אידישער פויפסט - ווערסיע היסטאריע

תנא קמא אין 22:51, 12 פעברואר 2026

2026-02-12T22:51:02Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 22:51, 12 פעברואר 2026
שורה 13:		שורה 13:
	ווען די דעלעגאַציע בראש פון רבי שמעון זענען אָנגעקומען, האָט דער פּויפּסט אים פאַרבעטן צו אַ שפּיל שאַך. בעת דעם שפּיל, האָט דער פּויפּסט געמאַכט אַ ספּעציעלן מהלך (אַ "צוג") וואָס רבי שמעון האָט אליין אויסגעלערנט זיין זון אלחנן אין דער קינדהייט. דורך דעם מהלך, אָדער דורך געוויסע סימנים אויפן לייב, האָט דער פאָטער דערקענט זיין פאַרלוירענעם זון. דער פּויפּסט האָט זיך דאַן פאַרריסן פאַר זיין פאָטער, בטל געמאַכט די גזירה, און אָנגעהויבן זיין וועג צוריק צו אידישקייט.		ווען די דעלעגאַציע בראש פון רבי שמעון זענען אָנגעקומען, האָט דער פּויפּסט אים פאַרבעטן צו אַ שפּיל שאַך. בעת דעם שפּיל, האָט דער פּויפּסט געמאַכט אַ ספּעציעלן מהלך (אַ "צוג") וואָס רבי שמעון האָט אליין אויסגעלערנט זיין זון אלחנן אין דער קינדהייט. דורך דעם מהלך, אָדער דורך געוויסע סימנים אויפן לייב, האָט דער פאָטער דערקענט זיין פאַרלוירענעם זון. דער פּויפּסט האָט זיך דאַן פאַרריסן פאַר זיין פאָטער, בטל געמאַכט די גזירה, און אָנגעהויבן זיין וועג צוריק צו אידישקייט.

	עס זענען פאַראַן פאַרשידענע נוסחאות וועגן דעם גורל פונעם אידישן פּויפּסט נאָך דער באַגעגעניש:		עס זענען פאַראַן פאַרשידענע נוסחאות וועגן דעם גורל פונעם אידישן פּויפּסט נאָך דער באַגעגעניש.
	* קידוש ~~השם: לויט איין נוסח~~, ~~האָט~~ דער פּויפּסט ~~געדרשנט ברבים קעגן דער קריסטליכער גלויבן און זיך דאַן אַראָפּגעוואָרפן~~ פון אַ ~~הויכן~~ טורעם ~~אָדער זיך פאַרברענט אויף קידוש השם~~.		אין די אַלטע לשון-קודש'דיגע כתבי-יד ענדיגט זיך עס מיט קידוש ה', וואו דער פּויפּסט שפּרינגט אַראָפּ פון אַ טורעם נאָך דעם ווי ער פּראָקלאַמירט זיין אידישע אמונה פאַר אַלע קאַרדינאַלן.
	* תּשובה אין געהיים: אַ צווייטער נוסח דערציילט אַז ער איז אַנטלאָפן פון רוים אין דער שטיל, צוריק קיין מאַינץ, וואו ער האָט געלעבט זיינע יאָרן ווי אַ פרומער איד און אַ בעל־תשובה.		אַ צווייטער נוסח דערציילט אַז ער איז אַנטלאָפן פון רוים אין דער שטיל, צוריק קיין מאַינץ, וואו ער האָט געלעבט זיינע יאָרן ווי אַ פרומער איד און אַ בעל־תשובה.

	==אַנדערע נוסחאות==		==אַנדערע נוסחאות==
שורה 25:		שורה 25:

	==היסטאָרישער הינטערגרונט==		==היסטאָרישער הינטערגרונט==
	די לעגענדע פון דעם אידישן פּאפּסט האט זיך מסתמא אנגעהויבן אין דעם פערצנטן יארהונדערט. חוקרים מיינען אַז די לעגענדע האָט אַ היסטאָרישן יסוד וואָס איז פאַרבונדן מיט פּויפּסט (אָדער אַנטי־פּויפּסט) אַנאַקלעטוס דער צווייטער (געהערשט 1130–1138), וועלכער האט אריגינעל געהייסן פּיעטראָ פּיערלעאָני. פון דער משפּחה [[פיערלעאני\|פּיערלעאָני]] אריגינעל פּיעטראָ פּיערלעאָני אין רוים, אַן אפּשטאמיגער פון די רייכע פּיערלעאָני משפּחה. ער איז געווען דער אור־אייניקל פון אַ רייכן רוימישן איד מיט דעם נאָמען ברוך, וואָס האָט זיך געטויפט. ~~בעת~~ אנאקלעטוס'ס ~~פּויפּסט־תּקופה~~, האָבן זיינע קעגנער, בראש פון בערנאַרד פון קלערוואָ, אים אָפט אָפּגעלאַכט צוליב זיין אידישן אָפּשטאַם און גערופן "דער יידישער פּויפּסט" ~~כּדי~~ אים פּאָליטיש צו שאַדן{{הערה\|די השערה איז אויפגעברענגט געווארן דורך געלערנטע ווי אהרן יעלינעק אין זײן בית המדרש (פראַנקפורט, 1873) און ~~מאָריץ~~ גידעמאַן אין זײן ספר התורה והחיים (Geschichte des Erziehungswesens und der Cultur der abendlandischen Juden, wahrend des Mittelalters und der neueren Zeit, וויען, 1880–1888).}}.		די לעגענדע פון דעם אידישן פּאפּסט האט זיך מסתמא אנגעהויבן אין דעם פערצנטן יארהונדערט. חוקרים מיינען אַז די לעגענדע האָט אַ היסטאָרישן יסוד וואָס איז פאַרבונדן מיט פּויפּסט (אָדער אַנטי־פּויפּסט) אַנאַקלעטוס דער צווייטער (געהערשט 1130–1138), וועלכער האט אריגינעל געהייסן פּיעטראָ פּיערלעאָני. פון דער משפּחה [[פיערלעאני\|פּיערלעאָני]] אריגינעל פּיעטראָ פּיערלעאָני אין רוים, אַן אפּשטאמיגער פון די רייכע פּיערלעאָני משפּחה. ער איז געווען דער אור־אייניקל פון אַ רייכן רוימישן איד מיט דעם נאָמען ברוך, וואָס האָט זיך געטויפט. בשעת אנאקלעטוס'ס פּויפּסט־תקופה, האָבן זיינע קעגנער, בראש פון בערנאַרד פון קלערוואָ, אים אָפט אָפּגעלאַכט צוליב זיין אידישן אָפּשטאַם און גערופן "דער יידישער פּויפּסט" כדי אים פּאָליטיש צו שאַדן{{הערה\|די השערה איז אויפגעברענגט געווארן דורך געלערנטע ווי אהרן יעלינעק אין זײן "בית המדרש" (פראַנקפורט, 1873) און משה גידעמאַן אין זײן ספר התורה והחיים (Geschichte des Erziehungswesens und der Cultur der abendlandischen Juden, wahrend des Mittelalters und der neueren Zeit, וויען, 1880–1888).}}.

	אויך אַנדערע פּויפּסטן, ווי [[אלעקסאנדער דער דריטער]] (1159–1181), וועלכער איז געווען גינסטיג צו אידן, אָדער גרעגאריוס דער זעקסטער, ווערן דערמאנט אלס מעגליכע מקורות פאַר דער לעגענדע.		אויך אַנדערע פּויפּסטן, ווי [[אלעקסאנדער דער דריטער]] (1159–1181), וועלכער איז געווען גינסטיג צו אידן, אָדער גרעגאריוס דער זעקסטער אדער זיבעטער, ווערן דערמאנט אלס מעגליכע מקורות פאַר דער לעגענדע{{לינק\|אדרעס=https://www.clevelandjewishnews.com/archives/documenting-arguably-four-jewish-popes/article_ed15a0f7-9b4d-5323-ae3d-ccf428e78f7a.html\|שרייבער=HERB GEDULD\|קעפל=Documenting, arguably, four Jewish popes\|זייטל=clevelandjewishnews.com\|דאטום=May 26, 2005}}.

	נאָך אַ היסטאָרישע פּערזענליכקייט וואָס ווערט פאַרבונדן מיט דער מעשה איז רבי יעקב בן יקותיאל, וואָס איז געפאָרן קיין רוים אין יאָר ד'תשס"ז (1007) כדי מבטל צו זיין גזירות קעגן די אידן{{הערה\|{{צ-ספר\|מחבר=שלום בארון\|נאמען=A social and religious history of the Jews\|מקום הוצאה=ניו יארק\|מו"ל=אוניברסיטת קולומביה\|שנת הוצאה=1952\|שפראך=EN}}. זעט דער געשיכטע אין "מעשה נורא מצרפת (תשס"ז = 1007)", אין {{היברובוקס\|א. מ. האבערמאן\|גזירות אשכנז וצרפת\|36648\|page=28\|מקום הוצאה=ירושלים\|שנת הוצאה=תש"ו\|עמ=יט–כא}}; {{צ-מאמר\|יצחק בער\|המגמה הדתית-חברתית של ספר חסידים\|ציון\|ג, א\|עמ=4 ובהערה 7\|שנת הוצאה=תרצ"ח\|JSTOR=23543804}}}}.		נאָך אַ היסטאָרישע פּערזענליכקייט וואָס ווערט פאַרבונדן מיט דער מעשה איז רבי יעקב בן יקותיאל, וואָס איז געפאָרן קיין רוים אין יאָר ד'תשס"ז (1007) כדי מבטל צו זיין גזירות קעגן די אידן{{הערה\|{{צ-ספר\|מחבר=שלום בארון\|נאמען=A social and religious history of the Jews\|מקום הוצאה=ניו יארק\|מו"ל=אוניברסיטת קולומביה\|שנת הוצאה=1952\|שפראך=EN}}. זעט דער געשיכטע אין "מעשה נורא מצרפת (תשס"ז = 1007)", אין {{היברובוקס\|א. מ. האבערמאן\|גזירות אשכנז וצרפת\|36648\|page=28\|מקום הוצאה=ירושלים\|שנת הוצאה=תש"ו\|עמ=יט–כא}}; {{צ-מאמר\|יצחק בער\|המגמה הדתית-חברתית של ספר חסידים\|ציון\|ג, א\|עמ=4 ובהערה 7\|שנת הוצאה=תרצ"ח\|JSTOR=23543804}}}}.
שורה 38:		שורה 38:
	==אין דער מאָדערנער ליטעראַטור==		==אין דער מאָדערנער ליטעראַטור==
	די לעגענדע האָט אינספּירירט פילע שרייבער אין דער מאָדערנער צייט:		די לעגענדע האָט אינספּירירט פילע שרייבער אין דער מאָדערנער צייט:
	* ר' [[מאיר לעהמאן]] (1867) האָט געשריבן אַ באַקאַנטע נאָוועלע "רבי אלחנן" אויף דייטש, וואָס איז שפּעטער איבערגעזעצט געוואָרן אויף פיל שפּראַכן{{הערה\|1=Rabbi Elh³anan, ~~Der Israelit, 1867–69~~ https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/cm/periodical/titleinfo/2446951}}.		* ר' [[מאיר לעהמאן]] (1867) האָט געשריבן אַ באַקאַנטע נאָוועלע "רבי אלחנן" אויף דייטש, וואָס איז שפּעטער איבערגעזעצט געוואָרן אויף פיל שפּראַכן{{הערה\|1="Rabbi Elh³anan", ''[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/cm/periodical/titleinfo/2446951 Der Israelit]'', 1867–69 }}.
	*[[אייזיק מאיר דיק]] (1874): אין זיין בוך "ר' שמעון בארבון, דער רבינער פון מיינץ, אדער, דער דרייפאכער טרוים (חלום)", ברענגט ער א רעפארמיסטישע און משכילישע ווערסיע וואס לייגט דעם דגש אויף חכמה און לאגיק.		*[[אייזיק מאיר דיק]] (1874): אין זיין בוך "ר' שמעון בארבון, דער רבינער פון מיינץ, אדער, דער דרייפאכער טרוים (חלום)", ברענגט ער א רעפארמיסטישע און משכילישע ווערסיע וואס לייגט דעם דגש אויף חכמה און לאגיק{{הערה\|דיסקוטירט אין שערמאן 2003: 83–105. איבערגעזעצט אין ענגליש דארט 167–194}}.
	* [[יצחק באשעוויס זינגער\|יצחק באַשעוויס זינגער]] (1943) האָט געשריבן די דערציילונג "זיידלוס דער ערשטער", וואָס פאַרוואַנדלט די טעמע אין אַ דעמאָנישער פאַרפירונג פון אַ אידישן למדן{{הערה\|1=https://archive.yiddish.nu/items/show/529}}.		* [[יצחק באשעוויס זינגער\|יצחק באַשעוויס זינגער]] (1943) האָט געשריבן די דערציילונג "זיידלוס דער ערשטער", אַ ביטערע און צינישע ווערסיע וואָס פאַרוואַנדלט די טעמע אין אַ דעמאָנישער פאַרפירונג פון אַ אידישן למדן. ער ווערט נישט קיין פּויפּסט, נאָר ענדיגט זיין לעבן ווי אַ בלינדער בעטלער אויף די טרעפּ פון אַ קאַטעדראַל{{הערה\|יצחק באַשעװיס זינגער, "[https://archive.yiddish.nu/items/show/529 זײדלוס דער ערשטער]"}}.
	* יחיאל ישעיה טרונק (1958) האָט אָנגעשריבן "דער יידישער פּויפּסט" נאָך דעם חורבן, באַטאָנענדיג די "וואונדערליכע עקשנות" פון אידישן עקזיסטענץ{{הערה\|1=~~קוואלן און ביימער : היסטארישע נאוועלן און עסייס (~~טרונק, ~~יחיאל ישעיה) 1958~~ https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200789/trunk-yehiel-yeshaia-kvaln-un-beymer-historishe-noveln-un-eseys?book-page=131&book-mode=1up}}.		* [[יודל מארק]] (1947): א ווערסיע געשריבן פאר קינדער אין ניו יארק.
			* יחיאל ישעיה טרונק (1958) האָט אָנגעשריבן "דער יידישער פּויפּסט" נאָך דעם חורבן, באַטאָנענדיג די "וואונדערליכע עקשנות" פון אידישן עקזיסטענץ{{הערה\|1= יחיאל ישעיה טרונק, [https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200789/trunk-yehiel-yeshaia-kvaln-un-beymer-historishe-noveln-un-eseys?book-page=131&book-mode=1up קוואלן און ביימער: היסטארישע נאוועלן און עסייס], 1958}}.
			* אפרים קאַגאַנאָווסקי, וואַרשע, 1958.

			==ענליכע פיגורן אין דער געשיכטע==
			אין דעם 19טן יאָרהונדערט האָט די טראַגישע פּאַסירונג פון [[עדגארדא מארטארא\|עדגאַרדאָ מאָרטאַראַ]], אַ יידיש יינגל וואָס איז געכאַפּט געוואָרן פון דעם וואַטיקאַן אין 1858 נאָך אַ געהיימער טויפונג, אויפגעוועקט דאָס אינטערעס אין דער לעגענדע. אויך דער קאַרדינאַל פון פּאַריז, זשאן-מאַרי לוסטיגער, וואָס איז געבוירן ווי אַ איד און האָט זיך געשמדט בשעתן חורבן, איז אפט דערמאנט געווארן אין דעם קאנטעקסט פון א "אידישן פּויפּסט".

	==ביבליאגראפיע==		==ביבליאגראפיע==
	*יוסף במברגר, '''האפיפיור היהודי: לתולדותיה של אגדה מימי הביניים באשכנז''', רמת-גן: אוניברסיטת בר-אילן, תשס"ט.		*יוסף במברגר, '''האפיפיור היהודי: לתולדותיה של אגדה מימי הביניים באשכנז''', רמת-גן: אוניברסיטת בר-אילן, תשס"ט.
	*אריה גראבויס, "משנאת-ישראל 'תיאולוגית' לשנאת-ישראל 'גזעית' פולמוס האפיפיור ה'יהודי' במאה הי"ב", '''ציון''' מז:א (תשמ"ב): 1–17		*אריה גראבויס, "משנאת-ישראל 'תיאולוגית' לשנאת-ישראל 'גזעית' פולמוס האפיפיור ה'יהודי' במאה הי"ב", '''ציון''' מז:א (תשמ"ב): 1–17
	* אבידֹב ליפסקר, "[https://library.osu.edu/projects/hebrew-lexicon/99995-files/99995091/99995091-03/99995091-03-04.pdf האספקלריא שלא האירה לר׳ שמעון הגדול ממגנצא – לפשרה של מוטיפמה אקספוזיציונית בסיפור אלחנן האפיפיור שבמעשה בוך (באזל, 1602)]" <כולל פקסימיליה מתוך מעשה בוך ~~ותרגום~~ לעברית מאת אריאלה קרסני>, '''חוליות''' 3 (1995): עמ׳ 33–57.		* אבידֹב ליפסקר, "[https://library.osu.edu/projects/hebrew-lexicon/99995-files/99995091/99995091-03/99995091-03-04.pdf האספקלריא שלא האירה לר׳ שמעון הגדול ממגנצא – לפשרה של מוטיפמה אקספוזיציונית בסיפור אלחנן האפיפיור שבמעשה בוך (באזל, 1602)]" <כולל פקסימיליה מתוך מעשה בוך ו[https://library.osu.edu/projects/hebrew-lexicon/99995-files/99995091/99995091-03/99995091-03-05.pdf תרגום לעברית מאת אריאלה קרסני]>, '''חוליות''' 3 (1995): עמ׳ 33–57.
	*Prinz, Joachim. ''Popes from the Ghetto: A View of Medieval Christendom''. New York: Horizon, 1968.		*Prinz, Joachim. ''Popes from the Ghetto: A View of Medieval Christendom''. New York: Horizon, 1968.
			*David Levine Lerner. "[https://archive.yiddish.nu/items/show/645 The Enduring Legend of the Jewish Pope]". ''Judaism'', 1991, Vol.40 (158), p.148-170
	Sherman, Joseph. ''[https://dokumen.pub/the-jewish-pope-myth-diaspora-and-yiddish-literature-myth-diaspora-and-yiddish-literature-1900755777-9781900755771.html The Jewish Pope: Myth, Diaspora, and Yiddish Literature]''. Oxford, UK: Legenda, 2003.		Sherman, Joseph. ''[https://dokumen.pub/the-jewish-pope-myth-diaspora-and-yiddish-literature-myth-diaspora-and-yiddish-literature-1900755777-9781900755771.html The Jewish Pope: Myth, Diaspora, and Yiddish Literature]''. Oxford, UK: Legenda, 2003.

שורה 54:		שורה 60:

	[[קאַטעגאָריע:פאלקלאר\|פויפסט]]		[[קאַטעגאָריע:פאלקלאר\|פויפסט]]
			[[קאַטעגאָריע:קריסטנטום]]
	[[he:האפיפיור היהודי]]		[[he:האפיפיור היהודי]]

תנא קמא: תנא קמא האט אריבערגעפירט בלאט רוי:אידישער פויפסט צו אידישער פויפסט אן לאזן א ווייטערפירונג

2026-02-12T21:47:10Z

תנא קמא האט אריבערגעפירט בלאט רוי:אידישער פויפסט צו אידישער פויפסט אן לאזן א ווייטערפירונג

→ עלטערע ווערסיע

רעוויזיע פון 21:47, 12 פעברואר 2026

תנא קמא אין 04:15, 6 פעברואר 2026

2026-02-06T04:15:43Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 04:15, 6 פעברואר 2026
שורה 25:		שורה 25:

	==היסטאָרישער הינטערגרונט==		==היסטאָרישער הינטערגרונט==
	די לעגענדע פון דעם אידישן פּאפּסט האט זיך מסתמא אנגעהויבן אין דעם פערצנטן יארהונדערט. חוקרים מיינען אַז די לעגענדע האָט אַ היסטאָרישן ~~קערן~~ פון דער משפּחה [[פיערלעאני\|פּיערלעאָני]] אין רוים, אַ רייכע ~~אידישע~~ משפּחה וואָס ~~האט~~ זיך געטויפט. ~~איינער פון די אייניקלעך~~, ~~פּיעטראָ פּיערלעאָני~~, איז טאַקע ערוויילט געוואָרן אַלס פּויפּסט (אָדער אַנטי־פּויפּסט) מיט דעם נאָמען אַנאַקלעטוס דער צווייטער (1130–1138), ~~און זיינע שונאים האָבן~~ אים אָפט אָפּגעלאַכט צוליב זיין אידישן אָפּשטאַם{{הערה\|די השערה איז אויפגעברענגט געווארן דורך געלערנטע ווי אהרן יעלינעק אין זײן בית המדרש (פראַנקפורט, 1873) און מאָריץ גידעמאַן אין זײן ספר התורה והחיים (Geschichte des Erziehungswesens und der Cultur der abendlandischen Juden, wahrend des Mittelalters und der neueren Zeit, וויען, 1880–1888).}}. אויך אַנדערע פּויפּסטן, ווי [[אלעקסאנדער דער דריטער]] (1159–1181), וועלכער איז געווען גינסטיג צו אידן, אָדער גרעגאריוס דער זעקסטער, ווערן דערמאנט אלס מעגליכע מקורות פאַר דער לעגענדע.		די לעגענדע פון דעם אידישן פּאפּסט האט זיך מסתמא אנגעהויבן אין דעם פערצנטן יארהונדערט. חוקרים מיינען אַז די לעגענדע האָט אַ היסטאָרישן יסוד וואָס איז פאַרבונדן מיט פּויפּסט (אָדער אַנטי־פּויפּסט) אַנאַקלעטוס דער צווייטער (געהערשט 1130–1138), וועלכער האט אריגינעל געהייסן פּיעטראָ פּיערלעאָני. פון דער משפּחה [[פיערלעאני\|פּיערלעאָני]] אריגינעל פּיעטראָ פּיערלעאָני אין רוים, אַן אפּשטאמיגער פון די רייכע פּיערלעאָני משפּחה. ער איז געווען דער אור־אייניקל פון אַ רייכן רוימישן איד מיט דעם נאָמען ברוך, וואָס האָט זיך געטויפט. בעת אנאקלעטוס'ס פּויפּסט־תּקופה, האָבן זיינע קעגנער, בראש פון בערנאַרד פון קלערוואָ, אים אָפט אָפּגעלאַכט צוליב זיין אידישן אָפּשטאַם און גערופן "דער יידישער פּויפּסט" כּדי אים פּאָליטיש צו שאַדן{{הערה\|די השערה איז אויפגעברענגט געווארן דורך געלערנטע ווי אהרן יעלינעק אין זײן בית המדרש (פראַנקפורט, 1873) און מאָריץ גידעמאַן אין זײן ספר התורה והחיים (Geschichte des Erziehungswesens und der Cultur der abendlandischen Juden, wahrend des Mittelalters und der neueren Zeit, וויען, 1880–1888).}}.

			אויך אַנדערע פּויפּסטן, ווי [[אלעקסאנדער דער דריטער]] (1159–1181), וועלכער איז געווען גינסטיג צו אידן, אָדער גרעגאריוס דער זעקסטער, ווערן דערמאנט אלס מעגליכע מקורות פאַר דער לעגענדע.

	נאָך אַ היסטאָרישע פּערזענליכקייט וואָס ווערט פאַרבונדן מיט דער מעשה איז רבי יעקב בן יקותיאל, וואָס איז געפאָרן קיין רוים אין יאָר ד'תשס"ז (1007) כדי מבטל צו זיין גזירות קעגן די אידן{{הערה\|{{צ-ספר\|מחבר=שלום בארון\|נאמען=A social and religious history of the Jews\|מקום הוצאה=ניו יארק\|מו"ל=אוניברסיטת קולומביה\|שנת הוצאה=1952\|שפראך=EN}}. זעט דער געשיכטע אין "מעשה נורא מצרפת (תשס"ז = 1007)", אין {{היברובוקס\|א. מ. האבערמאן\|גזירות אשכנז וצרפת\|36648\|page=28\|מקום הוצאה=ירושלים\|שנת הוצאה=תש"ו\|עמ=יט–כא}}; {{צ-מאמר\|יצחק בער\|המגמה הדתית-חברתית של ספר חסידים\|ציון\|ג, א\|עמ=4 ובהערה 7\|שנת הוצאה=תרצ"ח\|JSTOR=23543804}}}}.		נאָך אַ היסטאָרישע פּערזענליכקייט וואָס ווערט פאַרבונדן מיט דער מעשה איז רבי יעקב בן יקותיאל, וואָס איז געפאָרן קיין רוים אין יאָר ד'תשס"ז (1007) כדי מבטל צו זיין גזירות קעגן די אידן{{הערה\|{{צ-ספר\|מחבר=שלום בארון\|נאמען=A social and religious history of the Jews\|מקום הוצאה=ניו יארק\|מו"ל=אוניברסיטת קולומביה\|שנת הוצאה=1952\|שפראך=EN}}. זעט דער געשיכטע אין "מעשה נורא מצרפת (תשס"ז = 1007)", אין {{היברובוקס\|א. מ. האבערמאן\|גזירות אשכנז וצרפת\|36648\|page=28\|מקום הוצאה=ירושלים\|שנת הוצאה=תש"ו\|עמ=יט–כא}}; {{צ-מאמר\|יצחק בער\|המגמה הדתית-חברתית של ספר חסידים\|ציון\|ג, א\|עמ=4 ובהערה 7\|שנת הוצאה=תרצ"ח\|JSTOR=23543804}}}}.

תנא קמא אין 03:43, 6 פעברואר 2026

2026-02-06T03:43:09Z

זעט די חילוקים

תנא קמא אין 04:01, 5 פעברואר 2026

2026-02-05T04:01:39Z

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 04:01, 5 פעברואר 2026
שורה 1:		שורה 1:
	{{דרעפט}}		{{דרעפט}}
	די לעגענדע וועגן א '''אידישן פּויפּסט''' איז אַן אלטע אידישע פאלקס־מעשה וואס דערציילט וועגן א אידישן קינד וואס איז אוועקגענומען געווארן פון זיין היים, אויפגעוואקסן צווישן קריסטן, געווארן א [[פויפסט\|פּויפּסט]] און ענדליך זיך אומגעקערט צו אידישקייט. עס זענען פארהאן פילע ווערסיעס פון דער לעגענדע, און עס עקזיסטירן עטליכע השערות וועגן איר מקור. די מערסט בארימטע ווערסיע דערציילט וועגן א קינד מיטן נאמען '''אלחנן''' (אדער אין עטליכע ווערסיעס, ווען ער איז געווארן א פּויפּסט, '''אַנדרעאַס''') וועמענס פאטער איז געווען [[רבי שמעון הגדול]] פון [[מיינץ\|מאינץ]] (אדער אין אנדערע ווערסיעס, [[רשב"א\|רבי שלמה בן אדרת]] פון [[בארצעלאנע\|באַרצעלאָנע]]). די לעגענדע האט געהאט א שטארקן איינפלוס אין דער אידישער פאָלקלאָר און ליטעראטור פאר פילע יארהונדערטער.		די לעגענדע וועגן א '''אידישן פּויפּסט''' (אויך באַקאַנט אלס '''אלחנן''') איז אַן אלטע אידישע פאלקס־מעשה וואס דערציילט וועגן א אידישן קינד וואס איז אוועקגענומען געווארן פון זיין היים, אויפגעוואקסן צווישן קריסטן, געווארן א [[פויפסט\|פּויפּסט]] און ענדליך זיך אומגעקערט צו אידישקייט. עס זענען פארהאן פילע ווערסיעס פון דער לעגענדע, און עס עקזיסטירן עטליכע השערות וועגן איר מקור. די מערסט בארימטע ווערסיע דערציילט וועגן א קינד מיטן נאמען '''אלחנן''' (אדער אין עטליכע ווערסיעס, ווען ער איז געווארן א פּויפּסט, '''אַנדרעאַס''') וועמענס פאטער איז געווען [[רבי שמעון הגדול]] פון [[מיינץ\|מאינץ]] (אדער אין אנדערע ווערסיעס, [[רשב"א\|רבי שלמה בן אדרת]] פון [[בארצעלאנע\|באַרצעלאָנע]]). די לעגענדע האט געהאט א שטארקן איינפלוס אין דער אידישער פאָלקלאָר און ליטעראטור פאר פילע יארהונדערטער.

	==די געשיכטע==		==די געשיכטע==
	די מערסט פאַרשפּרייטע ווערסיע פון דער לעגענדע בינדט זיך מיט דער געשטאַלט פון רבי שמעון בן רבי יצחק ([[רבי שמעון הגדול]]), אַ באַרימטער רב און פּייטן פון מאַינץ וואָס האָט געלעבט אינעם 11טן יאָרהונדערט. לויט דעם נוסח, האָט רבי שמעון געהאַט אַ זון מיט דעם נאָמען אלחנן.		די מערסט פאַרשפּרייטע ווערסיע פון דער לעגענדע בינדט זיך מיט דער געשטאַלט פון רבי שמעון בן רבי יצחק ([[רבי שמעון הגדול]]), אַ באַרימטער רב און פּייטן פון מאַינץ וואָס האָט געלעבט אינעם 11טן יאָרהונדערט. לויט דעם נוסח, האָט רבי שמעון געהאַט אַ זון מיט דעם נאָמען אלחנן.
	בשעת דאָס קינד איז נאָך געווען קליין, איז ער איין שבת פאַרכאַפּט געוואָרן פון זיין היים דורך אַ קריסטליכע דינסט אָדער אַ "שבת־גויטע" בשעת די עלטערן זענען געווען אין שול. זי האָט אים איבערגעגעבן צו גלחים, וועלכע האָבן אים געטויפט און ערצויגן אין אַ מאָנאַסטיר. צוליב זיין אויסערגעווענליכער חכמה און כשרונות, איז ער שנעל געשטיגן אין די ראַנגען פון דער קירכע~~, ביז~~ ער איז אויסגעקליבן געוואָרן אלס דער פּויפּסט אין רוים.		בשעת דאָס קינד איז נאָך געווען קליין, איז ער איין שבת פאַרכאַפּט געוואָרן פון זיין היים דורך אַ קריסטליכע דינסט אָדער אַ "שבת־גויטע" בשעת די עלטערן זענען געווען אין שול. זי האָט אים איבערגעגעבן צו גלחים, וועלכע האָבן אים געטויפט און ערצויגן אין אַ מאָנאַסטיר. צוליב זיין אויסערגעווענליכער חכמה און כשרונות, וואָס ער האָט גע'ירש'נט פון זיין פאָטער, איז ער שנעל געשטיגן העכער און העכער אין די ראַנגען פון דער קירכע. ער איז געוואָרן אַ קאַרדינאַל און צום סוף איז ער אויסגעקליבן געוואָרן אלס דער פּויפּסט אין רוים.

	נאָך יאָרן פון לעבן ווי אַ קריסט, האָט דער פּויפּסט אָנגעהויבן חקר'ן וועגן זיין אמתן אפשטאם. כדי צו געפינען זיין פאָטער, האָט ער אויסגעטראַכט אַ פּלאַן און אַרויסגעגעבן אַ שווערע גזירה קעגן די אידן פון מאַינץ. ער איז געווען זיכער אַז די קהילה וועט שיקן רבי שמעון הגדול ווי אַ שליח קיין רוים ~~זיך~~ צו ~~משתּדל~~ זיין בטל צו מאַכן די גזירה.		נאָך יאָרן פון לעבן ווי אַ קריסט, האָט דער פּויפּסט אָנגעהויבן חקר'ן וועגן זיין אמתן אפשטאם. לויט טייל ווערסיעס, האָט ער גוט געוואוסט וועגן זיין אידישן אָפּשטאַם, אָבער האָט עס באַהאַלטן{{הערה\|מעשה-בוך, 1602}}.
			כדי צו געפינען זיין פאָטער, האָט ער אויסגעטראַכט אַ פּלאַן און אַרויסגעגעבן אַ שווערע גזירה קעגן די אידן פון מאַינץ. ער איז געווען זיכער אַז די קהילה וועט שיקן רבי שמעון הגדול ווי אַ שליח קיין רוים צו משתדל זיין בטל צו מאַכן די גזירה.

	ווען די ~~שליחים~~ זענען אָנגעקומען, האָט דער פּויפּסט פאַרבעטן ~~רבי שמעון~~ צו אַ שפּיל שאַך. בעת דעם שפּיל, האָט דער פּויפּסט געמאַכט אַ ספּעציעלן מהלך (אַ "צוג") וואָס רבי שמעון האָט אליין אויסגעלערנט זיין זון אלחנן אין דער קינדהייט. דורך דעם מהלך, אָדער דורך געוויסע סימנים אויפן לייב, האָט דער פאָטער דערקענט זיין פאַרלוירענעם זון. דער פּויפּסט האָט זיך דאַן פאַרריסן פאַר זיין פאָטער, בטל געמאַכט די גזירה, און אָנגעהויבן זיין וועג צוריק צו אידישקייט.		ווען די דעלעגאַציע בראש פון רבי שמעון זענען אָנגעקומען, האָט דער פּויפּסט אים פאַרבעטן צו אַ שפּיל שאַך. בעת דעם שפּיל, האָט דער פּויפּסט געמאַכט אַ ספּעציעלן מהלך (אַ "צוג") וואָס רבי שמעון האָט אליין אויסגעלערנט זיין זון אלחנן אין דער קינדהייט. דורך דעם מהלך, אָדער דורך געוויסע סימנים אויפן לייב, האָט דער פאָטער דערקענט זיין פאַרלוירענעם זון. דער פּויפּסט האָט זיך דאַן פאַרריסן פאַר זיין פאָטער, בטל געמאַכט די גזירה, און אָנגעהויבן זיין וועג צוריק צו אידישקייט.

	עס זענען פאַראַן פאַרשידענע נוסחאות וועגן דעם גורל פונעם אידישן פּויפּסט נאָך דער באַגעגעניש:		עס זענען פאַראַן פאַרשידענע נוסחאות וועגן דעם גורל פונעם אידישן פּויפּסט נאָך דער באַגעגעניש:
שורה 21:		שורה 22:
	דער ספרדישער נוסח פון דער לעגענדע פאקוסירט זיך אויף רבי שלמה בן אדרת פון בארצעלאנע ווי דער פאטער פון דעם פארכאפטן קינד. דער קינד ווערט געגנבעט דורך א גלח און ערצויגן אין א מאָנאַסטיר, און שפּעטער ווערט ער דערהויבן צו דער פּאפּסטליכער שטול. ווען רשב"א פירט א דעלעגאציע צום פּאפּסטלעכן הויף, דערמאנט אים א געבורטסמאל אויפן פּנים פון פּאפּסט זיין פארלוירן זון, און נאך דער דערקענונג באשליסט דער פּאפּסט צו פארלאזן קריסטנטום און שטארבט דורך זיך אליין פארברענען נאך א רעדע קעגן קריסטנטום{{הערה\|[https://web.nli.org.il/sites/NLIS/he/ManuScript/Pages/Item.aspx?ItemID=PNX_MANUSCRIPTS990000998450205171 סיפור מעשה האפיפיור ששרף עצמו], אויף מינ"ב; געברענגט אין {{אוצר החכמה\|2=ספרי הרשב"א\|3=106068\|page=179\|באנד=א (פרוזדור לטרקלין – מבוא)\|שנת הוצאה=תשמ"ז\|מו"ל=הוצאת אורייתא\|עמ=קלז}}}}{{הערה\|שם=JE\|{{אנצ יהודית\|1502-andreas\|Andreas\|H. G. Enelow}}\|כיוון=שמאל}}.		דער ספרדישער נוסח פון דער לעגענדע פאקוסירט זיך אויף רבי שלמה בן אדרת פון בארצעלאנע ווי דער פאטער פון דעם פארכאפטן קינד. דער קינד ווערט געגנבעט דורך א גלח און ערצויגן אין א מאָנאַסטיר, און שפּעטער ווערט ער דערהויבן צו דער פּאפּסטליכער שטול. ווען רשב"א פירט א דעלעגאציע צום פּאפּסטלעכן הויף, דערמאנט אים א געבורטסמאל אויפן פּנים פון פּאפּסט זיין פארלוירן זון, און נאך דער דערקענונג באשליסט דער פּאפּסט צו פארלאזן קריסטנטום און שטארבט דורך זיך אליין פארברענען נאך א רעדע קעגן קריסטנטום{{הערה\|[https://web.nli.org.il/sites/NLIS/he/ManuScript/Pages/Item.aspx?ItemID=PNX_MANUSCRIPTS990000998450205171 סיפור מעשה האפיפיור ששרף עצמו], אויף מינ"ב; געברענגט אין {{אוצר החכמה\|2=ספרי הרשב"א\|3=106068\|page=179\|באנד=א (פרוזדור לטרקלין – מבוא)\|שנת הוצאה=תשמ"ז\|מו"ל=הוצאת אורייתא\|עמ=קלז}}}}{{הערה\|שם=JE\|{{אנצ יהודית\|1502-andreas\|Andreas\|H. G. Enelow}}\|כיוון=שמאל}}.

	אין איין ווערסיע, דערציילט אין אַן אלטן שפּאנישן דאקומענט וואס איז אנטדעקט געווארן דורך [[רבי אליעזר בן שלמה אשכנזי]] פון ~~טוניזיע~~, מחבר פון טעם זקנים, איז געווען א אידישער מאַן מיטן נאמען אנדריאוס וואס איז געווארן א קריסט און האט זיך אזוי שטארק אויסגעצייכנט אז ער איז געווארן סוקסעסיוו א קארדינאל און דערנאך א פּאפּסט. אלס דער פּאפּסט, האט ער געהאלפן די אידן אין א צייט פון א קלאגע קעגן זיי דורך א רעדע צו זייער גונסטן און געשיקט זיי א סליחה וואס ער האט קאָמפּאָנירט אין לשון קודש{{הערה\|פארגלייכט {{היברובוקס\|אליעזר אשכנזי\|טעם זקנים\|43991\|page=11\|מקום הוצאה=פראנקפורט\|שנת הוצאה=תרט"ו\|עמ=XI}} אין הערה, און {{היברובוקס\|אליעזר ליזר לאנדסהוט\|עמודי העבודה\|29119\|page=50\|מקום הוצאה=בערלין\|שנת הוצאה=תרי"ז}}, זז' 46 א.וו.}}.		אין איין ווערסיע, דערציילט אין אַן אלטן שפּאנישן דאקומענט וואס איז אנטדעקט געווארן דורך [[רבי אליעזר בן שלמה אשכנזי]] פון טוניסיע, מחבר פון טעם זקנים, איז געווען א אידישער מאַן מיטן נאמען אנדריאוס וואס איז געווארן א קריסט און האט זיך אזוי שטארק אויסגעצייכנט אז ער איז געווארן סוקסעסיוו א קארדינאל און דערנאך א פּאפּסט. אלס דער פּאפּסט, האט ער געהאלפן די אידן אין א צייט פון א קלאגע קעגן זיי דורך א רעדע צו זייער גונסטן און געשיקט זיי א סליחה וואס ער האט קאָמפּאָנירט אין לשון קודש{{הערה\|פארגלייכט {{היברובוקס\|אליעזר אשכנזי\|טעם זקנים\|43991\|page=11\|מקום הוצאה=פראנקפורט\|שנת הוצאה=תרט"ו\|עמ=XI}} אין הערה, און {{היברובוקס\|אליעזר ליזר לאנדסהוט\|עמודי העבודה\|29119\|page=50\|מקום הוצאה=בערלין\|שנת הוצאה=תרי"ז}}, זז' 46 א.וו.}}.

	==היסטאָרישער הינטערגרונט==		==היסטאָרישער הינטערגרונט==
שורה 30:		שורה 31:
	==אין דער מאָדערנער ליטעראַטור==		==אין דער מאָדערנער ליטעראַטור==
	די לעגענדע האָט אינספּירירט פילע שרייבער אין דער מאָדערנער צייט:		די לעגענדע האָט אינספּירירט פילע שרייבער אין דער מאָדערנער צייט:
	*[[אייזיק מאיר דיק]] (1874): אין זיין בוך "ר' שמעון בארבון, דער רבינער פון ~~מײנץ~~, אדער, דער ~~דרײפאכער טרױם~~ (חלום)", ברענגט ער א רעפארמיסטישע און משכילישע ווערסיע וואס לייגט דעם דגש אויף חכמה און לאגיק.		*[[אייזיק מאיר דיק]] (1874): אין זיין בוך "ר' שמעון בארבון, דער רבינער פון מיינץ, אדער, דער דרייפאכער טרוים (חלום)", ברענגט ער א רעפארמיסטישע און משכילישע ווערסיע וואס לייגט דעם דגש אויף חכמה און לאגיק.
	* [[מאיר לעהמאן]] (1867) האָט געשריבן אַ באַקאַנטע נאָוועלע "רבי אלחנן" אויף דייטש, וואָס איז שפּעטער איבערגעזעצט געוואָרן אויף אידיש און העברעיש.		* [[מאיר לעהמאן]] (1867) האָט געשריבן אַ באַקאַנטע נאָוועלע "רבי אלחנן" אויף דייטש, וואָס איז שפּעטער איבערגעזעצט געוואָרן אויף אידיש און העברעיש.
	* יחיאל ישעיה טרונק (1958) האָט אָנגעשריבן "דער יידישער פּויפּסט" נאָך דעם חורבן, נוצנדיג די אגדה צו באַטראַכטן דעם יידישן גורל אינעם גלות.		* יחיאל ישעיה טרונק (1958) האָט אָנגעשריבן "דער יידישער פּויפּסט" נאָך דעם חורבן, נוצנדיג די אגדה צו באַטראַכטן דעם יידישן גורל אינעם גלות.
	* [[יצחק באשעוויס זינגער\|יצחק באַשעוויס זינגער]] (1943) האָט געשריבן די דערציילונג "זיידלוס דער ערשטער", וואָס פאַרוואַנדלט די טעמע אין אַ דעמאָנישער פאַרפירונג פון אַ אידישן למדן.		* [[יצחק באשעוויס זינגער\|יצחק באַשעוויס זינגער]] (1943) האָט געשריבן די דערציילונג "זיידלוס דער ערשטער", וואָס פאַרוואַנדלט די טעמע אין אַ דעמאָנישער פאַרפירונג פון אַ אידישן למדן.

			==ביבליאגראפיע==
			*יוסף במברגר, '''האפיפיור היהודי: לתולדותיה של אגדה מימי הביניים באשכנז''', רמת-גן: אוניברסיטת בר-אילן, תשס"ט.
			*אריה גראבויס, "משנאת-ישראל 'תיאולוגית' לשנאת-ישראל 'גזעית' פולמוס האפיפיור ה'יהודי' במאה הי"ב", '''ציון''' מז:א (תשמ"ב): 1–17
			* אבידֹב ליפסקר, "[https://library.osu.edu/projects/hebrew-lexicon/99995-files/99995091/99995091-03/99995091-03-04.pdf האספקלריא שלא האירה לר׳ שמעון הגדול ממגנצא – לפשרה של מוטיפמה אקספוזיציונית בסיפור אלחנן האפיפיור שבמעשה בוך (באזל, 1602)]" <כולל פקסימיליה מתוך מעשה בוך ותרגום לעברית מאת אריאלה קרסני>, '''חוליות''' 3 (1995): עמ׳ 33–57.
			*Prinz, Joachim. ''Popes from the Ghetto: A View of Medieval Christendom''. New York: Horizon, 1968.
			Sherman, Joseph. ''[https://dokumen.pub/the-jewish-pope-myth-diaspora-and-yiddish-literature-myth-diaspora-and-yiddish-literature-1900755777-9781900755771.html The Jewish Pope: Myth, Diaspora, and Yiddish Literature]''. Oxford, UK: Legenda, 2003.

	==רעפערענצן==		==רעפערענצן==

תנא קמא: /* אַנדערע נוסחאות */

2026-01-30T20:19:35Z

אַנדערע נוסחאות

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 20:19, 30 יאנואר 2026
שורה 17:		שורה 17:

	==אַנדערע נוסחאות==		==אַנדערע נוסחאות==
	די לעגענדע איז פארשפּרייט געווארן אין פארשידענע ווערסיעס אין אידישע קהילות איבער די יארהונדערטער. די ערשטע געדרוקטע ווערסיע איז אין דעם באַזעלער אויסגאבע פון [[מעשה־בוך]] פון 1602, וואס האט פאפולאריזירט די געשיכטע צווישן די המון עם. פריערע העברעאישע ווערסיעס פון דער לעגענדע, געשריבן צווישן דעם פריען פערצנטן און פריען זעכצנטן יאָרהונדערט, זענען פארהאן אין כתבי־יד. די פארשידענע ווערסיעס טראגן אפט די צייכנס פון זייערע היגע סביבות, מיט פארשידענע נעמען און געשעענישן.		די לעגענדע איז פארשפּרייט געווארן אין פארשידענע ווערסיעס אין אידישע קהילות איבער די יארהונדערטער. די ערשטע געדרוקטע ווערסיע איז אין דעם באַזעלער אויסגאבע פון [[מעשה־בוך]] פון ה'שס"ב (1602){{הערה\|איין מעשה בוך, באזעל שס"ב, [https://www.e-rara.ch/bau_1/content/zoom/10299314 מעשה קפז, דף קכה,ב]–קכז,ב}}, וואס האט פאפולאריזירט די געשיכטע צווישן די המון עם. פריערע העברעאישע ווערסיעס פון דער לעגענדע, געשריבן צווישן דעם פריען פערצנטן און פריען זעכצנטן יאָרהונדערט, זענען פארהאן אין כתבי־יד. די פארשידענע ווערסיעס טראגן אפט די צייכנס פון זייערע היגע סביבות, מיט פארשידענע נעמען און געשעענישן.

	דער ספרדישער נוסח פון דער לעגענדע פאקוסירט זיך אויף רבי שלמה בן אדרת פון בארצעלאנע ווי דער פאטער פון דעם פארכאפטן קינד. דער קינד ווערט געגנבעט דורך א גלח און ערצויגן אין א מאָנאַסטיר, און שפּעטער ווערט ער דערהויבן צו דער פּאפּסטליכער שטול. ווען רשב"א פירט א דעלעגאציע צום פּאפּסטלעכן הויף, דערמאנט אים א געבורטסמאל אויפן פּנים פון פּאפּסט זיין פארלוירן זון, און נאך דער דערקענונג באשליסט דער פּאפּסט צו פארלאזן קריסטנטום און שטארבט דורך זיך אליין פארברענען נאך א רעדע קעגן קריסטנטום{{הערה\|[https://web.nli.org.il/sites/NLIS/he/ManuScript/Pages/Item.aspx?ItemID=PNX_MANUSCRIPTS990000998450205171 סיפור מעשה האפיפיור ששרף עצמו], אויף מינ"ב; געברענגט אין {{אוצר החכמה\|2=ספרי הרשב"א\|3=106068\|page=179\|באנד=א (פרוזדור לטרקלין – מבוא)\|שנת הוצאה=תשמ"ז\|מו"ל=הוצאת אורייתא\|עמ=קלז}}}}{{הערה\|שם=JE\|{{אנצ יהודית\|1502-andreas\|Andreas\|H. G. Enelow}}\|כיוון=שמאל}}.		דער ספרדישער נוסח פון דער לעגענדע פאקוסירט זיך אויף רבי שלמה בן אדרת פון בארצעלאנע ווי דער פאטער פון דעם פארכאפטן קינד. דער קינד ווערט געגנבעט דורך א גלח און ערצויגן אין א מאָנאַסטיר, און שפּעטער ווערט ער דערהויבן צו דער פּאפּסטליכער שטול. ווען רשב"א פירט א דעלעגאציע צום פּאפּסטלעכן הויף, דערמאנט אים א געבורטסמאל אויפן פּנים פון פּאפּסט זיין פארלוירן זון, און נאך דער דערקענונג באשליסט דער פּאפּסט צו פארלאזן קריסטנטום און שטארבט דורך זיך אליין פארברענען נאך א רעדע קעגן קריסטנטום{{הערה\|[https://web.nli.org.il/sites/NLIS/he/ManuScript/Pages/Item.aspx?ItemID=PNX_MANUSCRIPTS990000998450205171 סיפור מעשה האפיפיור ששרף עצמו], אויף מינ"ב; געברענגט אין {{אוצר החכמה\|2=ספרי הרשב"א\|3=106068\|page=179\|באנד=א (פרוזדור לטרקלין – מבוא)\|שנת הוצאה=תשמ"ז\|מו"ל=הוצאת אורייתא\|עמ=קלז}}}}{{הערה\|שם=JE\|{{אנצ יהודית\|1502-andreas\|Andreas\|H. G. Enelow}}\|כיוון=שמאל}}.

	אין איין ווערסיע, דערציילט אין אַן אלטן שפּאנישן דאקומענט וואס איז אנטדעקט געווארן דורך [[רבי אליעזר בן שלמה אשכנזי]] פון טוניזיע, מחבר פון טעם זקנים, איז געווען א אידישער מאַן מיטן נאמען אנדריאוס וואס איז געווארן א קריסט און האט זיך אזוי שטארק אויסגעצייכנט אז ער איז געווארן סוקסעסיוו א קארדינאל און דערנאך א פּאפּסט. אלס דער פּאפּסט, האט ער געהאלפן די אידן אין א צייט פון א קלאגע קעגן זיי דורך א רעדע צו זייער גונסטן און געשיקט זיי א סליחה וואס ער האט קאָמפּאָנירט אין לשון קודש{{הערה\|פארגלייכט {{היברובוקס\|אליעזר אשכנזי\|טעם זקנים\|43991\|page=11\|מקום הוצאה=פראנקפורט\|שנת הוצאה=תרט"ו\|עמ=XI}} אין הערה, און {{היברובוקס\|אליעזר ליזר לאנדסהוט\|עמודי העבודה\|29119\|page=50\|מקום הוצאה=בערלין\|שנת הוצאה=תרי"ז}}, זז' 46 א.וו.}}.		אין איין ווערסיע, דערציילט אין אַן אלטן שפּאנישן דאקומענט וואס איז אנטדעקט געווארן דורך [[רבי אליעזר בן שלמה אשכנזי]] פון טוניזיע, מחבר פון טעם זקנים, איז געווען א אידישער מאַן מיטן נאמען אנדריאוס וואס איז געווארן א קריסט און האט זיך אזוי שטארק אויסגעצייכנט אז ער איז געווארן סוקסעסיוו א קארדינאל און דערנאך א פּאפּסט. אלס דער פּאפּסט, האט ער געהאלפן די אידן אין א צייט פון א קלאגע קעגן זיי דורך א רעדע צו זייער גונסטן און געשיקט זיי א סליחה וואס ער האט קאָמפּאָנירט אין לשון קודש{{הערה\|פארגלייכט {{היברובוקס\|אליעזר אשכנזי\|טעם זקנים\|43991\|page=11\|מקום הוצאה=פראנקפורט\|שנת הוצאה=תרט"ו\|עמ=XI}} אין הערה, און {{היברובוקס\|אליעזר ליזר לאנדסהוט\|עמודי העבודה\|29119\|page=50\|מקום הוצאה=בערלין\|שנת הוצאה=תרי"ז}}, זז' 46 א.וו.}}.


	==היסטאָרישער הינטערגרונט==		==היסטאָרישער הינטערגרונט==

תנא קמא אין 20:04, 30 יאנואר 2026

2026-01-30T20:04:53Z

זעט די חילוקים

י'הושע: צוגעלייגט אינטערשפראך לינק

2026-01-29T02:27:49Z

צוגעלייגט אינטערשפראך לינק

→ עלטערע ווערסיע		רעוויזיע פון 02:27, 29 יאנואר 2026
שורה 29:		שורה 29:
	* יחיאל ישעיה טרונק האָט אָנגעשריבן "דער יידישער פּויפּסט" נאָך דעם חורבן, נוצנדיג די אגדה צו באַטראַכטן דעם יידישן גורל אינעם גלות.		* יחיאל ישעיה טרונק האָט אָנגעשריבן "דער יידישער פּויפּסט" נאָך דעם חורבן, נוצנדיג די אגדה צו באַטראַכטן דעם יידישן גורל אינעם גלות.
	* [[יצחק באשעוויס זינגער\|יצחק באַשעוויס זינגער]] האָט געשריבן די דערציילונג "זיידלוס דער ערשטער", וואָס פאַרוואַנדלט די טעמע אין אַ דעמאָנישער פאַרפירונג פון אַ אידישן למדן.		* [[יצחק באשעוויס זינגער\|יצחק באַשעוויס זינגער]] האָט געשריבן די דערציילונג "זיידלוס דער ערשטער", וואָס פאַרוואַנדלט די טעמע אין אַ דעמאָנישער פאַרפירונג פון אַ אידישן למדן.

			[[he:האפיפיור היהודי]]

תנא קמא: בס"ד

2026-01-28T14:34:56Z

בס"ד

נייער בלאַט

'''דער אידישער פּויפּסט''' איז אַ באַקאַנטע אידישע פאָלקס־לעגענדע פון מיטלעלאַטער וועגן אַ אידיש קינד וואָס איז פאַרכאַפּט געוואָרן פון זיין היים, דערצויגן געוואָרן דורך גלחים, און סוף־כּל־סוף דערהויבן געוואָרן צו דער העכסטער מדרגה אין דער קריסטליכער קירכע — דער פּויפּסט. לויט דער לעגענדע, האָט דער דאָזיגער פּויפּסט, נאָך אַ באַגעגעניש מיט זיין פאָטער, חרטה געהאַט אויף זיין אָפּטריניגקייט און איז צוריק צום אידישן גלויבן. די מעשה איז זייער פּאָפּולער געווען סיי ביי די אשכּנזישע אידן און סיי ביי די ספרדים.

==די אשכּנזישע ווערסיע: רב שמעון הגדול==
די מערסט פאַרשפּרייטע ווערסיע פון דער לעגענדע בינדט זיך מיט דער געשטאַלט פון רבי שמעון בן רבי יצחק ([[רבי שמעון הגדול]]), אַ באַרימטער רב און פּייטן פון מאַינץ וואָס האָט געלעבט אינעם 11טן יאָרהונדערט. לויט דעם נוסח, האָט רבי שמעון געהאַט אַ זון מיט דעם נאָמען אלחנן.

בשעת דאָס קינד איז נאָך געווען קליין, איז ער איין שבת פאַרכאַפּט געוואָרן פון זיין היים דורך אַ קריסטליכע דינסט אָדער אַ "שבת־גויע" בשעת די עלטערן זענען געווען אין שול. זי האָט אים איבערגעגעבן צו גלחים, וועלכע האָבן אים געטויפט און דערצויגן אין אַ מאָנאַסטיר. צוליב זיין אויסערגעווענליכער חכמה און כשרונות, איז ער שנעל געשטיגן אין די ראַנגען פון דער קירכע, ביז ער איז אויסגעקליבן געוואָרן ווי דער פּויפּסט אין רוים.

===די באַגעגעניש און דער שאַך־שפּיל===
נאָך יאָרן פון לעבן ווי אַ קריסט, האָט דער פּויפּסט אָנגעהויבן חקר'ן וועגן זיין אמתן מוצא. כּדי צו געפינען זיין פאָטער, האָט ער אויסגעטראַכט אַ פּלאַן און אַרויסגעגעבן אַ שווערע גזירה קעגן די אידן פון מאַינץ. ער איז געווען זיכער אַז די קהילה וועט שיקן רבי שמעון הגדול ווי אַ שליח קיין רוים זיך צו משתּדל זיין בטל צו מאַכן די גזירה.

ווען די שליחים זענען אָנגעקומען, האָט דער פּויפּסט פאַרבעטן רבי שמעון צו אַ שפּיל שאַך. בעת דעם שפּיל, האָט דער פּויפּסט געמאַכט אַ ספּעציעלן מהלך (אַ "צוג") וואָס רבי שמעון האָט אליין אויסגעלערנט זיין זון אלחנן אין דער קינדהייט. דורך דעם מהלך, אָדער דורך געוויסע סימנים אויפן לייב, האָט דער פאָטער דערקענט זיין פאַרלוירענעם זון. דער פּויפּסט האָט זיך דאַן פאַרריסן פאַר זיין פאָטער, בטל געמאַכט די גזירה, און אָנגעהויבן זיין וועג צוריק צו אידישקייט.

===דער סוף פונעם פּויפּסט===
עס זענען פאַראַן פאַרשידענע נוסחאות וועגן דעם גורל פונעם אידישן פּויפּסט נאָך דער באַגעגעניש:
* קידוש השם: לויט איין נוסח, האָט דער פּויפּסט געדרשנט ברבים קעגן דער קריסטליכער גלויבן און זיך דאַן אַראָפּגעוואָרפן פון אַ הויכן טורעם אָדער זיך פאַרברענט אויף קידוש השם.
* תּשובה אין געהיים: אַ צווייטער נוסח דערציילט אַז ער איז אַנטלאָפן פון רוים אין דער שטיל, צוריק קיין מאַינץ, וואו ער האָט געלעבט זיינע יאָרן ווי אַ פרומער איד און אַ בעל־תּשובה.
* הזכּרה אינעם פּיוט: רבי שמעון הגדול האָט מחבר געווען דעם באַקאַנטן פּיוט "אל חנן נחלתו בנועם להשפר" פאַר דעם צווייטן טאָג פון ראש השנה, וואו דער נאָמען פון זיין זון "אלחנן" איז רמז'דיג אָנגעוויזן אינעם אָנהייב פון די שורות.

==אַנדערע נוסחאות==
* דער ספרדישער נוסח: אין אַלטע ספרדישע מקורות ווערט די מעשה צוגעשריבן צו [[רשב"א|רבי שלמה בן אדרת]] (דער רשב"א) פון באַרצעלאָנע.
* פּויפּסט אַנדרעאַס: אין טייל דאָקומענטן ווערט דער אידישער פּויפּסט גערופן אַנדרעאַס. ער ווערט פאַרבינדן מיט אַ סליחה וואָס ער האָט געשריבן אויף לשון־קודש און געשיקט צו די אידן.

==היסטאָרישער הינטערגרונט==
חוקרים מיינען אַז די לעגענדע האָט אַ היסטאָרישן קערן פון דער משפּחה פון פּיערלעאָני אין רוים, אַ רייכע אידישע משפּחה וואָס האט זיך געטויפט. איינער פון די אייניקלעך, פּיעטראָ פיירלאָני, איז טאַקע דערוויילט געוואָרן אַלס פּויפּסט (אָדער אַנטי־פּויפּסט) מיט דעם נאָמען אַנאַקלעטוס דער צווייטער (1130–1138), און זיינע שונאים האָבן אים אָפט אָפּגעלאַכט צוליב זיין אידישן אָפּשטאַם. אויך אַנדערע פּויפּסטן, ווי אַלעקסאַנדער דער דריטער אָדער גרגוריוס דער זעקסטער, ווערן דערמאנט אלס מעגליכע מקורות פאַר דער לעגענדע.

==אין דער מאָדערנער ליטעראַטור==
די לעגענדע האָט אינספּירירט פילע שרייבער אין דער מאָדערנער צייט:
* [[מאיר לעהמאן]] האָט געשריבן אַ באַקאַנטע נאָוועלע "רבי אלחנן" אויף דייטש, וואָס איז שפּעטער איבערגעזעצט געוואָרן אויף אידיש און העברעיש.
* יחיאל ישעיה טרונק האָט אָנגעשריבן "דער יידישער פּויפּסט" נאָך דעם חורבן, נוצנדיג די אגדה צו באַטראַכטן דעם יידישן גורל אינעם גלות.
* [[יצחק באשעוויס זינגער|יצחק באַשעוויס זינגער]] האָט געשריבן די דערציילונג "זיידלוס דער ערשטער", וואָס פאַרוואַנדלט די טעמע אין אַ דעמאָנישער פאַרפירונג פון אַ אידישן למדן.