקל פון גלוגא, אויף אידיש און אראמיש){{הערה\|{{אייוועלט\|59495\|מרת שרה רבקה רחל לאה בת הרב גאון יעקב סג"ל - בעמח"ס תחנה אמהות}}}}.

תנא קמא אין 01:44, 28 יאנואר 2025

2025-01-28T01:44:45Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 01:44, 28 יאנואר 2025
שורה 3:		שורה 3:
	[[טעקע:Tomb of Rachel, Jerusalem, Holy Land-LCCN2002725025.jpg\|קליין\|לינקס\|טעקסט=קבר רחל\|[[קבר רחל]], א בילד פון די תר"נ-תר"ס יארן.]]		[[טעקע:Tomb of Rachel, Jerusalem, Holy Land-LCCN2002725025.jpg\|קליין\|לינקס\|טעקסט=קבר רחל\|[[קבר רחל]], א בילד פון די תר"נ-תר"ס יארן.]]
	[[טעקע:Matriarch graves 1.jpg\|קליין\|לינקס\|טעקסט=קבר האמהות\|"קבר האמהות" אין [[טבריה]], וואו עס ליגן בלהה און זלפה לויט שפעטערע מקורות.]]		[[טעקע:Matriarch graves 1.jpg\|קליין\|לינקס\|טעקסט=קבר האמהות\|"קבר האמהות" אין [[טבריה]], וואו עס ליגן בלהה און זלפה לויט שפעטערע מקורות.]]
	די '''ארבע אמהות''' ("פיר מוטערס") זענען די פיר מאטריארכן פון דאס אידישן פאלק, די ווייבער פון די [[דריי אבות\|אבות]]: [[שרה]] די ווייב פון [[אברהם]], [[רבקה]] די ווייב פון [[יצחק]], און [[רחל]] און [[לאה]] די ווייבער פון [[יעקב]].		די '''ארבע אמהות''' ("פיר מוטערס") זענען די פיר מאטריארכן פון דאס אידישן פאלק, די ווייבער פון די [[דריי אבות\|אבות]]: [[שרה]] די ווייב פון [[אברהם]], [[רבקה]] די ווייב פון [[יצחק]], און [[רחל]] און [[לאה]] די ווייבער פון [[יעקב]]. די אמהות האבן געשפילט באדייטנדע ראלעס אין דער ספר בראשית געשיכטע, ספּעציעל צו פארזיכערן די המשך פון זייערע קינדער צו דער געטליכער צוזאג ערשט געגעבן צו אברהם. שרה שטעלט זיך אויף די פארטרייבונג פון הגר כדי צו אויסשליסן ישמעאל אלס קאנקורענט צו יצחק{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כא\|י}}}}. רבקה איניציאירט יעקב'ס אפּנארן יצחק, כדי צו פארזיכערן אז יעקב זאל באקומען די ברכות{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כז}}}}. עס איז איינגעפירט צו צולייגן דעם צונאמען "אמנו" ("אונזער מאמע") צו די נעמען פון די פיר אמהות. ספעציעל איז רחל אויך באקאנט אלס "די מאמע רחל".

	די אמהות האבן געשפילט באדייטנדע ראלעס אין דער ספר בראשית געשיכטע, ספּעציעל צו פארזיכערן די המשך פון זייערע קינדער צו דער געטליכער צוזאג ערשט געגעבן צו אברהם. שרה שטעלט זיך אויף די פארטרייבונג פון הגר כדי צו אויסשליסן ישמעאל אלס קאנקורענט צו יצחק{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כא\|י}}}}. רבקה איניציאירט יעקב'ס אפּנארן יצחק, כדי צו פארזיכערן אז יעקב זאל באקומען די ברכות{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כז}}}}.

	עס איז איינגעפירט צו צולייגן דעם צונאמען "אמנו" ("אונזער מאמע") צו די נעמען פון די פיר אמהות. ספעציעל איז רחל אויך באקאנט אלס "די מאמע רחל". די נעמען פון די אמהות ווערן ספּעציעל דערמאנט אין דער [[מי שברך\|מי-שברך]] נאך דער געבורט פון א קינד און אין דער פאטער'ס ברכה פון א טאכטער ערב שבת.

	==מקור און צאל==		==מקור און צאל==

תנא קמא אין 01:43, 28 יאנואר 2025

2025-01-28T01:43:52Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 01:43, 28 יאנואר 2025
שורה 41:		שורה 41:

	==אין ליטורגיע==		==אין ליטורגיע==
	עס איז איינגעפירט אז א טאטע ווינטשט זיין טאכטער ~~{{ציטוטון\|~~ישימך אלקים כשרה רבקה רחל ולאה}} ווען ער בענטשט איר [[שבת\|פרייטאג צונאכטס]]{{הערה\|מקור חיים, סימן ע"ר}} ~~אדער~~ אין ~~נאכט צו~~ [[~~יום כיפור~~]]{{הערה\|{{~~חיי אדם~~\|~~קמד~~\|יט}}}}.		עס איז איינגעפירט אין פיל ערטער אז א טאטע ווינטשט זיין טאכטער ישימך אלקים כשרה, רבקה, רחל, ולאה" ווען ער בענטשט איר [[שבת\|פרייטאג צונאכטס]]{{הערה\|דער נוסח איז ערשט דערמאנט דורך [[רבי יאיר חיים בכרך]], מקור חיים, סימן ע"ר}}. ביי [[יזכור]] דערמאנט מען די נעמען פון די אמהות, און אין געוויסע נוסחאות פון [[מי שברך]] פאר א פרוי, ווי פאר מקשה לילד אדער א חולה, ווערן זיי אויך דערמאנט{{הערה\|1={{כתיב\|2=סדור מנהג אשכנז המזרחי לכל השנה\|3=990000445330205171-1\|4=Fol. 009r\|5=26731092}}, מערקט אין צווייטן מי שברך פעלט רחל, און שטייט חנה; זעט אויך אין די מאמרים [https://www.nli.org.il/he/articles/RAMBI990005827850705171/NLI געלינקט דא]}}.

	די געלערנטע [[שרה רבקה רחל לאה הורוויץ]] (ת"ק יארן), טאכטער פון רבי יוקל פון גלוגא, ~~האט פארפאסט א [[תחינות\|תחינה]]~~ אויף אידיש ~~"תחנה אמהות" (~~און ~~איבערגעזעצט אויף~~ אראמיש){{הערה\|{{אייוועלט\|59495\|מרת שרה רבקה רחל לאה בת הרב גאון יעקב סג"ל - בעמח"ס תחנה אמהות}}}}.		אין פילע [[תחינות]] ווערן דערמאנט די אמהות ווי למשל אין די "תחנה אמהות" פארפאסט דורך די געלערנטע [[שרה רבקה רחל לאה הורוויץ]] (ת"ק יארן), טאכטער פון רבי יוקל פון גלוגא, אויף אידיש און אראמיש){{הערה\|{{אייוועלט\|59495\|מרת שרה רבקה רחל לאה בת הרב גאון יעקב סג"ל - בעמח"ס תחנה אמהות}}}}.

	די אמהות ווערן נישט דערמאנט אין שמונה עשרה ביי די ברכת האבות, אדער וועלכע אנדערן תפלה. אין די לעצטע צייטן, אונטערן איינפלוס פון [[פעמיניזם]], האבן רעפארמער אריינגעשטעלט אין זייערע "סידורים" די נעמען פון די אמהות ביי שמונה עשרה. בלהה און זילפה האבן די אויפגעקלערטע אבער, פאר וועלכע סיבה, נאכנישט דערקלערט אלס מאטריארכן.		די אמהות ווערן נישט דערמאנט אין שמונה עשרה ביי די ברכת האבות, אדער וועלכע אנדערן תפלה. אין די לעצטע צייטן, אונטערן איינפלוס פון [[פעמיניזם]], האבן רעפארמער אריינגעשטעלט אין זייערע "סידורים" די נעמען פון די אמהות ביי שמונה עשרה. בלהה און זילפה האבן די אויפגעקלערטע אבער, פאר וועלכע סיבה, נאכנישט דערקלערט אלס מאטריארכן.

תנא קמא: /* אין ליטורגיע */

2025-01-27T20:52:03Z

אין ליטורגיע

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 20:52, 27 יאנואר 2025
שורה 45:		שורה 45:
	די געלערנטע [[שרה רבקה רחל לאה הורוויץ]] (ת"ק יארן), טאכטער פון רבי יוקל פון גלוגא, האט פארפאסט א [[תחינות\|תחינה]] אויף אידיש "תחנה אמהות" (און איבערגעזעצט אויף אראמיש){{הערה\|{{אייוועלט\|59495\|מרת שרה רבקה רחל לאה בת הרב גאון יעקב סג"ל - בעמח"ס תחנה אמהות}}}}.		די געלערנטע [[שרה רבקה רחל לאה הורוויץ]] (ת"ק יארן), טאכטער פון רבי יוקל פון גלוגא, האט פארפאסט א [[תחינות\|תחינה]] אויף אידיש "תחנה אמהות" (און איבערגעזעצט אויף אראמיש){{הערה\|{{אייוועלט\|59495\|מרת שרה רבקה רחל לאה בת הרב גאון יעקב סג"ל - בעמח"ס תחנה אמהות}}}}.

	די אמהות ווערן נישט דערמאנט אין שמונה עשרה ביי די ברכת האבות, אדער וועלכע אנדערן תפלה. אין די לעצטע צייטן, ~~אונטער דער השפּעה~~ פון [[פעמיניזם]], האבן רעפארמער אריינגעשטעלט אין זייערע "סידורים" די אמהות ~~צוזאמען מיט די אבות~~. ~~יעקב'ס דינסטן~~ בלהה און זילפה האבן אבער ~~נאך נישט דערגרייכט מאטריארכאלישן סטאטוס אפילו צווישן די רעפארמער~~.		די אמהות ווערן נישט דערמאנט אין שמונה עשרה ביי די ברכת האבות, אדער וועלכע אנדערן תפלה. אין די לעצטע צייטן, אונטערן איינפלוס פון [[פעמיניזם]], האבן רעפארמער אריינגעשטעלט אין זייערע "סידורים" די נעמען פון די אמהות ביי שמונה עשרה. בלהה און זילפה האבן די אויפגעקלערטע אבער, פאר וועלכע סיבה, נאכנישט דערקלערט אלס מאטריארכן.

	==צו ליינען מער==		==צו ליינען מער==

תנא קמא אין 20:35, 27 יאנואר 2025

2025-01-27T20:35:40Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 20:35, 27 יאנואר 2025
שורה 40:		שורה 40:
	אין טייל מקורות ווערט דערמאנט אז דער פיר-שפיציגער [[ש]]ין אויף איין זייט פון די [[תפילין\|תפילין של ראש]] איז קעגן די פיר אמהות{{הערה\|מגלה עמוקות, פרשת קדושים; [[רבי מנחם עזריה\|רמ"ע מפאנו]], מאמר קשיטה סימן ע"ה. געברענגט אין {{שלחן ערוך\|אורח חיים\|לב\|מפרש=אליה רבה}}, סק"ה.}}.		אין טייל מקורות ווערט דערמאנט אז דער פיר-שפיציגער [[ש]]ין אויף איין זייט פון די [[תפילין\|תפילין של ראש]] איז קעגן די פיר אמהות{{הערה\|מגלה עמוקות, פרשת קדושים; [[רבי מנחם עזריה\|רמ"ע מפאנו]], מאמר קשיטה סימן ע"ה. געברענגט אין {{שלחן ערוך\|אורח חיים\|לב\|מפרש=אליה רבה}}, סק"ה.}}.

			==אין ליטורגיע==
	עס איז איינגעפירט אז א טאטע ווינטשט זיין טאכטער {{ציטוטון\|ישימך אלקים כשרה רבקה רחל ולאה}} ווען ער בענטשט איר [[שבת\|פרייטאג צונאכטס]]{{הערה\|מקור חיים, סימן ע"ר}} אדער אין נאכט צו [[יום כיפור]]{{הערה\|{{חיי אדם\|קמד\|יט}}}}.		עס איז איינגעפירט אז א טאטע ווינטשט זיין טאכטער {{ציטוטון\|ישימך אלקים כשרה רבקה רחל ולאה}} ווען ער בענטשט איר [[שבת\|פרייטאג צונאכטס]]{{הערה\|מקור חיים, סימן ע"ר}} אדער אין נאכט צו [[יום כיפור]]{{הערה\|{{חיי אדם\|קמד\|יט}}}}.

	די אמהות ווערן נישט דערמאנט אין שמונה עשרה ביי די ברכת האבות. אין די לעצטע צייטן, אונטער דער השפּעה פון [[פעמיניזם]], האבן רעפארמער אריינגעשטעלט אין זייערע "סידורים" די אמהות צוזאמען מיט די אבות. יעקב'ס דינסטן בלהה און זילפה האבן אבער נאך נישט דערגרייכט מאטריארכאלישן סטאטוס אפילו צווישן די רעפארמער.		די געלערנטע [[שרה רבקה רחל לאה הורוויץ]] (ת"ק יארן), טאכטער פון רבי יוקל פון גלוגא, האט פארפאסט א [[תחינות\|תחינה]] אויף אידיש "תחנה אמהות" (און איבערגעזעצט אויף אראמיש){{הערה\|{{אייוועלט\|59495\|מרת שרה רבקה רחל לאה בת הרב גאון יעקב סג"ל - בעמח"ס תחנה אמהות}}}}.

			די אמהות ווערן נישט דערמאנט אין שמונה עשרה ביי די ברכת האבות, אדער וועלכע אנדערן תפלה. אין די לעצטע צייטן, אונטער דער השפּעה פון [[פעמיניזם]], האבן רעפארמער אריינגעשטעלט אין זייערע "סידורים" די אמהות צוזאמען מיט די אבות. יעקב'ס דינסטן בלהה און זילפה האבן אבער נאך נישט דערגרייכט מאטריארכאלישן סטאטוס אפילו צווישן די רעפארמער.

	==צו ליינען מער==		==צו ליינען מער==

תנא קמא אין 20:05, 27 יאנואר 2025

2025-01-27T20:05:16Z

זעט די חילוקים

צמא לדעת: /* אין אגדה */ פארברייטערט (ישימך אלקים)

2024-03-06T22:22:10Z

אין אגדה: פארברייטערט (ישימך אלקים)

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 22:22, 6 מערץ 2024
שורה 35:		שורה 35:

	אין טייל מקורות ווערט דערמאנט אז דער פיר-שפיציגער [[ש\|שין]] אויף איין זייט פון די [[תפילין\|תפילין של ראש]] איז קעגן די פיר אמהות{{הערה\|מגלה עמוקות, פרשת קדושים; [[רבי מנחם עזריה\|רמ"ע מפאנו]], מאמר קשיטה סימן ע"ה. געברענגט אין {{שלחן ערוך\|אורח חיים\|לב\|מפרש=אליה רבה}}, סק"ה.}}.		אין טייל מקורות ווערט דערמאנט אז דער פיר-שפיציגער [[ש\|שין]] אויף איין זייט פון די [[תפילין\|תפילין של ראש]] איז קעגן די פיר אמהות{{הערה\|מגלה עמוקות, פרשת קדושים; [[רבי מנחם עזריה\|רמ"ע מפאנו]], מאמר קשיטה סימן ע"ה. געברענגט אין {{שלחן ערוך\|אורח חיים\|לב\|מפרש=אליה רבה}}, סק"ה.}}.

			עס איז איינגעפירט אז א טאטע ווינטשט זיין טאכטער {{ציטוטון\|ישימך אלקים כשרה רבקה רחל ולאה}} ווען ער בענטשט איר [[שבת\|פרייטאג צונאכטס]]{{הערה\|מקור חיים, סימן ע"ר}} אדער אין נאכט צו [[יום כיפור]]{{הערה\|{{חיי אדם\|קמד\|יט}}}}.

	==זעט אויך==		==זעט אויך==

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 06:00, 10 יוני 2025
שורה 28:		שורה 28:
	[[חז"ל]]{{הערה\|{{ילקוט שמעוני\|בראשית\|קל}}}} זאגן אז די אמהות זענען געווען [[נביא]]ות. [[רבי חנינא בן פזי]] לערנט דאס פון דעם וואס רחל האט געבעטן {{ציטוטון\|יֹסֵף ה' לִי בֵּן אַחֵר\|{{תנ"ך\|בראשית\|ל\|כד}}}}. פון דעם וואס זי האט נישט געבעטן "נאך קינדער", ווייזט אויס אז זי האט געוואוסט אז יעקב גייט געבוירן נאר נאך איין זון, און זי האט מתפלל געווען אז דער זון זאל ארויסקומען פון איר{{הערה\|{{מדרש רבה\|בראשית\|עב\|ו}}}}. פארט ווערט אבער נאר שרה אויסגערעכנט צווישן די שבע נביאות{{הערה\|{{בבלי\|מגילה\|יד\|א}}. זעט שפתי חכמים אויף {{תנ"ך\|בראשית\|כט\|לד\|מפרש=רש"י}} אז דאס איז ווייל שרה איז געווען גרעסער ווי אברהם אין נבואה, אנדערש ווי די אנדערע אמהות קעגן די אבות, אדער אז שרה האט נבואה געזאגט אויך פאר אנדערע.}}.		[[חז"ל]]{{הערה\|{{ילקוט שמעוני\|בראשית\|קל}}}} זאגן אז די אמהות זענען געווען [[נביא]]ות. [[רבי חנינא בן פזי]] לערנט דאס פון דעם וואס רחל האט געבעטן {{ציטוטון\|יֹסֵף ה' לִי בֵּן אַחֵר\|{{תנ"ך\|בראשית\|ל\|כד}}}}. פון דעם וואס זי האט נישט געבעטן "נאך קינדער", ווייזט אויס אז זי האט געוואוסט אז יעקב גייט געבוירן נאר נאך איין זון, און זי האט מתפלל געווען אז דער זון זאל ארויסקומען פון איר{{הערה\|{{מדרש רבה\|בראשית\|עב\|ו}}}}. פארט ווערט אבער נאר שרה אויסגערעכנט צווישן די שבע נביאות{{הערה\|{{בבלי\|מגילה\|יד\|א}}. זעט שפתי חכמים אויף {{תנ"ך\|בראשית\|כט\|לד\|מפרש=רש"י}} אז דאס איז ווייל שרה איז געווען גרעסער ווי אברהם אין נבואה, אנדערש ווי די אנדערע אמהות קעגן די אבות, אדער אז שרה האט נבואה געזאגט אויך פאר אנדערע.}}.

	חז"ל דרש'ענען אז דער זכות פון די אמהות איז אויך אין כלל פון [[זכות אבות]]{{הערה\|{{ספריא\|2=~~ספרא~~\|3=Sifra%2C_Bechukotai%2C_Chapter_8.8~~?lang=bi\|4=פרשת בחוקותי\|5=ללא~~}}; {{בבלי\|ראש השנה\|יא\|א}}.}}, כאטש די השגחה פון השי"ת צוליב די אבות איז ווי פון פענסטערס און צוליב די אמהות ווי פון שפאלטנס{{הערה\|{{מדרש רבה\|במדבר\|יא\|ג}}}}.		חז"ל דרש'ענען אז דער זכות פון די אמהות איז אויך אין כלל פון [[זכות אבות]]{{הערה\|{{ספרא\|ויקרא\|כו\|מב}} ({{ספריא\|2=פרשת בחוקותי, פרק ח\|3=Sifra%2C_Bechukotai%2C_Chapter_8.8}}); {{בבלי\|ראש השנה\|יא\|א}}.}}, כאטש די השגחה פון השי"ת צוליב די אבות איז ווי פון פענסטערס און צוליב די אמהות ווי פון שפאלטנס{{הערה\|{{מדרש רבה\|במדבר\|יא\|ג}}}}.

	דער [[מדרש]] ערקלערט אז די [[ארבעה מינים]] זענען מרמז קעגן די אמהות: [[אתרוג\|פרי עץ הדר]] קעגן שרה, וואס איז געווען באשיינט מיט עלטער; דער [[לולב]], וואס טראגט פרוכט און שטעכערס, קעגן רבקה וואס האט געבוירן יעקב און עשו; דער [[הדס]], באקרוינט מיט פילע בלעטער, קעגן לאה וועלכע האט געהאט פיל קינדער; און די [[ערבה]], וואס ווערט שנעל פארטרוקנט, קעגן רחל וואס איז נפטר געווארן פריער ווי איר שוועסטער{{הערה\|{{מדרש רבה\|ויקרא\|ל\|י}}}}.		דער [[מדרש]] ערקלערט אז די [[ארבעה מינים]] זענען מרמז קעגן די אמהות: [[אתרוג\|פרי עץ הדר]] קעגן שרה, וואס איז געווען באשיינט מיט עלטער; דער [[לולב]], וואס טראגט פרוכט און שטעכערס, קעגן רבקה וואס האט געבוירן יעקב און עשו; דער [[הדס]], באקרוינט מיט פילע בלעטער, קעגן לאה וועלכע האט געהאט פיל קינדער; און די [[ערבה]], וואס ווערט שנעל פארטרוקנט, קעגן רחל וואס איז נפטר געווארן פריער ווי איר שוועסטער{{הערה\|{{מדרש רבה\|ויקרא\|ל\|י}}}}.
שורה 37:		שורה 37:

	==אין ליטורגיע==		==אין ליטורגיע==
	עס איז איינגעפירט אין פיל ערטער אז א טאטע ווינטשט זיין טאכטער "ישימך אלקים כשרה, רבקה, רחל, ולאה" ווען ער בענטשט איר [[שבת\|פרייטאג צונאכטס]]{{הערה\|דער נוסח איז ערשט דערמאנט דורך [[רבי יאיר חיים בכרך]], מקור חיים, סימן ע"ר}}. ביי [[יזכור]] דערמאנט מען די נעמען פון די אמהות, און אין געוויסע נוסחאות פון [[מי שברך]] פאר א פרוי, ווי פאר מקשה לילד אדער א חולה, ווערן זיי אויך דערמאנט{{הערה\|1={{כתיב\|סדור מנהג אשכנז המזרחי לכל השנה\|990000445330205171-1\|Fol. 009r\|26731092}}, מערקט אין צווייטן מי שברך פעלט רחל, און שטייט חנה; זעט אויך אין די מאמרים [https://www.nli.org.il/he/articles/RAMBI990005827850705171/NLI געלינקט דא]}}.		עס איז איינגעפירט אין פיל ערטער אז א טאטע ווינטשט זיין טאכטער "ישימך אלקים כשרה, רבקה, רחל, ולאה" ווען ער בענטשט איר [[שבת\|פרייטאג צונאכטס]]{{הערה\|דער נוסח איז ערשט דערמאנט דורך [[רבי יאיר חיים בכרך]], מקור חיים, סימן ע"ר}}. ביי [[יזכור]] דערמאנט מען די נעמען פון די אמהות, און אין געוויסע נוסחאות פון [[מי שברך]] פאר א פרוי, ווי פאר מקשה לילד אדער א חולה, ווערן זיי אויך דערמאנט{{הערה\|1={{כתיב\|סדור מנהג אשכנז המזרחי לכל השנה\|990000445330205171\|Fol. 009r\|26731092}}, מערקט אין צווייטן מי שברך פעלט רחל, און שטייט חנה; זעט אויך אין די מאמרים [https://www.nli.org.il/he/articles/RAMBI990005827850705171/NLI געלינקט דא]}}.

	אין פילע [[תחינות]] ווערן דערמאנט די אמהות ווי למשל אין די "תחנה אמהות" פארפאסט דורך די געלערנטע [[שרה רבקה רחל לאה הורוויץ]] (ת"ק יארן), טאכטער פון רבי יוקל פון גלוגא, אויף אידיש און אראמיש){{הערה\|{{אייוועלט\|59495\|מרת שרה רבקה רחל לאה בת הרב גאון יעקב סג"ל - בעמח"ס תחנה אמהות}}}}.		אין פילע [[תחינות]] ווערן דערמאנט די אמהות ווי למשל אין די "תחנה אמהות" פארפאסט דורך די געלערנטע [[שרה רבקה רחל לאה הורוויץ]] (ת"ק יארן), טאכטער פון רבי יוקל פון גלוגא, אויף אידיש און אראמיש){{הערה\|{{אייוועלט\|59495\|מרת שרה רבקה רחל לאה בת הרב גאון יעקב סג"ל - בעמח"ס תחנה אמהות}}}}.

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 00:11, 24 פעברואר 2025
שורה 20:		שורה 20:
	דריי פון די פיר אמהות – שרה, רבקה און רחל – ווערן באצייכנט אין די תורה מיט זייער שיינקייט{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|יב\|יא}}; {{תנ"ך\|בראשית\|כד\|טז\|אן=ספר}}; {{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}}.}}. אויף לאה שטייט אז אירע אויגן זענען געווען "רכות"{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}}}}, וואס ווערט פארשידענארטיג אפגעטייטשט דורך די מפרשים{{הערה\|[[אונקלוס]], [[רב סעדיה גאון]], רבי יוסף קרא, רבינו מיוחס און [[רבי יעקב בן אשר\|פירוש הטור]] אויף {{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}} טייטשן עס אלס אויסדרוק פון שיינקייט. דער רשב"ם און דעת זקנים, דארט, לייגן צו אז אירע שיינע אויגן האבן באשיינט איר גאנצן געזיכט (ווי {{בבלי\|תענית\|כד\|א}}). [[רבי אברהם אבן עזרא]], [[רש"י]] און [[רד"ק]], דארט, טייטשן עס מיטן פארקערטן באדייט.}}.		דריי פון די פיר אמהות – שרה, רבקה און רחל – ווערן באצייכנט אין די תורה מיט זייער שיינקייט{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|יב\|יא}}; {{תנ"ך\|בראשית\|כד\|טז\|אן=ספר}}; {{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}}.}}. אויף לאה שטייט אז אירע אויגן זענען געווען "רכות"{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}}}}, וואס ווערט פארשידענארטיג אפגעטייטשט דורך די מפרשים{{הערה\|[[אונקלוס]], [[רב סעדיה גאון]], רבי יוסף קרא, רבינו מיוחס און [[רבי יעקב בן אשר\|פירוש הטור]] אויף {{תנ"ך\|בראשית\|כט\|יז\|אן=ספר}} טייטשן עס אלס אויסדרוק פון שיינקייט. דער רשב"ם און דעת זקנים, דארט, לייגן צו אז אירע שיינע אויגן האבן באשיינט איר גאנצן געזיכט (ווי {{בבלי\|תענית\|כד\|א}}). [[רבי אברהם אבן עזרא]], [[רש"י]] און [[רד"ק]], דארט, טייטשן עס מיטן פארקערטן באדייט.}}.

	דריי פון די פיר אמהות – שרה, רבקה און רחל – זענען געהאלפן געווארן מיט קינדער נאר נאך אסאך [[עקרה\|קינדערלאזע]] יארן. אין מדרש שטייט אז אויך לאה איז געווען אן עקרה פון איר נאטור, נאר א נס איז געשען און זי איז גלייך פארהיילט געווארן{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כט\|לא\|מפרש=מדרש שכל טוב}}; פסיקתא דרב כהנא פסקה כ' רני עקרה.}}. עס זענען פארהאן אסאך ערקלערונגען אין [[מדרש]] און אין ספרי מחשבה אויף די ערשיינונג פון קינדערלאזיגקייט ביי די אמהות{{הערה\|1=[https://ybm.org.il/Admin/uploaddata/LessonsFiles/Resource/7526.pdf למה נתעקרו האמהות?], אין וועבזייטל ישיבת ברכת משה;{{ש}}{{לינק\|אדרעס=https://daat.org.il/shut/למה-האמהות-היו-עקרות/\|קעפל=למה האמהות היו עקרות?\|זייטל=דעת - לימודי יהדות באור החסידות\|דאטום=דעצעמבער 28, 2015}};{{ש}}[https://tora.us.fm/tnk1/messages/ljon_jorj_eqr_0.html#_ftn1 עקרות ולידה בתנ"ך], אויף אתר הניווט בתנ"ך}}. פון די באקאנטע איז דער טעם אין מדרש, וויבאלד השי"ת גליסט צו הערן זייערע תפילות{{הערה\|1={{מדרש רבה\|בראשית\|מה\|ד}}: ולמה נתעקרו אמהות? רבי לוי בשם רבי שילא, רבי חלבו משם רבי יוחנן: שהקב"ה מתאוה לתפילתן ולשיחתן. יוֹנָתִי בְּחַגְוֵי הַסֶּלַע ({{תנ"ך\|שיר השירים\|ב\|יד}}), למה עיקרתי אתכם? בשביל הַרְאִינִי אֶת מַרְאַיִךְ הַשְׁמִיעִינִי אֶת קוֹלֵךְ". זעט דארט נאך טעמים; זעט אויך {{בבלי\|יבמות\|סד\|ב}}; {{תנא דבי אליהו\|רבא\|יח\|ז}}.}}, אדער כדי צו פארקירצן די צייט פון [[שיעבוד מצרים]]{{הערה\|רבה ~~דארט~~, און {{תנחומא\|ויצא\|ז}}}}. דאס וויכטיגקייט פון די אמהות און זייער ראלע אין דאס געבורט פון זייערע קינדער אין די תורה איז אין קאנטראסט צו די רעלאטיווע אפוועזנהייט פון די מוטער אין אנדערע אור־אלטע ליטעראטור פון מיטל-מזרח וועלכע רעדן זיך פון געבורטן, אריינגערעכנט יחוס ביימער{{הערה\|Finlay, Timothy D. ''The Birth Report Genre in the Hebrew Bible'', 41-42\|כיוון=שמאל}}.		דריי פון די פיר אמהות – שרה, רבקה און רחל – זענען געהאלפן געווארן מיט קינדער נאר נאך אסאך [[עקרה\|קינדערלאזע]] יארן. אין מדרש שטייט אז אויך לאה איז געווען אן עקרה פון איר נאטור, נאר א נס איז געשען און זי איז גלייך פארהיילט געווארן{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כט\|לא\|מפרש=מדרש שכל טוב}}; פסיקתא דרב כהנא פסקה כ' רני עקרה.}}. עס זענען פארהאן אסאך ערקלערונגען אין [[מדרש]] און אין ספרי מחשבה אויף די ערשיינונג פון קינדערלאזיגקייט ביי די אמהות{{הערה\|1=[https://ybm.org.il/Admin/uploaddata/LessonsFiles/Resource/7526.pdf למה נתעקרו האמהות?], אין וועבזייטל ישיבת ברכת משה;{{ש}}{{לינק\|אדרעס=https://daat.org.il/shut/למה-האמהות-היו-עקרות/\|קעפל=למה האמהות היו עקרות?\|זייטל=דעת - לימודי יהדות באור החסידות\|דאטום=דעצעמבער 28, 2015}};{{ש}}[https://tora.us.fm/tnk1/messages/ljon_jorj_eqr_0.html#_ftn1 עקרות ולידה בתנ"ך], אויף אתר הניווט בתנ"ך}}. פון די באקאנטע איז דער טעם אין מדרש, וויבאלד השי"ת גליסט צו הערן זייערע תפילות{{הערה\|1={{מדרש רבה\|בראשית\|מה\|ד}}: ולמה נתעקרו אמהות? רבי לוי בשם רבי שילא, רבי חלבו משם רבי יוחנן: שהקב"ה מתאוה לתפילתן ולשיחתן. יוֹנָתִי בְּחַגְוֵי הַסֶּלַע ({{תנ"ך\|שיר השירים\|ב\|יד}}), למה עיקרתי אתכם? בשביל הַרְאִינִי אֶת מַרְאַיִךְ הַשְׁמִיעִינִי אֶת קוֹלֵךְ". זעט דארט נאך טעמים; זעט אויך {{בבלי\|יבמות\|סד\|ב}}; {{תנא דבי אליהו\|רבא\|יח\|ז}}.}}, אדער כדי צו פארקירצן די צייט פון [[שיעבוד מצרים]]{{הערה\|{{רבה\|בראשית\|מה\|ד}}, און {{תנחומא\|ויצא\|ז}}}}. דאס וויכטיגקייט פון די אמהות און זייער ראלע אין דאס געבורט פון זייערע קינדער אין די תורה איז אין קאנטראסט צו די רעלאטיווע אפוועזנהייט פון די מוטער אין אנדערע אור־אלטע ליטעראטור פון מיטל-מזרח וועלכע רעדן זיך פון געבורטן, אריינגערעכנט יחוס ביימער{{הערה\|Finlay, Timothy D. ''The Birth Report Genre in the Hebrew Bible'', 41-42\|כיוון=שמאל}}.

	אלע אמהות זענען נפטר געווארן ביים לעבן פון זייערע מענער{{הערה\|תוספות השלם, פרשת חיי שרה. זעט דארט אז אזוי איז ביי נשים כשרות.}}. שרה, רבקה און לאה זענען באגראבן געווארן נעבן זייערע מענער אין [[מערת המכפלה]]{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|מט\|לא}}}}, אבער רחל איז באערדיגט געווארן אליין אין [[קבר רחל]] וואס איז אין [[בית לחם]]{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|לה\|יט\|כא}}}}. בלהה און זלפה זענען לויט טייל מקורות באערדיגט געווארן אין [[טבריה]] אין וואס ווערט גערופן [[קבר האמהות]]{{הערה\|אברהם מנחם מענדל מאהר, '''מבשרת ציון''', עמוד 40, בשם יש אומרים}}.		אלע אמהות זענען נפטר געווארן ביים לעבן פון זייערע מענער{{הערה\|תוספות השלם, פרשת חיי שרה. זעט דארט אז אזוי איז ביי נשים כשרות.}}. שרה, רבקה און לאה זענען באגראבן געווארן נעבן זייערע מענער אין [[מערת המכפלה]]{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|מט\|לא}}}}, אבער רחל איז באערדיגט געווארן אליין אין [[קבר רחל]] וואס איז אין [[בית לחם]]{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|לה\|יט\|כא}}}}. בלהה און זלפה זענען לויט טייל מקורות באערדיגט געווארן אין [[טבריה]] אין וואס ווערט גערופן [[קבר האמהות]]{{הערה\|אברהם מנחם מענדל מאהר, '''מבשרת ציון''', עמוד 40, בשם יש אומרים}}.

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 01:44, 28 יאנואר 2025
שורה 3:		שורה 3:
	[[טעקע:Tomb of Rachel, Jerusalem, Holy Land-LCCN2002725025.jpg\|קליין\|לינקס\|טעקסט=קבר רחל\|[[קבר רחל]], א בילד פון די תר"נ-תר"ס יארן.]]		[[טעקע:Tomb of Rachel, Jerusalem, Holy Land-LCCN2002725025.jpg\|קליין\|לינקס\|טעקסט=קבר רחל\|[[קבר רחל]], א בילד פון די תר"נ-תר"ס יארן.]]
	[[טעקע:Matriarch graves 1.jpg\|קליין\|לינקס\|טעקסט=קבר האמהות\|"קבר האמהות" אין [[טבריה]], וואו עס ליגן בלהה און זלפה לויט שפעטערע מקורות.]]		[[טעקע:Matriarch graves 1.jpg\|קליין\|לינקס\|טעקסט=קבר האמהות\|"קבר האמהות" אין [[טבריה]], וואו עס ליגן בלהה און זלפה לויט שפעטערע מקורות.]]
	די '''ארבע אמהות''' ("פיר מוטערס") זענען די פיר מאטריארכן פון דאס אידישן פאלק, די ווייבער פון די [[דריי אבות\|אבות]]: [[שרה]] די ווייב פון [[אברהם]], [[רבקה]] די ווייב פון [[יצחק]], און [[רחל]] און [[לאה]] די ווייבער פון [[יעקב]].		די '''ארבע אמהות''' ("פיר מוטערס") זענען די פיר מאטריארכן פון דאס אידישן פאלק, די ווייבער פון די [[דריי אבות\|אבות]]: [[שרה]] די ווייב פון [[אברהם]], [[רבקה]] די ווייב פון [[יצחק]], און [[רחל]] און [[לאה]] די ווייבער פון [[יעקב]]. די אמהות האבן געשפילט באדייטנדע ראלעס אין דער ספר בראשית געשיכטע, ספּעציעל צו פארזיכערן די המשך פון זייערע קינדער צו דער געטליכער צוזאג ערשט געגעבן צו אברהם. שרה שטעלט זיך אויף די פארטרייבונג פון הגר כדי צו אויסשליסן ישמעאל אלס קאנקורענט צו יצחק{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כא\|י}}}}. רבקה איניציאירט יעקב'ס אפּנארן יצחק, כדי צו פארזיכערן אז יעקב זאל באקומען די ברכות{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כז}}}}. עס איז איינגעפירט צו צולייגן דעם צונאמען "אמנו" ("אונזער מאמע") צו די נעמען פון די פיר אמהות. ספעציעל איז רחל אויך באקאנט אלס "די מאמע רחל".

	די אמהות האבן געשפילט באדייטנדע ראלעס אין דער ספר בראשית געשיכטע, ספּעציעל צו פארזיכערן די המשך פון זייערע קינדער צו דער געטליכער צוזאג ערשט געגעבן צו אברהם. שרה שטעלט זיך אויף די פארטרייבונג פון הגר כדי צו אויסשליסן ישמעאל אלס קאנקורענט צו יצחק{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כא\|י}}}}. רבקה איניציאירט יעקב'ס אפּנארן יצחק, כדי צו פארזיכערן אז יעקב זאל באקומען די ברכות{{הערה\|{{תנ"ך\|בראשית\|כז}}}}.

	עס איז איינגעפירט צו צולייגן דעם צונאמען "אמנו" ("אונזער מאמע") צו די נעמען פון די פיר אמהות. ספעציעל איז רחל אויך באקאנט אלס "די מאמע רחל". די נעמען פון די אמהות ווערן ספּעציעל דערמאנט אין דער [[מי שברך\|מי-שברך]] נאך דער געבורט פון א קינד און אין דער פאטער'ס ברכה פון א טאכטער ערב שבת.

	==מקור און צאל==		==מקור און צאל==